༄༅།། ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་

སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་

པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་

ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་

རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་

རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་

བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།

གླེགས་བམ་བདུན་པ།

ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌།

ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས།

ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན། ༢༠༡༦
The Official Biography of His Holiness the Dalai Lama Norbulingka Institute

དཔར་ཐེངས་དང་པོ། དེབ་གྲངས་ལྔ་ཚན་ ༢༣༠
First Edition:230 copies.

ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་ཡིག་ཐོག་བཀའ་འཁྲོལ་མེད་པར་དེབ་འདི་ཆ་ཚང་ངམ། ཆ་ཤས་ཙམ་ཡང་ཐབས་རྣམ་ཅི་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱིན་ཡིག་སོགས་སྐད་ཡིག་འདྲ་མིན་གང་གི་ཐོག་ཏུའང་ཕབ་བསྒྱུར་དང་དཔར་སྐྲུན་ཞུ་འགྲེམས་མི་ཆོག
Copyright © 2016 Norbulingka Institute. All rights reserved, including the right to reproduce or translate this book or portions thereof in any form whatsoever.
For information and permission, please contact The Director, Norbulingka Institute.

ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌།
ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་དཔར་སྐྲུན་དང་འགྲེམས་སྤེལ་ཞུས།
Editorial Team: Kalon Trisur Kalsang Yeshi, Namgyal Dorjee, Sherab Gyamso, Yeshi Gawa, Karma Dorjee, Lakshay, Gendun, Sonam Tsering, Kalsang Tsultrim

Published by:
Norbulingka Institute
PO Sidhpur-176057 Dharamsala
Distt. Kangra, HP India
Tel:+91 1892 246502 /246405
E-mail:info@norbulingka.org

ISBN: 978-81-90900-66-97

Printed at Archana Ph: 011 26810747 / 48
www.archanapress.com

༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་རླབས་ཆེན་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པར་ཐུགས་སྣང་ལྡན་པའི་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་གི་རེ་འདོད་སྐོང་ཕྱིར། ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་བའི་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོའི་པོད་ཕྲེང་རྣམས། ཀུན་གྱིས་གཟིགས་བདེའི་སླད་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་ནས་འཕྲུལ་དེབ་ཏུ་བསྒྲིགས་པ་ཡིན་ལ། ཡིག་གཟུགས་རྙིང་པ་ནས་ Unicode ལ་སྒྱུར་སྐབས་ཆད་ལྷག་ནོར་འཁྲུལ་རེ་ཟུང་བྱུང་ཡོད་སྲིད་པས། རྒྱ་ཆེའི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ནོར་འཁྲུལ་ཡོ་བསྲང་གི་དགོངས་ཚུལ་ལྷུག་པོར་གསུང་བའི་རེ་བ་ཞུ།

དཔེ་སྐྲུན་གསལ་བཤད།

དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པ་འདིའི་ནང་སྤྱི་འགྲོས་ལྟར་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་སྣ་མང་པོ་ཞིག་གི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ལམ་དུ་བཀོད་པའི་དེབ་ཕྲེང་མུ་ཏིག་གི་ཕྲེང་བ་བསྟར་ལ་བརྒྱུས་པ་ལྟར་བྱུང་དང་འབྱུང་འགྱུར་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཡོན་ཞིག་ཡིན། རང་རེ་གངས་ལྗོངས་པར་མཚོན་ན་ྋརྒྱལ་མཆོག་བཅུ་བཞི་པའི་མཛད་རྣམ་འགོད་སྒྲིག་ཞུ་རྒྱུ་ནི་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་གནས་ལུགས་ཤིག་དང༌། དེ་ཡང་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་ལའང་མེད་པའི་ལྷ་སྐལ་དུ་རྒྱལ་བློན་སེམས་དཔའ་དུ་མ་དང༌། སྡོམ་བརྩོན་ངུར་སྨྲིག་འཛིན་པའི་གསེར་འཁོར་ཕྱག་མཚན་དུ་བཞེས་པ་རིམ་པར་བྱུང་བ་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་དོན་གྱི་སླད་དུ་མཚན་ནས་སྨོས་ན་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་སྲིད་གསུམ་དབང་སྒྱུར་མཚུངས་པ་མེད་པའི་སྡེ་དཔལ་བཟང་པོ་མཆོག་བོད་འབངས་གཉན་འཕྲང་ཅན་གྱི་དུས་སྐབས་འདིར་བོད་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དགེ་ཕན་བླ་མཐོར་སྤེལ་སླད་ཐུགས་བསྐྱེད་ལྟར་དུས་དང་འཚམས་པར་ཁ་ལྗོངས་པད་མའི་འདབ་མ་དགོད་པའི་ལྟེ་གནས་སུ། མཚན་དཔེའི་གེ་སར་གྱི་ཕྲ་ཚོམ་དགོད་པ་དང༌། ཚུལ་འདི་ཉིད་བདག་ཅག་བོད་འབངས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཡོལ་གོར་ཐོབ་པ་ནི། བོད་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བདེ་རྩ་སླར་གསོ་ཐུབ་པའི་སྡོང་པོའི་རྩ་བ་ཚུགས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལོས་ཡིན།

གང་གི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་པ་བསྟན་དང་འགྲོ་བའི་བདེ་རྩ་གཅིག་ཉིད་དུ་འཕྱན་པའི་ཁྲོད་ནས། གླིང་འདིར་ཞི་དབྱིངས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་བདོ་ཞིང༌། ཁ་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དགེ་ཕན་བླ་མཐོར་སྤེལ་བའི་འཕྲིན་ལས་ནི་ཟེགས་མ་རེ་ཡང་བརྗོད་ནུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་འགོངས་པ་རྒྱལ་དང་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་མངོན་འཕགས་ཀྱི་མཛད་པའི་གཤིས་སུ་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།

འོན་ཏང༌། གང་གི་མཚན་མཛད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ཐུན་མོང་གདུལ་བྱའི་བློ་འཚམས་གང་ནུས་འགོད་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་དཀར་ལེགས་ཚོགས་གསེར་གྱི་ཆོས་སྡོང་ཆེན་པོ་མཐོར་འདེགས་དང་ལྷན། ལྔ་རིག་ནོར་བུའི་ཕྲ་རྒྱན་འགོད་པའི་དགའ་སྟོན་དེ་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་གི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ཟོང་ལས་བསྐྲུན་རྒྱུའི་སྐལ་བར་ཐོབ་པ་དེ་ནི། དེ་བས་ལྷག་པའི་མངོན་འཕགས་ཀྱི་ཁྱད་ནོར་མེད་པའི་རྨད་བྱུང་གི་བགྱི་ཁུར་ཞིག་ཡིན་པ་སྨོས་ཅི་དགོས།

མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་མཐོང་རྒྱ་དང་ཐོས་རྒྱ་མཛངས་པའི་འབྲི་རྩོམ་ཞུ་རྒྱུའི་མྱོང་བྱང་དང༌། དཔྱད་འཇོག་གི་རྣམ་དཔྱོད་ལས་བལྟམས་པའི་ཁྱད་ཡོན་ནི་ཤིག་ལ་རུས་མེད་ཀྱི་དཔེ་ལྟར་གྱུར་པ་དང༌། ཡང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་བདོ་བའི་ཁོར་ཡུག་གི་རྐྱེན་པས་མགོན་པོ་གང་ཉིད་སྐུ་ཆུང་སྲིད་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མ་ཐག་པར་རྒྱུ་ཆ་ལག་སོན་དཀའ་བའི་གནས་བབ་ཀྱང་བྱུང༌། དེ་ལྟའི་ངལ་ཚེགས་ལ་གདོང་ལེན་གྱིས་སོ་མེད་རྐན་འགྲས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་ནས་ད་ལམ་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་ (ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ ལོའི་ཟླ་ ༡༢ པའི་ཚེས་ ༢༣ ཡན་གྱི་མཛད་རྣམ) རླབས་འཕྲེང་སོ་གཅིག་ཅན་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞིག་དཔར་བསྐྲུན་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་ནི་བློ་སྤོབས་མངོན་མཐོའི་ཆ་རྐྱེན་དམ་པར་སྨན་པ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་བྱུང༌།

འབྲི་རྩོམ་ཞུ་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་མང་པོ་བྱུང་བ་དང་ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཞིབ་ཚགས་གང་ཐུབ་ཀྱི་ལས་དབང་གིས་ད་ལམ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་ཚུལ་ནས། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་བར་གླེགས་བམ་གཅིག་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་འདི་ཉིད་སྐུ་ཆུང་སྲིད་ནས་བཙན་བྱོལ་གཞུང་དབུ་ཚུགས་ཏེ་བོད་ཕྲུག་བུ་གསོ་ཁང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་བར་གླེགས་བམ་ལྔ། ད་ལམ་སྐྱར་སྣོན་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༧ ནས་ ༡༩༦༤ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༣ བར་གླེགས་བམ་གཉིས། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་ཚུལ་དང་གྲོས་ཆོས་སྔ་རྗེས་ཇི་ལྟར་འཇོག་གནང་མཛད་པའི་སྐོར་གླེགས་བམ་གཅིག་བཅས་ཁྱོན་གླེགས་བམ་དགུ་མ་གཏོགས་མཇུག་གཙང་དཔར་བསྐྲུན་མ་ཐུབ་པར་བློ་ཕམ་གྱི་ངང་ནས་བཟོད་གསོལ་ཞུ་བཞིན་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། བློ་ཤེད་མེད་ཀྱང་ཁ་ཕོ་ཆེ་བའི་དཔེ་ལྟར། ད་ཡོད་རགས་ཟིན་ཁག་དང༌། འབྱུང་འགྱུར་འབྲི་རྩོམ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་འོས་འཚམས་ཕྱོགས་སྒྲིག་གིས་དཔར་བསྐྲུན་ཞུ་རྒྱུའི་ལས་ཁུར་ལ་བརྩོན་བཞིན་པ་ཡིན།

ང་ཚོས་རྒྱུ་ཆ་ཁྱོན་བསྡོམས་ ༡༤༢ ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱས་པ་དང༌། ད་ལྟའི་འབྲི་རྩོམ་ཟིན་པ་རྣམས་མི་རེ་ངོ་རེས་ལྟ་ཀློག་དང༌། སྣོན་འཕྲི་ལན་མང་ཞུས་ཁར་མཁས་དབང་གཞན་ལའང་གཟིགས་དཔྱད་དུ་ཕུལ་ཏེ། མདོར་ན་མིང་ཚིག་གི་དག་ཆ་ཚུན་ལའང་གྲོས་བསྡུར་དགོས་རིགས་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཞུས་ཁུལ་ཡིན།

དེབ་གཟུགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཡང༌། འཛད་གྲོན་ལ་དགོས་མེད་གཙིགས་སུ་མ་བྱས་པར་ཤོག་བུ་དང༌། རྒྱབ་ཤ་སོགས་གང་ལེགས་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་འབད་བརྩོན་ཞུས་ཏེ་སྤུས་ཚད་ཧ་ཅང་མཐོ་བའི་དེབ་གྲངས་བརྒྱ་དང༌། དེ་འོག་དེབ་གྲངས་བཞི་བརྒྱ་བཅས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་ཡོད།

མཐའ་དོན། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་གི་ལས་བྱེད་དང༌། ལས་མི་འགོ་དམངས་ཡོངས་ཀྱིས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་གཉེར་བྱས་པའི་སྙིང་པོར་མཛད་རྣམས་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་ལས་ཁུར་རྒྱུན་མཐུད་བླང་ཐུབ་པ་བྱུང་བས་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་འདི་ཕྱི་དགེ་བའི་སྐྱབས་འཇུག་གི་རྒྱ་ལས་མ་འགོངས་པ་ཞེས་གསོལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། མཛད་དེབ་འདི་དག་ལ་སྐྱོན་དང་ནོར་འཁྲུལ་མང་པོ་ཡོད་པ་གདོན་མི་ཟ་བས་དམ་པ་བཟོད་པའི་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན། ཐུགས་མི་ཁྲེལ་བའི་ངང་ནས་དགོངས་འཆར་བཀའ་སློབ་ལྷུག་པོར་འཇོ་བ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་ངེས་སྟོན་པ་བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས།

དམིགས་བསལ་གསལ་བཤད།

མཛད་རྣམ་གྱི་དཔེ་སྐྲུན་གསལ་བཤད་དེང་ཕན་དཔར་སྐྲུན་ཟིན་ཁག་ཏུ་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་འདོན་ཐེངས་སོ་སོར་འགོད་འགྲེམས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ད་ལམ་འདིར་ཆེད་དུ་ཞུ་རྒྱུ་གཞན་ཞིག་ལ། གླེགས་བམ་འདིར་ཕྱི་རྒྱལ་དང་རྒྱ་གར་བའི་མིང་འདོན་ཞུས་པ་རྣམས་རྒྱུ་ཆ་ལག་སོན་བྱུང་ཁག་ལ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྲ་གདངས་ཡོད་པ་ཙམ་ལས་དབྱིན་ཇི་དང་ཧིན་དཱིའི་ཡི་གེར་མེད་སྟབས། དྲ་རྒྱ་སོགས་ཀྱི་ལམ་ནས་འཚོལ་ཞིབ་གང་ཡོང་ཞུས་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང༌། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྲོད་དུ་དབྱིན་སྐད་སོགས་ཀྱི་ནང་མཚན་དངོས་འབྲི་སྲོལ་རྙེད་སོན་མ་བྱུང་བ་རྣམས་རང་སོར་འཇོག་རྒྱུ་ལས་ཞུ་ཐབས་གཞན་མ་བྱུང་བར་བཟོད་གསོལ་ཞུ་རྒྱུ།

མཛད་རྣམ་ནི་ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་ཐུགས་བསྐྱེད་དང་འབྲེལ་བའི་མཛད་འཕྲིན་ཐང་མར་བརྡལ་བའི་བཀའ་དྲིན་ལས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། ཆབ་སྲིད་དང་བཅས་པ་འདས་པའི་རང་རེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རབས་ནང་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་མཛད་རྗེས་ཀྱི་བསྡོམས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག

མགོན་པོ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ང་ཚོའི་དུས་རབས་ནང་བྱུང་མེད་ན། བོད་ཅེས་མིང་གི་ལྷག་མ་ཙམ་དུ་འགྱུར་རྒྱུར་གདོན་མི་ཟ་ཞིང༌། དེས་ན་མཛད་རྣམ་ལྗགས་ཀློག་གནང་མཁན་ཚོས་ཚུལ་འདི་ཉིད་མཁྱེན་བརྟས་དགོས་པ་ཅིས་ཀྱང་གལ་ཆེ་ཞེས་ཞོར་འཕྲོས་ཀྱི་སྐུལ་གླེང་དང་བཅས་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་ངེས་སྟོན་པ་བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༠ ལ།

མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་ཞབས་ཞུ་བ་ཐུན་མོང་གི་གསལ་བཤད།

སྙིགས་དུས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་རིགས་གསུམ་གཅིག་བསྡུས་ལྷ་གཅིག་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་མཛད་པའི་ཆ་ཤས་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བོད་ཡིག་ཐོག་བརྩམས་བསྒྲིགས་དཔར་ཐོན་དང་པོ་ཡིན་ཞིང༌། མུ་མཐུད་གླེགས་བམ་རིམ་འཐོན་ཡོང་རྒྱུ་བཅས་ལ་ལྟ་ཀློག་གནང་མཁན་བོད་མི་གཞོན་སྐྱེས་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་བའང་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོང་རྒྱུར་བརྟེན། དེ་རྣམས་ལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་རྩ་བའི་སྤྲུལ་གཞི་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་ནང་སྔོན་འགྲོའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ངོ་སྤྲོད་བྱ་དགོས་པ་ཤིན་ཏུ་གནད་ཆེ་བར་མངོན།

དེའི་ཕྱིར་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང་མཛད་རྣམ་འདིའི་མཆོད་བརྗོད་དང༌། སྔོན་གླེང་དུ་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་རིམ་བྱོན་གྱིས་གང་ལ་གང་འདུལ་གྱི་མཛད་པ་སྣ་ཚོགས་བཞེས་ཚུལ་མདོ་ཙམ་བཅས། རླབས་འཕྲེང་དང་པོ་ནས་གསུམ་པ་བར་གྱིས་བསྡུས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ཡང༌། འོ་སྐོལ་གྱི་འདྲེན་མཆོག་བླ་ན་མ་མཆིས་པ་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་སྤྲུལ་གཞི་འཕགས་མཆོག་མིག་མི་འཛུམ་གྱིས་ཐོག་མར་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད་པ་ནས། གང་གི་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཞིང་བོད་ཁ་བ་གངས་ཅན་གྱི་སྣོད་བཅུད་ཆགས་རབས་དང༌། བོད་ཡུལ་དུ་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡོན་ཏན་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་རིམ་དང་ཅིག་ཅར་དུ་བྱོན་ནས་འགྲོ་དོན་མཛད་པའི་སྐོར་སོགས་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས་དང༌། ལྷག་པར་ྋརྒྱལ་དབང་བཅུ་གསུམ་པའི་མཛད་པའི་སྐོར་ཅུང་ཟད་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་མཇུག་བསྡུས་ཡོད་ཅིང༌། ཞར་བྱུང་དུ། སྐབས་འབྲེལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང༌། མི་སྣ་ངོ་སྤྲོད། དཔྱད་གཞི། ཚིག་མཛོད་ནང་གསལ་ཁ་མེད་པའི་མིང་ཚིག་རིགས་ཀྱི་ཚིག་འགྲེལ་སོགས་ཚན་པ་ཞེ་གཉིས་ཙམ་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ཆེད་འགོད་བྱས་ཡོད། ད་དུང་གླེགས་བམ་འདིའི་ནང་བབ་འབྲེལ་གྱི་སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༨ དང༌། ཁྱོན་བསྡོམས་ཤོག་ངོས་ ༦༢༤ བཅས་ཡོད།

འདི་དག་ནི་སྔར་ཡོད་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་འཁྲུངས་རབས་དང༌། ཆོས་འབྱུང༌། རྒྱལ་རབས། ཕྱིས་ཐོན་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་སོགས་ལས་བཏུས་པ་གང་ཞིག་ལ། སཱར་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ་ (Sir Charles Bell) དང༌། ཧིའུ་ རི་ཅར་ཌ་སན་ (Hugh Richardson) གྱིས་བརྩམས་བྲིས་ལ་སོགས་པའི་དབྱིན་ཡིག་དང༌། དེ་མིན་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱ་བོད་སོག་གསུམ་དང་ཨུ་རུ་སུ་བཅས་པའི་ཡིག་ཆ་གསར་རྙིང་ཁག་ལ་ཉམས་ཞིབ་བགྱིས་པ་ལས་གསར་རྙེད་དོན་གནད་ཁག་དང༌། བོད་ཡུལ་ཆགས་རབས་སོགས་ལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་དགོངས་ཚུལ་གྱིས་མཚོན་པའི་དངོས་དོན་གསར་རྟོགས་བྱུང་བ་ཁག་ཀྱང་བསྣན་ཡོད་པས། དེ་དོན་ཚང་མས་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་དང་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱང་གནང་དགོས་ཞུ་རྒྱུ།

གླེགས་བམ་གཉིས་པ་ནི། ྋརྒྱལ་དབང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་མཛད་རྣམ་དངོས་གཞི་འདི་ནས་དབུ་འཛུགས་བྱས་ཤིང༌། རླབས་འཕྲེང་བཞི་པ་ནས་བདུན་པ་བར་གྱིས་བསྡུས་ཡོད་པ་དང༌། བརྗོད་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་རྩད་གཅོད་ཞུས་པ་ནས། མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་གདན་འདྲེན་དང༌། ཡོངས་འཛིན་བགྲེས་གཞོན་བསྐོ་གཞག དགེ་བསྙེན་གྱི་བསླབ་སྡོམ་འབུལ་བཞེས། གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ། ཡི་གེ་གསན་སྦྱོང་གནང་ཚུལ་སོགས་གཙོར་བཟུང་ཐོག སྐབས་དེའི་བོད་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་དང་ཡུལ་གོམས་རིག་གནས་དག་ཀྱང་ཅུང་ཞིབ་པར་འགོད་ཐབས་བྱས་ཡོད། དགོས་ངེས་ཀྱི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་མི་སྣ་དང་དགོན་སྡེ་ངོ་སྤྲོད་སོགས་སྡེ་ཚན་མི་འདྲ་བ་བཞི་བཅུ་ཐམ་པ། སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༢ ཤོག་ངོས་ ༤༩༨ བཅས་ཡོད།

གླེགས་བམ་གསུམ་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་གཅིག་པའི་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་ཡོད་པ་དང༌། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ༡༩༤༢ ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རབ་བྱུང་སྡོམ་བཞེས་དང༌། སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་ཐེངས་དང་པོ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པ་ནས་བོད་རྒྱའི་དབར་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་མིང་རྟགས་བཀོད་པའི་བར་གཙོར་བཟུང་ཐོག་ཆུ་རྟ་ལོའི་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཞུ་སྒོ་དུས་སྟོན་ཁག་སྟེ། ཡུལ་གོམས་རིག་གནས་སོགས་ཀྱང་སྐབས་འབྲེལ་བབ་བསྟུན་གྱིས་གསལ་སྟོན་གང་ཐུབ་བྱས་ཡོད། ཞར་བྱུང་དུ། གླེགས་བམ་གཞན་དག་དང་སྤྱི་མཚུངས་ལྟར་ཚིག་མཛོད་སོགས་སུ་ཁ་གསལ་མེད་པའི་བརྡ་ཆད་ཀྱི་ཚིག་འགྲེལ་དང༌། འདྲེན་རྟགས་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་དོན་འགྲེལ་བཤད། ཕྱི་རྒྱལ་སྐད་ཡིག་གི་མིང་ཚིག་བོད་ཡིག་ཐོག་སྒྲ་སྒྱུར་དག་ཆ་འགྲོ་ལུགས་སོགས་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ཆེད་འགོད་དང༌། སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༡ ཤོག་ངོས་ ༥༥༤ བཅས་མཆིས།

གླེགས་བམ་བཞི་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གཉིས་པ་ནས་བཅུ་བཞི་པའི་བར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ༡༩༥༡ ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གྲོ་མོ་ནས་རྒྱལ་ས་ལྷ་ལྡན་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ནས། ལེགས་བཅོས་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར། གསེར་ཁྲི་འདེགས་འབུལ་དང་འབྲེལ་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་སྩལ་བའི་བར་གྱི་མཛད་པ་ཁག་ཞིབ་བརྗོད་ཐོག སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དག་ཀྱང་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། གཞན་ཡང༌། དུས་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་དངོས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་མྱོང་བའི་དགོན་སྡེ་གྲགས་ཅན་རིགས་དང༌། གལ་ཆེའི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་ཁག་གཅིག་སྟེ་ཚན་པ་མི་འདྲ་བ་བཅོ་བརྒྱད་བཅས་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ནས་ཆེད་དུ་ངོ་སྤྲོད་ཞུས་ཡོད། སྐུ་པར་གྲངས་ ༢༩ དང༌། ཁྱོན་བསྡོམས་ཤོག་ངོས་ ༥༦༨ བཅས་ཡོད།

གླེགས་བམ་ལྔ་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བཅོ་ལྔ་པ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་པ་དང༌། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལ་ཟབ་དཀྱེལ་ཆེ་བཞེས་ཀྱིས་གསན་སྦྱོང་དང༌། གདན་ས་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་གྲྭ་སྐོར་དམ་འཇོག ལྷ་རམས་དམ་བཞེས་ཀྱི་མཛད་སྒོ། རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་འཛུལ་ཉེན་ཁའི་འོག་ྋགོང་ས་མཆོག་རང་ས་ལྷོ་ཁའི་ཕྱོགས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་དང༌། དེ་ནས་རྒྱ་གར་དུ་རེ་ཞིག་བཙན་བྱོལ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་མི་གནང་ཀ་མེད་བྱུང་བ་སོགས་ཀྱིས་གཙོས་སྐབས་དེའི་བོད་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་ཁག་དང༌། བོད་མི་མང་ནས་རྒྱ་རྒོལ་གསུམ་བཅུ་སྒེར་ལངས་ཐོག་མར་ཇི་ལྟར་བརྩམས་པའི་བྱུང་རྐྱེན་དང་བརྒྱུད་རིམ་བཅས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དངོས་སོགས་ཞིབ་འགོད་བྱས་ཡོད།

གདན་ས་ཆེན་པོ་གསུམ་དང་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ། དེ་མིན་སྐབས་དེའི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགའི་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཚན་པ་མི་འདྲ་བ་ཉེར་དྲུག་བཅས་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་ཆེད་འགོད་དང༌། སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༩ ཤོག་ངོས་ ༦༠༨ ཡོད།

གླེགས་བམ་དྲུག་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་དགུ་པ་ནས་ཉེར་གཉིས་པའི་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་ཐད་ནས། ༡༩༥༩ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་མ་སུ་རི་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་རྒྱ་ཞི་གྲོས་བསྐྱར་མཐུད་ཡོང་ཐབས་སུ་བོད་དོན་སྲིད་བྱུས་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་པ་ནས། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་དང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་གཞིས་ཆགས་ཐུབ་ཐབས། སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས། བོད་ཕྲུག་བུ་གསོ་ཁང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་བར་གྱི་མཛད་པ་རྣམས་ཞིབ་གསལ་གྱི་ལམ་ནས་བསྟན་ཡོད། ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་ ༡༩༥༠ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུ་དང༌། ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བསྐྱར་སྐུལ་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་སོགས་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་ཁག་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་རྗེས་ཐེངས་དང་པོར་གནས་གཟིགས་སུ་ཕེབས་པའི་གནས་ཆེན་ཁག་གི་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཚན་པ་མི་འདྲ་བ་སོ་གསུམ་ཙམ་ཆེད་འགོད་བྱས་ཡོད། སྐུ་པར་ ༡༡ དང༌། ཤོག་ངོས་ ༦༠༨ ཡོད།

གླེགས་བམ་བདུན་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་ཉེར་གསུམ་ནས་ཉེར་དྲུག་བར་ཏེ་རླངས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་ཐད་ནས། ༡༩༦༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་བུ་གསོ་ཁང་ཆ་ཚང་གནས་སྤོ་ཐུབ་པ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་ནང་བོད་ཀྱི་བུ་ཚབ་དང་སློབ་ཕྲུག་གཏོང་གནང་མཛད་ཅིང༌། བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གཏན་འཇགས་རྒྱ་བསྐྱེད་ཡོང་བའི་འབད་བརྩོན་བསྐྱངས་སྐོར་དང༌། ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་གསར་བཏོད་ཀྱིས་མཚོན། བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ཟུར་འཛུགས་དང༌། གནད་ཡོད་མི་སྣ་ཁག་མཇལ་བཅར་གསུང་འཕྲོས་སོགས་མཛད་པ་རྣམས་ཞིབ་གསལ་གྱི་ལམ་ནས་བསྟན་ཡོད། ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་རྡོར་གདན་དུ་ཆོལ་གསུམ་སེར་སྐྱ་ཡོངས་ནས་ཕུལ་བའི་མནའ་གན་མཐུ་མོ་ཆེ་དང༌། མང་གཙོ་དབུ་བརྙེས་སྐབས་ས་དབང་ཟུར་ཁང་ནས་ཚོགས་འདུ་སྒོ་དབྱེའི་གསུང་བཤད་སོགས་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་ཁག་དགུ་ཆེད་འགོད་དང་ཤོག་ངོས་ ༤༢༦ ཡོད།

གླེགས་བམ་བརྒྱད་པ་ནི་རླབས་འཕྲེང་ཉེར་བདུན་ནས་སུམ་ཅུ་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་ཐད་ནས། བོད་མིའི་གཞིས་སྒར་ཁག་གཅིག་ཏུ་ཆིབས་བསྒྱུར་དང༌། ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་ཞེས་པའི་རང་རྣམ་དཔར་ཐོན་བྱུང་བ། མ་སུ་རིའི་བུ་ཁྱིམ་གསར་འཛུགས་དང་མང་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་པ། རིས་མེད་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་གི་ཚོགས་ཆེན་དང་པོ་དང་ཤེས་རིག་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་དང་པོར་དབུ་བཞུགས་ཀྱིས་མཚོན། རྒྱ་གར་དཔོན་རིགས་ཁག་མཇལ་འཕྲད་དང་སྦག་ས་ཆོས་སྒར་མཐོ་སློབ་ཏུ་བསྒྱུར་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་བར་གྱི་མཛད་པ་རྣམས་ཞིབ་གསལ་གྱིས་བསྟན་ཡོད། ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་སུད་སིར་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་མུ་མཐུད་གཏོང་རྒྱུའི་ཐུགས་འདོད་ཡོད་སྐོར་འཁོད་པའི་བཀའ་ཡིག་དང༌། བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་ཁག་གཅིག་ལ་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་སྐོར་གྱི་བཀའ་སློབ་སོགས་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་ཁག་དང༌། གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགའ་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཚན་པ་མི་འདྲ་བ་བཅོ་ལྔ་ཆེད་འགོད་བྱས་ཡོད། ཤོག་ངོས་ ༥༣༢ ཡོད།

གླེགས་བམ་དགུ་པ་ནི་རླབས་འཕྲེང་སོ་གཅིག་པ་སྟེ་རླབས་འཕྲེང་གཅིག་གིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་ཐད་ནས། རྒྱ་དམར་གུང་ཁྲན་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་རྗེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་ཚུལ་དང༌། གྲོས་ཆོད་སྔ་རྗེས་ཇི་ལྟར་འཇོག་གནང་མཛད་པའི་སྐོར་ཞིབ་གསལ་གྱིས་བསྟན་ཡོད། ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་བཀའ་ཟུར་ས་འདུ་རིན་ཆེན་མཆོག་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་བཅར་འདྲི་ཞུས་པའི་བཀའ་ལན། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ངོ་སྤྲོད། ༡༩༥༩ དང་ ༡༩༦༠ སོ་སོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྙན་ཐོའི་བརྗོད་བྱ་ཟུར་འདོན་བཅས་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་ཁག་བཞི་ཆེད་འགོད་དང་ཤོག་ངོས་ ༥༣༤ ཡོད།

འདི་དག་ནི། ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་རང་རྣམ་‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང༌། ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ཞེས་པ་དང༌། ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་ངོས་འཛིན་གདན་ཞུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་‘རང་མྱོང་མ་བཅོས་ལྷུག་པོར་བཀོད་པའི་བདེན་གཏམ་རྣ་བའི་བདུད་རྩི་’ཞེས་པ། དེ་བཞིན་ཡང་སྲིད་རྩད་གཅོད་གདན་ཞུའི་ཁོངས་ཡོད་རྩེ་དྲུང་ལས་ཚན་མཁྱེན་རབ་བསྟན་འཛིན་གྱི་སྤུན་གཡོག་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་དངོས་མཐོང་དངོས་མྱོང་གླེང་བཤད་སྒྲ་བཅུག་དང༌། ཟིན་ཐོ་ཁག མཛད་རྣམ་འབྲེལ་ཡོད་གནས་ཚུལ་འཚོལ་ཞིབ་དོགས་གཅོད་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཆ་གསར་བསྒྲུབས་ཁག་དང༌། གལ་ཆེའི་གནད་དོན་བློ་དོགས་ཆོད་མིན་རིགས་བཀའ་འཁྲོལ་སྔོན་ཐོབ་ལྟར་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་སྐབས་མཚམས་དགོངས་སྐོར་བཀའ་སློབ་ཞུས་སྩལ་ཁག ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་བཀའ་རྩོམ་མཛད་པའི་ྋརྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བ་གླིང་ཁྲི་ཆེན་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་‘ནོར་བུའི་དོ་ཤལ་’ཞེས་བྱ་བ་དང༌། ྋརྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་ཁྲི་བྱང་རྡོ་རྗེ་འཆང་མཆོག་གི་རང་རྣམ་‘འཕྲུལ་སྣང་སྒྱུ་མའི་ཟློས་གར།’འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན་སཱར་འབའ་སིལ་ཇེའེ་འགུའུལ་ཌ (Sir Basil J. Gould) ཡིས་བྲིས་པའི་དབྱིན་དེབ་Discovery, Recognition and Enthronement of the 14th Dalai Lama‘ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅོ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཚུལ་དང་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་’ཞེས་པ་དང༌། ཧེན་རིག་ ཧར་རར་ (Heinrich Harrer) གྱིས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་སྐུའི་གཅེན་པོ་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་ནོར་བུ་མཆོག་གི་གསུང་རྩོམ་དབྱིན་དེབ་Tibet is My Country‘བོད་ནི་ངོས་ཀྱི་ལུང་པ་ཡིན་’ཞེས་པ། སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་‘མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ།’ ཧིའུ་རི་ཅར་ཌ་སན་ (Hugh Richardson) གྱིས་བརྩམས་པའི་དབྱིན་དེབ་Tibet and Its History‘བོད་དང༌། དེའི་རྒྱལ་རབས་’ཞེས་པ། དེ་མིན་དེབ་འདིའི་མཇུག་ཏུ་འཁོད་པའི་རྒྱུ་ཆ་འབྱུང་ཁུངས་བོད་དབྱིན་ཡིག་ཆ་དེ་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་གྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུས་པ་ཡིན།

མཛད་རྣམ་འདིའི་བརྗོད་བྱ་འབྲི་སྟངས་སམ། རྩོམ་གཤིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་སློབ་ནང༌། སྔར་ལམ་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་འབྲི་སྲོལ་གཞི་རྩར་བཟུང་ནས། སྤྱིར་བཏང་བོད་ཡིག་ཤེས་མཁན་ཚང་མས་ཀློག་བདེ་ལ། གོ་དོན་རྟོགས་སླ་བ་ཞིག་འབྲི་བ་ལས། གོ་དཀའ་བའི་སྙན་ངག་གི་རྒྱན་སྤྲོས་རྒྱས་བཤད་དང༌། འཆར་ཅན་མཛད་སྒོ་སོགས་སྔར་ལམ་ཡིག་བརྗོད་ལེབ་བཤུ་བྱེད་པ། དེ་བཞིན་རབ་བཏགས་ཚིག་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་མས་དོན་གྱི་འབྲས་བུ་སྒྲིབ་པ་དེ་རིགས་མིན་པར། དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལྷུག་པོར་འགོད་པ་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཁག་ཏུ་སྒྱུར་སྐབས་དཀའ་རྙོག་ཆུང་ཐབས་སོགས་དེང་རབས་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ལའང་བསམ་ཞིབ་བྱ་དགོས་ཞེས་ལམ་སྟོན་མཛད་པ་དེ་དོན་སྙིང་བཅངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་འབྲི་རྩོམ་ཞུས་པ་ཡིན།

གཞི་རྩའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་ཕྱོགས་གོང་གསལ་ཐོག ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་གོང་རིམ་གྱི་མཛད་པ་རྣམ་ཐར་གྱིས་མཚོན་པའི་སྔར་གྱི་ཕྱག་དཔེ་ཁག་དང༌། དེང་གི་དཔེ་དེབ་འདྲ་མིན་ཁག གཞུང་སྒེར་གྱི་ཡིག་ཆ་གསར་རྙིང་ཁག་བཅས་པའི་ནང༌། ཚིག་དོན་གཅིག་ལ་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་གསུམ་བཞི་སོགས་འཁོད་པ་དང༌། འགའ་རེའི་ནང་དུས་གསུམ་གྱི་འགྲོ་ལུགས་ཀྱང་ངེས་མེད་ལྟ་བུར་སྣང༌།

མཛད་རྣམ་འདིའི་ནང་ཚིག་དོན་གཅིག་ལ་དག་ཆ་གཅིག་ཉིད་དང༌། དུས་གསུམ་གྱི་འགྲོ་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་གཅིག་གྱུར་འགོད་ཐབས་ལ་དོ་སྣང་ཅི་ཐུབ་ཞུས་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ཡང་རྩ་བའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་དང་དངོས་སྤྱོད་དཔེ་མཚོན་རྒྱུ་མཚན་དང་འབྲེལ་བའི་བགྲོ་གླེང་རྩོད་བསྡུར་གྱི་ལམ་ནས་གཞི་རྩའི་གཏན་འཁེལ་བྱུང་ཐོག ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་མིང་དང་ས་མིང་ལ་སོགས་པའི་མིང་ཚིག་སྒྲ་སྒྱུར་གྱི་དག་ཆ་འབྲི་ལུགས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་འདུག་པ་དེ་དག་ཀྱང་གཅིག་གྱུར་ཞིག་བཟོས་ཡོད། དེ་འབྲེལ་དམིགས་བསལ་ངོ་སྤྲོད་གསལ་ཁ་འདོན་དགོས་ཀྱི་ཚིག་དང༌། ཚིག་གྲུབ་སོགས་ལ་ཚིག་འགྲེལ་དགོས་ངེས་ཀྱང་གསལ་བར་བཀོད་པ་ཞིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཡིག་ཆའི་ཁོངས་སུ་ཡོད།

མཛད་རྣམ་འདིའི་ནང་རླབས་འཕྲེང་དང་ས་བཅད་དབྱེ་བའི་འགོ་བརྗོད་དང༌། བརྗོད་གཞི་དབྱེ་བའི་དུམ་མཚམས་འཕྲེང་འབེབས་ (paragraph) མང་བ་དང༌། དཔྱད་ཞིབ་བདེ་བའི་གཤམ་མཆན་ཡང་ཤོག་ངོས་སོ་སོར་འཁོད་པ། དབྱིན་ཡིག་གིས་མཚོན་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཁག་ཏུ་འགོད་སྲོལ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བ་འདྲེན་རྟགས་ཉིས་གཤིབས་” “དང༌། གཅིག་རྐྱང་‘ ’། གྲུ་རྟགས།[ ]དང་གུག་རྟགས་ () ། བརྗོད་ཚིག་བསྡུས་རྟགས་ ་་་་་་ དང་ཤོག་གྲངས་བསྡུས་རྟགས ་་་ ། འབྲེལ་ཡོད་ཚིག་དོན་འདྲ་མིན་དབྱེ་མཚམས་སེག་རྟགས་ / འདི་ལྟར་འཁོད་པ་སོགས་དེང་རབས་སྲོལ་གསར་དངོས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པ་དོད་པའི་ཐོག བོད་རང་གི་སྔར་ལུགས་ཤོག་ལྡེབས་རྒྱབ་མདུན་བསྡུས་ཡིག་ བ དང་ ན འགོད་སྲོལ་ཡང་བཀོད་ཡོད།

གང་ལྟར་ཡང་མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌། རྩོམ་ཞིབ། རྩོམ་བཅོས། ཡིག་ཆ་འཚོལ་སྒྲུབ་དང༌། ཕྱོགས་སྒྲིག གློག་ཀླད་ལས་རིགས་ལ་སོགས་པའི་ཞུ་བྱ་འགན་ཡོད་སོ་སོ་དང༌། སློབ་སྟོན་པ་བཅས་ཚང་མས་ལོ་ནས་ལོ་བསྟུད་དོན་མཐུན་རྒྱ་མཚོར་ཞུགས་པ་ཇི་བཞིན་གྱི་ཁུར་འགན་མཉམ་ལེན་ཞུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། འཕགས་མཆོག་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོའི་འཁྲུངས་རབས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གྱུར་པ་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི། ད་གཟོད་གླེགས་བམ་དགུ་བརྩམས་གྲུབ་དཔར་འགྲེམས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ལྟ་ནའང་ས་ཕག་ (༡༩༥༩) ལོ་ཕན་གྱི་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་དགོས་ངེས་ཁག་དང༌། ལྷག་པར་ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་རྣམ་འདི་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་བྱར་མེད་དུ་མི་རུང་བ་རྩེ་འགག་གི་འགག་དེབ་ཅེས་པ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཉིན་རེའི་མཛད་ཐོ་གསལ་འཁོད་དེབ་ཆེན་རྣམས་འདི་གར་མེད་སྟབས། རྒྱུས་མངའ་ཅན་རྒན་གྲས་དང་བགྲེས་སོང་གི་དྲན་གསོའི་ངག་ལམ་གསུང་འཕྲོས་ལ་བརྟེན་དགོས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཟླ་ཚེས་དང༌། དོན་ལ་ནོར་འཁྲུལ། མཛད་སྒོ་འཚེམས་ལུས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་སྐྱོན་ཆ་ཡོད་སྲིད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་རྒྱ་དཀར་ནག་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཐོག་འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ཇི་འཁོད་འཚོལ་སྒྲུབ་དང༌། ལྟ་ཞིབ་བྱ་སྒོར་ནུས་པས་མ་ལྡང་པ་དང༌། ལས་ཁུར་ཞུ་བ་པོ་བདག་ཅག་གི་ཤེས་ཚད་དང་ཉམས་མྱོང་དམན་པའི་སྐྱོན་ཆའང་མཆིས་ངེས་པས། མ་འོངས་པར་ཁ་སྐོང་དང༌། ཞིབ་བཅོས་ཞུ་དགོས་ལ་སྨན་པའི་ཆེད་དུ། མཁྱེན་ལྡན་ཁག་ནས་དགེ་འདོན་སྐྱོན་སེལ་གྱི་དགོངས་འཆར་ཟོལ་མེད་ལྷུག་པོར་སྩོལ་གནང་ཞུ་རྒྱུ།

མཐའ་དོན། བོད་ཕྱི་ནང་གི་མཁས་པ་རྣམ་པས་ད་ལམ་གསར་དུ་དཔར་ཐོན་ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་རྣམ་འདི་ཐོག་ད་དུང་བོད་ཡིག་སྨོས་ཅི། རྒྱ་ཡིག་དང་དབྱིན་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཁག་ནས་ཀྱང་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཆ་ཞིབ་གསལ་རྙེད་འཐོན་ཡོང་ངེས་དེ་དག་ལས་བརྗོད་སྣོན་དང་འབྲེལ། མདོ་རྒྱུད་ཀྱི་གཞུང་དང༌། སྙན་ངག་གི་ཚིག་བརྗོད་ཟབ་ལ་བརྗིད་ཆགས་པས་བརྒྱན་པ་མཛད་བརྒྱ་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་དང༌། སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྙན་ངག་ཆེན་མོ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་བཅད་དང༌། ཚིག་ལྷུག་འབྲི་སྲོལ་བཟང་པོའི་སྲོལ་རྒྱུན་དམ་འཛིན་གྱི་ཐོག་ནས། དེང་རབས་ཀྱི་ཚད་མའི་སྟོན་པ་བླ་ན་མེད་པ། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་རླབས་ཆེ་དབྱར་གྱི་ཆུ་གཏེར་ལྟར་རྒྱས་བཞིན་པའི་རྣམ་ཐར་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་གླེགས་བམ་མང་པོ་བརྩམ་པར་བྱ་བ་ལ་དངོས་སུ་ཞུགས་ཏེ། མཁས་པའི་མཁྱེན་སྟོབས་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ནུས་རྩལ་འགྲན་པར་འཕྲལ་ནས་མྱུར་དུ་འབད་པར་མཛོད་ཅིག་ཅེས་བཅོས་མིན་རེ་བའི་ཐལ་མོ་སྦྱོར་བཞིན་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་སོ།།

མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ།

མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་གླེགས་བམ་དང་པོ་ནས་དགུ་པ་བར་གྱི་སློབ་སྟོན་པ་དང་བཅས་པའི་ཞབས་ཞུ་བ་ཇི་ཡོད་ངོ་སྤྲོད།

ཀ༽ ཐོག་མར་བཀའ་ཤག་ནས་ ༡༩༨༤ ལོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་འཆར་ཕུལ་ཕྱག་རྟགས་ཐོན་པ་དེའི་ནང༌། མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་བྱའི་སྔོན་འགྲོ་རྒྱུ་ཆ་གསོག་སྒྲུབ་དང༌། ལས་དོན་འཐུས་ཚང་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་བཀོད་བྱུས་སློབ་སྟོན་དང་སྟངས་འཛིན་འགན་ཡོད་ཚོགས་ཆུང་འཛུགས་པ། རྒྱུན་དུ་སྐུལ་ལྕག་དང༌། ལྟ་རྟོག གྲོས་འདོན་བྱ་རྒྱུའི་འགན་ཁུར་བ་སོགས་བསྐོ་གཞག་ཐོག རྒྱུ་ཆ་གསོག་སྒྲུབ་ཟིན་མཚམས་རྩ་བའི་མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་འཛུགས་དགོས་ཞེས་སོགས་འཁོད་ཡོད་ཅིང༌། འོན་ཀྱང་དངོས་དོན་ཞུ་སྒོ་ལག་བསྟར་སྐབས་འཆར་གཞི་དོན་ལ་གནས་དང་མ་གནས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དངོས་བྱུང་རྩ་བཟུང་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་བ་ལ། རྟ་ར་བ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཉིད་ (བཀའ་བློན་ཕྱག་རོགས་ཀྱི་གནས་རིམ་ཅན་སྐུ་སྒེར་དྲུང་གཙོ། བོད་དུ་སྐུ་སྒེར་ནང་མ་ཁང་གི་མཁན་ཆུང་མདོ་སྔགས་མཐར་ཕྱིན) དང༌། རྡོ་འབུམ་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་འཕེལ་རྒྱས་ (སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཆེ་ཟུར་པ། ལྡི་ལི་བོད་ཁང་གི་འགན་འཛིན་) སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ་ (བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་སྐབས་དང་པོའི་ཚོགས་དྲུང་དང་པོ་དང་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་གཅིག་ལྕོགས་ཟུར་པ། བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། ལྷ་ས་གཉེར་ཚང་བ) རྒྱ་མཚོ་བཀྲ་ཤིས་བྱམས་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ (སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་གི་བོད་དྲུང་ཟུར་པ། བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། རྩེ་མགྲོན་) བཅས་དང༌།

ཁ༽ བཀའ་ཤག་གི་འཆར་གསལ་མིན་པའི་ལས་ཁུར་ཞུ་བ་པོ་རིམ་པར་བྱུང་བ་དང༌། ལོ་དུས་གང་ནས་གང་བར། ལྷ་སྡིངས་བློ་བཟང་ཆོས་འཕེལ་ ༡༩༨༥ ནས་ ༡༩༨༨ བར། (བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། ཡིག་ཚང་གཉེར་པ) དང༌། ལྷའུ་རྟ་ར་བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་མཚན་ ༡༩༨༨ ནས་ ༡༩༩༩ བར། (བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། རྩེ་མགྲོན) ཐོན་ཟུར་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ ༡༩༩༣ ནས་ ༡༩༩༩ བར། (བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། ཚོ་བྱང་སྤྱི་ཁྱབ་གཞོན་པ) པདྨ་རིག་འཛིན་ ༡༩༩༤ ནས ༢༠༡༡ བར། (ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཛིན་ཟུར་པ) གཉལ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ ༡༩༩༤ ནས་ ༢༠༠༣ བར། ཨ་མཆོག་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་མཁྱེན་རབ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་ ༡༩༩༦ ནས་ ༢༠༠༠ བར། (དགའ་ལྡན་ཤར་རྩེ་མཁན་ཟུར། དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་འགན་འཛིན་ཟུར་པ) དགའ་བྲང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ ༢༠༠༠ ནས་ ༢༠༠༨ བར། (འོས་བསྡུ་ལས་ཁང་གི་སྡེ་ཚན་འགན་འཛིན་ཟུར་པ་) བཅས་སོ།།

གོང་གསལ་མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་མ་བསྐྱངས་བར་རང་རང་ལས་བགོས་གཞིར་བཟུང་ཞབས་ཞུར་ཁུར་འགན་ལེན་མཁན་རྣམས་ཡིན། ཟླ་སྒྲིལ་ཟིན་པ་ནས་ལས་བྱེད་འཕར་སྣོན་དང་འཕོ་འགྱུར་རིམ་སོང་ལ་བརྟེན། སྐབས་འབྲེལ་ལས་བྱེད་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་རྒྱུ་སྐབས་དོན་དང༌།

དེ་ཡང་སྔོན་དུ་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནོར་གླིང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱངས་ཚུལ་ཅུང་ཟད་གླེང་ན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་གསང་གསུམ་མཛད་འཕྲིན་གྱི་ཟེགས་མ་རེའང་བསྟན་འགྲོ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་འཛམ་གླིང་རྫས་མཚོན་གྱི་དུས་འདིར་མི་རྣམས་ཞི་བས་འཚོ་བའི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་རིང་དུ་བྲལ་ཞིང༌། འདོད་སྡང་རྣམ་གཡེང་གི་དབང་དུ་ནར་མར་འཕྱན་ཏེ་སེམས་རྒྱུད་བདེ་སྐྱིད་ཀྱིས་ཕོངས་པའི་སྙིགས་ལྔའི་རང་མདངས་ཆེས་ཆེར་བདོ་བའི་གནས་སྐབས་ཤིག་དང༌། དེས་ན་སྙིགས་དུས་འདིར་དུས་གསུམ་ྋརྒྱལ་བའི་ཐུགས་རྗེའི་བདག་ཉིད་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་གང་ཉིད་གླིང་འདིའི་ཞི་བདེའི་དེད་དཔོན་ཆེན་པོའི་ངོ་བོར་ཟློས་ཤིང་མངའ་གསོལ་བ་དང༌། གང་གི་ཐུགས་བསྐྱེད་འཕྲིན་ལས་མངོན་པར་མཐོ་བའི་བསིལ་ཟེར་བྱེ་བའི་འཕྲོ་འདུ་ལས་འཛམ་གླིང་ས་ཆེན་པོ་འདིར་འཚེ་མེད་ཞི་དབྱིངས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་བརྡལ་བའི་མཛད་པ་བླ་ན་མཐོ་ཞིང༌། བོད་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བདེ་རྩར་ྋརྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་མཛད་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་པས་ཀྱང་དོ་ཟླ་མེད་པའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་འཕྲིན་ཇི་བསྐྱངས་བཅས་ཡིག་ལམ་དུ་འགོད་རྒྱུ་ནི་ད་སྐབས་རང་རེའི་མི་རབས་འདིར་འཁྲི་བའི་ལས་འགན་གྱི་གཙོ་གནད་ཅིག་ཆགས་ཡོད།

དེར་བརྟེན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ནས་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ཟུར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་དུ་ཞབས་ཞུའི་ཚན་པ་མང་བའི་མངོན་ཚུལ་དང༌། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་འདི་ཉིད་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་བདག་གཉེར་བྱེད་པའི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། ལས་དོན་ངོ་བོ་འབྲེལ་ཆགས་ཀྱི་ཚུལ་ནས་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནོར་གླིང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱང་རྒྱུ་འོས་འཚམས་སུ་གཟིགས་ཤིང༌། དེ་དོན་བཀའ་འབྲེལ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ནས་སྡེ་ཚན་འདི་ཉིད་ནོར་གླིང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱངས། འདི་གར་འབྲེལ་ཡོད་རྣམས་ཤེས་ཚད་མྱོང་རྒྱུས་གང་ཐད་ནས་མགོན་པོ་གང་གི་གསང་གསུམ་ལས་འཕྲོས་པའི་འབྲི་རྩོམ་ཞབས་ཞུར་བརྩོན་རྒྱུ་ནམ་མཁའི་པད་མོའི་མཆེད་ཟླར་འགྲན་པའི་ཚུལ་ཙམ་ཡིན་པ་ནི་ཞུ་ཅི་དགོས། འོན་ཀྱང༌། ད་སྐབས་འདིར་མཁས་མྱོང་ཅན་མང་པོ་ཞིག་ཞིང་གཤེགས་དང༌། འཚོ་བཞུགས་ཡོད་པ་དག་ཀྱང་རང་རང་ལེགས་བྱང་གི་མཛད་ཁུར་བཞེས་མུས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་མཛད་བརྟས་མ་གྱུར་པའི་གནས་བབ་ཆགས་མུས་ལ་སུས་ཀྱང་བསྙོན་དུ་མེད།

འོན་ཀྱང༌། སྤྱིར་བྱེས་ཁྲོད་དུ་རིག་གཞུང་གི་སྡེ་ཁག་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་དག་གི་ནང་ནས་འདི་གར་དམིགས་བསལ་བོང་བ་གསེར་གཟིགས་བསྐྱངས་པའི་བཀའ་དྲིན་ནི་གཞལ་དཀའི་གནས་སུ་མཆིས་ཞེས་ལག་སོར་པད་འདབ་སྤྱི་གཙུག་ཏུ་བཀོད་དེ་སྤྲོ་དགས་དྲངས་པའི་ངང་ཚུལ་ནས་གསོལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། གཞན་ཡང་མགོན་པོ་གང་གི་མཚན་ཙམ་བརྗོད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཞལ་དུ་མེད་ན། མཛད་པའི་རྣམ་གྲངས་རང་བློས་གང་ལྕོགས་རགས་རིམ་ཀུ་ཤའི་རྩེ་མོ་ཙམ་ལས་འགོད་ནུས་བྲལ་ཡང་དེའི་བསོད་ནམས་ནི་སྟོང་གསུམ་རིན་ཆེན་གྱི་ཕུང་པོ་སྤུངས་པའི་རི་རབ་ལས་ཀྱང་ཆེས་མཐོ་བ་ཞིག་འབྱུང་བ་སྨོས་ཅི་དགོས། དོན་དེའི་ཕྱིར་ན་ཚུལ་འདི་ཉིད་བདག་ཅག་སྐལ་བཟང་གི་ཡོལ་གོར་བལྟམས་པར་དགའ་དད་སྤྲོ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་བཀའ་དོན་ཐོད་བཅིངས་ཞུ་རྒྱུའི་ཡིད་དམ་འཆའ་བ་ལགས་པ་བཅས་འཕྲོས་དོན་ཙམ་དང༌། སྐབས་འབྲེལ་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་འགོད་པ་ལ།

༡༽ ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་མུ་མཐུད།

༢༽ ཞེ་བོ་བློ་བཟང་དར་རྒྱས། (ཁྲིམས་ཞིབ་པ་དང་བཀའ་བློན་ཟུར་པ) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༨།༨།༣༠ བར།

༣༽ སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ། (བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་དང་པོའི་ཚོགས་དྲུང་དང་པོ་དང་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་གཅིག་ལྕོགས་ཟུར་པ) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༤།༣།༢ བར།

༤༽ པདྨ་རིག་འཛིན། (ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཛིན་ཟུར་པ) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༡༡།༡།༢༣ བར།

༥༽ གཉལ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན། ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༣།༤ བར།

༦༽ དགའ་བྲང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན། ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༨།༡༠།༣༠བར།

༧༽ ཤེལ་གླིང་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ། ༢༠༠༠།༥།༡ ནས་ ༢༠༠༡།༦།༣༠ བར།

༨༽ མཛེས་བཅུ་ཚང་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་) ༢༠༠༢།༤།༢༥ ནས་མུ་མཐུད།

༩༽ ཞོ་ར་བསྟན་པ་དར་རྒྱས། ༢༠༠༢།༤ ནས་ ༢༠༠༥།༨།༡ བར།

༡༠༽ གྲགས་པ་བསྟན་དར། ༢༠༠༣།༡༠།༡ ནས་ ༢༠༠༦ བར།

༡༡༽ བཀྲས་ཁང་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ། (གཞུང་ཞབས་འདེམས་ལྷན་དང་འོས་བསྡུ་ལྷན་ཁང་གི་ཚོགས་གཙོ་ཟུར་པ་) ༢༠༠༥།༤།༡ ནས་མུ་མཐུད།

༡༢༽ རྣམ་སྤེལ་ཚང་བློ་བཟང་སྦྱིན་པ། (སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཟུར་) ༢༠༠༧།༤།༡ ནས་༢༠༠༩།༤།༢ བར།

༡༣༽ ཨ་ཚོགས་བསྟན་འཛིན་འཇམ་དབྱངས། ༢༠༠༨།༡༡།༥ ནས་ ༢༠༡༠།༡༢།༡ བར།

༡༤༽ ཁྲི་ཀ་དཀོན་མཆོག་བཀྲ་ཤིས། ༢༠༠༣།༡༠།༡། ནས་ ༢༠༠༩།༡།༢༧ བར།

༡༥༽ ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། ༢༠༠༩།༡།༢༨ ནས་མུ་མཐུད།

༡༦༽ བྱ་གཞུང་སྐལ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས། ༢༠༠༩།༣།༩ ནས་ ༢༠༠༩།༦ བར།

༡༧༽ འབའ་པ་དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་དགའ་བ། ༢༠༠༩།༨།༡༧ ནས་མུ་མཐུད།

༡༨༽ རེབ་གོང་ལེགས་བཤད། ༢༠༡༠།༡༢།༡ ནས་མུ་མཐུད།

༡༩༽ ཤང་རྩེ་བ་དང་ཟུར་ཀརྨ་རྡོ་རྗེ། ༢༠༡༡།༡།༢༣ ནས་མུ་མཐུད།

རླབས་འཕྲེང་ཉེར་གསུམ་པ།

མི་ས་མ་རི་དང་སྦག་ས་གསོག་སྒར་གྱི་གནས་ཚུལ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་ཁག་འདྲ་མིན་ནང་བོད་ཀྱི་བུ་ཚབ་དང་སློབ་ཕྲུག་གཏོང་གནང་མཛད་ཅིང༌། བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གཏན་འཇགས་རྒྱ་བསྐྱེད་ཡོང་བའི་འབད་བརྩོན་བསྐྱངས་པ། སེར་སྐྱ་མི་མང་ལ་ཆོས་འབྲེལ་བཀའ་སློབ་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་པ་སོགས་ཀྱི་སྐོར།

ས་བཅད་དང་པོ།

མི་ས་མ་རི་དང་སྦག་ས་གསོག་སྒར་གྱི་གནས་ཚུལ།

༡༩༤༩ ལོར་རྒྱ་དམར་གྱི་དམག་དཔུང་བོད་ཀྱི་ཤར་མཐའ་ནས་སིམ་འཛུལ་གྱིས་བསླུ་བྲིད་མགོ་སྐོར་འོག་བླ་དཔོན་དང༌། འབྱོར་ལྡན་རིགས་འཇུ་བཟུང་བཙོན་འཇུག མི་མང་ཚོར་འཇིགས་སྐུལ་དང་རྡུང་རྡེག་གི་ལས་འགུལ་རིམ་པ་སྤེལ་ཞིང༌། མཐར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ ནས་བཅོས་མའི་གདོང་འབག་རང་བརྡོལ་སོང་སྟེ། བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་རྩ་གཏོར་གཏོང་བའི་ངན་སྤྱོད་དམར་རྗེན་དུ་ཐོན་པ་དང༌། ལྷག་པར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཕྱྭར་ཐོ་འཚམ་གྱི་ཉེན་ཁ་དངོས་སུ་ཆགས་པར་བརྟེན།

བོད་མི་མང་གིས་འཚེ་མེད་ཞི་བའི་གྱེན་ལངས་བྱས་པར། རྒྱ་དམར་འགོ་གཙོ་ཚོས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐབས་དེའི་བཞུགས་གནས་ནོར་གླིང་ཕོ་བྲང་དང༌། རྩེ་ཕོ་བྲང༌། ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང༌། ར་མོ་ཆེ། ལྕགས་པོ་རི། ལྷ་སའི་གྲོང་ཁྱེར་སོགས་ཀྱི་ཐོག་དེང་དུས་འཕྲུལ་གསར་མེ་སྒྱོགས་སོགས་གོ་མཚོན་གྱི་དྲག་ཆར་ནམ་ཉིན་སྦྲེལ་བའི་གཏོར་བཅོམ་དང༌། ཉེས་མེད་བུད་མེད་དང་ཕྲུ་གུས་མཚོན་གཞུང་ཞབས་དང༌། བླ་སྤྲུལ། དགེ་འདུན། ཚོང་པ། མི་མང་བཅས་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བསད་རྨས་བཏང༌།

ཛ་དྲག་ཅན་གྱི་གནས་སྟངས་དེའི་འོག་བོད་ཀྱི་བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་བསྟན་སྲིད་མི་རིགས་དང་བཅས་པ་མི་ཉམས་སླར་གསོའི་སླད་གནས་སྐབས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱ་གར་དུ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱང་དགོས་ཤར། མགོན་པོ་གང་གི་ཞབས་རྗེས་སུ་བསྙེགས་པའི་སེར་སྐྱ་མི་མང་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་ལྷག་རྒྱ་བལ་འབྲུག་གསུམ་ལ་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར།

སྐབས་དེར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་བཀའ་ཤག་བཅས་མ་སུ་རིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་འཕྲལ་རྒྱ་བལ་འབྲུག་གསུམ་གྱི་ས་མཚམས་ཁག་ནས་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་རིམ་འབྱོར་ཡོང་བ་ཚོ་བཀག་བསྐྱིལ་ཕྱིར་སློག་མེད་པར་བཙན་བྱོལ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ངོས་བཞེས་ཡོང་བར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྒྱ་བལ་འབྲུག་གསུམ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་རྣམ་པར་ཞུ་སྐུལ་བཀའ་ཡིག་གནང་བའི་འབྲས་བུར་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་གྱི་ཕྱོགས་ནས་དེ་དོན་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་རྣམས་བཙན་བྱོལ་སྐྱབས་བཅོལ་བར་ངོས་བཞེས་གནང་ཞིང༌། བོད་མི་བཙན་བྱོལ་དུ་ཁྱོན་ཆེ་ཡོང་གནས་གློ་ཡུལ་དང༌། མོན་རྟ་དབང་བཅས་སུ་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་འཁོར་ལམ་མེད་སྟབས་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་གནམ་ཐོག་ནས་བཟའ་ཆས་གཡུག་གནང་མཛད་པ་སོགས་ཀྱིས་ནད་ཐོག་སྨན་འཁེལ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཐུབ་པ་དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་ས་མཚམས་ཁག་ནས་འབྱོར་བ་ཚོར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ཨ་སམ་མངའ་སྡེའི་ཁོངས་མི་ས་མ་རི་དང༌། འབྲུག་དང་ས་མཚམས་སྦག་ས་ (ནུབ་བྷང་གལ་མངའ་སྡེའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས) བཅས་ལ་འཕྲལ་སེལ་གསོག་སྒར་གྱི་གྲ་སྒྲིག་གནང༌།

༡༩༥༩ ཟླ་ ༥ ནང་རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་ནས་བཞུགས་སྒར་དུ་གཏན་བཙུགས་སྣེ་ཤན་སྐུ་ཚབ་བརྒྱུད་བཀའ་ཤག་ཏུ་བོད་ནང་ད་ལྟའང་ལྷིང་འཇགས་མེད་པའི་ཐོག་འབྲུག་དང་རྒྱ་གར་ས་མཚམས་བརྒྱུད་བོད་མི་ཧ་ཅང་མང་པོ་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་དང་འབྱོར་བཞིན་ཡོད་འདུག་པ་རྣམས་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བཙན་བྱོལ་བའི་གནས་བབས་སྩལ་རྒྱུ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་གཤིས། ཁོང་ཚོ་རྒྱ་གར་ནང་རིམ་པས་གཏོང་རྒྱུའི་ལས་ཀའི་སྐོར་བཀའ་ཤག་ནས་དོ་ཁུར་མཉམ་བཞེས་ཀྱིས་ས་གནས་སུ་ཕྱག་རོགས་གནང་མཁན་ལས་བྱེད་ཚོ་ཁག་གཅིག་གཏོང་གནང་ཡོང་བ་གསུངས་ཤིང༌། དེ་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ྋསྙན་སེང་གིས་རྒྱལ་བློན་བཀའ་བསྡུར་མཛད་དེ། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་གང་ཅིའི་མཐུན་རྐྱེན་གོ་སྒྲིག་དེ་ལྷག་མ་མཆིས་པ་དང༌། ལྷག་པར་ང་ཚོས་ཁུར་མཉམ་ལེན་གྱིས་ས་གནས་སུ་ལས་དོན་བྱེད་མི་ལས་བྱེད་ཁག་གཅིག་གཏོང་དགོས་གསུངས་པ་རང་མིས་རང་ལས་བྱེད་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་གནད་ཆེ་ཞིང༌།

རང་རེ་ཇི་སྲིད་རང་བཙན་མ་ཐོབ་པ་དེ་སྲིད་དུ་གཞན་ཡུལ་དུ་གནས་ཆགས་བྱེད་དགོས་སྟབས། འཕྲལ་སེལ་འཚོ་ཐབས་ཙམ་མིན་པར། ལོ་ཡུན་རིང་ཙམ་སྡོད་དགོས་བྱུང་ཡང་དེའི་རིང་རང་རེའི་ཐུན་མིན་ཆོས་དང༌། སྐད་ཡིག མི་རིགས། གོམས་གཤིས་སོགས་གྲ་གྲུ་མ་ཉམས་པར་གནས་ཐུབ་པ་དང༌། རྒྱ་གར་རྒྱ་ཆེའི་ཡུལ་གྲུའི་ནང་བོད་མི་ཁ་འཐོར་མ་སོང་བར་སྟོང་ཚོ་རེ་གཉིས་སམ། དེ་ལས་མང་ཙམ་མཉམ་གནས་ཐུབ་ཐབས་སོགས་ཀྱི་ལས་གཞི་གཏིང་ཟབ་འཆར་འགོད་བྱ་རྒྱུ་གལ་གནད་ཆེ་སྟབས།

ད་ལམ་མི་འགྲོ་གཞུང་ཞབས་འགའ་ཤས་གཏོང་ཐུབ་པ་ཙམ་མིན་པར་གཞུང་གི་བཀོད་སྒྲིག་གསར་པ་ལྟར་འབྲེལ་ཡོད་ནང་སྲིད་ལྷན་ཁང་ནས་ནང་སྲིད་བཀའ་བློན་ཟུར་ཁང་དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས་དང༌། ནང་སྲིད་བཀའ་བློན་ཕྱག་རོགས་ཕ་ལྷ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན་རྣམ་གཉིས་ངོ་ཕེབས་དང༌། ཕྱག་རོགས་སུ་ཀུན་གླིང་ཛ་སག་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་དང༌། སྐུ་སྲུང་མདའ་དཔོན་སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས། ཀ་སྦུག་ཚོང་དོན་མཁན་ཆུང་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན། གསུང་སྒྱུར་བཀྲས་མཐོང་སྲས་ཚེ་དབང་ཆོས་རྒྱལ་དང༌། རྩེ་དྲུང་ལས་ཚན་བློ་བཟང་དགེ་ལེགས་བཅས་གཏོང་གནང་བཞིན་མི་ས་མ་རིར་བཀའ་བློན་ཟུར་ཁང་དང༌། ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན། སྐུ་སྲུང་མདའ་དཔོན་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས། གསུང་སྒྱུར་བཀྲས་མཐོང་སྲས་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ། སྦག་སར་ཕ་ལྷ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན། མཁན་ཆུང་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན། གསུང་སྒྱུར་ལས་ཚན་བློ་བཟང་དགེ་ལེགས་བཅས་ཕྱོགས་སོ་སོར་ཕེབས་ཐོན་གནང༌།

དེ་ཡང་བཀའ་བློན་ཟུར་ཁང་དང་ཕྱག་རོགས་ཀུན་གླིང་ཛ་སག གསུང་སྒྱུར་བཀྲས་མཐོང་སྲས་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་བཅས་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་འབྱོར་གནས་ཆེ་ཤོས་མི་ས་མ་རི་ས་གནས་སུ་ཕེབས་སྐབས་ཨ་སམ་མངའ་སྡེ་གཞུང་གིས་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བའི་འགན་ཁུར་བྱེད་པོ་ཆེད་བཙུགས་སྐོར་སྲུང་བའི་དཔོན་རིགས་D.M.C.E.྄A.C.ཞུ་བ་དེས་ཁོང་རྣམས་ལ་བཞུགས་གུར་གཉིས་རྩིས་སྤྲོད་ཞུས་པ་དེའི་ནང་གདན་མལ་སོགས་སྟབས་གང་འགྲིགས་ཀྱིས་བཞུགས། སྐབས་དེར་ལྡི་ལིར་རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་ནས་བོད་པའི་ལས་དོན་བྱེད་པོ་སྡེ་ཚན་ཟུར་འཛུགས་གནང་བ་དེ་ཡི་འགན་ཁུར་གནང་མཁན་ནན་རྡ་ཞུ་བ་ཉིན་གཉིས་ཙམ་རྗེས་ཕེབས་པ་ཁོང་མཉམ་ས་ཆའི་གནས་ལུགས་དང༌། གྲ་སྒྲིག་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་ཞིབ་གསུངས་ཀྱིས་ཐག་གཅོད་ཡོང་བ་གསུངས་པར། ཁོང་ནས་མངའ་སྡེའི་སྐུ་ཚབ་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་གང་ཅིའི་ལས་དོན་ཐག་གཅོད་གནང་ན་ཡག་པོ་ཡོང་རྒྱུར་ངེད་ཡིད་ཆེས་ཡོད་གསུངས་ནས་ཁོང་དེ་ཉིན་རང་ལྡི་ལིར་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་འདུག

དེ་ནས་རྒྱ་གར་མངའ་སྡེ་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་དང་མཉམ་རུབ་ཐོག་འཕྲལ་སེལ་སྡོད་ཁང་གསར་རྒྱག་སྡེ་ཚན་དང༌། སྐྱོབ་གསོ་བདག་གཉེར་མཁོ་སྤྲོད་ཀྱི་སྡེ་ཚན། ནད་མནར་བདག་གཉེར་སྨན་བཅོས་སྡེ་ཚན། རྒྱ་གར་ནང་སྡོད་ཆོག་པའི་སྐྱབས་བཅོལ་ལག་ཁྱེར་ཞུ་སྤྲོད་སྡེ་ཚན་བཅས་ཁག་བགོས་ཀྱིས། མི་གྲངས་སུམ་ཅུ་རེ་ཤོང་བའི་སྨྱུག་མའི་སྡོད་ཁང་སུམ་བརྒྱ་དང༌། ནད་མནར་སྡོད་ཁང་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ། སྨན་པའི་སྡོད་ཁང་ཆེ་ཆུང་བཅོ་ལྔས་མཚོན་ལས་བྱེད་མི་སྣ་སྡོད་ཁང་སོགས་ཁྱོན་བསྡོམས་སྡོད་ཁང་བཞི་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་ལྷག་གསར་རྒྱག་གོ་སྒྲིག་ཟིན་མཚམས་འཕྲལ་སེལ་གསོག་སྒར་འབུམ་སྡེ་ལ་དང༌། མོན་རྟ་དབང་སོགས་ནས་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་རྣམས་རིམ་གཏོང་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང༌།

སྐབས་དེར་བོད་མི་རྣམས་རེ་ཞིག་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་སྣེ་ལེན་སྐྱོབ་གསོ་དང་སྡོད་ཁང་བཅས་གོ་སྒྲིག་ཚགས་ཚུད་ལ་བརྟེན། ཛ་དྲག་དཀའ་སྡུག་ལས་གཡོལ་ཐུབ་པ་བྱུང་རུང༌། མི་ས་མ་རི་དེ་བཞིན་བོད་མི་གསོག་སྒར་ཁག་ནས་ཚ་གདུག་ཆེ་ཁར་མཁའ་དབུགས་དང་འཐུང་ཆུ་སྦག་བཙོག་ཆེ་བ། གཙང་སྦྲ་འཕྲོད་བསྟེན་ཇི་བཞིན་མ་བྱུང་བའི་ཐོག་དཔྱིད་ཚད་རྒྱས་པའི་སྐབས་དང་འཁེལ་གཤིས། བོད་མི་རྒན་བྱིས་མང་པོ་འདས་གྲོངས་དང་ནད་མནར་གྱི་གྲངས་འབོར་ཉིན་རེ་བཞིན་ཇེ་མང་དུ་སོང༌། དེ་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུར་སྙན་སེང་གནང་ཐོག་གང་མགྱོགས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ལྟ་བུའི་ས་བསིལ་ཁུལ་ལ་གནས་སྤོ་ཐུབ་པའི་ཐུགས་རེ་བསྟུད་མར་བསྐྱངས་ཤིང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ཀྱང་སྐབས་འཕྲལ་རིང་སྒང་ཏོག་དང༌། ཀུ་ལུ། པ་ལམ་སྤུར། ཅམ་པ། སིམ་ལ། དྷ་རམ་ས་ལ་སོགས་སུ་ལམ་བཟོ་བྱེད་མིར་ཆེད་གཏོང་གནང༌།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༢ ནས་གཏན་འཇགས་གཞིས་སྒར་ཁག་གསར་རྒྱག་འགོ་འཛུགས་ཀྱིས་ ༡༩༦༥ ནང་ཚུན་བོད་མི་རྣམས་གཞིས་ཁོངས་སུ་གནས་སྤོ་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང༌།

ནང་སྲིད་བཀའ་བློན་ཕྱག་རོགས་ཕ་ལྷ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན་ཅན་འབྲུག་གི་ས་མཚམས་སྦག་ས་ཞེས་པར་དེ་སྔོན་དབྱིན་ཇི་ནས་རྒྱ་གར་དབང་འཛིན་སྐབས་གྷན་དྷི་སོགས་དོ་དམ་བྱེད་སའི་བཙོན་ར་ཡོད་ས་དེ་འཕྲལ་སེལ་སྡོད་གནས་གསོག་སྒར་གཏན་འཁེལ་བྱུང་བ་དེར་ཕེབས་ནས་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་རྣམས་གནས་སྐབས་སྡོད་གནས་སུ་སྣེ་ལེན་བཀོད་སྒྲིག་སྐོར་ས་གནས་རྒྱ་གར་ལས་བྱེད་པ་མཉམ་བཀའ་བསྡུར་དང༌། སྦག་སར་བཞུགས་གནས་ཁོངས་སུ་མ་ཚུད་པའི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་བརྒྱ་ཤོག་ཁག་བགོས་ཐོག་ཅམ་པ་ཁུལ་སོགས་སུ་ལམ་བཟོར་ཕེབས་དགོས་བྱུང་བ་དང༌། མི་སྐྱ་ཕོ་མོ་རྣམས་མི་ས་མ་རིའི་གསོག་སྒར་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང༌། དེ་མཚུངས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་འབྲུག་དང་བལ་གཞུང་གཉིས་ལ་ཐུགས་རེ་གནང་དོན་ལྟར་འབྲུག་གཞུང་ནས་འབྲུག་ནང་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་བའི་བོད་མི་བཞི་སྟོང་ལྷག་རྒྱ་གར་དུ་འགྲོ་སྐྱོད་མ་དགོས་པར་སོ་ནམ་གཞིས་སྒར་འཛུགས་ཡུལ་ས་ཆ་གནང་ཐོག གཞིས་སྒར་གསར་སྐྲུན་གྱི་འགྲོ་གྲོན་དང་ཉེར་མཁོ་ཡོ་བྱད་སོགས་རྒྱ་གར་དབུས་གཞིས་ཆགས་ལས་ཁུངས་ནས་སྩལ་ཏེ་ (༡༩༦༣ ནས་ ༡༩༧༡ བར) གཞིས་སྒར་ཁག་བདུན་གསར་འཛུགས་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང༌།

དེ་བཞིན་བལ་ཡུལ་གཞུང་ནས་ཀྱང་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་མི་གྲངས་དྲུག་སྟོང་ལྷག་དེ་གར་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་བ་རྣམས་བཟོ་གཞིས་བྱེད་ཡུལ་ས་ཆ་སྤྲད་ཐོག་ཨ་རི་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་ཚོགས་པ་དང༌། སུད་སི་རོགས་ཚོགས་ས་རྡ་བཅས་ནས་འགྲོ་གྲོན་རོགས་རམ་འོག་ (༡༩༦༠ ནས་ ༡༩༦༦ བར) བཟོ་གཞིས་ཁག་བརྒྱད་གསར་འཛུགས་ཐུབ་པ་བཅས།

གོང་འཁོད་རྣམས་ལོ་ཚིགས་དང་བསྟུན་ན་མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་སྔོན་ཟིན་རྣམས་དང་འབྲེལ་ཆགས་ཡིན་ཀྱང༌། ད་ལམ་རྒྱུ་ཆ་གསར་རྙེད་བྱུང་བས་དོན་གནས་གལ་ཆེར་བརྟེན། མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་འདིའི་དབུར་འབྲི་འགོད་ཞུས་པ་ཞིག་ཡིན།

ཤར་ཕྱོགས་བདུད་ཀྱི་ཁུང་བུ་གྲོག་མའི་ཚང༌།།

བརྡོལ་བས་ལུགས་མེད་ཁྲིམས་ཀྱི་བཙོན་ར་ཆེ།།

བག་ཡངས་ཞི་བདེར་གནས་པའི་གངས་ལྗོངས་སུ།།

བསྐོར་བས་མུན་པ་རིང་མོའི་བསྐལ་པ་བྱུང༌།།

དམར་དཔུང་སྲིན་པོ་མྱོས་པའི་མཆེ་བར་ནས།།

སྲོག་ཙམ་ཐར་པའི་ཉམ་ཆུང་བོད་འབངས་རྣམས།།

གངས་ཀྱི་རི་ལམ་རྐང་པས་གཤགས་བཞིན་དུ།།

རྒྱུས་མེད་བས་མཐར་འཁྱམ་པའི་གཏམ་རྒྱུད་བྱུང༌།།

འོན་ཀྱང་ཕྱག་ན་པད་མོའི་ཐུགས་སྟོབས་ཀྱིས།།

རྒྱ་བལ་འབྲུག་གི་གཞུང་ལ་འབོད་སྐུལ་གྱི།།

བཀའ་ཡིག་གསེར་གྱི་མེ་ཏོག་འཐོར་བྱས་པས།།

ཞལ་བཞེས་འོ་མའི་སྦྲང་རྩི་ཅི་དགར་འཇོ།།

དེ་བས་འཕགས་བོད་རྒྱལ་བློན་ཟླ་བའི་ཟེར།།

ཆེས་ཆེར་སྤྲོས་པས་བོད་མིའི་དཀའ་སྡུག་གིས།།

གདུང་བའི་རི་མོ་རེ་ཞིག་གསུབ་བྱས་ཏེ།།

གངས་ཅན་སྐྱོང་བའི་འདུན་མ་སླར་ཡང་གསོས།།

དེ་ལྟར་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱ་བལ་འབྲུག་གཞུང་གིས།།

ལྷག་བསམ་ཕྱག་ཟུང་ཡངས་པོར་བརྐྱངས་བྱས་ཏེ།།

ཉམ་ངའི་མི་རིགས་འདི་ཡི་མདུན་རྒྱབ་ནས།།

སྐྱོར་བའི་མཛད་རྗེས་བསྐལ་པ་རིང་མོའི་ཟས།།

ས་བཅད་གཉིས་པ།

སྦག་ས་ཆོས་སྒར་གསར་འཛུགས་དང༌། མཐར་གཞིས་སྒར་ཁག་ཏུ་ཟླ་སྒྲིལ་གནང་བ།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མ་ཐག་བོད་མིའི་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་དང༌། གཞིས་སྒར་གསར་རྒྱག སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས། ཆོས་རིག་རྒྱུན་འཛིན། རོགས་སྐྱོབ་སོགས་ཐབས་འཚོལ་བསྐྱངས་པའི་མཛད་པ་ཆུ་གཉེར་ལྟ་བུ་རྣམ་མང་རུ་འཛིངས་པའི་ཁྲོད་དུ་གཙོ་བོའི་དགོངས་པ་རང་རེའི་ཕ་མེས་དུས་ནས་གཅེས་འཛིན་གནང་བའི་ྋརྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ཉིད་རྩ་བརླག་ཏུ་སོང་ན་བོད་ཙམ་དུ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ལའང་གྱོང་གུན་ཁ་གསབ་བྱེད་ཐབས་བྲལ་བ་ཞིག་ཏུ་གཟིགས་ཏེ་བཀའ་སློབ་སྤྱི་ཕེབས་སུ། “མཁན་བླ་དགེ་འདུན་རྣམས་བོད་མི་ཕོ་མོ་བྱིངས་དང་མཉམ་བསྲེས་ཁ་འཐོར་དུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ན། བོད་མི་རིགས་ཙམ་དུ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་ནང་བསྟན་སྤྱི་ལ་ཕུགས་གྱོང་ཆེན་པོ་འབྱུང་ངེས་ལ་བརྟེན། གནས་སྟངས་དེའི་སྐོར་ལ་དོ་སྣང་གཟབ་ནན་དགོས།” ཞེས་བཀའ་སྩལ་བ་ལྟར། འབྲུག་དང་འབྲས་ལྗོངས་བརྒྱུད་ནས་སྦག་སར་འབྱོར་བའི་བཙན་བྱོལ་བའི་ཁྲོད་དང་ས་གནས་གཞན་བཅས་ཀྱི་ནང་རིས་མེད་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་གི་བླ་སྤྲུལ་མཁན་བླ་དང༌། གདན་ས་གསུམ་གྱིས་གཙོས་པའི་གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་གནང་མཁན་དགེ་འདུན་མང་པོ་ཡོད་པ། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཁོང་རྣམས་ཁྱིམ་པ་དང་མཉམ་དུ་ལས་རྩོལ་ལ་ཕེབས་མི་དགོས་པར་སྐྱོབ་གསོའི་བཟའ་བཅའ་མཁོ་སྤྲོད་ལ་བརྟེན་ནས་མུ་མཐུད་ཐོས་བསམ་སློབ་གཉེར་མཐར་ཕྱིན་གནང་སྟེ་བཞུགས་འཐུས་ཆོག་པ་ཞེས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་ཞུ་སྐུལ་གནང་ཞིང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་དེ་དོན་དགེ་འདུན་གྲངས་སུམ་བརྒྱ་ཐམ་པར་དབུས་སྐྱོབ་གསོ་ལས་ཁུངས་1ནས་བཟའ་བཅའ་མཁོ་སྤྲོད་གནང་རྒྱུའི་བཀའ་འཁྲོལ་སྩལ་མོད། སླར་ཡང་མཁན་བླ་དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་ཆིག་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལས་མ་ཉུང་བ་ཞིག་སྦག་སར་ཐོས་བསམ་སློབ་གཉེར་གནང་སྟེ་བཞུགས་འཐུས་ཆོག་པ་ཞེས་ནན་ཞུ་གནང་བར་བརྟེན། མཐར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་དེ་དོན་དགོངས་བཞེས་གནང་སྟེ་སྦག་ས་ཆོས་སྒར་དབུ་འཛུགས་བསྐྱངས།

དེ་ཡང་གདན་ས་གསུམ་གྱིས་མཚོན་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་མཉམ་འདུས་ཀྱི་སྦག་ས་ (Buxa) ཆོས་སྒར་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་ཏེ་ ‘སྦག་ས་ནང་བསྟན་ཤེས་རིག་འཛིན་སྐྱོང་སློབ་གཉེར་ཁང་ཐོས་བསམ་ཐར་འདོད་གླིང་’ཞེས་ཆོས་སྒར་གྱི་མཚན་ཡང་འདོགས་པར་མཛད།

དེ་སྐོར་ྋརྒྱལ་བའི་རང་རྣམ་‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་’ཞེས་པར། “ཐོག་མ་ཉིད་ནས་ངོས་ཀྱི་སེམས་ནང་གནད་དོན་གཙོ་ཆེ་ཤོས་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི། ང་ཚོ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་དེ་གཅེས་སྐྱོང་དང༌། མི་ཉམས་རྒྱུད་འཛིན་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་མ་བྱུང་ཚེ། ང་ཚོའི་རྩ་ཆེའི་རིག་གཞུང་དེ་ཡང་ལྟག་ཆུ་ཆད་པའི་རྫིང་བུ་ལྟར་ཉམས་གུད་དུ་འགྱུར་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་སྔ་ནས་ངོས་ཀྱིས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ཐོག་མར་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་དགེ་འདུན་པ་ཞལ་གྲངས་སུམ་བརྒྱ་ཐམ་པའི་ཚད་བཀག་གིས་ཁོང་ཚོའི་ཆེད་དུ་འབྲུག་གི་ས་མཚམས་ཉེ་འགྲམ་ས་གནས་སྦག་ས་ཞེས་པ་དབྱིན་ཇིས་སྔར་དམག་འཁྲུག་སྐབས་འཛིན་བཟུང་བྱས་པའི་བཙོན་པ་འཇོག་ཡུལ་བཙོན་ར་རྙིང་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་ཆོས་སྒར་འཛུགས་རྒྱུའི་མོས་མཐུན་གནང་བ་རེད།

འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོས་ནང་ཆོས་ནི་ཚད་མཐོའི་སློབ་གཉེར་གྱི་བྱ་གཞག་ལ་རག་ལས་པའི་སྐོར་གསལ་བཤད་བྱས་པར་བརྟེན། མཐར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ཆོས་ལུགས་རིས་མེད་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་ཆིག་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ (༡༥༠༠) ཐམ་པར་མཐུན་རྐྱེན་མཁོ་སྤྲོད་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་ཐོབ། གྲངས་འབོར་དེ་ནི་བོད་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོང་བའི་གྲྭ་རིགས་དྲུག་སྟོང་ཙམ་ཡོད་པའི་ཁོངས་ལོ་ན་ཆུང་ཤོས་དང༌། ཤེས་རིག་བཀྲ་བ། འབྱོན་ཐང་ཆེ་ཤོས། ཉམས་མྱོང་ལྡན་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་འཚོ་བཞུགས་རྣམས་ཀྱང་ཚུད་ཡོད།

སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ལ། སྦག་སའི་གནས་སྟངས་ནི་ཤིན་ཏུ་ཐབས་སྐྱོ་པོར་གནས་ཤིང༌། ལུང་པའི་ཆགས་བབ་ཀྱང་གནམ་གཤིས་ཚ་བ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་དང༌། རླན་གཤེར་ཅན། ནད་རིགས་ཀྱང་མང་དག་འཕེལ་བ་བཅས་ཀྱི་ས་གནས་ཤིག་ཡིན་པ་དང༌། ལྷག་པར་དུ་ས་གནས་དེར་ཟས་རིགས་ས་ཐག་རིང་པོ་ནས་འོར་འདྲེན་བྱེད་དགོས་པ་དེས་དཀའ་ངལ་འཕར་མ་ཞིག་བཟོས། ཟས་རིགས་ཕལ་ཆེ་བ་ས་གནས་སུ་འབྱོར་སྐབས་ལོངས་སྤྱོད་མི་འོས་པ་ཆགས་པ་དང༌། ཟླ་ཤས་ཀྱི་ནང་སློབ་གཉེར་བ་དགེ་འདུན་པ་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་ཤས་གློ་ནད་ཀྱིས་ཟིན། དེ་ལྟ་ནའང་ཁོང་ཚོས་ས་གནས་གཞན་དུ་སྤོ་སྐྱོད་མ་ཐུབ་པའི་བར་དཀའ་ངལ་དག་ལ་གདོང་ལེན་གྱིས་སློབ་གཉེར་ཐོག་བརྩོན་ཤུགས་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད། ངོས་རང་ས་གནས་དེར་ངོ་སྐྱོད་མ་ཐུབ་པར་བློ་འགྱོད་བྱུང་ཡང༌། དེའི་རིང་ངོས་ནས་ཁོང་རྣམས་ལ་འཕྲིན་ཡིག་དང༌། སྒྲ་འཇུག་འཁོར་ཐག་བརྒྱུད་སློབ་སྐུལ་རོགས་འདེགས་བྱས་པ་ཡིན། ཐབས་བྱུས་འདི་ལ་ནུས་འབྲས་ཀྱང་གང་འཚམས་ཤིག་ཐོན་པའི་སྣང་ཚུལ་བྱུང༌། ཆོས་སྒར་གྱི་དཀའ་རྙོག་དེ་རྣམས་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་ཐུབ་པ་བྱུང་མེད་ནའང༌། ཆོས་སྒར་དེར་ཕེབས་པའི་དགེ་འདུན་པ་དེ་དག་འདུས་སྡེ་ཆེན་པོ་དག་གི་ས་བོན་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་རེད།”2 ཅེས་གསུངས།

སྦག་ས་ཆོས་སྒར་དེ་བཞིན་རྙིང་མ་དང་བཀའ་བརྒྱུད། ས་སྐྱ། དགེ་ལུགས་བཅས་རིས་མེད་ཆོས་བརྒྱུད་ཐོག་མདོ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐོར་ཏེ་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔའི་ཐོས་བསམ་སློབ་གཉེར་གཙོར་འདོན་གནང་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་དམིགས་པ་དང༌། ཕྱོགས་མཚུངས་རྒྱ་གར་བྱང་རྒྱུད་ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་ (Dalhousie) ཡང་རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་གཉིས་དང་རྣམ་གྲྭ། གཞན་ཡང་སྔགས་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་འདུན་དང༌། སློབ་ཐོན་དགེ་བཤེས་ཁག་གཅིག་བཅས་བཞུགས་གནས་རི་ཁྲོད་ལྟ་བུའི་སྒྲུབ་སྡེ་ཆོས་སྒར་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཐུགས་རེ་མཛད་པ་ལྟར་འབྲེལ་ཡོད་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་གི་མཁན་པོ་དང་བླ་སྤྲུལ། དགེ་སློབ་དགེ་འདུན་པ་ཡོངས་ནས་ཐུགས་མཐུན་ཁྲིམས་གཙང་ཐོག་ཐུགས་ཁུར་མཉམ་བཞེས་ཀྱིས་ཐོས་བསམ་སློབ་གཉེར་ལ་འབད་འབུངས་གནང་སྟེ། ཕན་བདེའི་འབྱུང་གནས་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཉམས་པ་སོར་ཆུད་དང་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་གྱི་ཕྱག་རྗེས་འགྲན་ཟླ་མེད་པ་འཇོག་གནང་མཛད་ཡོད།

སྦག་སའི་ས་ཁུལ་དེ་ནི་གུ་དོག་རི་བྲག་གིས་བསྐོར་བ། ཚ་དྲོད་དང་རླན་གཤེར་བཞའ་ཚན་ཆེ་བ། དུག་སྦྲང་འབུ་སྲིན་མང་བ། འགྲིམ་འགྲུལ་མི་བདེ་བ་བཅས་ཀྱི་ས་གནས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། དགེ་འདུན་པ་མང་པོ་འབྱུང་ཁམས་འཕྲོད་མིན་གྱི་དབང་གིས་ནད་རིགས་འདྲ་མིན་ཕོག་པ་དང༌། ལྷག་པར་གློ་ནད་ཀྱི་སྙུན་གཞི་ཁྱབ་གདལ་དུ་གྱུར་པའི་ཛ་དྲག་གི་གནས་ཚུལ་སོགས་སྐབས་དེའི་སྦག་ས་ཆོས་སྒར་གྱི་འགོ་འཛིན་ཆོས་དོན་བཀའ་བློན་གྱི་ལས་རོགས་མཁན་ཆུང་ངག་དབང་དོན་གྲུབ་དང༌། མཁན་པོ་ལས་འཐུས་བཅས་བཞུགས་སྒར་དུ་ཆེད་བཅར་གྱིས་ཞུ་དོན།

༡༽ ད་ལྟ་སྙུན་མནར་ཛ་དྲག་ཡོད་བཞིན་པའི་དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་གློ་ནད་ (T.B) སྨན་བཅོས་དམིགས་བསལ་འཕྲལ་དུ་ཡོང་བ། ༢༽ སྙུན་གཞི་མེད་པའི་དགེ་འདུན་འདུས་མང་ཡོངས་ལ་བརྟག་དཔྱད་གཟབ་ནན་དང་འབྲེལ་སྔོན་འགོག་ཐབས་བཅོས་འཕྲལ་མྱུར་ཡོང་བ། ༣༽ ས་གནས་འདིར་གཏན་བཞུགས་གནང་རྒྱུ་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་ཆ་ནས་འགྲིགས་ཐབས་མེད་པ་དངོས་འབྲེལ་ལ་བརྟེན། ཆོས་སྒར་ས་གནས་གཞན་ཞིག་ཏུ་སྤོ་ཐབས་དགོངས་བཞེས་ཡོང་བ། ༤༽ གོང་གསལ་ཞུ་དོན་རྣམས་ཀྱི་སྐོར་རང་གཞུང་ནས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་བཀའ་བསྡུར་དང་འབྲེལ་བས་མཛད་ཕྱོགས་ཇི་ཡོད་དང༌། གདན་ས་རང་ཁོངས་ནས་འོས་བབས་འགན་ཁུར་ཞུ་བྱ་ཇི་མཆིས་བཅས་ཀྱི་བཀའ་སློབ་དང༌། ཞུ་དོན་རྣམས་འཕྲལ་མར་ཕྱག་བཞེས་དོན་ཐོག་ཏུ་འཁེལ་བ་ཞེས་པའི་དོན་གནས་ཁག་རང་གཞུང་བཀའ་ཤག་བརྒྱུད་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་གསེར་སྙན་སྒྲོན་འབུལ་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་སྤྱི་ཕེབས་དོན་གནད་སོགས་རྒྱ་གར་དབུས་སྐྱོབ་གསོ་ (Central Relief Committee) ལས་ཁུངས་དང༌། འཕྲོད་བསྟེན་སྡེ་ཚན་ཁག རྒྱ་གར་གཞིས་ཆགས་ལས་ཁུངས་བཅས་ལ་ཛ་དྲག་འབོད་སྐུལ་གོ་བསྡུར་ཞུས་པར་ཐོག་མར་ཛ་དྲག་སྨན་བཅོས་ཚོགས་པ་ཆེད་གཏོང་དང༌། ཆོས་སྒར་སྤོ་བཞུགས་ཐད་ལོ་མང་རིང་འབྲེལ་ཡོད་ཕན་ཚུན་གནས་ལུགས་ཞིབ་གསལ་འགྲེལ་བཤད་དང་ས་ཁུལ་འོས་འགབ་ཐབས་འཚོལ་འབད་འབུངས་ལྷོད་མེད་སོགས་གང་ཅིའི་དཀའ་རྙོག་མང་དག་ཅིག་བརྒྱུད་མཐར། ༡༩༦༩ ལོར་ཆོས་སྒར་དེ་བཞིན་གཞིས་ཁོངས་སུ་སྤོ་རྒྱུའི་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་ལྟར་འབྲས་སྤུངས་དང༌། དགའ་ལྡན། ས་སྐྱ། རྙིང་མ་བཅས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀར་ན་ཏྲ་ཀ་ (Karnataka State) མངའ་སྡེ་ཁོངས་མོན་གྷོ་འདོད་རྒུའི་གླིང་གཞིས་ཁོངས་དང༌། སེ་ར་དང་བཀའ་བརྒྱུད་གཉིས་སྦེལ་ཀོབ་གཞིས་ཁོངས་སུ་གནས་སྤོ་བྱ་རྒྱུའི་གཏན་འཁེལ་བྱུང༌།

འོན་ཀྱང༌། དབུས་སྐྱོབ་གསོ་ཚོགས་པའི་ཚོགས་འདུའི་སྐབས་རོགས་སྐྱོར་ཚོགས་མི་འགས་ད་ལྟའི་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྲ་བརྟན་མེད་པ་འདི་ཐོག་ཆོས་སྒར་ཁག་གནས་སྤོ་བྱས་ནས་གྲྭ་པ་ཚོས་ཕྱག་ལས་མ་གནང་བར་མི་མང་ངོས་ནས་འཚོ་བའི་མཐུན་འགྱུར་ཞུ་དགོས་བྱུང་ཚེ་གཞིས་ཆགས་སྲ་ཚུགས་མ་ཐུབ་པར་སྐྱོན་གནད་ཡོང་ངེས་སོགས་ཀྱི་དཀའ་རྙོག་ནན་གསུང་གནང་བ་དང༌། རང་ཕྱོགས་དགེ་འདུན་པའི་ཁྲོད་ནས་ང་ཚོ་བསྟན་པའི་སྲོག་རྩ་འཛིན་མཁན་སློབ་གཉེར་བ་རྣམས་གཞིས་ཆགས་ནང་ཁྱིམ་པ་ཚོ་དང་མཉམ་བསྲེས་ཀྱིས་ཞིང་ལས་འབུ་གསོད་པར་འགྲོ་དགོས་སོགས་ཀྱི་དཀྲོག་རྐྱེན་རྙོག་གླེང་ལྷུ་ལག་སྙོམས་སྒྲིག་མ་ཐུབ་པའི་དུས་དེར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་སྒྲ་ཐག་བརྒྱུད་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་སྩལ་བར་བརྟེན། དཀྲོག་གཏམ་བཤད་ཡམ་རིགས་གཏན་ཡལ་དུ་སོང་སྟེ། ཁུངས་སོ་སོའི་སྔོན་ཕེབས་གྲ་སྒྲིག་གི་དབུ་བཞུགས་མཁན་པོ་དང༌། ལས་སྣེ། དགེ་འདུན་པ་རྣམ་པ་བཅས་ནས་གྲྭ་ཤག་དང་ཚོགས་ཁང་གསར་རྒྱག ས་རྒོད་འཕྲུ་སློག་སོགས་ཀྱི་ཕྱག་ལས་ཧུར་བརྩོན་གནང་བར་བརྟེན། ས་གནས་རྒྱ་གར་གྱི་དམིགས་གསལ་སྐུ་ཚབ་དང༌། རོགས་ཚོགས་ཀྱི་ལས་བྱེད་བཅས་པ་ཧ་ལས་ཏེ་དགེ་འདུན་རྣམ་པར་བསྟོད་བསྔགས་ཞུས་པ་དང༌། དེ་སྔོན་གྲྭ་པས་རང་འཚོ་བྱེད་མི་ཐུབ་པར་མི་མང་ནས་འཚོ་སྐྱོང་བྱེད་དགོས་ཟེར་བའི་དཀྲོག་གཏམ་ལ་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་བསམ་བློ་དེ་ཡང་རང་ཡལ་དུ་གྱུར།

༡༩༧༢ ལོར་ཆོས་སྒར་ཁག་གནས་གཞིས་སོ་སོར་སྤོ་བཞུགས་གཙང་གྲུབ་ཟིན་ཏེ་ས་ཞིང་འདེབས་ལས་དང༌། ས་ཁང༌། མགྲོན་ཁང་སོགས་ཐོན་སྐྱེད་ཙག་ཙིག་ཁེ་གཉེར་གནང་བར་བརྟེན། རང་གཞུང་དང་རོགས་སྐྱོར་ཁག་གི་གཞི་རྩའི་འཚོ་སྐྱོང་གི་འགན་ཁུར་ཇེ་ཡང་དུ་གཏོང་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། དེ་བཞིན་ཧོན་སུར་དུ་རྒྱུད་སྨད་གྲྭ་ཚང་དང༌། འབུམ་སྡེ་ལར་རྒྱུད་སྟོད་གྲྭ་ཚང༌། ལྷོ་ཕྱོགས་སྦེལ་ཀོབ་ཏུ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ། གཞན་ཡང༌། ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་གི་ཆོས་སྡེ་སོ་སོའི་གནས་གཞིས་ཆགས་སྟངས་གོང་གསལ་གདན་ས་གསུམ་དང་གཅིག་མཚུངས་སུ་ཡོད་པ་ནི་རང་གཞུང་གི་ལམ་སྟོན་བཀའ་དྲིན་འོག་ཆིག་སྒྲིལ་དང་སྒོ་ཀུན་ནས་གཞུང་སྒེར་གཉིས་ཀས་ཐབས་ཤེས་ཧུར་བརྩོན་ལྷོད་མེད་གནང་བའི་འབྲས་བུ་ཞེ་གཅིག་ཡིན།

མདོ་དོན། སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་བཀའ་དྲིན་ཐུགས་རྗེ་ཉག་གཅིག་གི་བྱིན་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་ཡུལ་རྒྱ་གར་དུ་སྦག་ས་ཆོས་སྒར་གྱིས་མཚོན་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་ཆོས་སྡེ་ཆེ་ཕྲ་གང་མང་གསར་འཛུགས་ཀྱི་ཕྱག་ལས་རྒྱུན་སྲིང་གནང་སྟེ་བསྟན་པའི་གཞི་རྩ་ཚུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་དེས། རང་རེ་བོད་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱིས་གཙོས་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་མཐའ་དག་ཉམས་པ་སླར་གསོ་དང༌། མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་གྱི་ཕན་རླབས་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་སྨོས་ཅི། ཆོས་སྒར་དེ་དག་གིས་དངོས་དང་བརྒྱུད་པའི་སྒོ་ནས་དེ་སྔོན་ཆོས་རིག་གི་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་ཁག་དང༌། སོག་པོ། ཐེ་ཝན། ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ། གཞན་ཡང་ཨ་རི་དང་ཡོ་རོབ། ཡང་སྒོས་ནུབ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གཞན་དང་གཞན་དུ་མར་ྋརྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ཉིད་གཅིག་ལས་གཉིས་མཆེད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་དར་ཁྱབ་ཤུགས་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་འདི་ལགས།

གོང་འཁོད་རྣམས་ལོ་ཚིགས་དང་བསྟུན་ན་མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་སྔོན་ཟིན་རྣམས་དང་འབྲེལ་ཆགས་ཡིན་ཀྱང༌། ད་ལམ་རྒྱུ་ཆ་གསར་རྙེད་བྱུང་བ་དོན་གནས་གལ་ཆེར་བརྟེན། མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་འདིའི་དབུར་འབྲི་འགོད་ཞུས་པ་ཞིག་ཡིན།

ལྔ་ཟུང་རིག་པ་ལྟག་ཆད་རྫིང་བུ་བཞིན།།

རྒུད་ནས་རྒུད་པར་འགྲོ་བའི་ཚུལ་རྟོགས་ནས།།

སླར་ཡང་འཕགས་ཡུལ་གཞུང་ལ་རེ་སྐུལ་གྱི།།

བཀའ་ཡིག་གསེར་གྱི་སྦྲམ་བུ་མངོན་མཐོར་བརྩེགས།།

ཐུབ་བསྟན་སྤོས་དཀར་ལྗོན་པའི་ཡལ་འདབ་ལས།།

འཁྲུངས་པའི་འཆི་མེད་བདུད་རྩིའི་འབྲས་བུ་དག།

འདི་མུར་རྒུད་པས་གཙེས་པ་མ་བཟོད་པར།།

ཐུགས་ཀྱི་སྨོན་པ་གངྒཱའི་རྒྱུན་བཞིན་བསྐྱངས།།

རིས་མེད་ཆོས་བརྒྱུད་འོ་མཚོ་བསྲུབས་པ་ལས།།

བྱུང་བའི་བཤེས་གཉེན་རྒྱུ་སྐར་མེ་ཏོག་བཞིན།།

འཕེལ་བའི་བརྩོན་པ་ཐུགས་ཀྱིས་མ་བཏང་བས།།

སྦག་ས་ནང་བསྟན་རིག་པའི་བསྟི་གནས་བྱུང༌།།

འོན་ཀྱང་གནས་དེའི་རང་བྱུང་གནོད་འཚེ་དང༌།།

འཕྲལ་གྱི་ཉེར་སྤྱོད་དངོས་པོའི་དཀའ་ངལ་ཀྱིས།།

རྒྱུན་མར་འདུས་སྡེའི་སྲོག་གི་ཀ་བ་ཡང༌།།

འགྱེལ་པའི་ངང་ཚུལ་གཅིག་མིན་དུ་མ་བྱུང༌།།

དེ་བས་མགོན་གང་སྙིང་རྗེའི་ཆུ་གཏེར་ལས།།

གྲོལ་བའི་ལེགས་བཤད་ཟེགས་མའི་ཕུང་པོ་རེས།།

འབུམ་ཕྲག་ཟླ་བ་དུས་གཅིག་ཚེས་པ་བཞིན།།

ལེགས་པར་འཕེལ་བའི་འདུས་སྡེ་སྤེལ་ལ་ལྟོས།།

1 དབུས་སྐྱོབ་གསོ་ལས་ཁུངས་དེ་བཞིན་བོད་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེ་གནང་མཁན་རྒྱ་གར་སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ས་ཝ་ཏན་ཏ་རའི་ཁོངས་རྒྱ་གར་གྱི་དབུ་ཁྲིད་མཛད་རྗེས་ཅན་ཨཱཅཱརྱ་ཀིར་པ་ལ་ནི་མཆོག་ནས་བོད་པ་བཙན་བྱོལ་བ་ཚོའི་ཆེད་བཙུགས་གནང་བ་ཞིག་ཡིན།

2 རང་རྣམ་‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང’དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༡༨༣ ནས་ ༡༨༤ བར་གསལ།

ས་བཅད་གསུམ་པ།

རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་ཁག་ལ་བུ་ཚབ་དང་སློབ་ཕྲུག་གཏོང་གནང་མཛད་པ།

སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་བཙན་བྱོལ་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད་ནས་ལོ་གཅིག་འཁོར་བའི་མཚམས་བཞུགས་སྒར་མ་སུ་རིར་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་སློབ་གྲྭ་དང༌། དེ་རྗེས་དྷ་རམ་ས་ལར་བོད་ཕྲུག་བུ་གསོ་ཁང་གཉིས་རིམ་པས་གསར་འཛུགས་གནང༌། དེ་བཞིན་མ་འོངས་ཤེས་ཡོན་པའི་བསྟི་གནས་གཞན་དག་ཀྱང་འཛུགས་སྐྲུན་མཛད་འཆར་དགོངས་བཞེས་གནང་མུར་བོད་མིའི་དྭ་ཕྲུག་ཁག་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་གསོ་སྐྱོང་ལེགས་ལམ་ཡོང་རྒྱུར་མཐུན་རྐྱེན་གྱི་གཞི་རྩ་ངེས་གཏན་འཁེལ་བ་ཞིག་ད་དུང་ཚུགས་མ་ཐུབ་པ་དང༌། འདི་ཉིད་གནད་དོན་གལ་ཆེར་གཟིགས་ཏེ་ཕྱི་རྒྱལ་དང་ཚོགས་སྡེ། སྒེར་ཁག་འདྲ་མིན་སོགས་ལ་འབོད་སྐུལ་ཞུ་གནང་མཛད། དེ་བཞིན་སུད་སི (Swiss) ཡུལ་ཁག་གིས་གཙོས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཡུལ་གྲུ་དུ་མར་བུ་ཚབ་དང་སློབ་ཕྲུག་གཏོང་གནང་ཐུབ་པའི་ཐུགས་རེ་བསྐྱངས་ཤིང༌། འདི་སྐོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་རང་རྣམ་‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་’ཞེས་པར། “བོད་མིའི་དྭ་ཕྲུག་དེ་དག་གསོ་སྐྱོང་ཡག་པོ་བྱེད་ཆེད་མཐུན་རྐྱེན་ལྡང་ངེས་ཤིག་ང་ཚོ་དང་རྒྱ་གར་གཞུང་གཉིས་ཀར་མེད་པ་གསལ་པོ་ཤེས་སྟབས། བོད་ཕྲུག་གང་འཚམས་ཤིག་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་ཚང་དགོས་འདོད་ཡོད་མཁན་ཚོར་གསོ་ཉར་བུ་ཚབ་ལ་སྟེར་རྒྱུ་ངོས་ནས་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་དེ་འདྲར་བརྟེན་ངོས་ནས་སུད་སིའི་གྲོགས་པོ་ཌོག་ཀྲར་ཨེ་ཤི་མན་ (Dr.Aeschiman) ལ་འབྲེལ་གཏུག་ཞུས་ཏེ་ངོས་ཀྱི་བསམ་འཆར་དེ་འགྲུབ་ཐབས་ཡོད་མེད་སྐོར་ཐུགས་ཞིབ་གནང་རོགས་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན། སུད་ཛར་ལན་ཊ་ (Switzerland) ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་མོད་འགྲིམ་འགྲུལ་དང་འཕྲིན་སྐྱེལ་བརྒྱུད་ལམ་སོགས་ཤིན་ཏུ་ཡག་པོ་ཡོད་པར་མ་ཟད། ང་ཚོའི་ཕ་ཡུལ་དང་འདྲ་བར་རི་དང་རི་རྒྱུད་ཀྱང་མང་པོ་ཡོད་པར་བརྟེན། དེ་ནི་ང་ཚོ་བོད་མི་ཚོའི་བློ་ཡིད་ཚིམ་པའི་ཁྱད་འཕགས་ཀྱི་གནས་ཤིག་ཏུ་མཐོང་བྱུང༌།

དེ་ལྟར་སུད་གཞུང་གིས་དང་ཐོག་ནས་ཁས་ལེན་གནང་སྟེ་ལམ་སང་བོད་ཕྲུག་ཉིས་བརྒྱ་ (༢༠༠) ལེན་འདོད་ཡོད་ལུགས་གསུངས་སོང༌། ད་དུང་གོམ་སྟབས་རིམ་བགྲོད་ཀྱིས་ཕྲུ་གུ་རྣམས་སུད་སིའི་ཁྱིམ་ཚང་ཁག་ནས་གསོ་ཉར་བྱས་ཏེ་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་གོམས་གཤིས་རིག་གནས་དང་ངོ་བོ་བཅས་རྒྱུན་འཇགས་ཡོང་ཐབས་ལ་གང་ཡོང་ཅི་ཡོང་བྱ་རྒྱུའི་འགན་ལེན་གནང་བྱུང༌། ཕྲུ་གུ་ཚོ་ཁག་གཏོང་ཐེངས་དང་པོ་དེ་བཏང་རྗེས་ད་དུང་སློབ་ཕྲུག་རྒན་པ་ཁག་གཅིག་སློབ་སྦྱོང་དང༌། བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་མི་གྲངས་ཆིག་སྟོང་ཐམ་པ་ (༡༠༠༠) ཡང་གཞིས་ཆགས་སུ་ལེན་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་གཏན་འབེབས་བྱས་འདུག

ང་ཚོ་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་གནས་བབ་ཡག་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྐབས་སུད་སིའི་གཞུང་ལ་རེ་བཅོལ་ཞུ་མ་དགོས་པ་ཆགས་རྒྱུ་ཡང་ཁོང་ཚོས་ང་ཚོའི་མི་དམངས་ལ་རོགས་ཕན་གནང་བར་ངོས་ནས་རྟག་ཏུ་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ཞུ་བཞིན་ཡོད།”3 ཅེས་དང༌།

ཡང༌། “དེ་བཞིན་སུད་སི་ཁུལ་གྱི་པད་སི་ཀྲ་ལོ་ཛི་བྱིས་པའི་ཁྱིམ་སྡེ་ཞེས་པའི་ཚོགས་པ་དེས། ཆོས་ལུགས་དང་མི་རིགས་ཀྱི་འདེམས་གསེས་དབྱེར་མེད་ཀྱི་དངོས་དོན་དཀའ་ངལ་ཡོད་པའི་ཕྲུ་གུ་སོགས་གསོ་ཉར་ཐོག་སློབ་སྦྱོང་གི་རོགས་སྐྱོར་བྱེད་མུས་ལྟར་སུད་སི་ཁུལ་དུ་བོད་ཕྲུག་ཉི་ཤུ་ཐམ་པ་ (༢༠) དང༌། ལྟ་རྟོག་བྱེད་མི་ཕ་མའི་ཚབ་བཅས་ལེན་རྒྱུའི་གནས་འཕྲིན་འབྱོར་དོན་བཞིན། ཕོ་མོ་ཁྱད་མེད་བོད་ཕྲུག་མི་གྲངས་ཉི་ཤུ་དང༌། ཕ་མའི་ཚབ་བཀྲས་མཐོང་རག་ར་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་དར་རིན་པོ་ཆེ་སྟེང་ཞལ་གཉིས་བཅས་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༨ ནང་མངགས་གཏོང་དང༌། རིམ་པས་ཚོགས་པ་དེའི་ཡན་ལག་གྲས་ནུབ་འཇར་མན་དང༌། དབྱིན་ལན་བཅས་སུ་ཡོད་པ་དེ་ནས་ཀྱང་བོད་ཕྲུག་ཚོ་ཁག་རེ་བླངས་པ་རེད།

གཞན་ཡང༌། ཕྷ་རན་སིའི་དམག་དཔོན་རྙིང་ཁོངས་ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ་ (Australia) དང༌། ཉི་ཧོང་གི་སྨན་པ་ཞིག་བཅས་ནས་ཕན་སེམས་བཟང་པོས་ཕྷ་རན་སི་དང་ཉི་ཧོང་སོ་སོར་བོད་ཕྲུག་ཚོ་ཁག་རེ་བླངས་པ་རིམ་གཏོང་བྱས་ཏེ་མ་འོངས་པར་སློབ་ཕྲུག་འདི་དག་གིས་བོད་བསྟན་སྲིད་ཀྱི་ཐད་ཕན་ཐོགས་ཡོང་བའི་རེ་བ་བཅངས་པ་ཡིན།”

ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་མ་འོངས་བོད་ཀྱི་སོན་རྩ་གཞོན་ནུ་རྣམས་ལ་གནའ་དེང་གཉིས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་གྱིས་ཕྱུག་ཐབས་འབའ་ཞིག་བསྐྱངས་པ་དེ་ནི་བཙན་བྱོལ་དུ་ཞབས་སོར་མ་འཁོད་གོང་ནས་ཐུགས་བསྐྱེད་མཛད་ཐབས་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ།།

ཕྱིས་སུ་སུད་སིའི་སྒེར་ཁྱིམ་དུ་གསོ་ཉར་ལ་བཏང་བའི་ཕྲུ་གུ་ཚོའི་གནས་ཚུལ་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། “༡༩༧༣ ལོར་ངོས་རང་སུད་སིར་བསྐྱོད་སྐབས་བོད་ཕྲུག་འདི་གྲས་ངོ་འཕྲད་བྱས་པར་ཁོང་ཚོ་ནི་རང་ལོ་ཉི་ཤུ་ཡས་མས་སོན་པའི་ཕོ་གཞོན་མོ་གཞོན་ཤ་སྟག་ཆགས་འདུག་པ་དང༌། དོན་གཉེར་ཆེ་བ་འགའ་ཤས་མ་གཏོགས་ཕལ་ཆེར་བོད་སྐད་སྨྲ་བརྗོད་མི་ཐུབ་པར་གྱུར་ཀྱང༌། རྩ་བའི་བོད་མིའི་རིགས་ཞེན་ཉམས་མེད་པ། དཔེར་ན། ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཕྱོགས་ཇི་ལེགས་ཟེར་བ་དང༌། ང་ཚོ་རྒྱ་གར་དུ་ཡོང་ན་བོད་མིར་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པའི་ལས་ཀ་བྱ་རྒྱུ་གང་ཡོད་ཟེར་བ་སོགས་བསམ་བློའི་འཁྱེར་སོ་གང་ལེགས་འདུག འགའ་ཤས་མ་སྐུལ་རང་མོས་ཀྱི་ཐོག་ནས་སུད་སིར་གཞིས་ཆགས་བོད་མི་ཚོ་དང་འབྲེལ་གཏུག་ཡང་ཡང་གིས་བོད་སྐད་སློབ་སྦྱོང་ཐོག ད་ལྟ་ནས་བོད་མི་རིགས་ཆེད་རང་ནུས་གང་ཡོད་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་མཁན་ཡང་འདུག” ཅེས་ཕེབས། དེ་བཞིན་དབྱིན་ཡུལ་དང་འཇར་མན། ཌན་མག ནོར་ཝེ། སུའེ་ཌེན། འབེལ་འཇམ། ཨ་རི་བཅས་སུ་ཚོགས་སྡེ་དང་མི་སྒེར་གྱི་མཐུན་འགྱུར་འོག་ལས་གཞི་འདྲ་མིན་ཐད་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཆེད་སློབ་ཕྲུག་གཏོང་གནང་མཛད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་གསལ་‘བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་མ་ལག་དང་བཅས་པའི་ལོ་རྒྱུས’4ཞེས་པ་དེར་གཟིགས་གལ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས།

གོང་འཁོད་རྣམས་ལོ་ཚིགས་དང་བསྟུན་ན་མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་སྔོན་ཟིན་རྣམས་དང་འབྲེལ་ཆགས་ཡིན་ཀྱང༌། ད་ལམ་རྒྱུ་ཆ་གསར་རྙེད་བྱུང་བ་དོན་གནས་གལ་ཆེར་བརྟེན། མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་འདིའི་དབུར་འབྲི་འགོད་ཞུས་པ་ཞིག་ཡིན།

བདེན་སྟོབས་ཉི་གཞོན་གསར་པའི་སྣང་བ་དང༌།།

འགྲོགས་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་པད་མའི་རྩེ་དགའ་ཡིས།།

ནུབ་གླིང་རིག་པའི་སྐྱེད་ཚལ་ཡངས་པོ་རུ།།

གངས་རིའི་བུ་ཕྲུག་བསུ་བའི་ཐབས་ལ་འབད།།

ཕན་སེམས་གཏོང་ཕོད་ཡངས་པོས་རྒྱུད་གཏམས་ཤིང༌།།

དངོས་འབྱོར་ནོར་བུའི་དཔལ་གྱིས་ཡོངས་ཕྱུག་པ།།

ནུབ་གླིང་རོགས་ཚོགས་ཀླུ་ཡི་ཕོ་བྲང་ལས།།

བྷོ་ཊའི་བུ་ལའང་རིག་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཐོབ།།

དེ་ལྟར་ཐུགས་སྟོབས་གསེར་གྱི་རིར།།

འགྱིངས་པའི་ཐབས་ཤེས་ཉི་ཟླའི་གཟིས།།

ཆོས་སྲིད་རིག་པའི་ལམ་ཡངས་པོ།།

ཆོལ་གསུམ་བུ་ཡི་འདུན་མར་བསྟབས།།

འཕྲལ་ཕུགས་དགེ་བའི་ལེགས་བཤད་ཀྱི།།

ཆུ་སྐྱེས་བཞད་པའི་དགའ་ཚལ་དུ།།

དྲངས་པའི་ཆོལ་གསུམ་རྐང་དྲུག་བུ།།

བདེན་དོན་གླུ་ཡིས་ཀུན་ཏུ་མྱོས།།

3 རང་རྣམ་‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང’དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༡༨༡ ནང་གསལ།

4 ༢༠༡༠ ལོར་བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་དང་དཔར་འགྲེམས་གནང་བ་ཞིག་ཡིན། དེབ་དེའི་ཤོག་ངོས་ ༦༠ ནས་ ༦༡ བར་གསལ།

ས་བཅད་བཞི་པ།

གཞིས་ཆགས་ཁག་གཏན་འཇགས་རྒྱ་བསྐྱེད་དང༌། ཤེས་རིག་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ།

༡༽ བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གཏན་འཇགས་རྒྱ་བསྐྱེད་ཡོང་བའི་འབད་བརྩོན་བསྐྱངས་པ།

༡༩༥༩ ལོར་ས་མཐོའི་ཡུལ་ནས་གློ་བུར་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཡོང་བའི་བོད་མི་རྣམས་འཕྲལ་སེལ་གསོག་སྒར་མི་ས་མ་རི་ (Missamari) དང༌། སྦག་ས་ (Buxa) གཉིས་སུ་གནམ་གཤིས་འཕྲོད་མིན་གྱི་རྐྱེན་པས་རྣ་ཐོད་ལ་དང༌། ཀུ་ལུ། ཅམ་པ། ལ་དྭགས་སོགས་དྲོད་སྙོམས་རི་རྒྱུད་ས་ཁུལ་བཅས་སུ་གནས་སྤོ་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང༌། ཁོང་ཚོ་ས་གནས་སོ་སོར་ལམ་བཟོ་ངལ་རྩོལ་བྱེད་མུས་སུ་ཡོད་སྐབས། སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་གལ་སྲིད་བོད་ཀྱི་བདེན་མཐའ་སེལ་བར་དུས་ཡུན་ཅུང་ཟད་བརྒྱུད་དགོས་ཤར་ཚེ། སྐབས་འཕྲལ་བོད་མིའི་ལམ་བཟོ་སོགས་ཀྱི་འཕྲལ་སེལ་གྱི་བྱེད་སྒོ་ཕུགས་འཁྱོལ་ཐབས་དཀའ་བའི་གནས་ལུགས་གསལ་གཟིགས་དང༌།

དེར་བརྟེན་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་བྱ་ཡུལ་གྱི་ས་གནས་ལྷ་རབ་བྱུང་ན་རྒྱ་གར་བྱང་རྒྱུད་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་ཁུལ་ཡས་མས་སུ་བྱུང་ཚེ་གནམ་གཤིས་ཀྱི་འཕྲོད་ཆ་དང༌། རང་ཡུལ་དང་ཁད་ཉེའི་བབས་ཀྱིས་བསམ་བློའི་ཁྱད་པར་ཡོང་བའི་ཐུགས་རེས་ས་ཆ་ཐབས་འཚོལ་རིམ་པར་བྱས་ཀྱང་འོས་པ་ཞིག་རྙེད་སོན་མ་བྱུང་བའི་མུར། ༦༠ ཟླ་ ༦ ནང་སྐུ་ཞབས་མོ་རེ་སི་ཕི་རི་ཊ་མན་ (Maurice Friedmann) 5 ལ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བོད་མི་གཞིས་ཆགས་བྱ་ཡུལ་ས་ཆ་འཚོལ་སྒྲུབ་ཐད་གསུང་གླེང་བྱུང་བར། ཁོང་གིས་”རྒྱ་གར་བྱང་རྒྱུད་རི་ཁུལ་ལས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ས་ཆ་ཐབས་འཚོལ་སླ་བ་དང༌། དེའི་ནང་ནས་ཀྱང་མལ་སོར་ (Mysore) མངའ་སྡེའི་ནང་དེ་སྔོན་ལོ་ལྔ་ཙམ་རིང་ངས་ལས་ཀ་བྱས་ཏེ་བསྡད་མྱོང་ཡོད་གཤིས། དེ་ཁུལ་ས་ཆ་འཐོབ་རྒྱུའི་རེ་བ་ཆེ་སྟབས། ངེད་རང་ལྟ་སྐོར་འཚོལ་སྒྲུབ་ལ་འགྲོ་ཆོག་པ།” ཞེས་ཁས་ལེན་གནང་བ་ལྟར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཁོང་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་མངགས་གཏོང་གནང་བ་ཕྱིར་འཁོར་མཚམས་ཞུས་དོན། མལ་སོར་ས་གནས་སུ་མི་ཁྱིམ་ཉུང་ཞིང་ཤིང་ནགས་ཁྱོན་ཆེ་འདུག་པས་བོད་མིར་ས་ཆ་འཐོབ་པའི་རེ་བ་ཆེ་ཚུལ་སོགས་ཞུ་གནང་མཛད་ཅིང༌། གནས་སྟངས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་ཟིན་བྲིས་ཤིག་ཀྱང་ཕུལ་བ་དང༌། དེ་འཕྲལ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་མལ་སོར་ཁུལ་དུ་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་གཞིས་ཆགས་གནང་འདུན་ཡོད་སྐོར་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ་བཀའ་ཡིག་ཕུལ་གནང་མཛད་པ་གཤམ་གསལ།

ྋ མི་རྗེ་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ།

༡ རྒྱ་གར་ནང་འོས་འཚམས་ཆེ་བའི་ས་ཆ་ཁག་ལ་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་གཞིས་སྡོད་ཡོང་ཐབས་སྐོར་དང༌། བོད་མི་རྣམས་སྤྱི་ཚོགས་གཅིག་ནང་གནས་ཐབས། ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའི་གཞིས་གསར་འཛུགས་སྐྲུན་བཅས་ལ་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་བྱམས་བརྩེའི་དགོངས་བཞེས་རླབས་ཆེན་བཞེས་མུས་ལ་ངོས་ནས་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཁུལ་གྱི་རི་རྒྱུད་ཁག་ཏུ་བོད་མི་གཞིས་སྡོད་བྱ་ཡུལ་ས་ཆ་ལྡང་ངེས་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་ཡོད་སྐོར་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌།

༢ ཉིན་ཤས་གོང་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་ཁ་རྡིའི་ཁོངས་མི་ཡིན་ཞིང༌། གྲོང་གསེབ་གྱི་བཟོ་གྲྭའི་འགན་ཁུར་བ་དང༌། ཉམས་ཞིབ་ལས་བྱེད། དེ་སྔ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༠ ནང་སེ་བ་གྷ་རམ (Sevagram) ལ་ཕལ་ཆེར་སྐུ་ཉིད་ནས་མཁྱེན་ཤག་སྐུ་ཞབས་མོ་རེ་སི་ཕི་རི་ཊ་མན་ (Maurice Friedmann) འདིར་ངོས་སར་མཇལ་འཕྲད་བྱུང༌། ཁོང་གིས་སྐབས་དེའི་གནས་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བོད་མིའི་གཞིས་གསར་འཛུགས་སྐྲུན་ཐད་འགན་ཁུར་བྱེད་སྟངས་སྐོར་ལམ་སྟོན་གནང་བ་དང༌། བྱང་ཕྱོགས་རི་རྒྱུད་ཁུལ་དུ་ས་ཆ་མ་རག་ཚེ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁུལ་དུ་ས་ཆ་རག་ཐུབ་མིན་རྩད་ཞིབ་དགོས་སྐོར་བརྗོད་བྱུང༌། ཁོང་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་མྱོང་འདྲིས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། དམིགས་བསལ་མལ་སོར་ཁུལ་དུ་ལོ་ལྔ་རིང་ཕྱག་ལས་གནང་མྱོང་ཡོད་སྟབས། དེ་གར་བོད་མི་གཞིས་སྡོད་བྱེད་ས་ས་ཆ་ཡག་པོ་ཡོད་ཚུལ་ནན་བརྗོད་གནང་བྱུང༌། ཁོང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁུལ་གཟིགས་སྐོར་ཕེབས་ནས་ཕྱིར་ལོག་གིས་ཁ་སང་ངོས་ལ་གནས་སྟངས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་ཟིན་བྲིས་ཤིག་སྩལ་གནང་བྱུང་བ་ད་ལན་འདྲ་བཤུས་འདི་མཉམ་ཟུར་འབུལ་ཞུས་ཡོད།

༣ བསམ་འཆར་འདི་ཐོག་ནས་དེང་སྐབས་རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་གཟུགས་ཁམས་ཐང་བ་གང་ཡོད་ཕལ་ཆེར་གཞིས་ཆགས་ཐུབ་རེ་འདུག་པས་བསམ་འཆར་འདི་ལ་ཕྲན་རང་བློ་བབས་ཆེན་པོ་བྱུང༌། མལ་སོར་ཁུལ་གཞིས་ཆགས་བྱེད་ཡུལ་གྱི་ས་གནས་དེ་བཞིན་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་རྒྱུད་ལས་གནམ་གཤིས་ཚ་བ་ཡོད་ཀྱང༌། རྩ་བའི་ས་ཆ་ཐོབ་སླ་བ་དེ་ཡང་མཐུན་རྐྱེན་ཞིག་རེད། བོད་མི་ཚང་མ་དེ་ཁུལ་གནས་ཐབས་མེད་ཁར། ལྷག་པར་བོད་མི་རྒས་འཁོགས་དང༌། གཟུགས་གཅོང་རིགས། བླ་མ་བགྲེས་གྲས་བཅས་དེ་ཁུལ་སྡོད་ཐབས་མེད་ཀྱང༌། ས་གནས་དེ་བཞིན་མཐོ་དམའ་ཕུ་ཀྲུ་སུམ་སྟོང་ཙམ་ཡིན་པ་དང༌། ཚ་དྲོད་ཧ་ཅང་ཆེ་བ་མིན་སྟབས་ན་གཞོན་གཟུགས་ཐང་རྣམས་གནམ་གཤིས་དེ་དག་ལ་རིམ་གོམས་ཡོང་རྒྱུ། གཞིས་ཆགས་ཀྱི་རྩ་བའི་ལས་དོན་སོ་ནམ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཀྱང༌། ལས་ཞོར་ལ་བཟོ་ལས་ཤེས་ན་རབ། དེ་མིན་རིམ་པས་སློབ་སྦྱོང་གིས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཐུབ་རྒྱུ།

༤ དེར་བརྟེན་སྐུ་མཆོག་ནས་གོང་ཞུས་ཁག་ལ་དགོངས་བཞེས་ཟབ་ནན་ཡོད་པ་དང༌། དུས་སྐབས་བྱུང་ན་དོན་གནད་འདི་སྐོར་སྐུ་མཆོག་ནས་སྐུ་ཞབས་མོ་རེ་སི་ཕི་རི་ཊ་མན་དང་མཇལ་འཕྲད་བཀའ་མོལ་ཡོང་བ་དང༌། ཞིབ་ཆའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་ལས་བྱེད་ལ་ཞུ་འཐུས་བཀའ་འཁྲོལ་ཡོང་བ། ཕྲན་ནས་ལས་དོན་འདིར་མཉམ་རུབ་ཞུ་ཆེད་ལས་བྱེད་བོད་མི་རེ་ཟུང་བསྐོ་གཞག་ཞུ་འཐུས།

༥ ལས་དོན་འདི་ཐོག་སྐུ་མཆོག་ནས་དགོངས་བཞེས་ཡོད་པ་ཞུ་རྒྱུ། འཚམས་འདྲི་དང་བཅས། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༦ ལ།

སྲིད་བློན་མཆོག་གིས་ཐུགས་ཁུར་ཆེ་བཞེས་ཀྱིས་མལ་སོར་ས་གནས་མངའ་སྡེ་གཞུང་ལ་ཕྱག་བྲིས་གནང་དོན་ལྟར་མངའ་སྡེ་གཞུང་དང་སྐབས་དེའི་མངའ་སྡེའི་སྤྱི་ཁྱབ་བློན་ཆེན་རྒྱ་གར་ཀོང་རེ་སེའི་ཚོགས་པའི་དབུ་ཁྲིད་གྲས་ྋགོང་ས་མཆོག ༡༩༥༦ ལོར་རྒྱ་གར་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་ནས་ཞལ་འདྲིས་ཡོད་ལ། ྋགོང་ས་མཆོག་དང་བོད་མིར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེ་གནང་མཁན་སྒྲི་ཨེ་སི་ནི་ཇ་ལིང་པ་ (DAC Nijalingappa) མཆོག་ནས་ཀྱང་བོད་མིར་ཕན་སེམས་ཆེན་པོའི་སྒོ་ནས་ཨེ་ཀར་ (Acre) སུམ་སྟོང་ཙམ་གྱི་ས་ཆ་བགོ་འགྲེམས་ཐུབ་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་གནང་འདུག

རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་མལ་སོར་མངའ་སྡེས་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་གི་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་རྣམས་གཞིས་ཆགས་བྱེད་རྒྱུའི་ས་ཆའི་སྐོར་འབོད་སྐུལ་གནང་བ་ལྟར་དགོངས་བཞེས་ཀྱིས་ས་ཆ་ཨེ་ཀར་སུམ་སྟོང་སྐོར་ཤིང་ནགས་གཙང་བཟོ་བྱེད་རྒྱུའི་ས་ཆ་མཁོ་སྤྲོད་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་ལྟར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བོད་མི་རྣམས་དེར་སྤོ་བཞུགས་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་མོས་དང་འབྲེལ། མངའ་སྡེ་གཞུང་ལ་ཐུགས་འཚབ་འབྱུང་གཞི་མངའ་སྡེའི་མི་མང་གི་བསམ་སྤྱོད་དང་མི་མཐུན་པའི་བོད་མིའི་སྤྱོད་ཚུལ་རིགས་མི་འབྱུང་བའི་སྐུལ་འདེད་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་བསྐྱངས་པའི་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ་འབུལ་གནང་མཛད་པའི་བཀའ་ཡིག

ྋ མི་རྗེ་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༣༠ ཉིན་སྐུ་མཆོག་ལ་རྡོར་གདན་ནས་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་ལ་རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་ནང་སྤྱིར་བཏང་གཏན་འཇགས་གཞིས་ཆགས་གསར་ཚུགས་ཞུ་ཐབས་སྐོར་འཕྲིན་ཡིག་ཅིག་ཕུལ་ཟིན། ངོས་ཀྱི་མི་དམངས་ལ་ས་ཞིང་འདེབས་ལས་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། སྒོ་ཕྱུགས་སེམས་ཅན་གསོ་ཉར་བྱེད་རྒྱུ། དེ་དང་མཉམ་དུ་ལག་ཤེས་ལས་རིགས་སོགས་གཞི་རྩའི་འཚོ་ཐབས་དགོས་མཁོ་ཁག་རོགས་རམ་དགོས་སྐོར་ནན་བརྗོད་ཞུས་ཡོད།

ངོས་ཀྱི་འཕྲིན་ཡིག ༡༩༦༠ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ཕུལ་ཟིན་པ་དེའི་ནང་ངོས་ནས་མལ་སོར་མངའ་སྡེའི་ནང་བོད་མི་གཞིས་སྡོད་བྱེད་ས་ས་ཆ་འོས་འཚམས་ཤིག་དགོས་སྐོར་དང༌། བོད་མི་གང་མང་ཞིག་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོ་བྱེད་འདོད་ཡོད་ཚུལ་ཞུས་ཡོད། སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་མལ་སོར་མངའ་སྡེའི་གཞུང་ལ་བཀའ་ཡིག་སྩལ་བ་ནས་བཟུང་མངའ་སྡེ་གཞུང་གིས་མཛའ་བརྩེས་ཤིང་ནགས་གཙང་བཟོ་བྱེད་པའི་ས་ཆ་ཨེ་ཀར་ ༣༠༠༠ ཡོད་པ་ཞིག་གསོལ་སྩལ་གནང་བ་ངོས་ནས་གསལ་པོ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌།

གོ་སྐབས་འདི་འདྲ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་བེད་སྤྱོད་འཐུས་ཚང་ཡང་དག་པ་ཞིག་བྱེད་ཐུབ་མིན་ངོས་ལ་སྤྱིར་བཏང་བློ་འཚབ་ཡོད། ལྷག་པར་གཞིས་སྡོད་བྱ་ཡུལ་ས་ཆ་གཅིག་ཏུ་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་ཐོག་མ་ཡིན་པར་བརྟེན་མ་འོངས་པར་མུ་མཐུད་གོ་སྐབས་ཡོང་མིན་ལ་ཡང་བློ་འཚབ་ཆེ། བོད་མི་རྣམས་ས་ཆ་གཅིག་ཏུ་འདུས་སྡོད་བྱེད་རྒྱུའི་ལས་འཆར་ཁག་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་ཚེ་དེས་བོད་མི་རིགས་རྣམས་འཆམ་མཐུན་དང༌། ཆོས་ལུགས། རིག་གཞུང༌། ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་སོགས་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་པར་དགེ་མཚན་ཆེན་པོ་ཡོད། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནི། རྒྱ་གར་གཞུང་དང་མི་དམངས་ཀྱིས་ང་ཚོ་བོད་མི་རྣམས་ལ་མགྲོན་གཟབ་སྣེ་ལེན་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་གནང་བ་ངོས་ནས་གསལ་པོ་ཤེས་གསལ་ལྟར་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྒྱ་གར་ནང་ཐོན་སྐྱེད་དང་གསར་བཏོད་ཀྱི་བྱ་གཞག་ལ་འབད་བརྩོན་བྱས་ཏེ་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་ཐུབ་རྒྱུའི་རེ་བ་ཡོད་མུས་ཡིན།

དེར་བརྟེན། གཞི་རྐང་འདི་ལྟའི་བཀོད་སྒྲིག་འཐུས་ཚང་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། སྒྲོམ་གཞི་འདིས་བོད་མི་རྣམས་རང་རང་གི་ལས་ཀར་འཁོད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་འཚོ་བ་རང་མཁོ་རང་ལྡང་ཡོང་བ་བྱ་རྒྱུའི་གཞི་མ་ལྟ་བུ་ཆགས་ཡོད།

བོད་མི་ཕོ་མོ་རྣམས་ལ་སོ་སོའི་འབྱོན་ནུས་དང་དགོས་མཁོར་དཔག་པའི་དངོས་ཟོག་འདོན་སྤེལ་བྱེད་རྒྱུ་དང་སྲི་ཞུ་ཞབས་འདེགས་བསྒྲུབ་འཇུག་རྒྱུ་ནི་ངོས་ཀྱི་འདོད་བབ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན།

མགྲོན་བདག་ལ་གུས་བརྩི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་མགྲོན་པོའི་འོས་འགན་ཆེ་ཤོས་ཡིན་ཞིང༌། ངོས་ནས་བོད་མི་རྣམས་ལ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་ཁྱིམ་མཚེས་ཡུལ་གྲོང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ལམ་སྲོལ་ལ་བརྩི་མཐོང་དང་གུས་བརྩི་གོང་མཐོར་དགོས་པའི་སྐུལ་འདེད་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན། མལ་སོར་གཞུང་ལ་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ཞུ་ཆེད་མལ་སོར་མི་དམངས་ཚོའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལ་ཞེ་ཐག་པ་ནས་གུས་བརྩི་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། དེ་གར་གཞིས་སྡོད་བྱེད་མཁན་བོད་མི་རྣམས་ལ་ཡུལ་མིའི་རྩ་ཁྲིམས་དང་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཧིན་རྡུའི་མི་རིགས་ཀྱིས་སྤྱད་མི་འོས་པའི་བཟའ་བཅའི་རིགས་ལ་བརྩི་སྲུང་ངེས་པར་བྱེད་འཇུག་རྒྱུ་མ་ཟད། བ་ཕྱུགས་དང་མ་ཧེ་རྣམས་བོད་མིའི་བཟའ་བཅའི་ཆེད་གསོ་ཉར་བྱེད་རྒྱུ་མ་ཡིན་པར་འོ་མ་དང་ལས་ཀར་བཀོལ་སྤྱོད་ཆེད་གསོ་ཉར་བྱེད་དུ་འཇུག་རྒྱུ་ཡིན། ངོས་ནས་དང་ཐོག་མལ་སོར་དུ་གནས་སྤོ་བྱེད་མཁན་བོད་མི་ནི་ཞིང་པ་དང༌། སྒོ་ཕྱུགས་གསོ་སྐྱོང་བ། ལག་ཤེས་པ་བཅས་བཟའ་ཟླ་བུ་ཕྲུག་ཡོད་རིགས་རྣམས་འདེམ་སྒྲུག་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། ས་གནས་བུད་མེད་རྣམས་ལ་དམིགས་བསལ་གུས་བཀུར་དང་འཆམ་མཐུན་མཉམ་གནས་བྱེད་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་ཁག་ངོས་ཀྱི་མི་དམངས་ལ་ངོ་སྤྲོད་གསལ་པོ་བྱེད་ངེས་ཡིན། དེ་ལྟར་བྱུང་ཚེ་མངོན་འདོད་ལྷུན་གྲུབ་ཡོང་བ་དང༌། དགའ་སྒོམ་བྱེད་ཆོག་པ་ཞིག་རེད།

ངོས་ནས་བོད་མིའི་ཁྱིམ་ཚང་རྣམས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་དགོས་མཁོ་དང༌། དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད། བོད་མི་ཚོས་ས་ཞིང་འདེབས་ལས་དང་བཟོ་ལས་ཐོན་སྐྱེད་བྱ་རྒྱུ་དེ་དག་མཉམ་ལས་ཀྱིས་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་དགའ་བསུ་ཡོད། གཞན་ཡང་བོད་མི་ཁག་གཅིག་གི་འཚོ་ཐབས་གཙོ་བོ་ལག་ཤེས་བཟོ་ལས་དང་འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་ལས་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་སྟབས། ཁོང་ཚོར་བཟོ་གྲྭ་འཛུགས་སྐྲུན་དང་ཚད་ལྡན་བཟོ་ལས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་སྤྲད་དེ་ཁོང་ཚོས་སྤྱི་ཚོགས་ལ་དགོས་མཁོ་ཡོད་པའི་ཐོན་རྫས་དང༌། གློག་ལས་ཡོ་ཆས་སོགས་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་ཐོག་ཚོང་ལས་ཀྱི་ཁེ་གཉེར་ཡང་བྱེད་གལ་ཆེ་བར་སྙམ།

ངོས་ནས་ཐོག་མར་དགོས་གལ་ཆེ་ཤོས་མཐོང་བ་ནི་བོད་ཕྲུག་ཚོའི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་ཡིན་ཞིང༌། དེས་ན་རིགས་རྒྱུད་བཟང་ངན་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཚང་མར་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་སྤྲོད་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དང༌། དམིགས་བསལ་ཚན་རིག་དང་འཕྲུལ་རིག་ལག་རྩལ་གྱིས་མཚོན། དེང་དུས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ནང་ཆོས་སོགས་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཤེས་ཡོན་ཡང་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུའི་འདོད་པ་ཆེན་པོ་ཡོད། དེ་ཡང་དམའ་རིམ་ནས་མཐོ་རིམ་བར་གྱི་སློབ་ཚན་སློབ་ཁྲིད་བོད་རང་གི་སྐད་ཡིག་ཐོག་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

འོན་ཀྱང༌། བོད་ཕྲུག་ཚོ་མཐོ་སློབ་ཁག་ཏུ་བསྐྱོད་དེ་རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་ཡིག་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྐད་ཡིག་སོགས་ཀྱང་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན། ཁྱིམ་ཚང་ཕ་མ་ཉེ་སྐོར་ཡོད་པའི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་གཏན་སྡོད་བྱ་ཡུལ་གཅིག་ཏུ་གཏན་འཁེལ་བ་བྱུང་ན། ཕྲུ་གུ་སོ་སོའི་ཡོང་ཁོངས་གང་ཡིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཟས་གོས་གནས་མལ་དང༌། ཀུན་སྤྱོད། བསམ་བློའི་འཁྱེར་སོ་གང་ཐད་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན།

ངོས་ཀྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ན་མལ་སོར་གཞུང་གིས་དེ་གར་ཤིང་བལ་དང་དེ་མིན་འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་ཤིང་སྣ་འདེབས་ལས་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། གཞིས་ས་མེད་པའི་ཡུལ་མི་ཁག་གཅིག་གཏན་སྡོད་བྱེད་དུ་འཇུག་རྒྱུའི་དགོངས་པ་ཡོད་ཚོད་འདུག བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་མལ་སོར་གཞུང་གི་ཐག་གཅོད་ལམ་སྟོན་དགའ་སྤྲོའི་ངང་དང་ལེན་ཞུ་རྒྱུའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱ་གར་བ་རྣམས་ལ་དགའ་བསུ་ཞུས་ཏེ་ཁོང་ཚོའི་ས་ནས་སློབ་སྦྱོང་མང་ཙམ་ཐོབ་པ་བྱ་རྒྱུའི་རེ་བ་ཡོད།

ས་ཞིང་རྣམས་བོད་མི་རང་གིས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུ་ལས་གཞན་ལ་བཙོང་བ་དང་བོགས་མར་གཏོང་བ་སོགས་བེད་སྤྱོད་ལོག་པ་མི་བྱེད་པར་ངོས་ནས་ཁས་ལེན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། བོད་ལ་སྐྱིད་པའི་ཉི་མ་མ་ཤར་གྱི་བར་སྒེར་ལས་དང༌། མཉམ་ལས་ཐོག་ནས་ལས་ཀ་བྱེད་རྒྱུ་ཡོང་སྲིད་པ་དང༌། ནམ་ཞིག་བོད་ལ་རང་དབང་ཐོབ་སྟེ་ལོག་རྒྱུ་བྱུང་ཉིན་ས་ཞིང་རྣམས་མལ་སོར་གཞུང་ལ་དགའ་སྤྲོའི་ངང་ཕྱིར་འབུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

མི་རྗེ་མཆོག་ལ་མལ་སོར་མངའ་སྡེའི་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེ་ལྡི་ལིར་འབོད་འགུག་གནང་རྒྱུའི་སྐོར་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། གཞི་རྩའི་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེ་ལྡི་ལིར་འབོད་འགུག་གནང་རྒྱུ་མལ་སོར་གཞུང་ལའང་ཐུགས་འདོད་ཡོད་པ་དང༌། ལས་དོན་རྣམས་མགྱོགས་མྱུར་ཐག་གཅོད་ཐུབ་པའི་དགེ་མཚན་ཡོང་རྒྱུ། ཁོང་གིས་ངོས་རང་ངོ་ཐུག་གནང་འདོད་ཡོད་པ་གསལ་པོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་ལ། ངོས་ནས་ཀྱང་གོ་སྐབས་དེ་ལྟར་བྱུང་ཚེ་ཁོང་བརྒྱུད་མལ་སོར་གཞུང་ལ་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ཞུ་འདོད་ཡོད། བོད་མི་རྣམས་མལ་སོར་དུ་གཞིས་སྤོ་བྱེད་རྒྱུའི་འཆར་ཟིན་ཁག་ལ་ལྡི་ལིར་བརྟག་ཞིབ་གནང་རྗེས་ཁོང་དང་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་མྱོང་འདྲིས་ཡོད་པའི་མི་སྣ་ཁག གཞུང་གི་ལས་བྱེད་མཐོ་གྲས། དེ་བཞིན་ངོས་ཀྱི་འཐུས་ཚབ་བཅས་མཉམ་དུ་མལ་སོར་ལ་བསྐྱོད་དེ་གནས་སྟངས་ལ་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་ཆོག་པ་དང༌། མལ་སོར་གཞུང་གི་མཛའ་བརྩེའི་དགོངས་ཇུས་དང་གཞིས་སྤོའི་གྲ་སྒྲིག་ནི་ང་ཚོའི་རྩ་འཛིན་བྱ་ཡུལ་དེ་ཡིན་པར་བརྟེན། མལ་སོར་གཞུང་གིས་འདིའི་ཐད་འགན་དབང་ཆ་ཚང་བཞེས་མུས་ཐོག རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་ནས་ཕྱར་གྲུ་མཉམ་འདེགས་གནང་གི་ཡོད་པ་དང༌། ངོས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ཀྱང་ཞུ་སྒོ་ཁག་དང་ལེན་ཞུ་མུས་ཡོད་པ་གསལ་པོ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌།

བོད་མི་ ༣༠༠༠ གང་མགྱོགས་གཞིས་སྤོ་བྱེད་ཐུབ་མིན་ཐད་བློ་འཚབ་ཆེ། གལ་སྲིད་ཁོང་ཚོ་གང་མགྱོགས་གཞིས་སྤོ་བྱེད་ཐུབ་ཚེ་དགུན་ཁའི་ལོ་ཏོག་འདེབས་ལས་རྣམས་ཕྱི་འགྱངས་མེད་པར་དུས་ཐོག་འདེབས་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད།

མི་རྗེ་མཆོག་ནས་ངོས་ཀྱི་ཞུ་ཡིག་འདིའི་གནད་དོན་རྣམས་ཆ་ཚང་ངོས་བཞེས་གནང་རྒྱུའི་རེ་བ་དང༌། མལ་སོར་གཞུང་གི་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེར་གང་མྱུར་ཐག་གཅོད་དགོས་པའི་རྟིང་སྐུལ་མཛད་བཞེས་ཡོང་བ།

འདིའི་ནང་བཀོད་པའི་དོན་གནད་རྣམས་སྐུ་ཞབས་མོ་རེ་སི་ཕི་རི་ཊ་མན་ (Maurice Friedmann) ལགས་ཀྱིས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་བ་ལྟར་མལ་སོར་གཞུང་གི་འཐུས་མི་རྣམ་པས་དགག་བྱ་གནང་རིགས་ལ་ངོས་ནས་གསལ་བཤད་ལན་འདེབས་ཞུས་པ་ཡིན། མཛའ་བརྩེའི་འཚམས་འདྲི་བཅས། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༠ ལ་ཕུལ།

དེ་རྗེས་སྲིད་བློན་ནེ་རུས་དེ་སྔོན་ནས་མངའ་སྡེ་བློན་ཆེན་ཁག་ལ་བོད་མི་གཞིས་ཆགས་བྱ་ཡུལ་ས་ཆ་ཡོད་མེད་སྐོར་གྱི་ཕྱག་རིས་སྩལ་བའི་འབྱོར་ལན་འབུལ་མཁན་ཁོངས་མལ་སོར་གྱིས་མཚོན་པའི་མངའ་སྡེ་ཁག་གཅིག་གིས་གནས་ཚུལ་འབུལ་གནས་སྐོར་ཞུ་གནང་མཛད་པར་ྋགོང་ས་མཆོག་ཐུགས་མཉེས་ཚོར་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞིང༌། ལྷག་པར་མལ་སོར་ཁུལ་དུ་གཞིས་ཆགས་གནང་ཐབས་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བཀའ་ཕེབས་གསལ། “རྒྱ་གར་ལྷོ་རྒྱུད་མལ་སོར་མངའ་སྡེའི་ནང་ས་ཆ་ཨེ་ཀར་ (Acre) སུམ་སྟོང་ཐམ་པ་ལམ་སང་གསོལ་རས་ (སྲིད་བློན་ནེ་རུས་) གནང་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་གསུངས་ཀྱང༌། དང་ཐོག་ཁས་ལེན་བྱེད་རྒྱུར་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་བྱུང༌།

དེ་སྔོན་ངོས་རང་རྒྱ་གར་དུ་ཐོག་མར་གནས་མཇལ་དུ་ཡོང་སྐབས་ས་གནས་དེ་གར་འགྲོ་མྱོང་ཡོད། ཁ་ཁུ་སིམ་པོ་དང༌། མི་འབོར་ཉུང་བ། རྒྱ་གར་བྱང་རྒྱུད་ལས་ཚ་བ་གང་འཚམས་ཆེ་བ་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱིས། ས་ཁུལ་དེ་ཆ་རྐྱེན་འཛོམས་པོ་མིན་པའི་བསམ་ཚོར་དང༌། ལྷག་པར་ངོས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་སྒྲིག་འཛུགས་དྷ་རམ་ས་ལར་ཡོད་སྟབས་དེ་དང་བར་ཐག་རིང་བའི་ཚོར་སྣང་བྱུང༌། འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོའི་གནས་སྟངས་ལ་གཞིགས་ཚེ། རྒྱ་གར་ནང་གནས་སྐབས་རིང་གཞིས་ཆགས་བྱེད་རྒྱུ་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ངེས་ཤེས་རྙེད་བྱུང༌། དེ་ལྟར་བྱས་ན་སློབ་སྦྱོང་གི་ལས་རིམ་འགོ་འཛུགས་བྱེད་ཐུབ་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་མུ་མཐུད་རྒྱ་གར་དུ་གནས་ཐབས་སུ་གོམ་པ་སྤོ་ཐུབ་པ་ཡོང་རྒྱུར་བརྟེན། མཐའ་མཇུག་རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་བློ་ས་བབས་དང་སེམས་ཁམས་གནད་དོན་གྱི་རྒྱ་ལས་བརྒལ་ཏེ། ས་ཆ་དེ་དག་བཀའ་དྲིན་དྲན་ཤེས་དང་བཅས་དང་ལེན་ཞུས་པ་ཡིན།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༢ པར་ཅམ་པ་དང༌། ཀུ་ལུ། ཌལ་ཧོར་བཅས་ནས་བོད་མི་དྲུག་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རེ་དྲུག་ (༦༦༦) ལས་གྲུབ་པའི་ཤོག་ཁག་དང་པོ་དེ་པ་གོ་ (Pathankot) ནས་ཐོན་པ་རེད། སྐྱབས་བཅོལ་བ་མི་རེར་ས་ཆ་ཨེ་ཀར་ (Acre) རེ་སྤྲོད་རྒྱུའི་རྩིས་གཞི་ཡོད་པ་ལྟར། མི་འབོར་སུམ་སྟོང་ (༣༠༠༠) ཡོད་པའི་ཚོགས་སྡེ་ཞིག་གཞིས་ཆགས་བྱ་རྒྱུ་ངེས་གཏན་འཁེལ་བ་བྱུང༌།”6 ཞེས་གསུངས་ཤིང༌།

༦༠ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་དེ་དོན་གཏན་འཁེལ་བྱུང་བ་ལྟར་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་མལ་སོར་རྫོང་ཁོངས་ལུགས་ཟུང་བསམ་འགྲུབ་གླིང་གཞིས་ཆགས་ཐོག་མར་གསར་འཛུགས་གནང་བ་ནས་རིམ་པས་རྒྱ་བལ་འབྲུག་གསུམ་ནང་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་7ལྔ་བཅུ་ལྷག་ཚུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རྣམས་རྩ་བའི་མངའ་སྡེ་སོ་སོའི་མངའ་ཁོངས་དབུས་གཞུང་གི་བཀོད་ཁྱབ་འོག་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དབུ་བཞུགས་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་ནས་སྣེ་ཁྲིད་གཟིགས་རྟོག་དང་སྟངས་འཛིན་གནང་མུས་ཡིན།

གོང་འཁོད་རྣམས་ལོ་ཚིགས་དང་བསྟུན་ན་མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་སྔོན་ཟིན་རྣམས་དང་འབྲེལ་ཆགས་ཡིན་ཀྱང༌། ད་ལམ་རྒྱུ་ཆ་གསར་རྙེད་བྱུང་བ་དོན་གནས་གལ་ཆེར་བརྟེན། མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་འདིའི་དབུར་འབྲི་འགོད་ཞུས་པ་ཞིག་ཡིན།

༢༽ དྷ་རམ་ས་ལར་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཤེས་རིག་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་གསར་འཛུགས།

༡༩༥༩ ལོར་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་འབྱོར་གྲུབ་མ་ཐག་རྩ་དོན་འཐབ་རྩོད་དང་གསར་འབྱོར་བོད་མིའི་བདེ་སྡུག་གཟིགས་རྟོག་སོགས་རྣམ་མང་མཛད་གཉེར་བསྐྱངས་པའི་སྐབས་ཤིག་ཏུ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་བཀའ་ཤག་ལ་བཀའ་སློབ་སྤྱི་ཕེབས་སུ། “བོད་དོན་དྲིལ་བསྒྲགས་དང༌། རིག་གཞུང་མི་ཉམས་རྒྱུད་འཛིན། ཉམས་པ་སླར་གསོ་བཅས་ཀྱི་ཆེད་དུ་གཏམ་བརྗོད་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་ཞིག་གསར་འཛུགས་ཐུབ་ན་དགེ་མཚན་ཆེ་བ་ཡོང་རྒྱུ།” ཞེས་ལམ་སྟོན་སྩལ་བ་ལྟར། དེ་འཕྲལ་བཀའ་ཤག་ནས་གཞུང་ཞབས་རྙིང་ཁོངས་བཀའ་ཤག་ཤོད་པ་བར་འཚོ་རྡོ་རྗེ་དོན་གྲུབ་དང༌། རྩེ་དྲུང་སྐལ་བཟང་ཀུན་དགའ། ཤོད་དྲུང་སྤྱི་ལྕགས་བཀྲ་ཤིས་རྡོ་རྗེ། ཤོད་ཕྱག་ནང་ལྷ་དབང་ཚེ་རིང་ (རྗེས་སུ་རབ་བྱུང་བསྒྲུབས་ཏེ་མིང་ལ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ཞེས་འབོད།) ཤོད་དྲུང་ནོར་ནང་ངག་དབང་ནོར་བུ་བཅས་མི་ངོ་ལྔ་ལ་ཁྱེད་ཚོ་ཀ་སྦུག་ཁུལ་ཆེད་བསྐྱོད་ཀྱིས་གསང་བའི་ཐོག་ཟློས་གར་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་གསར་འཛུགས་ཐུབ་ཐབས་དགོས་རྒྱུ་དང༌། ཤོད་དྲུང་ནོར་ནང་པ་འགོ་འཛིན་དུ་བསྐོ་གཞག་སྩལ།

ཁོང་ཚོས་བཀའ་སློབ་སྙིང་བཅངས་ཀྱིས་ཀ་སྦུག་ཁུལ་དུ་ཆེད་ཕེབས་ཀྱིས་ཐོག་མར་ཟློས་གར་འཁྲབ་མཁན་གཟུགས་བྱད་ལེགས་པའི་བུ་བུ་མོ་ཁག་གཅིག་ལ་རེ་སྐུལ་བྱས་ཀྱང་དོན་འབྲས་དེ་ཙམ་མ་བྱུང་སྟབས། འགོ་འདོམས་རྣམས་བསྐྱར་གྲོས་བྱས་ཏེ་རྨ་བྱ་ངག་དབང་མཐུ་སྟོབས་དང༌། ཤོད་ཕྱག་ནང་ལྷ་དབང་ཚེ་རིང་གཉིས་ནས་དཀའ་ངལ་འཛེམས་མེད་ཀྱིས་དོ་བདག་དང་ཕ་མ་སོ་སོའི་སར་ངོ་བསྐྱོད་བྱས་ཏེ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་འབྲེལ་ཡིན་སྐོར་དང༌། རང་རེའི་རྩ་དོན་ཐོག་སྐབས་བབས་དགོས་གནད་ཆེ་ལུགས་སོགས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པར་བརྟེན། དོ་བདག་དང་ཕ་མ་སུའི་སར་བསྐྱོད་པ་ཚང་མས་ཁས་ལེན་བྱེད་པས་མ་ཚད་སེམས་ཁུར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བར་བརྟེན། སྐྱེས་འབྲས་ལེགས་པའི་ཕོ་གཞོན་མོ་གཞོན་སུམ་ཅུ་ (༣༠) བསྡུ་ཐུབ་པ་བྱུང་སྟེ། ༡༩༥༩ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༡ ཉིན་ཀ་སྦུག་ཁུལ་དུ་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་ཐོག་མར་དབུ་འཛུགས་གནང༌།

ྋགོང་ས་མཆོག་དང་བཀའ་ཤག་གི་ཐུགས་རེ་དགོངས་དོན་ཁག་གཙོར་བཟུང་ཐོག རྒྱ་དམར་ནས་བོད་ཡུལ་རྒྱ་ཡུལ་དུ་བསྒྱུར་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་ངན་པ་བཅངས་ཏེ། བོད་མིའི་རིག་གཞུང་གི་རྣམ་གྲངས་རེ་རེ་བཞིན་སྔ་སོར་མ་བཞག་པར་བཙན་ཤུགས་ཀྱིས་རྩ་མེད་དང་བསྲེས་ལྷད་གཏོང་སླད་རོལ་གཞས་ཁག་ལ་རྒྱ་མིའི་སྒྲ་གདངས་ཆེད་འཇུག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། རང་རེ་བོད་པས་རང་ཉིད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཞས་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་ཚུན་བཅོས་ལྷད་སྤུ་ཙམ་མེད་པ་སྔར་ཡོད་ཁུངས་བཙན་གཙང་མ་གཅེས་འཛིན་དར་སྤེལ་བྱེད་པའི་བསྟི་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་དང༌། དེས་མ་ཚད། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་མུ་ཏིག་བསྟར་ལ་བརྒྱུས་པ་ལྟ་བུའི་བྱུང་རིམ་དང༌། སྔོན་བྱོན་རྒྱལ་བློན་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་དང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ངོ་མཚར་བསམ་བརྗོད་ལས་འདས་པ་རྣམས་འཁྲབ་གཞུང་དུ་བཀོད་དེ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རང་ལུགས་གཙང་མ་ངོ་སྤྲོད་ཀྱི་གཏམ་བརྗོད་ཟློས་གར་དང༌། བཟོ་ཞིང་འབྲོག་གསུམ་སོ་སོའི་རང་རང་རྒྱན་གོས་ཆ་ལུགས་དང༌། ངལ་རྩོལ་བྱེད་སྟངས། བོད་ཆེན་པོའི་མངའ་ཁོངས་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཚོ་སོ་སོའི་གླུ་གར་རོལ་ཆའི་སྒྲ་གདངས། ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས། རང་བཞིན་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་འཛུམ་མདངས། ཡ་རབས་ཀུན་སྤྱོད་སོགས་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་གང་ཞིག་དང་འདྲེས་ལྷད་མེད་པ། རང་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པར་གསལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཁུངས་བཙུན་རྣམས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གར་སྟེགས་ཐོག་འཁྲབ་སྟོན་གྱིས་འཛམ་གླིང་མི་མང་གིས་གཟིགས་ཙམ་ཉིད་ནས་བོད་འདི་རྒྱལ་ཁབ་དང༌། མི་རིགས་གང་ཐད་ནས་གཞན་དང་ཐ་དད་པའི་ཁེ་གཙང་ཞིག་ཡིན་པ་འགྲེལ་བརྗོད་མ་དགོས་པ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཐོག་ནས་གསལ་པོ་མཁྱེན་ཐུབ་པ་ཡོང་རྒྱུ་རྩ་བའི་དམིགས་ཡུལ་དུ་བཞག་སྟེ། རོལ་ཆའི་རྣམ་གྲངས་ལ་མཁས་པ་ཤོད་དྲུང་ནོར་ནང་དང༌། ཤོད་དྲུང་སྤྱི་ལྕགས་པ། ཤོད་དྲུང་བར་འཚོ་བ། ཕྱག་ནང་ལྷ་དབང་ཚེ་རིང༌། རྨ་བྱ་ངག་དབང་མཐུ་སྟོབས་བཅས་ཀྱི་ཐོག ཀ་སྦུག་ནས། ཤོད་དྲུང་སྨན་སྟོད་པ་ཚེ་དབང་རྒྱལ་པོ། ཤོད་ཕྱག་ནང་རྡོ་རྗེ་རིག་འཛིན། ཏྲེ་ཧོར་མདོ་གཉན་གསེར་དགའ། ལྷ་ས་བ་ཀླུ་ཚ། ལྷ་ས་བ་ཆོས་འཕེལ་བློ་གྲོས་བཅས་དང༌། འཁྲབ་སྟོན་བུ་དང་བུ་མོ་བསྡོམས་གྲངས་སུམ་ཅུ་སྐོར་གྱིས་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དང༌། ཆོས་རྒྱལ་མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་པ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་རབས། བར་བར་ལ་ཡུལ་ལུང་སོ་སོའི་གཞས་དང་ཞབས་བྲོ། རོལ་ཆ་བཅས་འཁྲབ་ཚན་རེ་རེ་བཞིན་འཁྲབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༩ ཉིན་ལྡི་ལིར་ཨེ་ཕྷུ་རོའི་ཨེ་ཤན་ (Afro-Asian) རྒྱལ་འདུས་ཚོགས་འདུ་འཚོགས་པ་དང་འཁེལ་བས་གོ་སྐབས་དེ་དང་བསྟུན་ནས། ཉིན་གསུམ་རིང་འཁྲབ་གཞུང་ཁག་ཚོགས་ཞུགས་རྒྱ་གར་སྲིད་འཛིན་དང༌། སྲིད་འཛིན་སྐུ་གཞོན། སྲིད་བློན་བཅས་ཀྱིས་དབུས་པའི་རྒྱ་གར་ཆེས་མཐོའི་དཔོན་རིགས་ཁག་དང༌། རྒྱ་གར་དུ་བཅའ་བཞུགས་ཕྱི་རྒྱལ་གཞུང་ཚབ་ཁག རྒྱལ་ཁབ་བཅུ་དགུའི་སྐུ་ཚབ་འཐུས་མི་རྣམ་པ། བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་དང༌། གནད་ཡོད་མི་སྣ་ཁག་བཅས་མི་གྲངས་ལྔ་བརྒྱ་སྐོར་ལ་གཟིགས་འབུལ་ཞུས།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་བཞུགས་སྒར་མ་སུ་རིར་ཆེད་བཅར་གྱིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་པར་ཐུགས་ཞིབ་གནང་སྟེ་དགྱེས་མཉེས་ཆེན་པོས་དམིགས་བསལ་གསུང་གི་དབུགས་དབྱུང་བཀའ་དྲིན་སྩལ་དོན། ཟློས་གར་ཚོགས་པ་འདི་ཚགས་ཚུད་རྒྱུན་གནས་ཆེད། གཏན་འཇགས་གནས་ཡུལ་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་གནས་སྤོ་བྱེད་དགོས་ཞེས་བཀའ་ཕེབས་པར་བརྟེན། ༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༡ པར་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་ནས་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་དེ་བཞིན་ཚགས་ཚུད་དང་རྒྱུན་གནས་ཡོང་ཆེད་ཀ་སྦུག་ཁུལ་སྡོད་བོད་གཞུང་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་དང༌། ལྡེ་ར་ལྡོང་དུ་བཅའ་སྡོད་མདོ་སྨད་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་གཉིས་ཟླ་སྒྲིལ་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་འཛུགས་རྒྱུའི་ཐུགས་འདུན་གྱིས་གོ་བསྡུར་བྱེད་པར་ནོར་ནང་ངག་དབང་ནོར་བུ་དང༌། མདོ་སྨད་ཟློས་གར་གྱི་འགོ་འཛིན་གུང་ཐང་ཚུལ་ཁྲིམས་གཉིས་འཕྲལ་བཅར་དགོས་པའི་བཀའ་རྒྱ་སྩལ་ཀྱང༌། གུང་ཐང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་དོན་གྱིས་རྐྱེན་པས་བཅར་མ་ཐུབ་པར་བརྟེན། ཀ་སྦུག་དང་མདོ་སྨད་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་གཉིས་ཟླ་སྒྲིལ་གནང་ཐབས་མ་བྱུང༌།

འོན་ཀྱང༌། ད་ཡོད་ཀྱི་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་འདི་རྨང་གཞི་བྱས་ཏེ་དྷ་ས་བུ་གསོ་ཁང་ནས་ལོ་གཞོན་བུ་བཅོ་ལྔ་ (༡༥) དང་བུ་མོ་བཅོ་ལྔ་ (༡༥) འདེམས་སྒྲུག་བྱས་པའི་ཐོག སྒང་ཏོག་ལམ་བཟོའི་ཁོངས་དམག་སྒར་ཁག་གི་རྔ་རོལ་བ་མི་དྲུག་ (༦) བཅས་ཁྱོན་བསྡོམས་མི་གྲངས་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་གསར་འཇུག་གིས་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༧ ཉིན་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་གཏན་འཇགས་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་ཆེད་འཛུགས་གནང་ཞིང༌། འགོ་འཛིན་དུ་ཤོད་དྲུང་ནོར་ནང་ངག་དབང་ནོར་བུ་དང༌། ལས་རོགས་སུ་ཤོད་ཕྱག་ནང་ལྷ་དབང་ཚེ་རིང་གཉིས་འཆར་ཕུལ་ཕྱག་རྟགས་ལྟར་བསྐོ་གཞག་སྩལ།

རོལ་ཆའི་དགེ་རྒན་ལ་བཀའ་ཤག་ཤོད་པ་བར་འཚོ་རྡོ་རྗེ་དོན་གྲུབ་དང་ཤོད་དྲུང་སྤྱི་ལྕགས་བཀྲ་ཤིས་རྡོ་རྗེ་གཉིས་དང༌། འཁྲབ་སྦྱོང་དགེ་རྒན་ཤོད་དྲུང་སྨན་སྟོད་པ་དང་རྨ་བྱ་ངག་དབང་མཐུ་སྟོབས། ལུས་རྩལ་དགེ་རྒན་སྐུ་སྲུང་དམག་རིག་འཛིན་དར་རྒྱས། འཁྲབ་ཆས་དོ་དམ་པར་ཕྱག་ནང་རྡོ་རྗེ་རིག་འཛིན་དང༌། ཇི་སྡེ་གླིང་ངག་དབང་གྲགས་པ། གཉེར་པ་འཕན་པོ་འབྱོར་ལྡན་ཁང་གསར་གྱི་དཔལ་འབྱོར་ནོར་བུ་བཅས་བསྐོ་གཞག་གནང༌།

ཤེས་རིག་ཟློས་གར་གྱི་སྤྱིའི་འཛིན་སྐྱོང་དབུ་འཛིན་དུ་ཤེས་རིག་བཀའ་བློན་གྱི་ཕྱག་རོགས་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་ལྟར། སྐབས་ཤིག་རིང་ཟློས་གར་རང་དུ་རྒྱུན་བཞུགས་ཀྱིས་འཛིན་སྐྱོང་གི་གནང་སྒོ་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་འཁྲབ་སྦྱོང་གི་རིམ་པ་དང༌། འཁྲབ་ཆས་གསར་བཟོ་སོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ཚགས་ཚུད་དང་ཡར་རྒྱས་ཡོང་བ་གནང༌། གཞས་ཚིག་ཁག་གཅིག་སྐྱབས་རྗེ་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང༌། སྐྱབས་རྗེ་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ལ་འབོད་སྐུལ་ཞུས་ཏེ་བཀའ་རྩོམ་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། བོད་མིའི་དུང་སེམས་མཚོན་པའི་ནང་དོན་ཟབ་ལ་སྙན་འཇེབས་ལྡན་པ་ཡོད།

ཐོག་མའི་འགྲོ་གྲོན་ལ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་གསོལ་རས་ཧིན་སྒོར་བཞི་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་གོ་ལྔ་ (༤༦༩༩༥) དང༌། རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་ནས་ཆིག་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ (༡༥༠༠༠) ཐམ་པ། དབུས་སྐྱོབ་གསོ་ལས་ཁུངས་ནས་སྐྱོབ་གསོའི་ཟས་ཕོགས་རྒྱུན་སྤྲོད་ཐོག་སྐབས་རེར་གོས་ཕོགས་ཀྱང་གནང་བ་དང༌། དེ་མིན་འགྲོ་གྲོན་ཡོངས་རྫོགས་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་ནས་ཐབས་འཚོལ་གནང་ཡོད།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཟློས་གར་ཚོགས་པའི་མིང་བྱང་གཏན་འཁེལ་ཆེད་མིང་མི་འདྲ་བ་ཁག་ལྔ་འཆར་འབུལ་ཞུས་པར་‘བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཤེས་རིག་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་’ཞེས་པའི་ཐོག་ཕྱག་རྟགས་ཕེབས་པ་ལྟར་དེ་དོན་གཏན་འཁེལ་གནང༌།

ཞུ་སྒོ་ཁག་ནི་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་གཞུང་གི་འཆར་འཕར་མཛད་སྒོ་ཁག་དང༌། དུས་ཆེན་ཁག་ལ་གཟིགས་འབུལ་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་སྐུ་མགྲོན་ཁག་ལ་གཟིགས་འབུལ། རྒྱ་བལ་འབྲུག་གསུམ་གྱི་བོད་མིའི་གཞིས་སྒར་ཁག་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་བཅས་ལ་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཟློས་གར་སྒྱུ་རྩལ་འཁྲབ་སྟོན་གཟིགས་འབུལ་དང༌། གཞན་ཡང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་གར་རོལ་དགེ་རྒན་གྱི་དམིགས་སྒོ་གསོ་སྐྱོང་དང༌། དེ་དག་ལ་སྐབས་མཚམས་སོ་སོར་ཟབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུ་བཅས་ཀྱི་འགན་ཁུར་བཞེས་མུས་ཡིན།

སྐྱབས་མེད་མི་ཚོགས་འབུམ་ཕྲག་བརྒལ་བ་ངེས་མེད་བས་མཐར་ལྷགས་ནས་ནི།། གཏན་མེད་འདུར་རྒྱུགས་ལོང་བའི་སྐྱོ་གར་རྫོགས་མེད་གཏམ་གྱིས་འཁྱེར་བ་ལ།། སྐྱབས་གཅིག་ཕྱག་ན་པད་དཀར་འཛིན་གང་བྱམས་བརྩེ་འོད་ཀྱི་ཀློང་ཡངས་ལས།། ཞི་བསིལ་མུན་སེལ་བདུད་རྩིའི་ལོངས་སྤྱོད་ཅིར་ཡང་འགྲེམས་པ་འདི་ཀོ་རྨད།།

གངས་དཀར་རྒུད་པའི་སྨག་རུམ་འཇོམས་ལ་ཐུགས་སྟོབས་ཉི་ཟླའི་གཟི་བྱིན་གྱིས།། གྲོལ་བའི་ལྔ་རིག་ཆུ་སྐྱེས་འདབ་མ་ཕྱོགས་སུ་བཞད་པའི་དགའ་སྟོན་དུ།། ཆོལ་གསུམ་གཞོན་ནུའི་བློ་གྲོས་གཤོག་རླབས་མངོན་པར་རྩེན་པའི་དཔལ་ཡོན་ཆེ།། མི་ཉམས་གསོས་སུ་འཇོ་བའི་གཞིས་ཁྱིམ་འཕགས་ཡུལ་འཛིན་མའི་ལྟོ་བར་བཙུགས།།

གཏད་མེད་འཚོ་བའི་སྨག་རུམ་ཁྲོད་ནས་རིགས་ཀྱི་ཁ་དོག་མ་འགྱུར་ཞིང༌།། མེས་པོའི་ལམ་སྲོལ་གསེར་གྱི་རི་མོ་ལྟ་ངན་རླུང་བུས་མ་གསུབ་ལ།། དུས་རབས་གསར་པའི་ཁ་དབུགས་བཙན་པོས་ཀ་ཁའི་དབྱངས་རྟ་མ་འགག་པར།། ལྷོ་གླིང་བུ་མོའི་འགྲམ་པ་ལ་ནི་བྱིན་ཆགས་ཆོལ་གསུམ་སྲོལ་གྱིས་སྒེག།

དེ་ལྟར་མགོན་གང་ཐུགས་བསྐྱེད་སྲད་བུས་སྐབས་གསུམ་སྐྱེད་མའི་ཚལ་གྱི་བཅུད།། འཛིན་པའི་གངས་དཀར་སྲོག་གི་སྙིང་པོ་ལྔ་རིག་སྦྲང་རྩིའི་ཏོག་པ་འབུམ།། ས་ཆེན་གདུང་སེལ་སྨན་དུ་སྦྱིན་ལ་ནེ་རུ་དང་བཅས་ཆེ་དགུའི་ཚོགས།། དགྱེས་པའི་ཞལ་ལས་གངས་རིའི་བུ་ལ་ཕན་བདེའི་གསུང་བཟང་འགག་མེད་འཁྲོལ།།

དེ་ཚེ་འཕགས་ཡུལ་ཆེ་དགུའི་ཚོགས་དང་བྱམས་ལྡན་སྐྱེས་མཆོག་གྲངས་མེད་ཀྱི།། ཐུགས་རྗེ་མུན་སེལ་གློག་གི་ཞགས་པས་བོད་ལྗོངས་ཡིད་ལ་བརྣག་པའི་དོན།། ཅིར་ཡང་གསལ་བའི་ཕུན་ཚོགས་རི་མོ་གཞིས་ཁྱིམ་དྲོན་མོའི་ཕུག་དག་ན།། དབྱངས་སུ་བཀྱེ་བའི་བྱུང་བ་རིང་མོ་མ་རྙིང་སྲིད་པའི་རྒྱན་དུ་བྱིན།།

ས་བཅད་ལྔ་པ།

སེར་སྐྱ་མི་མང་ལ་ཆོས་འབྲེལ་དང་བཀའ་སློབ་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་པ།

༡༽ ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་བོད་མི་སེར་སྐྱ་ཡོངས་ལ་བཀའ་དབང་དང༌། ཆོས་སྲིད་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་པ།

ཌ་ལ་ཧའོ་སེ་ (Dalhousie) ཁུལ་སྡོད་བོད་མི་སེར་སྐྱ་རྣམས་ནས་གདན་ཞུའི་གསོལ་འདེབས་ཞུས་པ་ལྟར། ༡༩༦༠ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༨ ཉིན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལ་ནས་ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་ཆིབས་བསྒྱུར་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་ཏེ་ཉིན་ལྔའི་རིང་ཁུལ་དེའི་བཟོ་གྲྭ་དང༌། རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་ཀྱི་དགེ་འདུན་པ། རྣམ་གྲྭའི་ཚོགས་ཁང༌། ཅམ་པ་ལམ་བཟོའི་སྡོད་སྒར་བཅས་ལ་གཟིགས་ཞིབ་དང་ཆོས་འབྲེལ། བླང་དོར་བཀའ་སློབ་ལྷུག་པོར་བསྐྱངས་ཤིང༌། ཁུལ་དེར་གྲྭ་རིགས་སོགས་བོད་མི་ལོ་ན་རྒན་གྲས་ཁག་དང༌། རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་ཀྱི་དགེ་འདུན། ལག་ཤེས་བཟོ་ལས་པ་ཁག་གཅིག ཅམ་པ་ (Champa) ཁུལ་གྱི་ལམ་བཟོ་བ་སོགས་མི་གྲངས་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་སྐོར་འདུ་འཛོམས་སར་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་གསུང་ཡོན་ཏན་གཞིར་གྱུར་མའི་བཀའ་ཁྲིད་བསྐྱངས་ཐོག་འཇིགས་བྱེད་ཀྱི་དབང་ཆེན་དང༌། སྤྱན་རས་གཟིགས་ངན་སོང་ཀུན་གྲོལ་གྱི་རྗེས་གནང་བཅས་སྩལ།

སྐབས་དེར་ཌལ་ཧོར་དུ་གཞིས་ཆགས་ཁག་ཡས་མས་ནས་བོད་མི་འདུ་འཛོམས་བྱུང་བ་ཐོག་མ་ཡིན་པས་སེར་སྐྱ་ཚང་མར་འཕྲལ་ཕུགས་བླང་དོར་བྱེད་སྒོའི་བཀའ་སློབ་ཕེབས་གསལ། “སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཆོས་ནི་རིགས་པ་ཡང་དག་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ཡིན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྒྲོལ་བའི་ཐབས་དམ་པ་དང༌། རང་རེ་བོད་པ་རྣམས་ལ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཀྱང་འདི་ཁོ་ན་ཡིན་པས། འདི་ལ་ང་ཚོས་ཞེ་ཐག་པ་ནས་དད་པས་འབད་དགོས་པ་ཡིན།

སྔར་འཛམ་གླིང་ཚན་རིག་པ་ཚོས་ཆོས་ཟེར་བ་དེ་དངོས་དོན་དང་འགལ་བས་ཚན་རིག་དང་མི་མཐུན་ཚུལ་བརྗོད་ཡོད་ཀྱང༌། དེང་སང་ཚན་རིག་པ་འགས་གནས་ཚུལ་དེ་ལས་ཡོངས་སུ་ལྡོག་སྟེ་ཚན་རིག་གིས་བརྟག་ཞིབ་བྱེད་སྐབས་སེམས་ཅན་ཤི་བ་ནི་མར་མེ་ཤི་བ་དང་མི་མཚུངས་པར་སེམས་ཅན་ཤི་བའི་རྗེས་སུ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཞིག་ཡོད་ཐག་ཆོད་དང༌། དེ་བརྟགས་ནས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ལ་ཆོས་ཀྱི་གནད་དོན་ནམ། ཆོས་ཀྱི་རིགས་པའི་འགྲོ་ལུགས་རྟོགས་དགོས་ཞེས་བརྗོད་མུས་ཡིན་འདུག དེས་ན་བླ་མ་དགེ་བཤེས་དང༌། དཔེ་ཆ་བ་སོགས་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་སྦྱངས་མྱོང་བ་ཚོས་གཞུང་ནས་གསུངས་པའི་རིགས་པ་ཡང་དག་རྣམས་སྐྱེ་བོ་ཐ་མལ་པའི་མཐུན་སྣང་གི་ཆོས་ལ་གཏུགས་ཏེ་ཆོས་སྟོན་དགོས།

དེང་སྐབས་ཕྱི་མི་གཞན་དག་ལ་ལམ་རིམ་གྱི་གསུང་རྒྱུན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་བཤད་ན་མི་འགྲིགས། ངོས་ཀྱི་བསམ་པར། དང་པོ་ཆོས་དེ་ཡང་དག་པ་ཡིན་པའི་རིགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་བཅས་གསལ་པོར་ངོ་སྤྲད། ཕ་རོལ་པོས་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱུང་ན། དེ་ནས་ཆོས་ཉམས་སུ་ལེན་ཐབས་ལམ་རིམ་བརྗོད་དགོས་པར་བསམ་གྱི་འདུག” ཅེས་དང༌། “ང་ཚོས་དེང་སང་དུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་བསྟུན་ཏེ་གཞི་བདེན་པ་གཉིས། ལམ་ཐབས་ཤེས་གཉིས། འབྲས་བུ་སྐུ་གཉིས་ཏེ། གཞི་ལམ་འབྲས་གསུམ། ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་སྔ་མ་སྔ་མར་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བས་རྒྱུ་མེད་རང་འཁྲུངས་ལྟ་བུ་མིན་ཞིང༌། གཞི་བདེན་གཉིས་ཀྱང་རིག་པ་མཐར་ཐུག་མཐུན་སྣང་དུ་གཏུགས་ཏེ་དམ་པའི་ཆོས་འཆད་སྤེལ་བྱེད་དགོས། ཆོས་ཀྱི་གནད་དོན་ཤོད་མཁས་པ་ཞིག་བྱུང་ན་ཚུལ་འདི་ལྟ་བུའི་སྒོ་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་ཀྱང་ནང་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་ངེས་རྙེད་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད།

ཆོས་ཕྱོགས་ནས་བསམ་ན་རང་ཚོར་རྐྱེན་ངན་གྲོགས་ཤར་གྱི་གོ་སྐབས་ཡག་པོ་ཞིག་ཐོབ་འདུག ང་ཚོས་གོ་སྐབས་འདི་བེད་སྤྱོད་ཀྱིས་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་བརྒྱ་ལ་ཆོས་བཤད་ན། དེ་ཁོངས་ནས་གཅིག་གཉིས་ལ་དོན་དམ་གྱི་ཕན་པ་ངེས་པར་ཡོང་སྲིད། གལ་ཏེ་ཁོང་ཚོས་དོན་ལ་ཡིད་ཆེས་ཀྱིས་ཉམས་སུ་བླངས་པ་མ་བྱུང་ཡང༌། ཆོས་འདི་རིགས་ལམ་དང་ལྡན་པར་ངོས་འཛིན་དགོས་པ་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་རེད། ང་ཚོས་ཕྱི་འབྱུང་བ་དང༌། ནང་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་བཀོད་པའི་འགྲོ་ལུགས་སོགས་གཞུང་ནས་གསུངས་པ་ལྟར་དུས་བསྟུན་རིགས་པས་བརྒྱན་ཏེ་གསལ་པོར་ཤོད་ཐུབ་ན། དེས་ཀྱང་དེང་སང་ཆོས་ཡང་དག་ཏུ་སྟོན་པར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོད།

དེང་སང་འགའ་ཞིག་གིས་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལ་བླ་མའི་ཆོས་དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཞེས་ཆོས་ལུགས་གཉིས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་འདུག ང་རང་ཚོ་ལུང་ཁུག་གི་ཆོས་པ་ཚོས་ཆོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ཡང་དག་པར་སྟོན་ཐུབ་ན་དེས་ང་རང་ཚོའི་ཤེས་རིག་ཟབ་ཅིང་རླབས་ཆེ་བ་ཡང་མངོན་ཐུབ” ཅེས་དང༌། “ང་ཚོས་དམ་པའི་ཆོས་ཁྱབ་འཕེལ་གྱི་ཆེད་དུ་ཐབས་ཤེས་ཡོད་རྒུ་རྩལ་སྤྲུགས་བྱས་ཏེ་གང་ས་ནས་གོམ་པ་སྤོ་གང་ཐུབ་བྱེད་དགོས། འདི་ནི་བོད་པ་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་ཆོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་གསལ་པོར་རྟོགས་པ་ཚོའི་ལས་འགན་ཡིན། འདིས་བོད་ཀྱི་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ལ་ཕན་ཐོགས་གནད་དུ་འཁེལ་བ་སྒྲུབ་ཐུབ་པས། ཁྱེད་ཚོའི་ཐུགས་ལ་ངེས་པར་འཇོག་དགོས། རང་གིས་འཛིན་པའི་ཆོས་ལུགས་ཕྱི་ལོགས་སུ་ཕར་སྤེལ་བར་མ་ཟད། དེང་སྐབས་ཆོས་ལུགས་གཞན་དག་གི་གནད་དོན་ཡང་ཚུར་རྟོགས་དགོས་པ་ཡིན། དེ་ཡང་རྣམ་འགྲེལ་ནང་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་གཞན་དག་མང་པོ་ཞིག་གསུངས་ཡོད་པ་ལས། ངོས་རང་སྔ་ལོ་རྒྱ་གར་ཁུལ་གནས་མཇལ་དུ་བསྐྱོད་སྐབས་གྲངས་ཅན་པའི་ཤེས་བྱ་ཉེར་ལྔའི་འདོད་ཚུལ་མིང་ཚིག་འགའ་ཞིག་གོ་བརྡ་མ་འཕྲོད་པ་མ་གཏོགས་ཕལ་ཆེར་སྔར་དང་འདྲ་བ་འདུག

ང་ཚོས་ཆོས་ལུགས་གཞན་དག་ལ་འགྱུར་བ་ཇི་བྱུང་དང༌། འགྱུར་བ་ཡོང་དོན་ཇི་ཡིན། དེང་གི་འགྲོ་ལུགས་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་དང༌། གཞན་ཡང༌། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས། ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས། སིག་གི་ཆོས་ལུགས་སོགས་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ངེས་པར་ཤེས་དགོས་པ་ཡིན།” ཞེས་དང༌། “དེང་སྐབས་བོད་གཅིག་པུར་ཆོས་དར་རྒྱས་ཡུན་གནས་ཡོང་ཐབས་བྱས་པས་མི་འགྲིགས། གཞན་དག་ལུང་པ་རེ་ཟུང་ལ་དར་བས་ཀྱང་མི་འགྲིགས། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ཆོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ཁྱབ་འཕེལ་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱེད་དགོས། དེར་བརྟེན། ད་ལྟ་ནས་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀའི་ཆོས་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ཤེས་པ་དང༌། ཤོད་ཐུབ་པའི་སྒོ་ནས་གཞན་བློ་ཆོས་སུ་ཕྱོགས་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས། ཆོས་བྱེད་པ་ལ་ལྷ་སྒྲུབ་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་བསྡུས་ལ་མི་གསལ་བ་མིན་པར། རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་གསལ་པོ་སྟོན་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ལ་དད་པ་སྐྱེ་ཐབས་གནད་དུ་འཁེལ་བ་ཞིག་བྱ་དགོས། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མིས་ཆོས་ཁུངས་ལྡན་ཡིན་མིན་བརྟགས་ཏེ་གཞི་ནས་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་དང༌། ཆོས་ཡང་དག་པར་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཐབས་བྱེད་པ་དེ་གལ་གནད་ཆེན་པོ་འདུག་པས་དེ་ལུགས་དགོངས་འཇགས་དགོས།”8 ཞེས་སོགས་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་བསྐྱངས།

དེ་ལྟར་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་རིགས་པ་ཡང་དག་པར་གཏུགས་ཏེ་གཏན་ལ་འབེབས་དགོས་པ་དང༌། གཏན་ལ་ཕབ་པའི་དོན་དེ་ཉིད་རིགས་པ་ཡང་དག་པས་ངོ་སྤྲད་དེ་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་དར་སྤེལ་གནང་ཐུབ་པའི་འབད་རྩོལ་དགོས་གལ་གཟིགས་པ་ལྟར་དེང་རང་རེའི་ནང་པའི་ཆོས་ནི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་དར་ཁྱབ་འགྲོ་བཞིན་པ་ལགས།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡ ཉིན་ཌ་ལ་ཧའོ་སེའི་བོད་མི་སེར་སྐྱ་མི་མང་ཐུན་མོང་ནས་གསོལ་བ་བཏབ་པའི་ངོར་སྒྲོལ་དཀར་ཡིད་བཞིན་འཁོར་ལོའི་ཚེ་དབང་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་ཤིང༌། དེ་རྗེས་སེར་སྐྱ་མི་མང་ཡོངས་ལ་ལྷ་ཆོས་དང་མི་ཆོས་ཀྱི་བླང་དོར་སྐོར་ལས་བརྩམས་ཏེ་བཀའ་སློབ་སྩལ་ཞིང༌། དེ་ཡང༌། “དེང་སང་ང་རང་ཚོ་རྒྱ་གར་ཁུལ་སླེབས་པའི་བོད་མི་སེར་སྐྱ་དྲག་ཞན་ཕོ་མོ་ཚང་མར་སྐབས་བབས་མདུན་ལམ་རེ་གཏན་འཁེལ་བ་དང༌། ལམ་དེ་ཐོག་བརྟན་པོར་འགྲོ་དགོས། ད་ལྟའི་དུས་འདིར་ཡང་ངེ་ཡེང་ངེའི་དབང་དུ་སོང་ན་མི་འགྲིགས། ངེས་པར་དུ་ལྷིང་འཇགས་གཏན་ཆགས་པ་ཞིག་བྱེད་དགོས།

ང་ཚོ་བོད་རིགས་ནི་གཞན་དང་མི་འདྲ་བ་ཆོས་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། ང་ཚོའི་ཕ་ཡུལ་བོད་ཀྱང་ཆོས་དར་བའི་ལུང་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལྟ་བཟོ་ཡོད། འཛམ་གླིང་ཡུལ་གཞན་གྱི་བདེ་བ་ལ་ཧ་ལས་དགོས་དོན་མེད། དཔེར་ན། ཨ་མེ་རི་ཀ་དང་ཨུ་རུ་སུ་ལ་སོགས་པར་སྲིད་དང༌། དཔལ་འབྱོར་དར་རྒྱས་ཆེ་བ། ལྷག་པར་ཨ་མེ་རི་ཀའི་མི་དམངས་ཆེ་བ་རྣམས་དོན་དམ་རང་དབང་ལྡན་ལ་ལྟོ་གོས་སྡོད་ཁང་སོགས་གང་ནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང༌། མ་འོངས་པའི་དཔལ་འབྱོར་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱང་གདེང་འཁེལ་བ་ཡོད་པ་དེ་ལྟ་ནའང་འགའ་ཤས་འཚོ་གོས་གང་ཅི་ནས་ལེགས་པོ་ཡོད་བཞིན་དུ་རང་ཤི་རྒྱག་པ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡོང་གི་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ནི་བསམ་བློའི་བདེ་བ་བཙལ་རྙེད་མ་ཐུབ་པས་ལན་པ་ཡིན།

འཇིག་རྟེན་ཁོ་ན་མ་གཏོགས། ཆོས་ཀྱི་གོ་བ་མ་རྙེད་པའི་སྐྱོན་རེད། ཆོས་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་བདེ་བ་མེད་ཀྱང༌། ནང་སེམས་ཉིད་བདེ་བར་གནས་ཐུབ་པའི་ཁེ་བཟང་ཡོད། ཚེ་འདི་ལ་སེམས་བདེ་ལྷོད་དུ་འཇོག་ཐབས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཚེ་ཕྱི་མར་ཡང་དོན་གྱི་བདེ་བ་ཐོབ་ཐབས་ཡོད། ཚང་མས་ལེགས་པར་བསམ་ཐུབ་ན་འདི་ཕྱི་གཉིས་ཀར་དོན་དག་ཆེན་པོ་འགྲུབ་རྒྱུ་ཡོད།

རང་རེ་བོད་ལ་ནི་སྔ་རབས་ཆོས་རྒྱལ་ཚོའི་སྐུ་དུས་ནས་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་གོམས་སྲོལ་བཟང་པོས་བོད་དུ་ཆོས་ཇི་ལྟར་དར་བ་དང༌། སྲིད་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་རྒྱ་གར་དང༌། རྒྱ་ནག་ཡུལ་དུའང་དབང་ཐང་ཁྱབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་འཛམ་གླིང་ནང་གྲགས་ནས་ཡོད། བོད་ནི་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་སྲོལ་བཟང་གི་ལོ་རྒྱུས་རླབས་ཆེ་ལ་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། བོད་ཡུལ་ས་རྒྱ་ཆེ་ལ། མཐོ་སར་གངས་ཀྱིས་མཛེས་པ། དམའ་སར་རྩི་ཤིང་ལོ་ཏོག་གང་ཡང་ཡོད་པ། ཐོན་ཁུངས་བཟང་བ། རང་བཞིན་མཛེས་ཤིང་ཡིད་དུ་འོང་བ། རང་ཚོ་ཚང་མའི་སེམས་ཆགས་ས། སུས་ཀྱང་བློས་གཏོང་མ་ཕོད་པའི་ལུང་པ་སྐྱིད་པོ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཞིག་རེད། འདི་ལ་ཞེན་ཁོག་མི་བྱེད་མཁན་བོད་མི་སུ་གཅིག་ཀྱང་མེད།

ང་ཚོའི་ཕ་ཡུལ་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་པོ་དེ་ད་ལྟ་ཐོབ་ཐང་རྩ་བ་ནས་མེད་པ་གཞན་ཞིག་གིས་བཙན་ཤུགས་ཀྱིས་བདག་ཏུ་བཟུང་སྟེ། ང་རང་ཚོ་ནང་མི་ལྟེ་བ་མང་ཆེ་བ་ནི་ཁོ་ཚོའི་བྲན་གཡོག་ཏུ་བཅུག་སྟེ་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་གདུག་རྩུབ་ཆེན་པོའི་བྱེད་སྟངས་ཀྱིས་དུད་འགྲོ་ལས་ཀྱང་དཀའ་སྡུག་ཆེ་བའི་ངལ་ལས་ལ་བཀོལ་བ་དང༌། མང་པོ་ཞིག་ནི་ཁོ་ཚོའི་མཚོན་ཆ་དང༌། བཙན་པོའི་ཁྲིམས་འོག་ཏུ་བསད་དང་གསོད་བཞིན་པ། ང་རང་ཚོ་གང་འཚམས་ཤིག་ནི་རང་ཡུལ་དང་བྲལ་ནས་ཡོད། ང་ཚོ་འདི་ལྟའི་ཚུལ་དུ་སྡོད་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད།” ཅེས་དང༌། “ཁྱེད་ཚོས་བསམ་བློ་ཐོངས་དང༌། ང་ཚོ་བོད་མི་མང་པོ་རྒྱ་གར་ཁུལ་བྲོས་ཡོང་དོན་ཡང་རང་གི་སྲོག་འགོ་ཐོན་ཙམ་གྱི་ཆེད་དུ་མ་ཡིན། ཚང་མས་རང་ཡུལ་བོད་དེ་རང་དབང་སླར་གསོའི་ཆེད་དུ་སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་དཀའ་ངལ་ལ་མ་འཛེམས་པར་ཡོང་བ་རེད།

དེར་བརྟེན་ང་ཚོས་ལྷ་ས་ནས་ཡིན་ཡང་རུང༌། རང་གི་བོད་ལུང་པ་གང་འདྲ་ཞིག་ནས་འདི་ཕྱོགས་གོམ་པ་དང་པོ་སྤོས་ཡོང་སྐབས་ཀྱི་སེམས་ཤུགས་དེ་བརྟན་པོ། ཞིག་རྒྱུ་མེད་པ། ཧ་ཅང་གི་མཁྲེགས་པོ། གཏོར་ཀྱང་འཐོར་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་བྱེད་དགོས། གནད་དོན་དེ་བོད་རིགས་སེར་སྐྱ། ཕོ་མོ། རྒན་གཞོན། མཐོ་དམའ། དྲག་ཞན་ཚང་མས་སྙིང་པོ་སེམས་ཀྱི་གཏིང་ནས་རྟག་ཏུ་བརྗེད་མེད་དྲན་པ་བྱེད་དགོས།

ང་ཚོས་བོད་རང་བཙན་བསྐྱར་དུ་ལེན་དགོས་ཟེར་བ་འདི་གནམ་གྱི་ཆར་པ་སྒུག་པ་ལྟར་བསྡད་པས་མི་ཕན། དཀའ་ཐུབ་འབད་བརྩོན་རྒྱུན་བསྟུད་ཀྱིས་བསྒྲུབ་དགོས།” ཞེས་དང༌། “བོད་མི་ཀུན་གྱིས་གནས་དུས་འདི་ལྟ་བུའི་ཚུལ་ལ་ལེགས་པར་བསམ་སྟེ། རང་རེ་ཕ་ཚེ་བུ་རབས་ནས་སྲོག་ལས་གཅེས་པར་འཛིན་པ། འདི་ཕྱི་རང་གཞན་ཐམས་ཅད་ལ་གཏན་དུ་བདེ་ལེགས་འབྱུང་བའི་གཞི་རྩ་གཅིག་པུ་དམ་ཆོས་རིན་པོ་ཆེ་རང་གིས་ཚུལ་བཞིན་དུ་འཛིན་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་གཟབ་དགོས་པ་མ་ཟད། དུས་འདིར་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཁྱབ་སྤེལ་ཐུབ་པའི་གོ་སྐབས་བཟང་པོའང་སྟོང་ཟད་དུ་མི་འགྲོ་བ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་མཛད་དགོས།

འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོས་ཆུང་རིམ་ནས་སྟོན་པའི་བཀའ་བཞིན་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་ཕ་རོལ་པོའི་ཡིད་ཆོས་སུ་ཕྱོགས་ཐབས་བྱེད་དགོས། མདོར་ན་རང་རེ་བོད་རིགས་བྱིས་པ་ཡན་གྱི་སྤྱོད་ཚུལ་ཞི་དུལ་ཁྲིམས་ལྡན་དང༌། གཙོ་བོ་ནང་ཆོས་ཀྱི་གཞི་ལམ་འབྲས་གསུམ་གྱི་རིགས་པའི་ཁུངས་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་གསལ་བར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་མི་རིགས་ཀྱི་ཡིད་དབང་ཆོས་ཕྱོགས་སུ་འགུགས་ཐབས་བྱེད་དགོས་པ་ལས། ང་ཚོའི་ནང་ཆོས་ནི་ཧ་ཅང་གི་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡིན།

ཁྱེད་ཀྱིས་ནང་ཆོས་བྱེད་དགོས་ཞེས་རང་བཞིན་ལྐུགས་པ་ཨུ་ཚུགས་ཀྱི་བྱ་བས་ཕན་ནུས་ཅི་ཡང་ཐོན་མི་ཐུབ་ཁར། དེས་ནི་ཕན་ཚུན་གཉིས་གནོད་ཡོང་རྒྱུ་ལས་མེད། སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆོས་བཞིན་རང་གིས་མཛད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་གཞན་ལ་སྟོན་པ་ཙམ་ལས། མཐའ་གཅིག་ཏུ་དམ་པའི་ཆོས་ལ་ཞུགས་དགོས་ཀྱི་བཙན་པོ་མཛད་མེད། དེ་མཚུངས་དངུལ་དངོས་ཀྱིས་ཆོས་ལ་སྐུལ་མ་ཡང་མཛད་མེད།

སྟོན་པ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མཛད་སྤྱོད་ངོ་མཚར་ཅན་དག་གིས་ཕྱི་ནང་སྐྱེ་བོའི་ཡིད་དབང་ཀུན་ནས་འཕྲོག་སྟེ་རང་བཞིན་དད་གུས་མོས་པ་ཆེན་པོས་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པར་ངམ་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་ཞུགས་པའི་རྣམ་ཐར་བཞིན། རང་རེས་ཀྱང་སྔོན་བྱུང་སྟོན་པའི་མཛད་པ་བཟང་པོ་རང་གིས་ལག་ལེན་ཅི་ཐུབ་བཀལ་ཏེ་ཚང་མ་ཚུལ་མཐུན་དུ་གནས་དགོས་པ་ནི་དེང་སྐབས་གལ་གནད་ཧ་ཅང་གི་ཆེན་པོ་ཡིན། རང་ཅག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་པར་དག་པའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པའི་ཆོས་ཡང་དག་ཡིན་པའི་རྟགས་དང༌། དགེ་མཚན་གསལ་བར་སྟོན་དགོས།

དེ་ལྟར་ཐུབ་ན་ཕ་རོལ་པོས་ཐོག་མ་དོ་སྣང་བྱེད་པ་དང༌། བར་དུ་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་བརྟག་པ། མཐར་ཡིད་ཆེས་ཀྱིས་མ་སྐུལ་དང་བས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་དམ་པའི་ཆོས་ལ་དོན་གཉེར་བྱེད་པ་འོང་ངེས། དེ་ལྟར་བྱུང་ན་སྤྱིར་མ་གྱུར་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་སྤྱི་དོན་རྒྱ་ཆེར་སྒྲུབ་ཐུབ་པ་དང༌། ཡང་སྒོས་རང་ཚོའི་ད་ལྟའི་དམིགས་ཡུལ་གཅིག་པུ་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་བསྐྱར་གསོ་དང༌། ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་བཟང་པོ་དར་ཁྱབ་ཡུན་གནས་འབྱུང་བར་ཁྱད་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཡོད།

ང་ཚོས་རང་གི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་དམ་ཚིག་བརྟན་པོར་བཟུང་ཐོག་ཆོས་ལུགས་གཞན་དག་ལའང་བརྩི་བཀུར་དང༌། སྦྱང་བརྩོན་དོན་གཉེར་བྱེད་དགོས། ངོས་རང་སྔ་ལོ་རྒྱ་གར་ཁུལ་གནས་མཇལ་དུ་བསྐྱོད་སྐབས་ཧིན་རྡུའི་ལྷ་ཁང་དང༌། ཡེ་ཤུའི་མཆོད་ཁང་སོགས་མཇལ་ཏེ་གཟན་འབེབས་དང་བཅས་གུས་འདུད་ཞུས་པ་དང༌། ཆོས་པ་འགའ་ཞིག་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐོར་བགྲོ་གླེང་ཡང་བྱས་པ་ཡིན། ཁོང་ཚོའི་ཆོས་ཡང་དག་ཡིན་མིན་གང་ལྟར་ཡང༌། འཛམ་གླིང་འདིར་ཆོས་ལ་དད་པ་ཡོད་མེད་བསྡུར་སྐབས་ཆོས་གང་ཞིག་ལ་དད་པ་ལྡན་པ་དེ་ལེགས་པ་དང༌། ཆོས་དེ་དག་ལ་རིགས་པའི་འགྲོ་ལུགས་ཀྱི་ལེགས་ཆའང་ཡོད།” ཅེས་དང༌།

ཡང༌། “ཕྱག་དཔེ་གཟིགས་མཁན་བློ་གསར་རྣམས་ཀྱིས་ཧིན་དཱི་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་ཀྱང་ངེས་པར་དུ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་དགོས། ད་ཕན་བོད་དུ་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཟབ་མོ་དེ་རང་རིགས་ནང་ཁུལ་ནས་དོན་རྟོགས་ཉམས་ལེན་ཐུབ་པ་ཙམ་གྱིས་འགྲིགས་པ་ལྟར་ཡིན་ཀྱང༌། ད་སྐབས་དེ་འདྲ་མིན་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་བོད་ཙམ་མིན་པར། འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཡོངས་ལ་དར་ཁྱབ་དགོས་པ་དང༌། དར་ཁྱབ་བྱེད་འོས་པ་ཞིག་ཡིན། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དོན་ཟབ་མོ་ཡང་དག་པ་འདི་དག་བོད་རིགས་གཅིག་པུ་མིན་པར། མར་གྱུར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་རྟོགས་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན།

དེས་ན་དཔེ་ཆ་བ་ཚོས་བོད་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་དང༌། བོད་དུ་བསམ་བློའི་འཁྱེར་ཕྱོགས་དེ་ཁོ་ནའི་དབང་དུ་མ་སོང་བར་དུས་བསྟུན་བསམ་རྒྱ་ཆེ་བསྐྱེད་ཀྱིས་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ཏུ་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཕྲ་ཚུགས་ཐབས་ལ་འབད་དགོས། འདི་ཡང་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་སླར་གསོ་དང༌། ལུགས་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སྲོལ་བཟང་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་འབྱུང་ཐབས་ཀྱི་དོན་གནད་གལ་ཆེ་ཞིག་ཡིན།

རང་ཅག་བོད་མི་རིགས་གོང་རིམ་ནས་དགའ་ཞིང་བརྩི་བཀུར་གཅེས་འཛིན་བྱེད་པའི་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་བཟང་པོ་ཉམས་མེད་དར་ཁྱབ་ཡུན་གནས་འབྱུང་ཕྱིར་བསམ་བློ་རྒྱ་ཆེ་ཙམ་དང༌། ཐབས་མཁས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མ་འོངས་པའི་གྲབས་གཤོམ་ལེགས་པར་བྱེད་དགོས། ད་ནས་ང་ཚོས་བོད་དུ་གྲྭ་ཚང་ཡས་མས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་མཐུན་མིན་ཙམ་ལའང་ཨུ་ཚུགས་བྱེད་པའི་བསམ་བློ་དོག་པོ་དེ་བཞག་སྟེ་ནང་ཁུལ་སྨོས་ཅི། ཕྱི་རྒྱལ་ཆོས་ལུགས་གཞན་དག་ལའང་ཆོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་རྒྱ་ཆེར་བྱ་དགོས།

སྐབས་རེ་རྩ་བའི་ཁས་ལེན་མི་མཐུན་པ་ཡོང་རྒྱུར་དེ་དུས་ཁྱོད་དང༌། ང་ཞེས་བརྗོད་པས་གཏན་ནས་མི་འགྲིགས། ཁས་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཚུལ་ཇི་ཙམ་བྱུང་བ་དེ་ཙམ་དུ་གྲོགས་པོའི་རྣམ་འགྱུར་ཇེ་བཟང་གི་ཐོག་ནས། ད་ཕན་བོད་དུ་རིགས་པའི་འགྲོ་སྟངས་ཇི་ཡོད་ཐོག ད་དུང་རིག་རྩལ་གྱིས་ཁ་བསྒྱུར་ཏེ་འགྲོ་ལུགས་གསར་པ་སྣོན་འོས་རྩོད་བསྡུར་བདར་ཤ་གཅོད་དགོས།” ཞེས་དང༌། “དེང་སང་ང་ཚོས་གནད་ཡོད་ཀྱི་ནང་པའི་ཆོས་འགའ་ཞིག་ཧིན་དཱི་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་ཡི་གེར་བསྒྱུར་དང་སྒྱུར་བཞིན་པ་ཡིན། ཁྱེད་ཚོས་གཞུང་དང་མི་འགལ་བར་རིགས་པས་སྒྲུབ་པའི་འདོད་ཚུལ་གསར་པ་ཕྱོགས་བསྒྲིག་ཐུབ་མཚམས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཡི་གེར་བསྒྱུར་ཆོག

འདི་ལྟར་བྱེད་ཐུབ་ན་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཐོན་མཁན་ཚོ་ལ་ཕན་ཐོགས་ལྷག་པར་ཆེ་བས་ཁྱེད་རྣམ་པས་ཕྱི་བཤོལ་དུ་མ་སོང་བའི་ཐོག་ནས་ཉིན་གཅིག་དགོས་པའི་དུས་དེར་བཏོན་ཆོག་གི་གྲ་སྒྲིག་ད་ལྟ་ཉིད་ནས་ཕྱག་ལེན་དུ་འཁེལ་བ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་དང༌། “དགེ་བཤེས་དཔེ་ཁྲིད་གནང་མཁན་རྣམས་ནས་ཀྱང་རང་གི་གཞུང་ལུགས་གཞི་རྩར་བཟུང་སྟེ། རིགས་པ་གསར་པའི་འགྲོ་ལུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བློ་གསར་པ་རྣམས་ཀྱི་རིག་པའི་རྩལ་འགྲན་དུ་འཇུག་འོས་པ་ལ། བློ་གུ་དོག་ཨ་འཐས་བྱས་པས་མི་ཕན། གཞོན་པས་རིགས་པའི་ལམ་ནས་བརྟག་ཅིང་རྩོད་པས་བསྒྲུབ་དགོས། བགྲེས་པས་དེ་ལ་ཞིབ་བརྟག་ནན་མཐར་མཛད་དེ་གནད་དཀྲོལ། མཐར་བགྲེས་གཞོན་ཚང་མས་རིགས་པ་ཚད་མས་དཔྱད་དེ་གཏན་ལ་འབེབས་དགོས།

གདན་སའི་མཁན་པོ་ལས་ཟུར་རྣམ་པའང་འདི་དག་ལྷན་དུ་རྩོད་གྲྭར་ཞུགས་ཏེ་རིགས་པའི་ཉིང་ཁུ་ཐོན་པ་ཞིག་ཚང་མས་ཐུགས་ཁུར་ཆེ་བཞེས་གནང་དགོས།” ཞེས་དང༌། “ང་ཚོ་རྡོག་རྩ་གཅིག་སྒྲིལ་གྱི་ཐོག་ནས་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་ལོན་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་དུ་ད་དུང་ང་ཚོ་དང༌། ཁོ་ཚོ་ཟེར་བ་སོགས་ཀྱི་འཐེན་འཁྱེར་བྱེད་པའི་རྣམ་རྟོག་ངན་པ་དེ་བསླངས་ནས་དགོས་པ་དགེ་མཚན་ཅི་ཡོད། ད་དུང་ཆེད་མངགས་ནང་ཁ་མི་ཤིས་པ་བཟོ་བ་ལྟ་བུ་ཁོ་དབུས་པ། ང་གཙང་པ། ཁྱོད་ཁམས་པ། མོ་ཨ་མདོ་བ། ཁོ་ཚོ་སྐུ་དྲག ང་ཚོ་མི་དམངས། ཞྭ་སྒབ་པའི་ཕྱོགས་གཏོགས། གཡུ་ཐོག་གི་ཕྱོགས་གཏོགས། ཤར་གྱི་ཤོག་ཁག ནུབ་ཀྱི་ཤོག་ཁག་ཟེར་བ་ལ་སོགས་པའི་དཀྲོག་གཏམ་མང་པོ་ཞིག་བཤད་དེ་ཚང་མ་ཁྲག་འཁྲུག་བཟོས་ནས་གང་ཡོང༌། བོད་མི་སུ་ཡིན་རུང་བསམ་རྒྱུ་གཅིག་མ་གཏོགས་གཞན་རྩ་བ་ནས་ཡོང་ཤེས་སྟངས་མེད། ད་ནི་ང་བོད་པ་ཡིན་སྙམ་པའི་བསམ་བློ་ཏན་ཏན་མ་བཏང་ན་ཤིན་ཏུ་ངོ་ཚ་བ་དང༌། ཁྲེལ་གཞུང་གཏན་ནས་མེད་པ་ཞིག་རང་རེད།

ཚང་མས་བསམ་བློ་ཐོངས་དང༌། ང་རང་ཚོ་ཤ་ཁྲག་གཅིག་པའི་ནང་མི་ཁྲི་ཕྲག་མང་པོ་རྒྱ་དམར་ནས་བསད་པ་དང༌། རྨས་སྐྱོན་བཏང་བ། དེ་བཞིན་ཤི་རྐྱེན་བྱུང་བ། བཙོན་ལ་བཅུག་པ་བཅས་ཀྱི་གདོང་ལ་ཚང་མས་ཡག་པོ་ཞིག་ལྟོས་དང༌། ང་ཚོས་ད་ལྟ་བོད་དུ་དམྱལ་བ་ཉིན་མཚན་མི་འཁྱོལ་བ་ཞིག་མྱོང་བཞིན་པའི་བོད་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་རེ་རེའི་གདོང་ལ་ཡག་པོ་ཞིག་ལྟོས་དང༌། ཁོང་ཚོས་ལུས་སྲོག་བློས་བཏང་གིས་བསྟན་པ་དང༌། བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཞབས་འདེགས་ཞུས་པ་དེའི་བཀའ་དྲིན་དེ་ང་ཚོས་གསབ་དགོས་པ་མ་ཡིན་ནམ། བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ཁོངས་གཏོགས་མི་དམངས་བྱིངས་ལ་ཤོད་དགོས་པ་གང་ཡང་མེད། ཚང་མ་ཕྱག་འཚལ་འོས་པ་དང༌། དགའ་བའི་གནས་ཤ་སྟག་རེད།

སྤྱིར་བཏང་བོད་མི་སེར་སྐྱ་མཐོ་དམའ་དྲག་ཞན་ཕོ་མོ་ཐམས་ཅད་ཡག་པོ། བསམ་པ་དག་པ་ཤ་སྟག་རེད། འོན་ཀྱང་ཤེས་ཚད་མཐོ་བ་དང༌། ལས་བྱེད་པའི་ཁོངས་གཏོགས་རེ་ཟུང་ནས་བསྟན་པ་འགོ་བཤིག་བྱེད་པ་མཐོང་གི་འདུག ད་དངོས་གནས་བསམ་བློ་ཏན་ཏན་གཏོང་དགོས། ང་ཚོས་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་དོན་དུ་སྲོག་དོར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བསྔོ་བ་དང༌། སྨོན་ལམ་རྒྱུན་དུ་བྱེད་ཁུལ་བྱས་ཀྱང༌། དོན་ངོ་མའི་ཐོག་ཏུ་ཁོང་ཚོ་འདས་པའི་བསམ་པ་འགྲུབ་པ་ཞིག་བྱེད་དགོས། དེ་ད་ཕན་བྱས་དང་མ་བྱས། ཕྱིན་ཆད་བྱེད་དང་མི་བྱེད་ཁྱེད་རྣམ་པས་དགོངས་པ་ནན་ཏན་ཞིག་བཞེས་དགོས།” ཞེས་དང༌། “ང་རང་ཚོ་རྒྱ་གར་དུ་བྲོས་ཡོང་དགོས་མ་བྱུང་གོང་བོད་ཨ་མདོ་དང༌། ཁམས་ཁུལ་རང་རང་ས་ཁུལ་སོ་སོར་མི་མང་པོས་སྲོག་བློས་བཏང་གི་ལྷག་བསམ་གཟེངས་སུ་ཐོན་པ་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེང་སྐབས་ཀྱང་བོད་ནང་རྒྱ་དམར་ལ་མུ་མཐུད་འཐབ་འཛིང་བྱེད་བཞིན་པ་ཡིན་འདུག བོད་མི་མང་བྱིངས་ཆེ་བ་ཚོས་ནི་འདི་འདྲའི་དཀའ་ལས་རྒྱག་དང་རྒྱག་བཞིན་པ་རེད།

ང་ཚོའི་ལས་བྱེད་པ་འགའ་ཞིག་མཐོང་སྐབས་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་འདུག སྤྱི་དོན་ལ་གཅིག་བསྒྲིལ་གྱིས་ཕན་ནུས་ཐོན་པ་ལས། མི་རེ་གཉིས་ཀྱིས་ཕན་ནུས་མངོན་མི་ཐུབ། བོད་སྤྱི་དོན་འདིའི་འབྲས་བུ་བཟང་ངན་ཇི་ཡོང་ལས་བྱེད་རང་ལ་རག་ལས་པ་ཡིན། བོད་སེར་སྐྱ་མི་དམངས་ཚང་མས་ངོས་ལ་རེ་བ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ངོས་རང་ལ་གང་ཅིའི་ནུས་པ་མེད་ཀྱང༌། བོད་མི་དམངས་འདི་ལྟ་བུའི་དཀའ་སྡུག་ཆེན་པོའི་ཐོག་འདིར་ངོས་ནས་འགོ་འདོན་དགོས་པ་ཞིག་སྔོན་གྱི་ལས་ལ་བསྐོས་པ་ལྟར་ངོས་ནས་ཀྱང་འདི་མུར་བློས་གཏོང་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད།” ཅེས་དང༌།

ཡང༌། “ཁྱེད་ཚོ་རྒན་པས་ལྷག་བསམ་ཡངས་པོའི་སྒོ་ནས་ལས་གྲྭ་ལ་གཞུག་ཐུབ་པ་ཞིག་དང༌། གཞོན་པ་ཚོས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་འཇུག་སྒོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་སྦྱངས་ཏེ་སེམས་ཤུགས་ཆེ་ལ་གཙང་བའི་ངང་ནས་བོད་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་ཞུ་ཐུབ་མཁན། ངོས་ཀྱི་རོགས་པ་བྱེད་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད། རང་གིས་ཐུབ་ན་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ལས་འགན་གང་ཡང་ཁུར་ཆོག་པ་ཡིན། འདི་ལ་ཕོ་མོ་དང༌། རུས་མཐོ་དམན། སྐྱིད་སྡུག་བཟང་ངན། སེར་མོ་བ་དང་སྐྱ་བོ་ཟེར་བ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གང་ཡང་མེད། ལྕགས་བཟོ་བ་ཡིན་ཡང་རུང༌། སྤྲང་པོ་ཡིན་ཡང་རུང༌། བོད་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཕྱིན་ལྟ་སྤྱོད་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་ཤེས་ཡོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལྡན་ན་དེ་ལ་ངོས་ནས་འགོ་ཁྲིད་དུ་བསྐོ་གཞག་བྱེད་རྐྱང་ཡིན།

འདི་ནི་ངོས་ནས་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལུགས་ལ་བལྟས་པ་མིན། ངོས་ནས་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་བཞིན་ལག་ལེན་བསྟར་བ་ཡིན། སྟོན་པས་རིགས་རུས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན། སྒྲུབ་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཡོད། ྋརྒྱལ་བས་ཆོས་ཕྱོགས་སུ་འདི་ལྟར་གསུངས་པས་ན། ངོས་ནས་སྲིད་ཕྱོགས་སུ་དེ་བས་ཀྱང་རིགས་རུས་མི་གཙོ་བ་དང༌། ལས་ཀ་གཙོ་བ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་བྱས་ཆོག་པ་ཡིན།

དེ་རྩིས་ཚང་མས་བློ་རྒྱ་ཆེ་ཙམ་དང༌། བློ་ཕུགས་རིང་ཙམ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་བྱེད་དགོས། དོན་མེད་སེམས་སྦུག་དོག་པོ་བྱས་པས་ཕན་པ་གང་ཡང་མེད། དེ་ནས་སྐད་ཡིག་དང༌། ལག་ཤེས་སོགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་ཧུར་བརྩོན་རྒྱུན་མཐུད་དུ་བྱས་ཏེ། དུས་ཚོད་དོན་མེད་འཕྲོ་བརླག་ཏུ་མི་འགྲོ་བ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་བྱེད་དགོས།

བུད་མེད་ཚོས་ཀྱང་ནང་གི་ཨ་མ་ཁོ་ན་བྱེད་སྙམ་པའི་བསམ་ཆུང་དེ་རྩ་བ་ནས་སྤངས་ཏེ། ངས་མི་གཞན་དང་འདྲ་བར་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ལས་དོན་ལ་གཞུག་ཐུབ་པ་བྱེད་བསམ་པའི་བློ་སྟོབས་བསྐྱེད་དགོས། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆོས་ཕྱོགས་སུ་སོ་ཐར་ནས་བྱས་ན་བུད་མེད་ཀྱིས་དགེ་སློང་སྒྲུབ་ཆོག་པའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་ཅིང༌། བྱང་སེམས་དང་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་གཉིས་ཀར་ཡང་བུད་མེད་གཞུག་མི་ཆོག་པའི་དབྱེ་བ་མེད།

གང་ལྟར་ཚང་མས་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཆབ་སྲིད་རྒྱས་ཐབས་ལ་དུས་རྟག་ཏུ་ཁུར་བརྩོན་ཆེན་པོ་བྱེད་དགོས།” ཞེས་དང༌། “ནང་ཁུལ་ཕྱོགས་ཞེན་འཐེན་འཁྱེར་སྤངས་ཏེ། དོན་གྱི་དམ་ཚིག་གཙང་མ་ཞིག་ཡོང་ཐབས་ངེས་པར་བྱེད་དགོས། གོང་སྨོས་ལྟར། ནང་གཙང་མ་དགོས་པས་མ་ཚད། ཕྱི་ཡང་གཙང་མ་དགོས། ངོ་ལག་ཉིན་ལྟར་འཁྲུ་བ་དང༌། ཆུ་ཡང་ཡང་བརྒལ། གོས་ཧྲུལ་པོ་ཞིག་ལས་མེད་ཀྱང་བཀྲུས་ཏེ་གཙང་མ་གྱོན། སྡོད་སའི་ཁང་པ་ཕྱི་ནང་གད་ཕྱིས་དག་པོ་བྱེད་པ། དེ་བཞིན་ཟས་རྙིང་པ་མིན་པ། གསོས་པ་དུས་ཐོག་སོ་སོར་ཟ་བ་དང༌། སྣོད་དང་ཟ་བཏུང་གི་རིགས་ལ་སྦྲང་བུ་མི་འཁོར་བ་བྱེད་དགོས།

གང་ཡིན་ཟེར་ན། སྦྲང་བུའི་ལུས་ལ་དུག་དང་ནད་ཡོད་པ་དང༌། དེ་འབྲེལ་འབུའི་རིགས་ལའང་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་དགོས། བོད་དང་མི་འདྲ་བར་འབུའི་ནང་དུག་ཅན་མང་པོ་ཡོད། གལ་ཏེ་འབུ་ཞིག་ལ་ལག་པ་འཆང་དགོས་བྱུང་ན་ལམ་སང་གཙང་མར་བཀྲུ་དགོས། དེ་ནས་ཟས་ཚོད་རན་པོར་ཟ་བ་མ་གཏོགས། བོད་དུ་ཇི་བཞིན་གང་བྱུང་རྒྱགས་ཚད་བཟས་ན་མི་འགྲིགས། ང་ཚོས་ཚ་ཡུལ་དུ་ཟས་ལྗིད་པོ་རྒྱགས་ཚད་བཟས་ན་ལུས་ལ་གནོད་པ་ལས་ཕན་པ་མེད། ཟ་ཚད་ཉུང་ལ་ཟས་དུས་མང་ཙམ་བྱས་པ་ལེགས། འདིར་ངས་ང་ཚོར་ཉམས་མྱོང་བྱུང་བ་ཞིག་བཤད་ན། རང་ཚོའི་ལམ་བཟོ་བ་འགའ་ཤས་ནས་གྲོ་ཞིབ་ལ་སོགས་པའི་ཟས་ལྗིད་པོ་ཟ་ཚོད་མ་ཤེས་པ་དང༌། རྙིང་པ་བཟས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ནད་ཕོག་པ་བྱུང་ཡོད།

དེ་རྩིས་ཁྱེད་ཚོས་གཟབ་གཟབ་བྱེད་དགོས། ང་རང་ཚོར་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་བསྐྱར་དུ་ལོན་ཐབས་ཀྱི་སེམས་ཤུགས་ཇི་ཙམ་ཡོད་ཀྱང༌། ལུས་པོ་ཐང་ཐང་མེད་ན་དཀའ་ལས་ཁག་པོ་རེད། ཁྱེད་ཚོ་ཚང་མས་གཟུགས་པོར་གཅེས་སྤྲས་ལྷོད་མེད་བྱེད་དགོས་པ་ནི་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན།

ང་ཚོས་རང་མི་གཅིག་ཀྱང་ན་མི་དགོས་པ་དང༌། ཤི་མི་དགོས་པ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་བྱེད་དགོས། ངོས་རང་ནི་བོད་མི་ག་འདྲ་ཞིག་ལ་ནད་ཕོག་པ་དང༌། ཤི་བའི་གནས་ཚུལ་མཐོང་ཐོས་བྱུང་སྐབས་སྙིང་ལ་ཚེར་མ་ཟུག་པ་ལྟ་བུ་བཟོད་དཀའ་བ་དང༌། ཡིད་སྐྱོ་བློ་ཕམ་ཧ་ཅང་གི་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་འདུག

བོད་མི་གཅིག་ཤི་ཡང་བོད་སྤྱི་དོན་ལ་སྐྱོན་དུ་གྱུར་སོང་བསམ་པའི་ཕངས་སེམས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་འདུག” ཅེས་དང༌། “བོད་དུ་ཡོད་པའི་ང་ཚོ་ཤ་ཁྲག་གཅིག་པའི་བོད་རིགས་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་ནས་ང་ཚོར་རེ་བ་གང་འདྲ་བཅོལ་གྱི་ཡོད་དམ། ང་ཚོས་ཡིད་གཟབ་མ་བྱས་པར་ཚང་མ་ནད་པ་དང༌། མང་པོ་ཤི་སྐྱོན་བྱུང་ན་ཅི་བྱེད། ང་ཚོས་སྔོན་ཚུད་ནས་མ་བྱུང་སྔོན་འགོག་གིས་གང་སར་ཡིད་གཟབ་བྱེད་དགོས། (ང་ཚོར་དགྲ་བོས་འདི་ལྟ་བུའི་བྱེད་སྟངས་ངན་པ་བྱུང་བ་སྙིང་གི་དཀྱིལ་དུ་བཞག་ནས་གཟབ་གཟབ་རྒྱུན་བསྟུད་དུ་བྱེད་དགོས། རང་ཚོར་རྒྱ་དམར་དགྲ་བོས་འདི་ལྟ་བུའི་བྱེད་སྟངས་ངན་པ་བྱུང་བ་འདི་ནི་འབྱུང་འགྱུར་བོད་རིགས་མི་རབས་ཕྲུ་གུའི་ཕྲུ་གུ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ནས་ཀྱང་བརྗེད་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད།

འོ་ན་བོད་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ནས་བཤད་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། ང་ཚོས་རྒྱ་ནག་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་པ་མ་ཟད། མའོ་ཙེ་ཏུང་དང༌། ཀྲུའུ་ཨན་ལན་སོགས་དང༌། ཀྲང་ཅིན་ཨུ་དང༌། ཐན་ཀོན་སན་སོགས་ཀྱང་གཅེས་པའི་མར་བལྟས་ཏེ་བློས་མི་གཏོང་བ་དང་དེ་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་དུ་འགོད་པའི་སེམས་ངེས་པར་བསྐྱེད་དགོས། དེ་མིན་ང་ཚོར་མནར་གཅོད་གཏོང་མཁན་གྱི་དགྲ་བོ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཡང་ཐར་པའི་ལམ་དུ་འགོད་ཐབས་བྱེད་དགོས།

དེ་ལྟ་ནའང༌། ང་ཚོའི་བཟོད་པ་དེ་ཕ་རོལ་པོའི་བྱེད་སྤྱོད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད། གལ་སྲིད་བཟོད་སྒོམ་ཞི་འཇམ་གཅིག་པུས་ཕ་རོལ་པོའི་གདུག་རྩུབ་ཞི་ཐབས་མེད་ན། ཕ་རོལ་པོར་ཕུགས་ཀྱི་གནོད་པ་ལས་སྐྱོབ་ཆེད་ལམ་གཞན་ཞིག་འཚོལ་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་འཁྲུངས་རབས་ཁོང་དེད་དཔོན་སྙིང་རྗེ་ཅན་གྱིས་དགོས་པའི་སླད་མི་ནག་མདུང་ཐུང་ཅན་བསྒྲལ་བར་མཛད་པ་ལྟར་ང་ཚོས་ངེས་པར་ཕ་རོལ་པོའི་བྱེད་སྤྱོད་དང་བསྟུན་ཏེ། འབྱུང་པོས་རྒྱུད་བརླམས་པའི་སྐྱེ་བོ་དེ་དག་ལ་ཕུགས་ཀྱི་ཕན་བདེ་བསྒྲུབ་ཆེད་དེ་དང་འཚམས་པའི་ལས་བསྒྲུབ་པར་འགལ་བ་མེད་ཁར། ངེས་པར་བསྒྲུབ་དགོས་པ་ཡིན། དེ་མིན་རྐྱེན་དང་འཚམས་པར་ཚར་མི་གཅོད་ཅེས་བྱང་སེམས་ཉེས་བྱས་འབྱུང་བར་གསུངས་ཡོད།) འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་ཅི་བྱས་དུས་རྟག་ཏུ་རྒྱུ་ཀུན་སློང་སྙིང་རྗེས་ཟིན་པ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་བྱེད་དགོས།” ཞེས་དང༌། “ངོས་རང་ལོ་ཉེར་དྲུག་ (༢༦) མ་སོན་བར་བོད་ལྗོངས་བསྟན་སྲིད་ཀྱི་ཐད་ལ་རང་འདོད་ཁེངས་པ་ཞིག་ཡེ་ནས་མ་བྱུང༌།

ཕ་ཡུལ་ནས་ཆུང་ངུའི་སྐབས་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་འབྱོར། ཡོངས་འཛིན་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་བཀའ་དྲིན་ཅན་རྣམས་བསྟེན་ཏེ་རིག་པའི་གཞུང་ལ་སྦྱངས། ལོ་ན་སོན་མ་སོན་མཚམས་ནས་དུས་འགྱུར་གྱི་འགོ་ཚུགས། དེ་ནས་ལོ་དགུ་ལྷག་ཙམ་རིང་ལ་ཆོས་ཀྱི་ཐོག་ནས་དབང་སྐུར་ལུང་ཁྲིད་སོགས་གང་འཚམས་ཤིག་བག་ཟོན་ཅི་ཆེ་དང་འབྲེལ་བྱ་རྒྱུ་བྱུང་བ་ལས། ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལུགས་བཟང་རང་དབང་དུ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་བའི་ཤུགས་ནུས་བསྐྱེད་ཐབས་གང་ཡང་མ་བྱུང༌། ཕྱིན་ཆད་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་སྐྱེ་འགྲོ་མི་དམངས་དང་བཅས་པའི་དགའ་བདེ་ཉམས་པ་སོར་ཆུད། ལེགས་སྤེལ་དར་རྒྱས་ཀྱི་གཞི་རྩ་མ་ཚུགས་བར་ངོས་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོའི་ཚེ་ལ་སྐྱོན་ཨེ་བྱེད་བསམ་པའི་རེ་བ་འདུག དེ་རྩིས་ཁྱོད་ཚོ་ངའི་དོན་ལ་སེམས་ཁྲལ་མེད་པར་བློ་ཡིད་བདེ་པོར་གནས་ཆོག་པ་ཡིན།།”9 ཞེས་སྩལ།

ཚེས་ ༢ ཉིན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེའི་ཅམ་པ་ (Chamba) རྫོང་ཁུལ་ཅམ་པ་རྒྱལ་སའི་ས་ཁུལ་ལམ་བཟོ་བྱེད་མི་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་ཆིག་སྟོང་སྐོར་ལ་འཚམས་འདྲི་གཟིགས་ཞིབ་ཏུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་མི་མང་ཡོངས་ལ་འཕགས་མཆོག་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོའི་གཟུངས་སྔགས་ཡི་གེ་དྲུག་མའི་ལྗགས་ལུང་སྨིན་སྩོལ་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཐོག དུས་བསྟུན་སྐབས་བབས་བླང་དོར་གྱི་བཀའ་སློབ་ཕེབས་གསལ། “འདི་ཁུལ་ལམ་བཟོ་བའི་ཁོངས་སུ་དགེ་འདུན་པའང་མང་པོ་འདུག ཕལ་ཆེར་ལྷ་ས་སོགས་ནས་ཆོས་འབྲེལ་ཐོབ་མྱོང་བ་ཤ་སྟག་ཡིན་གྱི་རེད།

དེ་རིང་འདིར་རང་རེ་ཚང་མ་མི་རྙིང་པ། ཡུལ་གསར་པ་ཞིག་ཏུ་སླེབས་ནས་ལོ་གཅིག་ཙམ་སོང་ཐོག ཁྱོད་ཚོས་དཀའ་ལས་རྒྱག་བཞིན་པའི་དུས་སྐབས་འདི་འདྲ་ཞིག་ལ་ང་ཚོ་ཐུག་འཕྲད་བྱུང་བ་འདི་ནི་ངོས་རང་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོ་བྱུང༌། ཁག་པོ་དང༌། སྐྱོ་པོའི་སྐབས་སུ་རང་མི་གང་འདྲ་ཞིག་དང་ཐུག་ཀྱང་སེམས་པ་དགའ་པོ་ཡོང་བ་ལྟར། ཁྱོད་ཚོ་ཡང་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོ་བྱུང་བའི་རྣམ་འགྱུར་གསལ་པོ་མངོན་གྱི་འདུག” ཅེས་དང༌། “དགེ་འདུན་པའི་ཐད་ལའང་ཐོག་མར་ཆོས་ལུགས་རིས་མེད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་འདུན་སུམ་བརྒྱ་ཙམ་ཞིག་ས་གནས་གང་འོས་སུ་ཚོགས་ཆོས་སློབ་གཉེར་གནང་སྟེ་བཞུགས་འཐུས་ལས་མེད་ཀྱང༌། ང་ཚོས་ཐབས་ཤེས་ཅི་ནུས་བྱས་མཐར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་དགོངས་བཞེས་བླ་མེད་ཐོབ་པ་དང༌། རྒྱ་གར་མི་དམངས་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་མི་དམངས་ཚོགས་པ་ཁག་བཅས་ཀྱིས་སྐྱོབ་གསོའི་རོགས་རམ་ཤུགས་ཆེ་བྱུང་སྟེ། དེང་སང་སྦག་སར་ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་གི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་འདུན་ཆིག་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ཐམ་པ་ཐོས་བསམ་སློབ་གཉེར་ལ་བརྩོན་བཞིན་བཞུགས་ཆོག་པ་དང༌། དེ་བཞིན་ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་ཡང་རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་ཀྱིས་མཚོན་ཆོས་ལུགས་ཁག་གི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་འདུན་མང་པོ་ཆོས་སྤྱོད་ཐོས་བསམ་སྒོམ་སྒྲུབ་ལ་འབད་བཞིན་བཞུགས་ཆོག་པ་བྱུང་ཡོད།

དེང་དུས་འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་ཆོས་སྲིད་འགྲོ་ལུགས་གང་དུ་བསམ་ཡང་འདི་ནི་རང་རེ་བོད་ཀྱི་ཆོས་པ་ཚོར་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་དམིགས་བསལ་ཞིག་ཐོབ་ཡོད། འདི་ལ་ང་ཚོས་ཆོག་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་ངང་ནས་འཕྲོས་བསྡད་འདིར་ཡོད་ལ་སོགས་པའི་དགེ་འདུན་བྱིངས་ནས་གནས་སྐབས་ལམ་བཟོའི་ལས་ཀར་ཧུར་བརྩོན་གྱི་ཐོག་ནས་རིམ་པས་གཞིས་ཆགས་ཐུབ་ཐབས་དགོངས་པ་བཞེས་དགོས། ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ལས་ཀ་ཞིག་བྱས་ནས་རང་འཚོ་ཐུབ་ཐབས་ཀྱི་དགོངས་བཞེས་དགོས། ཁྱེད་ཚོའི་དགོངས་པར་དགེ་འདུན་པ་ཡིན་ཡང་ལས་ཀ་འདི་འདྲ་བྱེད་དགོས་ཧ་ཅང་གི་ཐབས་སྡུག་གང་དྲག་དགོངས་སྲིད་ཀྱང༌། བསམ་པའི་གྲ་སྒྲིག་སྡུག་ས་ནས་བྱེད་དགོས་པས། གལ་སྲིད་ང་ཚོ་ཕྱིར་ལོག་མ་ཐུབ་པའམ། བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་གནས་ཚུལ་ཐབས་སྡུག་བྱུང་ན་ཅི་བྱེད།

རྐང་པ་སྤོ་ས་ལག་པས་བཟོ་དགོས་ཟེར་བ་ལྟར། ཕྱིན་ཆད་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་འགོར་ཡང་རང་མགོ་ཐོན་ཏེ་འཚོ་བའི་ཁུངས་འཁྱོལ་བ་ཞིག་མ་བྱས་པར། ད་མུས་བསམ་བློ་ཐུང་ཐུང་ཁོ་ནར་ཨུ་ཚུགས་བརྒྱབ་སྟེ་བསྡད་ན་རང་ལ་ཕུགས་གྱོང་རག་པ་དང༌། བོད་སྤྱི་དོན་ལའང་མི་ཕན་པ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་གཞུང་མི་དམངས་དང་བཅས་པ་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་མི་དམངས་ལའང་ངོ་ཚ་བ་མི་འདུག་གམ།” ཞེས་དང༌། “འགའ་ཞིག་ནས་ཧ་ལམ་ཨ་མདོ་དང༌། ཁམས་པ་ཟེར་དུས་བོད་པ་མིན་པ་ཙམ་གྱི་བསམ་བློ་གཏོང་གི་ཡོད་བཟོ་འདུག འདི་ནི་ནོར་འཁྲུལ་རེད། ནོར་འཁྲུལ་ཧ་ཅང་གི་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད།

ང་ཨ་མདོ་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་མི་ཞིག་ཡིན། ང་བོད་པ་རེད་དམ་མ་རེད། ཨ་མདོ་བ་ཡིན་ཡང་རུང༌། ཁམས་པ་ཡིན་ཡང་རུང༌། གཙང་པ་ཡིན་ཡང་རུང༌། དབུས་པ་ཡིན་ཡང་རུང༌། གཞན་དག་བོད་ལུང་པ་གང་གི་མི་ཡིན་ཡང་རུང༌། ཚང་མ་བོད་པ་རེད། ཚང་མ་བོད་རིགས་རེད། ཚང་མ་མི་རིགས་གཅིག་རང་རེད་མ་གཏོགས། གཞན་གྱི་འདྲེས་ལྷད་ཡོད་པའི་མི་རིགས་གང་ཡང་མ་རེད། ཚང་མ་བོད་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་ནང་ལ་འཚར་ལོངས་བྱས། ཚང་མ་སྐྱིད་སྡུག་མཉམ་གཅིག་ཏུ་མྱོང་མཁན་ཤ་སྟག་རེད། ཚང་མའི་དམིགས་ཡུལ་གཅིག་རང་རེད། ཚང་མས་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་མི་དམངས་ཐམས་ཅད་ཆིག་སྒྲིལ་གྱི་ཐོག་ནས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་རང་བཙན་བསྐྱར་དུ་ལོན་པ་ལ་འབད་བརྩོན་བྱེད་བཞིན་དུ། ཡང་འགའ་ཞིག་ནས་ནང་ཁུལ་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་བྱེད་སྟངས་ཐབས་སྡུག་ལག་ལེན་བསྟར་ཏེ་རྩ་བའི་དམིགས་ཡུལ་བོད་རིགས་སྤྱི་དོན་གྱི་བསམ་བློ་མི་གཏོང་བ་འདི་རིགས་ཀྱི་ནང་དོན་ཇི་བཞིན་མགོ་འཚོས་ཀྱི་མི་འདུག ཁྱོད་ཚོས་འདིའི་ཐད་ལ་གོ་བ་ཡག་པོ་ཞིག་ཆགས་ཐབས་བྱེད་དགོས།” ཞེས་དང༌། “ང་ཚོ་གཅིག་བྱས་ན་ཡུན་རིང་སྡོད་མི་དགོས་པར་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་མགྱོགས་པོ་ལོག་རྒྱུ་ཡོང་ཤས་ཆེ། ཡིན་ན་ཡང༌། བོད་དུ་ལོག་ནས་སྔར་རྒྱུན་གཞིར་བཞག་ཡོང་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད། གང་ས་ཅི་ཐད་ནས་བསྒྱུར་བཅོས་འགྲོ་དགོས། ལྷག་པར་རང་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་གི་ཐད་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་ཆེ་ཙམ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་དགོས་པ་ཡིན།

དེ་རྩིས་ཁྱོད་ཚོས་དེང་སྐབས་འདི་ཁུལ་སྤྱི་དོན་འགྲུབ་ཐབས་ལ་ནུས་ཤུགས་ཆེ་བསྐྱེད་དགོས་པས་མ་ཚད། ཕྱིན་ཆད་བོད་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དོན་ལའང་ཁུར་བསམ་ཆེ་བསྐྱེད་བྱེད་དགོས། འདི་ལ་ཕོ་མོ་དང༌། སེར་སྐྱ། སྐྱེས་རུས། ལུང་ཚན་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཏན་ནས་མེད། ཚང་མར་འགན་དང་དབང་ཆ་ཡོད། བློ་ལྷིངས་ལ་སེམས་ཤུགས་མ་ཆག་པ་ཞིག་ངེས་པར་བྱེད་དགོས། ངེས་པར་དུ་བསམ་བློ་རྙིང་པ་དང༌། གུ་དོག་པོ་མིན་པར། བློ་རྒྱ་ཆེ་ཙམ་བྱེད་དགོས།

ཟླ་གཅིག་ཙམ་གྱི་སྔོན་ནས་ང་ཚོས་དྷ་རམ་ས་ལར་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བུ་ཕྲུག་གསོ་སྐྱོང་ཁང་གསར་བཙུགས་ལ་བདག་ཉར་བྱས་པའི་ཕྲུ་གུ་རྣམས་ཀྱང་བུ་དང་བུ་མོ་སྐྱེས་རུས་དང་ལུང་ཚན་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གང་ཡང་མེད་པར་ཚང་མར་གསོ་སྐྱོང་སློབ་གསོ་གཅིག་གྱུར་དུ་བྱེད་བཞིན་པ་ཡིན། བུ་ཕྲུག་གསོ་སྐྱོང་ཁང་འདི་ཁོངས་འབྱོར་བའི་ཕྲུ་གུ་ལོ་དགུ་སོན་པ་ཡན་ཁག་གཅིག་མ་སུ་རི་ཤེས་རིག་སློབ་གྲྭར་བཏང་བ་ཡིན། ད་དུང་ཡང་ལོ་དགུ་ཡན་གྱི་བུ་ཕྲུག་ཚོ་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཕྱོགས་ནས་སློབ་གསོ་ཐོབ་སྟེ་བོད་པའི་མི་ངོ་གོ་ཆོད་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆེད་དུ་མ་སུ་རི་ཤེས་རིག་སློབ་གྲྭ་དེ་རང་དུ་རིམ་གཏོང་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན། སློབ་གྲྭ་དེར་ཡང་སློབ་ཕྲུག་ཕོ་མོ་སེར་སྐྱ་ཚང་མ་གཅིག་གྱུར་གྱི་འཚོ་སྐྱོང་སློབ་གསོ་བྱེད་པ་མ་གཏོགས། ཁྱད་པར་དབྱེ་འབྱེད་རིགས་རྩ་བ་ནས་མེད། ང་ཚོས་བུ་ཕྲུག་གསོ་སྐྱོང་ཁང་དང༌། མ་སུ་རི་སློབ་གྲྭར་བསྡུ་རུབ་བྱས་པའི་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ནི་ཕྱིན་ཆད་བོད་གཞུང་དང༌། ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་ཐུགས་བློས་བྱིངས་འགེལ་གནང་ས་ཞིག་ཏུ་ཐག་བཅད་དེ་རེ་བ་ཆེན་པོ་བཅོལ་བཞིན་ཡོད།

འདིར་ཁྱོད་ཚོ་ཕྲུ་གུའི་ཕ་མ་སྤུན་ཉེ་ཚོ་སེམས་ཁྲལ་གཏན་ནས་བྱེད་མི་དགོས།” ཞེས་དང༌། “ད་ང་ཚོ་འདི་ནས་ས་ཆ་ཕྲན་བུ་ཁད་འཆུས་ཀྱང༌། རྩ་བའི་སེམས་ཀྱི་གཏིང་ནས་ཁད་འཆུས་སོང་བསམ་མི་དགོས། གང་ཡིན་ཟེར་ན། ང་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་སེམས་ནི་དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་བོད་མི་དམངས་གང་དུ་གནས་པ་དེ་དག་རེ་རེ་དང་མཉམ་དུ་འབྲལ་བ་མེད་པར་བསྡད་ཡོད།

བོད་མི་དམངས་སྐྱིད་པོ་བྱུང་དུས་ངོས་ཀྱི་སེམས་ཀྱང་སྐྱིད་པོར་གནས་པ་དང༌། བོད་མི་དམངས་སྡུག་པོ་བྱུང་དུས་ངའི་སེམས་ཀྱང་སྡུག་པོར་གནས་པ། དེ་བཞིན་བོད་མི་དམངས་དགའ་བའམ། སྐྱོ་བའི་སྐབས་སུ་ངོས་ཀྱི་སེམས་ལའང་དགའ་སྐྱོའི་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་སྟེ། ངོས་དང་བོད་མི་དམངས་ལུས་སེམས་གཅིག་གྱུར་ལྟ་བུར་གནས་ཡོད། དེ་ཙམ་མ་ཟད། ང་ཚོ་ཡང་ཡང་ཐུག་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཀྱང་ཡོང་གི་རེད།

ད་ང་ཚོས་དེ་རིང་འདིར། ཚིག་ཉུང་ལ་དོན་ཟབ་པའི་ཆོས་འཆད་ཉན་གྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གང་མཆིས་པ་འདིས། སྤྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་དང༌། ཁམས་གསུམ་འགྲོ་བ་མ་ལུས་བདེ་སྐྱིད་ཞི་བའི་དཔལ་ལ་སྤྱོད་པ། སྒོས་སུ་རྒྱ་དམར་གྱི་བཙན་འོག་ཏུ་རང་རིགས་མི་དམངས་ཁྲི་ཕྲག་མང་པོའི་སྲོག་ཁྲག་བཏང་བ་རྣམས་གངས་ལྗོངས་བསྟན་འགྲོར་སྨན་པའི་དགེ་རྩར་གྱུར་ནས། བོད་སྤྱི་དོན་གྱི་བདེན་པའི་མར་མེ་ཡོངས་སུ་གསལ་ཏེ། ནག་ཕྱོགས་རྫུན་པའི་མུན་ཆེན་ཀུན་ནས་འཇོམས་པའི་ཐུགས་སྨོན་ཚང་མས་མཛད་པར་ཞུ།”10 ཞེས་སོགས་ཐུགས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་བསྐྱངས།

དེ་ལྟར་གཟིགས་ཞིབ་གྲུབ་རྗེས་ཚེས་ ༣ ཉིན་ཌལ་ཧོར་ནས་ཕྱིར་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་ཞབས་སོར་འཁོད་ཅིང༌། ཐེངས་འདིའི་ཌལ་ཧོར་བཅས་ལ་གཟིགས་སྐོར་བསྐྱངས་པ་དེ་ཁྲོད་ཅམ་པ་ཁུལ་སྡོད་བོད་མི་ལམ་བཟོ་བ་ཚོའི་གནས་བབས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཐུགས་སྣང་བྱུང་སྐོར་རང་རྣམ་‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་’ཞེས་པར་གསུངས་དོན། “ངོས་ནས་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ལམ་བཟོའི་ལས་ཀ་བྱེད་ས་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་མངའ་སྡེ་ཁག་ནང་ལྟ་སྐོར་ཐོག་མ་དེ་བྱས་པ་ཡིན། ངོས་ནས་ཁོང་ཚོ་མཐོང་སྐབས་སེམས་ཕམ་ཆེན་པོ་བྱུང༌། སྐྱེས་ཕོ་མོ་དང༌། ཕྲུ་གུ་བཅས་མཉམ་དུ་ཚོ་དང་ཚོ་བྱས་ནས་ལས་ཀ་བྱེད་བཞིན་འདུག་པ་དེ་དག་གི་ནང༌། དེ་སྔའི་གྲྭ་བཙུན་དང༌། ཞིང་པ། གཞུང་ཞབས་བཅས་ཚང་མ་མཉམ་དུ་འདུག་པ་ཁོང་ཚོ་ཚ་དུབ་ཆེན་པོ་དེའི་འོག་ཉིན་གང་ངལ་རྩོལ་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། དགོང་མོ་གུར་གྱི་ནང་དུ་སྡོད་དགོས་སྟབས། མི་ཚང་མ་ས་གནས་དེ་གའི་གནས་སྟངས་དེ་གོམས་འདྲིས་བྱུང་མི་འདུག

གཞི་རྐང་ས་གནས་དེ་བར་བརྒལ་གྱི་སྡོད་སྒར་དེ་ཚོ་ལས་ཕྲན་བུ་གནམ་གཤིས་གྲང་བ་འདུག་ཀྱང༌། དེ་གར་ཚ་བ་དང་བཞའ་ཚན་གཉིས་འདྲེས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་བཟོད་པར་དཀའ་བ་ལྟ་བུ་འདུག་པ་མ་ཟད། མཁའ་རླུང་ནི་དུག་མང་གིས་ཁེངས་འདུག་པས་མི་དམངས་ཀྱི་གཟུགས་གཞིའི་གནས་སྟངས་ཞན་པོར་གྱུར་ཟིན་པ་དེའི་ཐོག་ནད་རིགས་ཁྱབ་གདལ་དུ་ཡོད་ཁར། འགའ་ཤས་ནི་སྲོག་ཉེན་ཡོད་པ་ཡང་རེད་འདུག དེ་ལས་སྡུག་པ་ཞིག་ནི་ལས་ས་དེ་ཚོ་ནི་བྲག་རི་གཡང་གཟར་བཅས་ཡིན་པས་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྫས་མེ་རྒྱག་དགོས་པ་དེའི་རྐྱེན་པས་ལས་མི་ཤི་རྨས་ཀྱང་ཡོང་གི་ཡོད་འདུག

དུས་ད་ལྟ་ཡང་རྒས་འཁོགས་མང་པོ་ཞིག་ལ་སྐབས་དེའི་འཇིགས་ཉེན་གྱི་ངལ་རྩོལ་ལས་བྱུང་བའི་རྨ་རྗེས་དང་རྐང་ལག་སྐྱོན་ཅན། ཐ་ན་དབང་པོ་གཅོད་འབྲེག་བྱས་པ་ཡང་ཡོད། གཞི་རྐང་སྐབས་དེའི་ངལ་རྩོལ་གྱི་འབྲས་བུ་དེ་གསལ་པོ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང༌། སྐབས་དེ་རང་དུ་ཁོང་ཚོས་ཉེན་ཁར་མི་འཛེམས་པར་ལས་ཀ་བྱས་པ་དེ་སྐབས་འཕྲལ་བེད་མེད་དུ་འགྲོ་གི་ཡོད་པ་སྟེ། ཆར་ཞོད་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་ཙམ་གྱིས་ཁོང་ཚོས་དཀའ་ལས་བརྒྱབ་པ་དེ་འདམ་བག་དམར་པོས་འགེགས་པ་དེ་འདྲ་ཡོང་གི་ཡོད།

ཁོང་ཚོའི་གནས་སྟངས་དེ་ལྟ་བུའི་འ་ཆད་འུ་ཐུག་ཡིན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར། ངོས་ནས་ཁོང་ཚོར་ང་ཚོར་རེ་བཟང་ཕུགས་བཅོལ་གྱི་བསམ་པ་འཆང་རྒྱུ་དེ་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་སྐབས། ཁོང་ཚོས་ངོས་རང་ལ་སེམས་ཀྱི་གཏིང་ནས་གུས་ཞབས་ཆེན་པོས་ཉན་འཇོག་གཟབ་ནན་བྱས་པ་དེས་རང་ཉིད་ལ་སེམས་འགུལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཐེབས་བྱུང༌།

ལམ་བཟོའི་སྡོད་སྒར་ལ་བསྐྱོད་པ་དེའི་ཐོག་ནས་གནད་དོན་གསར་པ་ཁག་ཅིག་ཡོད་པ་ཤེས་ཚོར་བྱུང་བ་སྟེ། ལམ་བཟོ་བ་ཚོའི་ཕྲུ་གུ་རྣམས་འཚོ་བཅུད་ཀྱིས་མ་ལྡང་བ་དང་ཕྲུ་གུའི་ཤི་ཚད་ཀྱང་མཐོ་པོ་འདུག་པས་ངོས་ནས་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ལ་འབྲེལ་གཏུག་ཞུས་ཏེ། ཁོང་ཚོས་དེ་འཕྲལ་བར་བརྒལ་གྱི་སྡོད་སྒར་གསར་པ་ཞིག་བཙུགས་པ་དེ་ནི་ལམ་བཟོ་བ་ཚོའི་དགོས་མཁོའི་ཆེད་དུ་དམིགས་བསལ་གྱིས་བཙུགས་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་དང་དུས་མཚུངས། མ་སུ་རིར་ང་ཚོའི་སློབ་གྲྭ་ཐོག་མར་བཙུགས་པ་དེར་སློབ་ཕྲུག་ལྔ་བཅུ་ཡོད་པའི་ཚོ་ཁག་དང་པོ་དེ་བཏང་བ་ཡིན།”11 ཞེས་བཀའ་སྩལ།

གོང་འཁོད་རྣམས་ལོ་ཚིགས་དང་བསྟུན་ན་མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་སྔོན་ཟིན་རྣམས་དང་འབྲེལ་ཆགས་ཡིན་ཀྱང༌། ད་ལམ་རྒྱུ་ཆ་གསར་རྙེད་བྱུང་བས་དོན་གནས་གལ་ཆེར་བརྟེན། མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་འདིའི་དབུར་འབྲི་འགོད་ཞུས་པ་ཞིག་ཡིན།

༢༽ དྷ་རམ་ས་ལའི་ལམ་བཟོ་བ་བོད་མི་ཁག་གཅིག་ཀུ་ལུ་ཁུལ་ལམ་བཟོར་ཐོན་ཁར་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་དྷ་རམ་ས་ལར་གནས་པའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་མི་གྲངས་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་སྐོར་མཆིས་པ་རྣམས་གནས་སྐབས་རིང་ཀུ་ལུ་ (Kullu) ཞེས་པའི་ས་གནས་ཀྱི་ཉེ་མཚམས་སུ་ལམ་བཟོའི་ལས་རྩོལ་དུ་ཐོན་ཁར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཇལ་བཅར་ཞུས་ཐོག བླང་དོར་བྱེད་སྒོའི་བཀའ་སློབ་ཕེབས་གསལ། “ཁྱོད་ཚོ་འདི་གར་འབྱོར་ཏེ་ད་ཕན་དུས་ཡུན་གང་འཚམས་ཤིག་གི་རིང་ལ་ཐག་ཉེར་བསྡད་པར་སོང་གཤིས་ད་ཆ་ཁྱོད་ཚོ་ས་གནས་གཞན་དག་ཅིག་ཏུ་འགྲོ་རྒྱུར་བརྟེན་ཁྱོད་ཚོར་བློ་ཕམ་ཡོང་བ་གཞིར་བཅས་ཤིང༌། ངོས་རང་གི་སེམས་ལའང་ཕྲན་བུ་མི་བདེ་བ་བྱུང༌། འོན་ཀྱང་དེ་ལ་སྐྱོན་མེད། ཁྱོད་ཚོ་འདི་གར་སྔར་རྒྱུན་གནས་སྡོད་དང༌། ས་གནས་གཞན་དུ་བསྐྱོད་པ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་མེད། དཔེར་ན། ཐག་རིང་བ་སྒང་ཏོག་དང༌། འབུམ་སྡེ་ལ་ཚུན་དུ་གནས་པའི་བོད་མི་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་འཚོ་བར་ལྟ་རྟོག་སེམས་ཁུར་བྱེད་རྒྱུར་རང་ངོས་ལ་ཉེ་རིང་གི་ཁྱད་པར་གང་ཡང་མེད།

དེར་བརྟེན་ཁྱོད་ཚོ་སྡོད་ཡུལ་ས་ཐག་རིང་དུ་སོང་ཡང༌། ངོས་ནས་སེམས་ཀྱི་གཏིང་ནས་རིང་དུ་བཏང་མི་ཡོང༌། ངས་ཁྱོད་ཚོར་བོད་མི་སྤྱི་མཚུངས་ཀྱི་ལྟ་རྟོག་སེམས་ཁུར་རྟག་ཏུ་བྱེད་ཀྱི་རེད། ཁྱོད་ཚོ་འདི་གར་ད་མུས་བསྡད་ཀྱང་ངོས་ཀྱི་སྡོད་ཡུལ་དང་འབྲེལ་མཚུངས་བབས་ཀྱི་ཡང་ཡང་ཐུག་འཕྲད་ཡོང་རྒྱུ་ཙམ་ལས། གཞན་གྱི་ཁེ་བཟང་ཆེ་བ་ཐོབ་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་ནས་མཚོན་ནའང་བླ་མའི་ཐུགས་རྗེ་བྱིན་རླབས་ལ་ཉེ་རྒྱང་མེད། གཙོ་བོ་དད་པ་དང་དམ་ཚིག་རང་ལ་རག་ལས་པ་རེད།

ད་ལྟ་ཁྱོད་ཚོ་འགྲོ་ཡུལ་དེ་ནི་གཞིས་ཆགས་གཏན་འཁེལ་བྱེད་པ་ཞིག་མ་ཡིན། གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ས་ཡུལ་གཏན་འཁེལ་ཡོང་བའི་ཐབས་ཤེས་བྱེད་མུས་ཡིན་ཏེ་གང་ཅིར་གོ་བསྟུན་དགོས་སྟབས་ལམ་སང་ཐག་ཆོད་ཡོང་ཐབས་མི་འདུག དཀའ་ངལ་འདི་དག་སེལ་ཐབས་ལ་ཚང་མས་ཧུར་བརྩོན་བྱས་ན་ངེས་པར་སེལ་ཐུབ་ཀྱི་རེད། ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུ་ལམ་ལས་སོགས་ཀྱི་ལས་རྩོལ་ལ་ཞུགས་དགོས་སྟབས་དཀའ་ངལ་ཆེ་ཙམ་ཡོད་ཀྱང༌། བློ་སེམས་ཞུམ་པ་མེད་པར་ཧུར་བརྩོན་དང་འབྲེལ་སེམས་པ་སྐྱིད་པོ་བྱས་ཏེ་སྡོད་དགོས། ལྟོ་ཟ་ཤེས་ལ་ལས་ཀ་བྱེད་མི་ཐུབ་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར་སྐབས་སུ་བབས་པའི་ལས་འགན་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང༌། རང་རིགས་བོད་མིའི་ཞབས་འདྲེན་དུ་མ་སོང་བར་བློ་སྟོབས་ཆེར་བསྐྱེད་ཀྱིས་ཧུར་བརྩོན་བྱས་ཏེ་ཐ་ན་ལམ་བཟོ་ལྟ་བུའི་ལས་དོན་ཆུང་ཙག་དེ་ཚོ་ཡང་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་སྔར་སོར་ཆུད་ཐབས་ཀྱི་བྱ་བར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པས་དེ་དོན་སེམས་ལ་འཇོག་དགོས།

དེ་ཙམ་མ་ཟད་བོད་དུ་ལུས་པའི་རང་རིགས་ཀྱི་བོད་མི་དེ་རྣམས་ནི་ང་ཚོ་དང་གཏན་ནས་མི་འདྲ་བར་དགྲ་བོའི་བཙན་འོག་ཏུ་ཚུད་དེ་ཉིན་མཚན་ཁོར་ཡུག་ཏུ་བདེ་བའི་གོ་སྐབས་སྐད་ཅིག་ཙམ་མེད་པར་ཐ་ན་སྐད་ཆ་ཚིག་རེ་གཉིས་ཙམ་ཤོད་སྟངས་དང༌། གོམ་པ་སྤོ་སྟངས་ལེགས་ཉེས་ལྟ་བུས་ཀྱང་སྲོག་ལ་སྡོ་བའི་ཉེན་ཁའི་ངང་དུ་གནས་ཡོད། རང་རེ་རྒྱ་གར་ས་ཐོག་ཏུ་འབྱོར་བའི་བོད་མི་རྣམས་ལམ་ལས་བྱེད་དགོས་སོགས་ཀྱི་འཚོ་ཐབས་དཀའ་ངལ་ཇི་ཙམ་ཆེ་ཡང་སྲོག་ལ་སྡོ་བའི་ཉེན་ཁའི་བློ་གཡེང་དངངས་སྐྲག་དེ་འདྲ་མེད་པར་བློ་བདེ་བག་ཕེབས་ཀྱིས་སྐྱིད་པོར་བསྡད་ཆོག་པ་འདི་ལ་བསམ་བློ་བཏང་སྟེ་དཀའ་ངལ་ཁྱད་བསད་བགྱིས་ཏེ་ལས་ཀར་ཧུར་བརྩོན་ཐོག གླ་འབབ་ཕྲན་བུ་བྱུང་རིགས་ཀྱང་དོན་མེད་འཐོར་རྐྱེན་དུ་མ་བཏང་བར་སླར་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་དོན་དུ་སྨན་ཐབས་བྱེད་དགོས།

རང་རེའི་བོད་ཀྱི་རང་དབང་རང་བཙན་དེ་ཡང་རང་རེ་བོད་མི་རང་གིས་ཐབས་ཤེས་བྱས་པ་ལས་འབྱུང་བ་མ་གཏོགས། རང་བཞིན་གྱིས་མི་ཡོང་བས་རྒྱུ་མཚན་དེའི་ཕྱིར་འཕྲལ་དང་ཡུན་དུ་ལས་དོན་སྒྲུབ་མཁན་གྱི་མི་ཡི་ལུས་སྲོག་རིང་དུ་འཚོ་ཐབས་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡང་གལ་ཆེན་པོ་རེད། དེར་བརྟེན་ཁྱོད་ཚོས་འཕྲོད་བསྟེན་གཙང་མ་སྤྱོད་ལམ་ཡག་པོ་བྱས་ཏེ་ལུས་ལ་ན་ཚ་མི་འབྱུང་བ་ངེས་པར་བྱེད་དགོས། ང་ཚོ་བོད་མི་གཅིག་ཤི་ནའང༌། ངོས་ཀྱི་སེམས་ལ་ཕངས་སེམས་ཆེན་པོ་དང༌། མི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་འདུག་པས་ཁྱོད་ཚོས་གཟབ་གཟབ་བྱེད་དགོས།” ཞེས་དང༌།

ཡང༌། “ཁྱོད་ཚོའི་དཀྱིལ་དུ་གྲྭ་པ་སློབ་གཉེར་པ་ཇི་ཙམ་ཡོད་དམ”ཞེས་བཀའ་འདྲི་མཛད་པར། “དཔེ་ཆ་བ་བཅོ་ལྔ་སྐོར་ཡོད་”ཅེས་ཞུས་པར། “འོ་ན་ཁྱོད་ཚོ་གནས་སྐབས་སྐྱ་བོ་མི་ནག་པ་དང་མཉམ་དུ་ལམ་ལས་སོགས་བྱས་ཏེ་བསྐྱོད་སྡོད་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་བློ་ཕམ་ཡིད་ཞུམ་མ་བྱས་པར་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་དགེ་ཚུལ་སློང་གི་བསླབ་སྡོམ་སོགས་སྡོམ་པ་དང༌། དམ་ཚིག་རྣམས་བཅས་པའི་མཚམས་ལ་ཤེས་བཞིན་ཁྱད་གསོད་མ་ཡིན་པར་ཚུལ་བཞིན་དུ་སྲུང་དགོས་པ་ལས། ད་ནི་ང་ཚོ་སྐྱ་བོ་མི་ནག་པའི་ཁྲོད་དུ་མཉམ་པོར་སྡོད་དགོས་གཤིས་ཁྱད་པར་མི་འདུག་སྙམ་སྟེ་གང་བྱུང་བྱས་ན་གཏན་ནས་མི་འགྲིགས་པས་གྲྭ་པ་རང་ཡིན་བསམ་སྟེ་ཚུལ་མཐུན་དུ་སྡོད་དགོས་པས་དེ་དོན་སེམས་ལ་འཇོག་དགོས།”

ཡང༌། “ཁྱོད་ཚོ་མཉམ་དུ་འཁྲིད་རྒྱུར་བུ་ཕྲུག་ཇི་ཙམ་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་མཛད་སོང་བར་”བུ་ཕྲུག་ཆུང་ངུ་རྣམས་མ་གཏོགས་དེ་བྱིངས་ཚང་མ་འདི་གར་འཇོག་རྒྱུ་ཡིན་”ཞེས་ཞུས། “འོ་ན་ཕ་མ་རྣམས་དང་མཉམ་དུ་འཁྲིད་རྒྱུའི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་གཅེས་སྐྱོང་གཟབ་ནན་བྱེད་དགོས། བུ་ཕྲུག་རྣམས་ནི་ཕྱིན་ཆད་རང་རེའི་ཡུལ་ལུང་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ། གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་བཅས་ཉམས་གསོ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་མཁན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་ངོ་མ་ཡིན་པས་ཁོ་ཚོར་བདག་སྤྲོད་ཡག་པོ་བྱེད་དགོས། ཁོ་ཚོར་རེ་བ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཡོད།”

ཡང༌། “ད་ལྟ་འདིར་ཡོད་ཀྱི་ནང་དུ་བུད་མེད་ཇི་ཙམ་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་མཛད་སོང་བར། “བུད་མེད་དྲུག་ཅུ་སྐོར་ཡོད་”ཅེས་ཞུས་པར། “ད་འོ་ན་ངས་དོན་མེད་ཀྱི་ངོ་ཚ་དང༌། སྦ་གསང་ལྟ་བུ་མ་བྱས་པར་གསལ་པོར་དྲང་བཤད་བྱས་ན་ལེགས་པ་ལས། སྔར་བཞིན་རང་བཞིན་ཟོམ་འཇོག་བྱས་ན་སྐྱོན་དང་ནོར་འཁྲུལ་མ་གཏོགས་དགེ་མཚན་མེད། ཁྱོད་ཚོ་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་མི་རིགས་རྒྱུད་གཙང་འཕེལ་ཐབས་ཀྱི་འགན་ཁུར་ངེས་པར་བྱེད་དགོས་པ་ནི་གལ་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཡིན། ནང་གསེས་བཟའ་ཚང་འབྲེལ་ཟིན་པ་རྣམས་ནི་སྨོས་མ་དགོས། དེ་མིན་བཟའ་ཚང་མ་འབྲེལ་བའི་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་རིགས་གཙང་མའི་བུ་རྒྱུད་འཕེལ་ཐབས་བྱེད་པ་ལས། གང་བྱུང་འཆལ་སྤྱོད་བྱས་པས་མི་འགྲིགས། དཔེར་ན། ཀ་ལི་ཀ་ཏ་དང༌། ཀ་ལོན་སྦུག་སོགས་སུ་དེ་སྔོན་ནས་འབྱོར་བའི་རང་རེའི་བུད་མེད་ན་གཞོན་འགའ་ཤས་ཀྱིས་བསམ་ཤེས་མ་ཐོངས་པར་གྲོགས་ངན་ཐབས་སྡུག་གི་རྐྱེན་པས་གང་བྱུང་བྱས་ཏེ་སྡོད་ཀྱི་ཡོད་ཚོད་འདུག་པ་དེ་ནི་རང་ཉིད་སྒེར་ལའང་ཕན་པ་གཏན་ནས་མེད་པའི་གཏམ་དོན་གཉིས་མེད་ཀྱི་ལས་ཀ་ཐབས་སྡུག་ཅིག་རེད། ད་ཆ་ཁྱོད་ཚོས་མཚོན་པས་བོད་ཀྱི་བུད་མེད་རྣམས་ནས་ཚུལ་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་རང་གི་ལུང་པ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་སོགས་ཉམས་པ་གསོ་བའི་ཞབས་འདེགས་ཞུ་མཁན་གྱི་རིགས་རྒྱུད་གཙང་མ་འཕེལ་ཐབས་བྱེད་དགོས།

དེ་མིན་མ་བོད་པ་དང༌། ཕ་རིགས་གཞན་དག་བྱས་པའི་ཕྲུ་གུ་མང་པོ་སྐྱེ་འཕེལ་བྱུང་ན་མི་རིགས་གཏན་བརླག་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཉེན་ཁ་ཡོད། དེ་འདྲ་མ་ཡིན་པའི་རང་རེ་བོད་མི་ནང་ཚགས་འདུས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཅིག་ངེས་པར་དགོས་པས་གནད་དོན་འདི་དག་ལ་ཁྱོད་ཚོས་སྣང་ཆུང་མ་བྱས་པར་སེམས་ལ་ཡག་པོ་འཇོག་དགོས། ངས་བསྟན་བཤིགས་ཀྱིས་གང་བྱུང་བཤད་པ་མིན། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་འདིའི་ནང་གི་ཆོས་ལྡན་གྱི་མི་རིགས་ལོ་རྒྱུས་ཅན་ཞིག་རྩ་བརླག་ཏུ་འགྲོ་བའི་དུས་རབས་ཀྱི་ཡོ་ལང་འདི་འདྲའི་སྐབས་དངོས་འབྲེལ་གྱི་གནད་འགག་ཆེན་པོ་རེད།

དཔེར་ན། སྔར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞལ་བཞུགས་ཀྱི་དུས་སུ་ཐེག་ཆེན་བསྟན་པ་དར་ཁྱབ་ཆེ་ཡང༌། སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྗེས་སུ་ཐེག་ཆེན་གྱི་བསྟན་པ་ཤིན་ཏུ་ཉག་ཕྲ་བར་གྱུར་པའི་སྐབས་ཤིག་ལ། དགེ་བསྙེན་མ་བྲམ་ཟེ་གསལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས (Prakash Shilla) ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཇིག་པར་སྙིང་ནས་མ་བཟོད་ཀྱང༌། རང་གི་ནུས་པས་བསྟན་པ་གསོ་མི་ནུས་པར་མཐོང་ནས་ཁོང་གིས་ད་ནི་ཐེག་ཆེན་གྱི་བསྟན་པ་གསོ་བ་ལ་སྨོན་ལམ་གྱི་མཐུ་སྨིན་པའི་རིགས་རྒྱུད་བཟང་པོ་ཞིག་འབྱུང་དགོས་པ་གལ་ཆེ་བར་མཐོང་སྟེ་ཡུལ་ཞིག་གི་རྒྱལ་པོ་དང་འདུས་པ་ལས་རྒྱལ་སྲས་ཐོགས་མེད་དང༌། བྲམ་ཟེ་ཞིག་དང་འདུས་པ་ལས་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་དེ་གཉིས་འཁྲུངས་ཏེ་ཁོང་གཉིས་ནས་བསྟན་པ་ལ་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པའི་མཐུ་ལས་དེང་སང་གི་དུས་སུའང་རང་རེ་བརྒལ་བརྟག་བགྲོ་གླེང་བྱེད་སྐབས་དཀའ་གནད་དང་འཕྲད་དུས་རྒྱལ་སྲས་ཐོགས་མེད་དང༌། མཁས་མཆོག་དབྱིག་གཉེན་གྱི་དགོངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཁུངས་ལུང་ཚད་མར་འཛིན་ཡུལ་གྱི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་དེ་འདྲ་བྱུང་བ་བཞིན། ཕྱིན་ཆད་རང་རེའི་ཡུལ་ལུང་འཛུགས་སྐྲུན་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་ཞབས་འདེགས། བོད་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་གཏམ་འགོ་ལས་མཇུག་སྐྱེལ་མཁན་ཅི་ཟེར་མ་འོངས་པའི་རིགས་རྒྱུད་འཕེལ་ཐབས་ལ་དོ་སྣང་གིས་བསམ་བློ་རྒྱ་ཆེ་ས་ནས་བཏང་ན་དགེ་མཚན་ཆེ།

རང་རེའི་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་དེ་ཡང་གཅིག་བྱས་ན་དུས་མྱུར་བ་ཉིད་དུ་ཡོང་ཤས་ཆེ་སྟེ། གཅིག་བྱས་ན་དེ་ལས་རིང་ཙམ་འགོར་གྱི་རེད། ཡང་ན་ད་ལྟའི་ན་གཞོན་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཡོང་ངམ། ཡང་དེའི་རྗེས་ཀྱི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་ཡོང་མིན་སོགས་ངེས་པ་མེད་པས་ཚང་མས་སེམས་ཐག་ཐུང་ཐུང་མ་བྱས་པར་མིག་རྒྱང་རིང་པོར་བལྟས་ཏེ་བུ་རྒྱུད་གཙང་མ་འཕེལ་ཐབས་དང༌། དེ་དག་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་རྒྱུ་འདི་ནི་ཧ་ཅང་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་ཆ་འཇོག་བྱེད་དགོས།

འདིར་ཡོད་མི་དམངས་རྣམས་དཀའ་ངལ་ཆེ་བའི་དུས་སྐབས་སུ་ཁྱོད་ཚོ་འགོ་བྱེད་བཅུ་དཔོན་སོགས་ནས་ཀྱང་གང་ཅིར་ལྟ་རྟོག་ཁུར་བསམ་ཆེ་སྐྱེད་ཀྱིས་ཚང་མའི་སེམས་ཤུགས་མ་ཆག་པ་བྱེད་དགོས། དེ་འབྲེལ་ཁྱོད་ཚོ་མི་དམངས་རྣམས་ཀྱང་མཐུན་ལམ་རྡོག་རྩ་གཅིག་སྒྲིལ་བྱེད་པ་མ་གཏོགས། ང་ཚོ་ཕག་རི་པ་དང༌། ང་ཚོ་གཞན་ཞིག་ཡིན་ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་ཕྱོགས་འཐེན་ཉེ་རིང་གི་བསམ་ཚུལ་རིང་དུ་དོར་ཏེ་རང་རེ་བོད་མི་ཚོ་གཅིག་པ་ཡིན། སྐྱིད་སྡུག་ལེགས་ཉེས་ཇི་ལྟར་བྱུང་རུང་གཅིག་པ་ཡིན་བསམ་པའི་ཀུན་སློང་བཟང་པོ་འཁྱེར་ཏེ་ཕན་ཚུལ་གཅིག་ཕན་གཅིག་གྲོགས་བྱས་ཏེ་སྡོད་དགོས་”སོགས་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་སྩལ་བར།

འགོ་བྱེད་བཅུ་དཔོན་སོགས་སྐུ་མདུན་དུ་ཡོད་པ་རྣམས་ནས་ཕྱག་འཚལ་དང་འབྲེལ་མི་དམངས་རྣམས་ཀྱི་ལག་གཉིས་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་”ད་ཆ་ང་ཚོ་ྋསྐྱབས་མགོན་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ཁྱེད་ཀྱི་དྲུང་ནས་ས་གནས་གཞན་ཞིག་ཏུ་འཕྲལ་སེལ་ལམ་བཟོ་སོགས་ལ་འགྲོ་དགོས་ཀྱང༌། ད་ལྟ་བཀའ་སློབ་ཇི་ལྟར་ཕེབས་པ་བཞིན། ང་ཚོས་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ཁྱེད་ཀྱི་དགོངས་གཞི་འགྲུབ་པ་དང༌། ཡང་སྒོས་རང་རེ་བོད་ལྗོངས་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་མི་རིགས་ཀྱི་མཚན་ཤས་སུ་མ་སོང་བར་ྋསྐྱབས་མགོན་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་མཆོག་ནས་ད་ཕན་སྐུ་ངལ་ཁྱད་བསད་ཀྱིས་རླབས་ཆེན་མཛད་ཁུར་སྐྱོང་བཞེས་ཀྱིས་ཡང་དག་པའི་དབུ་ཁྲིད་མཛད་འོག་ཏུ་གུས་འབངས་རྣམས་ནས་གཞན་དག་གི་གང་བྱུང་ཟེར་རྗེས་སུ་མི་འབྲངས་པར་ལས་དོན་སྐབས་སུ་གང་བབས་དཀའ་ངལ་ཁྱད་བསད་ཧུར་བསྐྱེད་ཞུས་ཆོག་པ་དང༌། ྋསྐྱབས་མགོན་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་མཆོག་ཉིད་སྐུ་ཚེ་ཞབས་པད་བསྐལ་པ་རྒྱ་མཚོའི་བར་དུ་བརྟན་རོགས་གནང་”ཞེས་ནན་ཏན་ཆེན་པོས་གསོལ་འདེབས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། “དེ་ག་རང་རེད། ངོས་རང་སྐྱེ་འཆི་རང་དབང་ཐོབ་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ཡང༌། ྋརྒྱལ་མཆོག་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་སྐུ་ཚེ་རིང་པོར་བཞུགས་འདུག་པ་དེ་བཞིན་ནམ། དེ་ལས་རིང་ཙམ་ཞིག་སྡོད་རྒྱུའི་འདུན་པ་ཡོད་ཀྱང༌། ཚེ་ཡུན་དུ་བརྟན་དང་མི་བརྟན་ཟེར་བ་འདི་ཡང་རྒྱུ་རྐྱེན་རྟེན་འབྲེལ་ཞིག་ལ་ངེས་པར་ལྟོས་དགོས།

དཔེར་ན། ངོས་རང་ལ་མཚོན་ན་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ཟེར་བ་ཨ་མདོ་བའི་ཕྲུ་གུ་ཕལ་པ་ཞིག་རེད། འོན་ཀྱང་ལས་སྨོན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་མཐུ་ལས་ཁྱོད་ཚོས་ང་ལ་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་བརྩི་མཐོང་ཆ་འཇོག་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་དང༌། ངོས་ནས་ཀྱང་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁུར་འགན་རང་ནུས་ཀྱིས་མི་ལྡང་མི་ཐེག་བཞིན་དུ་ལེན་དགོས་པ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། དེར་བརྟེན་ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུའང་ཚང་མས་དམ་ཚིག་རྡོག་རྩ་ཆིག་སྒྲིལ་གྱིས་སྤྱི་དོན་ལ་ཁུར་འགན་མཉམ་ལེན་གཅིག་མཐུན་བྱུང་ན་ངོས་ཀྱི་ཚེ་ལའང་སྐྱོན་ཡོང་མདོག་ཁ་པོ་མ་རེད། དེ་འདྲ་མ་ཡིན་པར་སྤྱི་དོན་བློས་བཏང་གིས་རང་བཞིན་སྤྱི་ཟོམ་དུ་བཞག་སྟེ་ཚང་མ་ཆིག་སྒྲིལ་མ་བྱུང་ན་མི་གཅིག་གི་ཚེ་རིང་པོ་བསྡད་དེ་དཀའ་ལས་བརྒྱབ་ཀྱང༌། རང་ཉིད་ངལ་བའི་རྒྱུ་ལས་མེད་སྟབས་མི་ཚེ་རིང་པོར་བསྡད་ཀྱང་དགེ་མཚན་གང་ཡང་མ་མཐོང་བས་ལོ་མང་སྡོད་རྒྱུའི་གྲབས་གཤོམ་བྱས་ཀྱང་དགོས་པ་མེད།

གནས་ཚུལ་དེ་འདྲར་བརྟེན་རང་རེ་བོད་རིགས་ཚང་མས་རང་འདོད་ཕྱོགས་ལྷུང་གི་བསམ་ཚུལ་རིང་དུ་དོར་ཏེ་དམ་ཚིག་ཆིག་སྒྲིལ་གྱིས་སྤྱི་དོན་ཚགས་ཚུད་འབྱུང་ཐབས་རང་གི་ནུས་པ་ཇི་ཡོད་བཏོན་ཏེ་མཉམ་རུབ་བྱས་ན་དེ་དང༌། ངོས་རང་ནས་ཡུན་རིང་དུ་སྡོད་རྒྱུའི་འདུན་པ་བཏང་བ་དེ་གཉིས་རྒྱུ་རྐྱེན་རྟེན་འབྲེལ་ཞིག་འཛོམས་ན་བསྐལ་པ་ཁྲི་ཕྲག་ཟེར་བ་དེ་འདྲ་ནི་གང་ཤེས། ཚེ་རིང་ཙམ་སྡོད་རྒྱུའི་འདུན་པ་ཡོད་ཅིང༌། སྨོན་ལམ་ཡང་བརྒྱབ་ཆོག ཚང་མ་དམ་ཚིག་མཐུན་ན་ྋརྒྱལ་བ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ཟེར་བ་ངོས་ཀྱི་ཚེ་ལ་ཡང་སྐྱོན་ཡོང་གི་མ་རེད་བསམ་པ་འདུག་པས་དེ་དོན་ཁྱོད་ཚོ་ཚང་མ་བློ་སེམས་བདེ་པོ་བྱས་ནས་སྡོད། ད་ངོས་ནས་དེ་རིང་བརྗོད་རྒྱུ་དེ་ཙམ་ཡིན། གང་བཤད་པ་རྣམས་མ་བརྗེད་པར་སེམས་ལ་ཞོགས། བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཡོད། རྗེས་སུ་ང་ཚོ་ཡང་ཡང་འཕྲད་ཡོང༌།”12 ཞེས་སོགས་བླང་དོར་བཀའ་སློབ་ཞིབ་ལྷུག་ཏུ་སྩལ།

ཟབ་གསུང་ལེགས་བཤད་བདུད་རྩིའི་བུམ་བཟང་ལས།།

རྟེན་འབྱུང་སྒེག་མོའི་ཕྲ་རགས་དངོས་པོ་ཀུན།།

དེ་ཉིད་སྟོན་པ་ལུང་རྟོགས་འོ་མའི་ཆར།།

འཇོ་བས་ཆེ་དགུའི་སྙིམ་པ་ཟུམ་ལ་ལྟོས།།

འགྲོ་རྣམས་དད་གསུམ་གླིང་བུའི་འགྱུར་ཁུགས་དང༌།།

འགྲོགས་པས་ཕྱག་ཟུང་སྙིམ་པའི་གར་སྟབས་བཅས།།

གནས་ལྔ་ས་ལ་རེག་པའི་གཟིགས་མོ་ལ།།

ལེགས་བྲིས་བདག་པོའི་ཚོགས་ཀྱང་ངལ་གསོ་བྲལ།།

དེ་ལྟར་མ་ལུས་རྒྱལ་བའི་མཁྱེན་བརྩེ་དྲི་བྲལ་ཟླ་གཞོན་གསར་པའི་གར།། འཛིན་པའི་མཉེས་གཤིན་འོ་མཚོ་ལས་བྱུང་དག་པ་ལེགས་བཤད་ནོར་བུའི་མཛོད།། རྒྱས་པའི་བླང་དོར་རླབས་ཀྱི་རྩེ་དགའ་ཚངས་ཆེན་རིགས་པའི་ཐིག་རིས་བཞིན།། འཇིག་རྟེན་གསོས་སུ་བཀྲམས་པ་འདི་ཀོ་རྙེད་དཀའི་རིན་ཆེན་གཅིག་པུར་གྲུབ།།

ཉི་གཞོན་ལི་ཁྲི་ཞུན་མའི་སྙིང་པོ་ཕོན་པོར་ཆགས་པ་ནམ་མཁའི་ཞོ།། འཐུང་བའི་འཆར་ཀའི་མདངས་ལ་ཟ་བ་ངུར་སྨྲིག་གསར་པའི་བླ་གོས་ལས།། ཐུབ་བསྟན་སྤོས་དཀར་སྙིང་པོའི་བཅུད་ཆགས་བྱམས་བརྩེ་ལྷོ་ཡི་དྲི་བཞོན་མས།། འཁུར་བའི་ལེགས་ཚོགས་གཏམ་གྱི་རོལ་མོ་སྲིད་གསུམ་ངལ་བ་གསོ་བའི་གཉེན།།

ཞེས་ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལས། མི་ས་མ་རི་དང་སྦག་ས་གསོག་སྒར་གྱི་གནས་ཚུལ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་ཁག་འདྲ་མིན་ནང་བོད་ཀྱི་བུ་ཚབ་དང་སློབ་ཕྲུག་གཏོང་གནང་མཛད་ཅིང༌། བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གཏན་འཇཊ་རྒྱ་བསྐྱེད་ཡོང་བའི་འབད་བརྩོན་བསྐྱངས་པ། སེར་སྐྱ་མི་མང་ལ་ཆོས་འབྲེལ་བཀའ་སློབ་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་པ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་ཉེར་གསུམ་པའོ།། །།

5 ཁོང་ནི་པོ་ལན་ཊ (Poland) ནས་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་རྒྱ་གར་ལ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་པ། རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་ལག་བཏགས་རས་གཞི་ཁ་ཐི་དང༌། གྲོང་གསེབ་བཟོ་ལས་ཚོགས་པའི་ཉམས་ཞིབ་ལས་དོན་གཉེར་མཁན། བོད་མིར་ཕན་གྲོགས་གནང་ མཁན་ཞིག་ཡིན།

6 རང་རྣམ་‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་’དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༡༦༩ ནས་ ༡༧༠ བར་གསལ།

7 གཞིས་ཆགས་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་ཕྲ་བོད་གཞུང་ནང་སྲིད་ལས་ཁུངས་ནས་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་བའི་’བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་’དེབ་ཕྲེང་གསུམ་ཡོད་པ་དེར་གཟིགས་རྒྱུ། ༡༠༡༠

8 མི་མང་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས།’ པོད་དང་པོ། ཤོག་ངོས། ༡༨ ནས་ ༣༤ བར་གསལ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་པ།

9 ‘མི་མང་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས།’ པོད་དང་པོ། ཤོག་ངོས་ ༣༥ ནས་ ༦༥ བར་གསལ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་པ།

10 མི་མང་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས།’ པོད་དང་པོ། ཤོག་ངོས་ ༦༦ ནས ༧༦ བར་གསལ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་པ།

11 རང་རྣམ་‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་།’ དབྱིན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༡༧༣ ནས་ ༡༧༤ བར་གསལ།

12 ‘མི་མང་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས།’ པོད་དང་པོ། ཤོག་ངོས་ ༧༧ ནས་ ༨༥ བར་གསལ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་པ།

རླབས་འཕྲེང་ཉེར་བཞི་པ།

ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་གསར་བཏོད་བསྐྱངས་པ་དང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་དང་ལྷན་ཁང་ཁག་གི་བྱུང་རིམ། རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་གྱི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགའ་མཇལ་བཅར་གསུང་འཕྲོས་སོགས་ཀྱི་སྐོར།

ས་བཅད་དང་པོ།

ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་གསར་བཏོད་བསྐྱངས་པ།

བོད་རྒྱལ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་མང་བཀུར་གྱིས་རྒྱལ་པོར་མངའ་གསོལ་མཛད་པ་ནས། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་དང༌། ས་སྐྱ། ཕག་གྲུ། གཙང་པ། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་སོགས་རིམ་པར་བརྒྱུད་དེ་ྋགོང་ས་བཅུ་གསུམ་པའི་སྐུ་དུས་སུ་གཞུང་གི་ལས་དོན་གལ་གནད་ཆེ་རིགས་ཁག་གཞུང་ཞབས་ཆེ་ཕྲ་དང༌། གདན་སའི་མཁན་འཐུས། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ། རྫོང་གཞིས་འགོ་དཔོན་སོགས་ལས་གྲུབ་པའི་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཐོག་ཐག་གཅོད་གནང་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་ནི། མང་གཙོའི་ཁྱད་ཆོས་ཅུང་ཟད་མངོན་རུང༌། གཞི་རྩའི་མི་མང་གི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཁེ་དབང༌། འདྲ་མཉམ། ཆབ་སྲིད་གོ་རྟོགས་སོགས་ཕྱོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་འཐུས་སྒོ་མ་ཚང་བའི་ཞན་ཆ་མངོན་གསལ་ཆེ་བར་བརྟེན།

སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མ་ཐག་སྔོན་ནས་དགོངས་བཞེད་ཡོད་པ་ལྟར། བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་བཟང་པོ་རྣམས་གཞི་རྩར་བཞག་སྟེ་དེང་སྲོལ་འཛམ་གླིང་སྤྱི་འགྲོས་དང་མཐུན་པར་རང་དབང་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་ཐོག་བསྒྱུར་བཅོས་ཤར་སྐྱོད་གནང་ཕྱོགས་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བའི་གོམ་སྟབས་དང་པོ་ལྟ་བུར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༢ ནང་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་སྡོད་ཡུལ་ས་ཁུལ་ཡོངས་ནས་སེར་སྐྱ་མི་མང་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་ལྷག་འཚོགས་འཛོམས་ཀྱིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་དང་འབྲེལ་བླང་དོར་ཞུ་བྱའི་མནའ་གན་མཐུ་མོ་ཆེ་13འབུལ་ལམ་ཞུས།

སྐབས་དེར་བཀའ་སློབ་ཕེབས་དགོངས་སུ། “བོད་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་ཕྱོགས་དུས་བསྟུན་བཅོས་བསྒྱུར་གནང་སླད (དེ་སྔོན) བོད་དུ་ལེགས་བཅོས་ཚོགས་པ་ཞིག་བཙུགས་ཏེ་དོན་གནད་འགའ་ཤས་བསྒྱུར་བཅོས་ཕྱག་ལེན་བསྟར་ཟིན་པ་དང༌། ད་དུང་གཙོ་བོ་ས་ཞིང་བཅོས་བསྒྱུར་སོགས་གལ་ཆེའི་བཅོས་བསྒྱུར་ཕྱག་ལེན་བསྟར་བཞེད་ཀྱིས་འཆར་གཞི་རིམ་འགོད་མཛད་ཀྱང༌། རྒྱ་དམར (ཕྱོགས) ནས་འགོག་རྐྱེན་གྱིས་ཕྱག་ལེན་འཁེལ་ཐུབ་པ་བྱུང་མ་སོང༌།

ད་ཆ་བོད་གཞུང་འདི་བཞིན་དེང་དུས་དང་མཐུན་པའི་དམངས་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་དུ་བསྐྱོད་དགོས་པ་དང༌། ལྷག་པར་མི་དམངས་འཐུས་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ངེས་པར་དགོས་གལ་ཆེ་བས་སྔ་འཕྲོས་ཆོས་ལུགས་བཞི་ (རྙིང་མ། བཀའ་བརྒྱུད། ས་སྐྱ། དགེ་ལུགས།) ནས་འཐུས་མི་བཞི་དང༌། ཆོལ་ཁ་རེ་ནས་འཐུས་མི་གསུམ་རེ་བཅས་ཀྱི་མི་འགྲོ་སུ་འོས་ཁྱེད་ཚོ་སྡོད་སྒར་སོ་སོར་ཕྱིར་ལོག་མཚམས་རང་ཁོངས་སོ་སོ་ནས་འོས་འདེམས་ཀྱིས་མིང་ཐོ་འབུལ་དགོས།”14 ཞེས་གང་ཅིའི་དགོངས་གཞི་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་སྤྱི་སྨིན་སྩལ་བ་ལྟར། ཐོབ་ཁོངས་སོ་སོ་ནས་འོས་འདེམས་མིང་ཐོ་འབུལ་ལམ་ཞུས་ཁོངས་ནས་སྐབས་དང་པོའི་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་སེར་སྐྱ་མི་གྲངས་བཅུ་གསུམ་15ལ་བསྐོ་གཞག་ཕྱག་རྟགས་སྩལ།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢ ཉིན་བོད་ལྗོངས་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ (དབུས་གཙང་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་ཆོལ་ཁ། མདོ་སྟོད་མགོ་ནག་མིའི་ཆོལ་ཁ། མདོ་སྨད་གྱི་ལིང་རྟའི་ཆོལ་ཁ།) དང་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་བཅས་མི་མང་སེར་སྐྱའི་སྤྱི་འཐུས་ཁྲི་རྒན་སྤྲུལ་སྐུ་སོགས་ཁག་གཅིག་དྷ་རམ་ས་ལའི་བཞུགས་སྒར་དུ་ཚོགས་འདུར་འབྱོར་འཕྲལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་མཇལ་ཕྱག་ཏུ་བཅར་སྐབས། སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཐུགས་དགྱེས་སྤྲོའི་ཉམས་དང་བཅས་”དེ་རིང་ཁྱོད་ཚོ་འབྱོར་ཐུབ་པ་ཡག་པོ་བྱུང༌། ཁྱོད་ཚོ་ལམ་བར་ཁག་པོ་མ་བྱུང་ངམ།” ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་རྗེས་ཚོགས་འདུའི་གནད་དོན་སྐོར་བསྡུས་ཙམ་བཀའ་མངགས་ཕེབས་གསལ། “ཁྱོད་ཚོ་མི་དམངས་འཐུས་མི་རྣམས་རང་རེ་འདི་ཁུལ་ཡོད་པའི་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་མི་དམངས་རང་ནས་མོས་འདེམས་དྲག་རིགས་ཀྱི་འོས་འཆར་ཕུལ་ཐོག་ངོས་ནས་ཀྱང་རེ་སེམས་ཆེན་པོས་བསྐོས་ཏེ་མི་དམངས་སྤྱི་འཐུས་གཏན་འཁེལ་ཡག་པོ་བྱུང་ཡོད། དེང་སང་གི་དུས་འདིར་ང་ཚོས་བསམ་བློ་མང་པོ་བཏང་སྟེ་ལས་དོན་མང་པོ་ཞིག་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན། ང་ཚོས་སྤྱི་དོན་རླབས་ཆེ་ཙམ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ་བསམ་བློ་རྒྱ་ཆེ་ཙམ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་གཏོང་དགོས། ཁྱོད་ཚོ་ཚང་མ་མི་དམངས་ནས་དྲག་རིགས་བདམས་པའི་འཐུས་མི་དྲག་གྲས་ཤ་སྟག་རེད།

ད་རེས་ཚོགས་འདུ་འདི་ནི་གལ་ཆེ་གནད་ཆེ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་དོན་མེད་གྲགས་གཏམ་སྟོང་པ་ཞིག་ཡོང་བའི་དོན་དུ་མིན། ང་རང་ཚོའི་བོད་གཞུང་འདི་དོན་དམ་མཚན་ཉིད་ཚང་བ་ཞིག་དགོས། དེའི་ཕྱིར་དུ་མི་དམངས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཡོད་པའི་ཚོགས་འདུའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ཀྱང་ངེས་པར་དུ་དགོས་པ་འདི་ལ་དགེ་མཚན་ཧ་ཅང་གི་ཆེན་པོ་འདུག ད་ཆ་ཚོགས་འདུ་དངོས་སུ་ཚུགས་རྒྱུ་འདི་ལ་ངོས་རང་དགའ་པོ་བྱུང༌། ད་ལྟ་ཚོགས་འཐུས་གསུམ་བཞི་འབྱོར་རྒྱུ་བསྡད་ཡོད་ཀྱང༌། ཁྱོད་ཚོ་མང་ཆེ་བ་འདིར་འབྱོར་ནས་བསམ་བློ་ཞིབ་ནན་བཏང་སྟེ་ད་ཕན་ལོ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་གྱི་ནང་བོད་སྤྱིའི་ལས་དོན་ཐོག་དགེ་སྐྱོན་གང་དང་གང་འདྲ་བྱུང་བ། སྐྱོན་བྱུང་སྟངས་གང་འདྲ་ཡིན་པ་སོགས་སྨན་པས་ནད་ངན་པར་བརྟག་ཞིབ་ནན་ཏན་བྱས་ཏེ་ནད་ཀྱི་འབྱུང་རྩ་རྩད་ཆོད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱེད་དགོས།

དེ་མིན་སྐད་ཆ་སྟོང་པ་ཚིག་སྐམ་པོ་བརྒྱ་སྟོང་མང་པོ་བཤད་ཀྱང་ཕན་པ་མེད། ཁྱོད་ཚོས་ངེས་པར་རང་ལ་ནད་དྲག་པོ་བྱུང་དུས་སྨན་བཅོས་ཐབས་ཤེས་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་བསམ་པ་དེ་བཞིན་རང་རེར་བོད་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་སྤྱི་དོན་གྱི་ཐོག་ཏུ་དོན་དམ་པའི་ཕན་ཐོགས་ཡོང་ཐབས་ཤིག་བྱེད་དགོས། ད་རེས་ཁྱོད་ཚོས་ལས་དོན་འདི་ཐོག་ཏུ་སྤྱི་ཟོམ་དང༌། འདྲ་ཆགས་པོ་ཞིག་ལ་གཡུག་བཞག་པའམ། སོབ་སོབ་ངང་དུ་ལུས་ན། ཉིན་གཅིག་སོང་གཉིས་སོང༌། ཟླ་བ་དང༌། ལོ་སོང་ནས་ནམ་ཞིག་ཏན་ཏན་འ་འུབ་མ་འདུས་པ་ཞིག་ཆགས་རྒྱུ། དེ་དུས་ཕྱིས་དྲགས་ནས་འགྱོད་ཀྱང་བྱ་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད་པ་ཞིག་ཡོང་གི་རེད། ད་ཕན་ང་ཚོས་དུས་སྐབས་དང་བསྟུན་པའི་ལས་དོན་བཟང་པོ་སྐབས་མཚམས་སོ་སོར་འཕྲལ་འཕྲལ་ལག་ལེན་མ་ཐུབ་པའི་སྐྱོན་བྱུང་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། ད་ལྟ་ཕྱི་དྲགས་མེད་པར་བཟོ་བཅོས་རྒྱག་རྒྱུའི་རེ་བ་ཡོད། དེ་རྩིས་ཁྱོད་ཚོས་མ་འཕྱུགས་པ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་བྱེད་དགོས། ཁྱོད་ཚོས་སོ་སོའི་མིག་གི་མདུན་དུ་མཐོང་བ་གཅིག་པུ་གཞིར་བཟུང་གིས་བསམ་སྦུག་དོག་པོའི་སྐད་ཆ་གང་བྱུང་མང་པོ་བཤད་པས་དགོས་པ་མེད། སྙིང་པོ་སྤྱི་དོན་གྱི་ཐད་ལ་འཕྲལ་ཕུགས་གང་ཅིའི་བསམ་བློ་རྒྱ་ཆེ་ཙམ་ཞིག་བཏང་སྟེ། དཔེར་ན། འགོ་བྱེད་ཁག་སུ་དང་སུས་བྱེད། དེས་ལས་འགན་གང་དང་གང་བསྒྲུབ་དགོས་སོགས་འདི་དང་འདི་ཞེས་པའི་བསམ་བློའི་རྒྱུ་ཆ་ཞིག་བཏོན་ཐུབ་ན། དེ་ནས་གྲོས་བསྡུར་དོན་ཕན་གྱི་ཐབས་བྱུས་རྙེད་ཐུབ་ཀྱི་རེད་བསམ་པ་འདུག

ང་རང་ཚོས་ལས་ཀ་དང༌། མི། སྒྲིག་འཛུགས་སོགས་གང་སར་བསྒྱུར་བཅོས་དགོས་ངེས་ཤིག་མ་བྱས་ན་གཏན་ནས་མི་འགྲིགས། ད་ལྟ་ཚོགས་འདུའི་དུས་ཚོད་དང་ཉིན་ཚད་གཏན་འབེབས་ཡོད་ཀྱང་དགོས་ངེས་ལ་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་འགོར་ཡང་འགྲིགས་ཀྱི་རེད། ད་ལམ་གྱི་ཚོགས་འདུ་འདི་གཞན་གྱི་སྐད་ཆ་མང་པོའི་སྐྱོན་སེལ་ཆེད་དུ་མ་ཡིན། དེ་ཡིན་ན་བྱེད་སྟངས་འདི་འདྲ་མ་རེད། དེར་བརྟེན། ཁྱོད་ཚོས་དོན་ངོ་མའི་ཐོག་ཏུ་ལས་འགན་ཁུར་དགོས་པ་དང༌། དོན་དམ་གྱི་ལས་འགན་འཁུར་མཁན་མང་པོ་ཞིག་ཡོང་ཐུབ་པའི་ཐབས་ཤེས་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན། ཁྱོད་ཚོ་ཆེད་མངགས་འདིར་འཛོམས་དགོས་པའི་དོན་དག་སྙིང་པོ་གང་ཡིན་པར་བསམ་བློ་ནན་ཏན་གཏོང་དགོས། ཞིབ་པའི་གནས་ལུགས་བཀའ་བློན་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པས་སང་ཉིན་ཚོགས་འདུར་བརྗོད་ཀྱི་རེད།

དེ་དང་གྲོས་གཞི་ཡིག་ཆ་བཅས་ལ་བསམ་ཞིབ་ནན་ཏན་བྱས་ཏེ། ད་རེས་ཁྱོད་ཚོས་ང་རང་ཚོའི་ལས་དོན་ཁ་ཚ་གལ་ཆེ་དེ་དག་གང་འདྲ་བྱས་ནས་བསྒྲུབ་པ་དགའ། གང་འདྲ་བྱས་ན་འགྲུབ་ཐུབ་པ་སོགས་བྱ་བའི་གནད་གསལ་པོར་བཏོན་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱེད་དགོས། ད་རེས་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུ་གང་ཡོད་བཏང༌། ཀླད་པ་དཀྲུག་རྒྱུ་གང་ཡོད་དཀྲུགས་ནས། དོན་རྡོག་སྙིང་པོ་ཡོད་པ། བོད་སྤྱི་དོན་ལ་ཕན་ངེས་ཤ་ཚའི་སྐད་ཆ་བཤད་རྒྱུ་གང་ཡོད་ཤོད་དགོས། དགོས་མེད་ཀྱི་སྐད་ཆ་སྟོང་པ་མང་པོ་བཤད། ཡི་གེ་ཟང་ཟིང་མང་པོ་བྲིས་ན་ཁྱོད་རང་ཚོར་མང་མོས་རེ་བ་བཅོལ་ནས་འདིར་ཆེད་མངགས་ཡོང་བའི་དགོས་པ་མ་ཚང་བ་རེད།

གང་ལྟར་ཁྱོད་ཚོས་དོན་དམ་མི་དམངས་འཐུས་མིའི་གོ་ཆོད་པ་ཞིག་བྱས་ཏེ་ལས་དོན་ཐོག་ལ་འབྲས་བུ་མངོན་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་ངེས་པར་བྱེད་དགོས། དེ་རིང་ངོས་ནས་བཤད་རྒྱུ་འདི་ཙམ་ཡིན། འཐུས་མི་ཚང་མ་འཛོམས་མཚམས་ང་ཚོ་སྐད་ཆ་ལྷོད་ལྷོད་ཡོང་གི་རེད། ད་ཁྱོད་ཚོས་བསམ་བློ་ཟབ་པོ། བརླིང་པོ། རྒྱ་ཆེ་ཙམ་ཞིག་ངེས་པར་གཏོང་དགོས།”16 ཞེས་ནད་ཐོག་སྨན་འཁེལ་གྱི་བླང་དོར་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་སྩལ།

དེ་མཇུག་ཕོ་བྲང་སརྦ་ཨ་ཤ་རམ་ (Swarg Ashram) ཚོམས་ཆེན་དུ་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་འདི་བཞིན་ཆོལ་གསུམ་ཆོས་ལུགས་དང་བཅས་པའི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་མང་གཙོའི་ལམ་དུ་ཐོག་མར་བསྐྱོད་པའི་ཚོགས་ཆེན་མཛད་སྒོའི་རྟེན་འབྲེལ་བསྐྱངས་པའི་སར། དེ་སྔའི་སྲིད་བློན་ (སྲིད་ཚབ་ཟུར་པ་) ཀླུ་ཁང་པ་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་མཆོག་དང༌། ས་དབང་ཟུར་ཁང་པ་དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས། བཀའ་ཚབ་ཤན་ཁ་པ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ། བཀའ་ཚབ་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ། སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་དགའ་བྲང་བློ་བཟང་རིག་འཛིན། སྐུ་བཅར་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ། ཛ་སག་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས། ཛ་སག་ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན། མཁན་དྲུང་ཏཱ་བླ་མ་ལྕོག་སྟེང་ཐུབ་བསྟན་ནོར་བཟང༌། མཁན་དྲུང་ངག་དབང་དོན་གྲུབ། རྩིས་དཔོན་ཀུན་བཟང་རྩེ་ཚེ་དབང་དོན་གྲུབ། རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བ་ཕ་ལྷ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན། མཁན་རིམ་སོགས་གཞུང་ཞབས་གསར་རྙིང་ཆེ་ཕྲ་རྣམས་དང༌། ཆོས་བརྒྱུད་དང་ཆོལ་གསུམ་འཐུས་མི་རྣམ་པ། ཟུར་ཉན་བཅས་སྤྲོ་སེམས་རབ་ཏུ་འཁོལ་བའི་ངང་བཞུགས་གྲལ་ལ་འཁོད་མཚམས་རྟེན་འབྱུང་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་རིམ་བཏེགས་རྗེས། ཐོག་མར་བཀའ་བློན་བགྲེས་པ་ཟུར་ཁང་དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས་མཆོག་གིས་མཛད་སྒོ་དབུ་འབྱེད་ཀྱི་གསུང་བཤད་གནང༌།17 དེ་བཞིན་སྲིད་ཚབ་ཀླུ་ཁང་པ་མཆོག་ནས་ཀྱང་དགོངས་འཆར་གནང༌།

དེའི་ཕྱི་ཉིན་ཚེས་ ༣ ནས་མུ་མཐུད་དངོས་གཞིའི་ཚོགས་འདུ་འགོ་འཛུགས་བསྐྱངས་ཏེ་ཉིན་བདུན་རིང་བཀའ་སློབ་གཞིར་བཟུང་གྲོས་གཞི་ནང་གསལ་གྱི་དོན་ཚན་ཁག་དང༌། དགོངས་འཆར་གསར་ཐོན་བཅས་ལ་སྦྱང་བཤད་གསེད་བཀྲོལ་གནང་བཞིན་པའི་ཉིན་གསུམ་པ་དེར་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་རྣམས་ཕལ་ཆེ་བ་ཚང་འཛོམས་ཐོག་བཀའ་ཚབ་སྣེའུ་ཤག་བཅས་མཇལ་ཁ་ཞུས་གནང་ལ། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས། ད་ཕན་འགན་འཛིན་ཚོའི་བར་དགོངས་མཐུན་ཇི་བཞིན་མ་བྱུང་བའི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་ཁག་གཅིག་ནས་ལས་ཁུར་ཐོག་ཇི་བཞིན་མ་གནང་བས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཛ་དྲག་སྐབས་སྤྱི་དོན་འཐུས་ཤོར་འགྲོ་བར་གཟིགས་ནས་མི་མང་འཐུས་མི་ཚོར་ད་ལམ་འབྱུང་རྩར་ཞིབ་བརྟག་གིས་ཕྱིས་འབྱུང་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་མི་སྣ་གསར་འདེམས་དགོས་པའི་བཀའ་ཁྱབ་ནན་ཙམ་གནང་བའི་སྙིང་དོན།

“ད་རེས་ཀྱི་འཐུས་མི་མི་གྲངས་ཆ་བགོས་བྱེད་སྟངས་དང༌། མི་འགྲོ་གཏན་འཁེལ་བྱེད་སྟངས་སྐོར་མ་འོངས་པའི་བསམ་ཕུགས་རིང་པོ་ཞིག་དང་སྒོ་བསྟུན་ཏེ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ལ་ཆ་བགོས་ཀྱིས་སོ་སོ་ནས་གནས་སྐབས་འཐུས་མི་གསུམ་རེ་དང༌། རིས་མེད་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་འཐུས་མི་གསུམ་བཅས་ཡིན་ཡང་གཙོ་ཆེའི་ཆོས་བརྒྱུད་གཅིག་ཚང་མིན་18ལྟ་བུར་བསྐྱར་སྣོན་སྤྱི་འཐུས་མི་གཅིག་བཅས་ཁྱོན་མི་གྲངས་བཅུ་གསུམ་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་རེད། ཕྱིན་ཆད་ང་ཚོ་བོད་མི་རིགས་དང༌། ཆོས། སྐད་ཡིག་གིས་ཤན་ཕྱེ་བའི་དར་མདོ། ཨ་མདོ་ཚུན་གྱི་བོད་རིགས་ཡོངས་རྫོགས་གཅིག་གྱུར་ཐོག ཐོབ་ཐང་དང་དབང་ཆ་འདྲ་མཉམ་ཡོད་པའི་སྤྱིའི་གཞུང་དགོས་པ་བཅས་ལ་དམིགས་ནས་འཐུས་མི་བསྡུས་པ་ལས། འཕྲལ་སེལ་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཉུང་ཤས་ཀྱི་འཐུས་མི་ལྟ་བུ་མིན།” ཞེས་དང༌།

ཡང༌། “ལས་དོན་ཐུབ་ངེས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་གང་ཡོད་འཛེམ་ཟོན་དང༌། འཇིགས་ཞུམ་མེད་པར་ཤོད་དགོས། འཛེམ་ཟོན་དང་འཇིགས་ཞུམ་བྱེད་དགོས་ས་སུ་ཡང་མེད། ཁྱོད་ཚོ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་ཀྱི་ཚབ་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ཁོངས་བཙན་བྱོལ་མི་དམངས་ནས་འདེམས་སྒྲུག་བྱས་པའི་ཐོག ལས་སྨོན་དབང་གིས་བོད་མིའི་འགོར་སླེབས་པ་ངས་ཐག་བཅད་པའི་མི་ཤ་སྟག་རེད། དེ་ཡིན་ན་སྤྱིར་བཏང་མི་དམངས་ནང་ཁུལ། གཞུང་ཞབས། གལ་སྲིད་ངའི་ཐོག་ནས་ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་ན་ཡང་ཁྱོད་ཚོས་ང་ལ་ལས་དོན་འདིར་ནོར་འཁྲུལ་འདི་ལྟ་བུ་བྱུང་འདུག་ཅེས་གསལ་པོ་བཤད་ན། ངོས་ནས་དགའ་པོའི་ངང་ནས་ཉན་འཇོག་གིས་ནོར་འཁྲུལ་སྐྱོན་སེལ་བྱེད་དགོས་པ་ལས། ང་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ཟེར་ནས་མཐོན་པོའི་ཁྲི་དང༌། བཙན་པོའི་བཀའ་ཡི་ལས་ལོག་བྱེད་འོས་པ་མིན་ལ་བྱེད་ཀྱི་ཡང་མ་རེད། གལ་སྲིད་བྱས་ན་ང་རང་ནོར་བ་རེད།” ཅེས་དང༌།

ཡང༌། “རྒྱ་གར་ནང་ང་ཚོས་འགྲུབ་ཚོད་དང༌། ཐུབ་ཚོད་ཀྱི་ལས་དོན་འགའ་ཤས་རྗེས་ལུས་དང༌། ཟོམ་འཇོག ཁུར་ལྷོད་ཀྱིས་འཐུས་ཤོར་འགྲོ་བ་འདི་ལ་ཧ་ཅང་བློ་ཕམ་ཆེ་ཞིང་ཐབས་སྡུག་ཅིག་རེད།” ཅེས་དང༌།

ཡང༌། “སྔ་ལོ་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་ཉིད་མ་སུ་རིར་ལས་དོན་ཚགས་ཚུད་ཆེད་བཀའ་ཤག་ཡོད་མུས་ཐོག་ནང་གསེས་ལས་བགོས་ཟུར་དུ་བྱས་ཏེ་ནང་སྲིད་ལ་ཟུར་ཁང་དང༌། ཕྱི་འབྲེལ་ལ་སྣེ་ཤག ཆོས་དོན་ལ་ཤན་ཁ། འདུ་འགོད་ལ་གཡུ་ཐོག་བཅས་19ནས་འགོ་འཛིན་བྱས་ཏེ་ལས་དོན་ཆུང་ཙག་རིགས་ལས་ཁུངས་སོ་སོས་འགན་ཁུར་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། གལ་ཆེའི་རིགས་ཁོངས་སོ་སོས་འཆར་གཞི་བཀོད་དེ་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་ཐོག་གོ་བསྡུར་བྱེད་རྒྱུ་བྱས་ཀྱང༌། དེ་འདྲའི་ལས་དོན་རྣམས་ཁུངས་འཁྱོལ་པོ་ཞིག་བྱུང་མ་སོང༌། ད་རེས་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་རྒྱུའི་གོང་ལས་བགོས་ཀྱི་མི་འགྲོ་གཏན་འཁེལ་བྱེད་རྒྱུའི་གྲས་ཆོས་དོན་དང༌། ནང་སྲིད། འདུ་འགོད། ཕྱི་འབྲེལ། ཤེས་རིག་སློབ་གསོ་བཅས་ཡོད་པ། ནང་སྲིད་ཁོངས་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་བདེ་འཇགས་ཀྱི་འགན་ཁུར་བ་ཟུར་དུ་ཡོད་པ་དང༌། གང་ལྟར་ད་ལམ་ལས་བྱེད་གཏན་འཁེལ་དགོས་པ་རྣམས་ད་ཕན་ལས་དོན་གྱི་སྐྱོན་དང༌། ཉམས་མྱོང་ལ་ཞིབ་འཇུག་གིས་དོན་ཕན་འཐུས་ཤོར་མི་འབྱུང་བའི་མི་འགྲོ་བསྐོ་འཛུགས་བྱེད་རྒྱུ་ལས། མིང་དང༌། གོ་ས། རྒན་གཞོན་སོགས་ལ་སྟབས་བསྟུན་བྱེད་མ་དགོས། ལས་འགན་སུས་ཐེག་པ་དང༌། སུ་ལ་བྱེད་འདོད་ཡོད་པ། སུས་བྱེད་ཐུབ་པ། སུ་ལ་འོས་པ་བཅས་ལ་འགན་སྤྲོད་པ་ལས་མཛེས་ཚོན་ཟོལ་འཇོག་བྱེད་རྒྱུ་འཐུས་ཤོར་གྱི་གཞི་རེད། ངའི་སེམས་ལ་ལས་བྱེད་གཞོན་པ་མི་འགྲོ་མང་ཙམ་ཞིག་བྱུང་ན་སྙམ།”20 ཞེས་སོགས་སྩལ།

སྐབས་དེའི་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཁག་གཅིག་གིས་ས་དབང་ཟུར་ཁང་དང་གཡུ་ཐོག་སོགས་མཛད་གཙོ་འགའི་ཕྱག་ལས་གནང་ཕྱོགས་ཀྱི་ངོས་ནས་གཞུང་དོན་འཐུས་ཚང་བྱུང་མིན་སྐོར་གྱི་སྐྱོན་འཛུགས་དང་རྙོག་གླེང་ཤུགས་ཆེ་བྱུང་ཡོད་ཚོད་ཀྱང༌། མཐའ་དོན་མ་སུ་རི་ནས་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་ཆོས་དོན་དང༌། ནང་སྲིད། འདུ་འགོད། ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང༌། ལྡི་ལི་དོན་གཅོད་བཅས་ཡོད་མུས་ཐོག་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་དང་ནང་སྲིད་ཡན་ལག་བདེ་སྲུང༌། དྲིལ་བསྒྲགས། ལས་བྱེད་བདག་གཉེར་ཁང་བཅས་གསར་འཛུགས་གནང་རྒྱུ་དང༌། ལྷན་ཁང་དེ་དག་གི་གཙོ་འཛིན་དང་ལས་རོགས། ལས་བྱ་བཅས་ཀྱི་འོས་འཆར་སོགས་ྋསྙན་འབུལ་ཞུས་བཅར་སྐབས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་བཀའ་སློབ་ཕེབས་གསལ། “ཁྱེད་ཚོ་འཐུས་མི་རྣམས་ནས་ཉིན་ཤས་རིང་ཚོགས་འདུ་འཚོགས་ཏེ་ལས་དོན་སྐོར་སྦྱང་བཤད་ཡག་པོ་བྱུང་འདུག

དེ་རིང་ལས་བྱེད་གསར་བསྐོའི་འོས་ཐོ་མིང་ཤོག་ཀྱང་ཕུལ་འབྱོར་བྱུང་བ་བཅས་ཡག་པོ་རེད། སྔ་ལོ་ལས་བགོས་མི་འགྲོའི་ཐོག་ནས་བར་ལམ་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་བར་བརྟེན། ད་རེས་ཁྱེད་ཚོས་བསམ་བློ་ཞིབ་ནན་བཏང་སྟེ་འཆར་གཞི་གསར་འགོད་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་བསམ་བྱུང་ཡང༌། མྱོང་གོམས་མེད་པ་ལྟ་བུས་མ་བདེ་བ་བྱུང་ཡོད་ན་ཁྱད་པར་མི་འདུག ཁྱེད་ཚོས་བསམ་བློ་རྒྱ་ཆེ་ཙམ་བཏང་ནས་གནས་ཚུལ་རྟོགས་པའི་འཆར་གཞི་གསལ་པོ་ཞིག་འགོད་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཆེན་པོ་བྱུང༌། ད་ལྟའི་འོས་འཆར་འདི་ནི་སྦུག་སྦུག་འདྲ་ཞིག་འདུག་འོན་ཀྱང་འགལ་བ་ཆེར་མེད། ངོས་ནས་བརྟག་ཞིབ་བྱེད་ཆོག” ཅེས་དང༌།

ཡང༌། “ང་ཚོའི་རྩ་བའི་ལས་འགན་ནི་རྒྱ་མི་དམར་པོ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད། དེ་བྱེད་པར་གལ་གནད་ཆེ་ཤོས་སུ་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་འདི་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ནས་ཁས་ལེན་ཐུབ་པ་ཞིག་དགོས། དེ་བྱུང་ན་སྤྱི་དོན་ཐོག་གང་སར་ནུས་པ་ཆེ་བ་ཡོང་གི་རེད། ང་ཚོའི་གཞུང་འདི་ཕྱི་ལོགས་སུ་འདྲ་ཆགས་པོ་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར། དོན་ལ་ཚགས་ཚུད་པོ་དང་ཕྲ་ཚུགས་པོ་ཞིག་དགོས།

ང་རང་ཚོ་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་སྐབས་ཚང་མ་སེམས་ཤུགས་ཆེན་པོ། རྡོག་ལ་སྒྲིལ་བོ། བོད་གཞུང་ཡང་ཚགས་ཚུད་པོ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུ་ཉག་གཅིག་ཀྱང༌། དེ་ནས་རིམ་པས་ཇི་བྱུང་ངས་ཞུ་མི་དགོས། བར་དེར་ང་ཚོའི་འདོད་བློ་ཁེངས་པ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མ་བྱུང༌། ཐབས་སྡུག་པོ། བློ་ཕམ་ཡང་ཆེན་པོ་བྱུང༌།”21 ཞེས་དང༌།

ཡང༌། “ཁྱེད་ཚོས་མནའ་གན་མནའ་གན་ཞེས་གལ་ཆེ་མདོག་གསུང་གི་འདུག འདི་ལའང་ངོས་ཡིད་ཆེས་མེད། ངོས་ཀྱིས་དཀོན་མཆོག་དང་ལས་འབྲས་དཔང་པོར་བཞག་སྟེ་ཁ་ནས་གང་བཤད་ལག་ཏུ་ངོ་མ་བསྟར་ཐུབ་པ་དེ་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མནའ་གན་ཟེར་བ་བོད་དུའང་ཐེངས་མང་པོར་བཞག་སོང༌། རྒྱ་གར་དུའང་མ་སུ་རིར་འབྱོར་མ་ཐག་པ་དང༌། དེ་རྗེས་རྡོ་རྗེ་གདན་བཅས་ལའང་མནའ་གན་མཐུ་མོ་ཆེ་བཞག་སོང༌། འདི་དག་ལ་ཕན་ནུས་ག་རེ་བྱུང་ཡོད་དམ། ད་རེས་ཡང་བསྐྱར་མནའ་གན་འདྲ་ཆགས་ཤིག་བཞག་པ་བཅས་ཡི་གེ་སྟོང་པ་མང་པོ་དང༌། སྐད་ཆ་སྟོང་པ་མང་པོ་ལ་ངོས་ནས་ཆ་འཛིན་བྱེད་ཐབས་མེད། ངོས་ནས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་ཆ་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཕྱིན་ཆད་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཡིན།” ཞེས་དང༌།

ཡང༌། “ད་རེས་འདིར་ཁྱོད་ཚོ་མི་དམངས་འཐུས་མི་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་དང་པོ་འཚོགས། འཐུས་མི་ཚང་མས་ཀླད་པ་དཀྲུགས་ཏེ་བསམ་བློ་བཏང་བ་དེ་ཡག་པོ་བྱུང༌། ད་དུང་མུ་མཐུད་ཉམས་མྱོང་གསོག་དགོས། མུ་མཐུད་སྲིད་དོན་ལ་གོམས་འདྲིས་ཡོང་ཐབས་བྱས་ཏེ་འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་འགྲོ་ལུགས་བཟང་པོ་དང་མཐུན་པའི་རང་རེ་བོད་གཞུང་མཚན་ཉིད་ཚང་བ་ཞིག་ཆགས་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས། ཁྱོད་ཚོས་ཕྱི་ནང་གང་སར་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་དང༌། བློ་སྟོབས་ཆེ་བསྐྱེད་བྱས་ནས་རང་བློས་གནད་དོན་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་ཞིག་ངེས་པར་བྱེད་དགོས།

ད་རེས་ཚོགས་འདུ་གྲོལ་ནས་འགའ་ཤས་འདིར་སྡོད་དགོས་པ་དང༌། འགའ་ཤས་གཞན་དུ་འགྲོ་དགོས་ཡོང་གི་རེད། ཁྱེད་ཚོ་གང་དུ་གནས་ཀྱང་བསམ་མེད་ལྷོད་གཡེང་དུ་མ་བསྡད་པར་རྟག་ཏུ་སྤྱི་དོན་རང་ལ་བསམ་ནས་དོ་ཁུར་ཆེ་བསྐྱེད་ཀྱི་མི་དམངས་འཐུས་མིའི་གོ་ཆོད་པ་ཞིག་བྱེད་དགོས། ཡང་ལོ་རེ་གཉིས་ནས་མི་དམངས་སྤྱི་འཐུས་གྲངས་འབོར་སྤར་དགོས་ཡོད་མིན་སྐབས་བབས་གནས་ཚུལ་དང་བསྟུན་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས།”22 ཞེས་སོགས་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་ཞིབ་རྒྱས་སུ་སྩལ།

བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་རྣམས་ལོ་ཡུན་གསུམ་དང་འཆར་ཅན་ཟླ་རེར་ལྷན་ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་དང༌། འཕར་ཚོགས་ཇི་དགོས་སྐབས་འཕྲལ་བྱ་རྒྱུ། སྔ་འཕྲོས་སྤྱི་འཐུས་རྣམས་རྒྱུས་མངའ་ཤེས་རྟོགས་དང་ཉམས་མྱོང་གསོག་ཆེད་ལྷན་ཁང་ཁག་ལ་འཐུས་མིའི་ངོ་བོའི་ཐོག་ནས་མཉམ་ཞུགས་གནང་རྒྱུ་སོགས་གྲོས་ཆོད་ཀྱིས་གཙོས་ཞུ་སྒོའི་འཆར་གཞི་ཁག་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་སྙན་སྒྲོན་འབུལ་ལམ་ཞུས་པ་དེར་བཀའ་འཁྲོལ་ཕྱག་རྟགས་སྤྱི་སྨིན་སྩལ།

ད་ཕྱིན་བོད་གཞུང་གི་སྲི་ཞུའི་ལས་བྱེད་ཁོངས་འགྲོ་མི་ཕ་ཤུལ་རྒྱུད་འཛིན་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་རྙིང་པ་དེ་རིགས་མིན་པར་གྲལ་རིམ་དང་རིགས་རུས། ཕོ་མོ་སོགས་དབྱེ་བ་མེད་པར་ཤེས་ཡོན་དང་ལྷག་བསམ། འཇོན་ཐང་བཅས་སུ་ལ་ཡོད་ན་འཛུལ་ཞུགས་ཆོག་པ་སོགས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་གསར་བཏོད་དང༌། ལས་བྱེད་བཀོད་སྒྲིག་བསྒྱུར་བཅོས་གནང་བའི་དངོས་དོན་གནས་ལུགས་ཁག་བོད་མི་སྡོད་སྒར་ཡོངས་ལ་དྲིལ་བསྒྲགས་མཛད།

སྤྱི་འཐུས་རྣམས་དང༌། བཞུགས་སྒར་དུ་བཅའ་བཞུགས་རང་གཞུང་ལས་ཁུངས་མ་ལག་དང་བཅས་པའི་ལས་བྱེད་ཡོངས་རྫོགས་མཉམ་ཞུགས་ཟླ་དྲུག་ལས་བསྡོམས་ཚོགས་འདུ་རེ་གནང་རྒྱུ་དང༌། ཚོགས་འདུའི་གཙོ་འགན། འཛིན་སྐྱོང་གི་གཙོ་འཛིན་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་ཁོ་ནས་གནང་ལམ་དེ་དག་སྤྱི་སྲོལ་དང་མི་མཐུན་པས་ལས་དོན་ཐོག་སྔར་བས་སྐུལ་སྤེལ་ཡོང་ཐབས་ཆེད། ད་ལམ་ཟླ་དྲུག་ལས་བསྡོམས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་པ་འདི་ནས་བཟུང་ཚོགས་གཙོའི་ཐད་གཙོ་འཛིན་ཁོངས་ནས་མི་གཅིག་དང༌། འགན་འཛིན་ཁོངས་ནས་མི་གཅིག འཐུས་མིའི་ཁོངས་ནས་མི་གཅིག་བཅས་རང་ཁོངས་སོ་སོས་འདེམས་རྒྱུ་དང༌། འདམས་ཐོན་གསུམ་ནས་ཉིན་རེའི་ཚོགས་གཙོ་རེས་འཁོར་བྱ་རྒྱུ་དང༌། ཚོགས་འདུའི་ལས་དོན་ཕྱོགས་བསྡོམས་སྐབས་འདེམས་ཐོན་གསུམ་ཀས་འཁུར་མཉམ་ལེན་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་གཏན་འབེབས་གནང༌།

འདི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ནང་བཀའ་ཕེབས་གསལ། “༡༩༦༠ ནང་ངོས་ནས་སྲིད་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་ལས་དོན་གཉེར་བ་དང་ཆབས་ཅིག བཀའ་ཤག་དང་མི་གཞན་ཁག་གཅིག་དང་མཉམ་རུབ་ཀྱི་སྒོ་ནས་འཐུས་སྒོ་ཚང་བའི་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་སུ་སྐྱོད་པའི་ལས་རིམ་དཀའ་ཚེགས་དང་ལྡན་པ་དེ་ཐོག་མའི་འགོ་འཛུགས་ལྟ་བུར། ལོ་འདིའི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢ ཉིན་བོད་མི་དམངས་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་དེ་གསར་འཛུགས་བྱས་ཤིང༌། ཆེས་མཐོའི་ཁྲིམས་བཟོའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་དེ་ནི་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་སྟེ་དབུས་གཙང་དང༌། ཨ་མདོ། ཁམས་བཅས་ཀྱི་མངའ་ཁུལ་ནས་སོ་སོའི་འདོད་མོས་ལྟར་རང་དབང་གི་འོས་ཤོག་འཕེན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདེམས་ཐོན་བྱུང་བ་ཞེ་གཅིག་ཡིན།

ད་དུང་བོད་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་གི་འཐུས་མི་རྣམས་ཀྱང་དེའི་ནང་ཚུད་ཡོད་པར་མ་ཟད། རྗེས་སུ་བོན་པོའི་འཐུས་མིའང་འཚུད་ཐབས་བྱས་ཡོད། ལྷན་ཚོགས་དེར་བོད་མི་དམངས་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཁང་ཞེས་མཚན་གསོལ་ཐོག གྲོས་ཚོགས་ཁང་ལྟ་བུའི་ལས་ཁུར་འགན་ལེན་བྱེད་མུས་དང༌། སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཁང་དེས་སྤྱི་དོན་གལ་ཆེའི་ཐོག་བཀའ་ཤག་དང་ལྷན་ཁང་ཁག་གི་དྲུང་ཆེ་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་ཟླ་རེར་ཆེས་མཐོའི་རྒྱུན་ལས་ཚོགས་འདུ་ཞེས་ཚོགས་འདུ་རེ་འཚོགས་བཞིན་ཡོད།

དམིགས་བསལ་གྱི་དུས་སྐབས་སུ་བོད་གཞུང་ཆེས་མཐོའི་རྒྱུན་ལས་ཚོགས་འདུ་ཞེས་བཀའ་ཤག་དང་ལྷན་ཁང་ཁག་གི་དྲུང་ཆེ་བཅས་ལྷན་འཛོམས་འཕར་མ་གནང་སྲོལ་ཡོད་ཅིང༌། དེ་སྐབས་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་དང་དྲུང་ཆེ་ཚོས་དགོངས་འཆར་བཏོན་ཚད་ཀྱང་ཐག་གཅོད་སྤྱི་འཐུས་མང་མོས་ཀྱིས་འགྲོ་དགོས། (དེང་སང་བཀའ་བློན་རྣམས་ངོས་ནས་བསྐོ་གཞག་མི་བྱེད་པར་འོས་འདེམས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།) སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཁང་གི་འཐུས་མི་རྣམས་ནས་ལས་དོན་གང་ཡིན་ཐོག་འོས་ཤོག་འཕངས་ཏེ་ཐག་གཅོད་དང་ལག་བསྟར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་དང༌། “ལས་དོན་འགོ་འཛུགས་ཀྱི་སྐབས་དེར་བསྒྱུར་བཅོས་བཀོད་སྒྲིག་གསར་པ་དེ་རྣམས་འདོད་བློ་ཁེངས་པ་ཞིག་བྱུང་ཐུབ་མེད། གང་ཡིན་ཞེ་ན། བསྒྱུར་བཅོས་དེ་རིགས་ནི་བོད་མི་ཚོའི་ངོས་ནས་བཤད་ན་གློ་བུར་ཐོད་བརྒལ་གྱི་ལས་རིམ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། བོད་མི་ཁ་ཤས་ཀྱིས་དྷ་རམ་ས་ལར་གུང་ཁྲན་དམར་ལུགས་ངོ་མ་ལག་བསྟར་བྱེད་ཀྱི་འདུག་ཅེས་བརྗོད་མཁན་ཡང་བྱུང༌།

ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུའང་ད་དུང་ང་ཚོར་དཀའ་ངལ་མང་པོ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང༌། དུས་བབས་དང་བསྟུན་ནས་གནས་ཚུལ་ལ་འགྱུར་བ་དང་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པར་བརྟེན། ང་ཚོ་གཞིས་ལུས་སྤུན་ཟླ་ཚོ་དང་བསྡུར་ན་གོམ་སྟབས་ཆེན་པོས་མདུན་ནས་མདུན་དུ་བསྐྱོད་ཡོད་པས་ཁོང་ཚོས་ང་ཚོའི་ས་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱ་དགོས་པ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད།

ངོས་ནས་དེབ་འདི་འབྲི་སྐབས་ (༡༩༩༧) ད་དུང་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་འདི་བཞིན་སྔར་ལས་དམངས་གཙོ་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བའི་བྱེད་ཐབས་ཁག་ལ་འབད་རྩོལ་གསར་པ་བྱེད་མུས་ཡིན།” ཞེས་དང༌། “བོད་ནས་གསར་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་པའི་གཞུང་ཞབས་རྒན་གྲས་ཁག་གཅིག་ནས་བསྒྱུར་བཅོས་དེ་རིགས་ཐོག་མར་དང་ལེན་བྱེད་མ་ཐུབ་ཀྱང༌། རིམ་པས་ཁོང་ཚོས་བསྒྱུར་བཅོས་དེ་དག་དགོས་གལ་དུ་མཐོང་སྟེ། སྤྲོ་སེམས་འཁོལ་བའི་ངང་བཅོས་བསྒྱུར་ལས་དོན་ལ་གཞོགས་འདེགས་ཧུར་བརྩོན་གནང་བར་ངོས་ནས་དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་ཁོང་ཚོ་སེམས་བཅང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།” ཅེས་དང༌། “སྐྱབས་བཅོལ་གྱི་ཐོག་མའི་དུས་སྐབས་སུ་ངོས་རང་ཚད་གཞི་ངེས་ཅན་གྱི་བཟོད་བདེའི་འཚོ་གནས་གང་ལེགས་བྱུང་ཡོད་ཀྱང༌། གཞུང་ཞབས་མང་ཆེ་བ་དེ་འདྲ་གང་ཡང་བྱུང་མེད་པ་དང༌། ལྷག་པར་ཁོང་ཚོའི་ནང་བགྲེས་སོང་འགའ་ཤས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་པོ་བྱུང་འདུག དཔེར་ན། ཁ་ཤས་བ་ཁང་ནང་སྡོད་དགོས་བྱུང་ཡང་ད་དུང་ཞལ་རས་འཛུམ་མདངས་རྒྱས་བཞིན་འཁང་ར་དང་རྙོག་གླེང་གང་ཡང་མ་བསླངས་པར་བསྡད་པ་རེད། དེ་སྔོན་ཁོང་ཚོ་བོད་ལ་ཡོད་སྐབས་འཚོ་ཐབས་སྟོབས་འབྱོར་ལེགས་པོ་ཡོད་པ་དང༌། གཞི་རྐང་སྐབས་དེར་ངོས་ནས་བཅོས་བསྒྱུར་གྱི་ལམ་ཕྱོགས་དེར་ཁོང་ཚོར་རྙིང་ཞེན་བག་འཁུམས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་སེམས་གཏིང་ནས་མོས་མཐུན་མེད་ཀྱང༌། ཚང་མས་འབད་འབུངས་ངང་དཀའ་ངལ་ཅན་གྱི་ལོ་ཟླའི་ནང་བསྒྱུར་བཅོས་ལས་དོན་ཐོག་ལེགས་སྐྱེས་ཕུལ་ཡོད་པར་མ་ཟད། དཀའ་ངལ་འཕྲད་སྐབས་སྤྲོ་སེམས་ཀྱིས་ཁེངས་པའི་ངང་བོད་མི་སྤྱི་ཡོངས་དང་སྐྱིད་སྡུག་མཉམ་མྱོང་བྱེད་པ་དང༌། སྒེར་སེམས་སྤུ་ཙམ་ཡང་མེད་པར་བོད་མི་ཚོའི་འཚོ་གནས་རྩ་འཐོར་སོང་བ་དེ་བསྐྱར་འཛུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ནང་རྩལ་སྤྲུགས་ཁུར་བརྩོན་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

དུས་སྐབས་དེར་ཁོང་ཚོ་རང་ཉིད་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་གནས་ཚད་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལས་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་ཁ་གཏད་མཐོ་བ་འཚོལ་སྒྲུབ་བྱེད་ཐུབ་པ་ཡོད་ན་ཡང༌། ཁོང་ཚོར་ཟླ་རེར་གླ་ཕོགས་ཧིན་སྒོར་དོན་ལྔ་ (༧༥) (དབྱིན་ཇི་པོན་ཌི་ ༣ ཙམ་ཡིན) ཙམ་ལས་མེད་ཅིང༌། སྐབས་དེར་འཛིན་སྐྱོང་གི་ལས་དོན་དེ་ཡང་ལས་སླ་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་མི་སུས་ཀྱང་ཤོད་ཐུབ་ཐབས་མེད་པ་དང༌། མི་སྒེར་ཕན་ཚུན་དབར་ཁ་རྩོད་ཕྲན་བུ་ཡོང་རྒྱུ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་ཡིན་ནའང༌། མི་ཚང་མས་སྒེར་སེམས་མེད་པའི་སྒོ་ནས་གཞན་ཕན་ཆེད་སྟོབས་ཤུགས་ཡོད་རྒུ་བཏོན་ཡོད།”23 ཅེས་འཁོད།

ཐུགས་བསྐྱེད་རྨུ་ཐག་གསེར་གྱི་བ་གམ་ལས།།

འཕོས་པའི་ཞི་བསིལ་ཕན་བདེ་སྣང་བའི་མཛོད།།

མང་གཙོའི་གནམ་མཐོང་ཟླ་བ་འོད་པོ་ཆེ།།

འཇིག་རྟེན་ཚ་གདུང་སེལ་བའི་གཉེན་དུ་བསྟབས།།

ལུགས་གཉིས་གདུགས་དཀར་གཡོ་བའི་རྩེ་དགའ་དང༌།།

འགྲོགས་པའི་ཐུ་བྷོད་གངས་ཀྱི་འདུན་མའི་སྒོ།།

ཆེས་ཆེར་འབྱེད་པའི་དགའ་སྟོན་ལྷ་ཡི་ཟས།།

བཀྲམས་པ་འདི་ཀོ་སྲིད་པའི་སྤྱན་དུ་ལྷུང༌།།

ཐུགས་རྗེ་སྤྱན་གྱི་ཕྱག་ཟུང་ཡངས་པོ་དང༌།།

ལེགས་བཤད་བདུད་བརྩི་འཇོ་བའི་ཐིགས་པ་རེས།།

ཆོལ་གསུམ་མཐུན་ལམ་རྡོག་རྩའི་རང་བྱུང་སྒྲ།།

བསྐལ་ནས་བསྐལ་པར་སྒྲོག་པའི་ཚུལ་ལ་ལྟོས།།

དེ་ཚེ་གཞུང་དྲང་གཞུ་རྒྱུད་ལ།།

བདུངས་པའི་བདེན་དོན་སྲོག་གི་མདའ།།

ཆོལ་གསུམ་ཡིད་ཀྱི་མཐེབ་ལོང་ལས།།

འཕུར་པའི་སྙན་པ་རླུང་གིས་འཐེན།།

ཨེ་མ་བསྐལ་ནས་བསྐལ་པར་སྦྲེལ་བྱེད་པའི།།

གངས་ཀྱི་སྲས་པོ་སྐྱོང་བའི་ལམ་བུ་སྟེ།།

མ་ལག་སྡེ་ཚན་ལྷ་ཡི་ཐེམ་སྐས་མ།།

བཙུགས་པའི་རི་མོ་སྲིད་པའི་མཐའ་ལ་བརྐྱངས།།

13 མནའ་གན་ཡིག་ཆ་ཆ་ཚང་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་བཀོད་ཡོད།

14 བཀའ་ཟུར་བདེ་གྲོང་དབང་འདུད་རྡོ་རྗེས་མཛད་པའི་’སྒེར་ཟུར་ཁང་གི་གཡོག་ནས་བོད་ཀྱི་བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བཤད་པ།’ ཤོག་ངོས་ ༩༧-༩༨ བར་གསལ། བོད་གཞུང་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནས་ ༡༩༩༩ ལོར་པར་སྐྲུན། (ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཕྲེང་ ༨)

15 དགེ་ལུགས་སྤྱི་འཐུས་སེར་སྨད་སྤྱི་སོ་བློ་བཟང་རྣམ་རྒྱལ། རྙིང་མའི་སྤྱི་འཐུས་ཀརྨ་ཐུབ་བསྟན། བཀའ་བརྒྱུད་སྤྱི་འཐུས་ཨ་ཁྲོ་སྤྲུལ་སྐུ་ཀརྨ་གཞན་ཕན་ཆོས་ཀྱི་ཟླ་བ། ས་སྐྱའི་སྤྱི་འཐུས་བྱེ་གཞོངས་ཚེ་དབང་རྟ་མགྲིན། དབུས་གཙང་སྤྱི་འཐུས་ཆུ་ཤུར་བསམ་མཁར་ཚེ་རིང་དབང་འདུད། གྲི་གུ་གཞིས་འོག་གཏམ་ཤུལ་བདེ་གྲོང་དབང་འདུད་རྡོ་རྗེ། འཕྱོངས་རྒྱས་མཁར་གཙང་ཆུ་འཁོར་གྲ་བཞི་བརྒྱ་དཔོན་སྐལ་བཟང་དགྲ་འདུལ། མདོ་སྟོད་སྤྱི་འཐུས་བྲའུ་དཔོན་རིན་ཆེན་ཚེ་རིང༌། ལི་ཐང་འཇང་ཚ་ཚང་ཚེ་རིང་མགོན་པོ། ཏྲེ་ཧོར་ས་འདུ་བློ་བཟང་སྙན་གྲགས། མདོ་སྨད་སྤྱི་འཐུས་རེབ་གོང་ཨ་ལགས་ཁྲི་རྒན། ཕྱིས་སུ་དགོངས་པ་ཞུས་ཚབ་སྟོང་འཁོར་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་བྱང་ཆུབ་བླ་བྲང་གུང་ཐང་ཚུལ་ཁྲིམས། ཁྲི་བཅུ་དཔོན་རྡོ་རྗེ་དཔལ་བཟང་བཅས།

16 ‘སྤྱི་འཐུས་དང་བཀའ་ཤག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ།’ པོད་དང་པོ། ཤོག་ངོས་ ༤ ནས་ ༧ བར་གསལ། ༢༠༠༡ ལོར་བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་པ།

17 གསུང་བཤད་ཆ་ཚང་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་བཀོད་ཡོད།

18 སྤྱིར་ཆོས་བརྒྱུད་ཆེན་པོ་བཞིའི་སྤྱི་འཐུས་བསྐོ་གཞག་ཟིན་ཀྱང་གཙོ་ཆེའི་ཆོས་བརྒྱུད་གཅིག་ མ་ཚང་བ་ནི་སྐབས་དེར་རྙིང་མའི་སྤྱི་འཐུས་ངོ་བཅར་མ་ཐུབ་པའི་དོན་ཡིན་འདུག

19 སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི’མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ’ཕྱག་དེབ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༣༣༩ དང༌། གཡུ་ཐོག་བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ་ཀྱི’སྐུ་ཚེའི་བྱུང་བ་ཆེ་ལོང་ཙམ་མ་བཅོས་ལྷུགས་པར་བརྗོད་པ’ཤོག་གྲངས་ ༤༣ གཉིས་སུའང་གསལ།

20 བཀའ་སློབ་ཆ་ཚང་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་བཀོད་ཡོད།

21 དྷ་རམ་ས་ལར་བཞུགས་སྒར་སྤོ་བཞུགས་གནང་རྗེས་ཕྱི་སྲིད་བཀའ་བློན་སྐུའི་གཅེན་པོ་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་དང༌། བཀའ་བློན་ཟུར་ཁང༌། གཡུ་ཐོག་བཅས་ཀྱི་དབར་གཞུང་དོན་ཐུགས་འགན་བསྐྱེད་ཕྱོགས་ལ་དགོངས་ཚུལ་མི་སྙོམ་པར་ཐུགས་གཤིན་དན་མིན་ཕྲན་བུ་བྱུང་བ་ལྟ་བུས། བཀའ་བློན་ཟུར་གཡུ་གཉིས་མཛད་འགན་དགོངས་ཞུས་ཀྱིས་ཀ་རྡོར་ཁུལ་དང༌། ཀ་ཏ་སོགས་སུ་རྒྱུན་རིང་བཞུགས་པའི་སྟབས་ལས། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཛ་དྲག་དེ་ལྟའི་སྐབས་འགན་ཡོད་རྣམས་ནས་སྤྱི་དོན་ཐོག་ཐུགས་ཁུར་དང༌། ཐུགས་སྣང་སྐྱེད་ཆོག་མི་གཤིན་པའི་གཟིགས་ཚུལ་བྱུང་སྟེ་བཀའ་བཀྱོན་ཕེབས་པ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་སྙམ་ཡང༌། དོན་གནས་འདི་སྐོར་ཡིག་ཐོག་མེད་པའི་ཡུན་རིང་གི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟེན། བཤད་སྒྲོས་རྣམས་མཛད་རྣམ་ནང་འགོད་ཐལ་མི་དགོས་པ་ཞུས་ཤིང༌། དངོས་དོན་ཇི་བཞིན་ཞུ་ཚོད་མ་ཐིག་ཀྱང་གཡུ་ཐོག་ལྷ་ལྕམ་ཚེ་རིང་སྒྲོལ་དཀར་ནས་བྲིས་གནང་བའི་‘ཡབ་གཞིས་གཡུ་ཐོག་ས་དབང་དམ་པ་བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ་མཆོག་གི་སྐུ་ཚེ་བྱུང་བ་ཆེ་ལོང་ཙམ་མ་བཅོས་ལྷུག་པོར་བརྗོད་པ་’ཞེས་པའི་ནང་རོབ་ཙམ་གསལ་འདུག་པས། ཐུགས་སྣང་གནང་དགོས་ཡོད་རིགས་ནས་དེར་གཟིགས་པར་ཞུ།

22 ‘སྤྱི་འཐུས་དང་བཀའ་ཤག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ།’ པོད་དང་པོ། ཤོག་ངོས་ ༡༩ ནས་ ༣༣ བར་གསལ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་པ།

23 རང་རྣམ་’བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་’དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༡༨༢ ནས་ ༡༨༣ བར་གསལ།

ས་བཅད་གཉིས་པ།

མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཅན་མི་དྲུག་གི་སྙན་ཞུ་དང༌། དེ་འབྲེལ་གྱི་གནས་ཚུལ།

སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་བསྲེགས་བཅད་བརྡར་བའི་གསེར་བཞིན། དེ་སྔའི་ཆབ་སྲིད་ལམ་སྲོལ་རྩ་བཟུང་མ་དགོས་པར་གཞུང་ཞབས་ཆེ་ཕྲའི་གོ་མིང་ཕྱིར་བསྡུ་བསྐྱངས་ཏེ། འཛམ་གླིང་ཡར་ཐོན་རྒྱལ་ཁབ་སྤྱིའི་འགྲོ་ལུགས་དང་མཐུན་པར་བོད་འདིར་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་ཡང་དག་པའི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་གསར་བཏོད་དང༌། གཞུང་གི་མཛད་འགན་ཁག་བགོས་ལས་ཁུངས་སྡེ་ཁག་དང༌། ཡན་ལག་ལས་ཁུངས་ཁག་བཅས་གསར་འཛུགས་དང་འབྲེལ་གཞུང་འཛིན་ཐད། ཆོལ་ཁ་དང༌། ཆོས་ལུགས། ཕོ་མོ། རིགས་རུས། རྒན་གཞོན་དབྱེ་བ་མེད་པར་ལྷག་བསམ་དང་ཤེས་ཡོན། འབྱོན་ཐང༌། ཧུར་བརྩོན་སོགས་ལ་གཞིགས་ཏེ། སྤྱི་ཁྱབ་བཀའ་ཤག་དང་ལས་ཁུངས་ཁག་གི་གཙོ་འཛིན། འགན་འཛིན། དྲུང་ཆེ་ཆུང༌། གཤམ་འོག་ལས་བྱེད་དང་བཅས་པ་གསར་འདེམས་འཆར་ཕུལ་ཕྱག་རྟགས་སྩལ་ཐོག་བཀོད་སྒྲིག་ལེགས་པར་གྲུབ་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌།

སྐབས་དེ་ཤེད་དུ། ཌལ་ཧོར་གནས་སྡོད་བོད་མིའི་ཁོངས་ནས་ཚ་རྡོར་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་དང༌། བྱང་རྩེ་ཞལ་ཟུར་མདོ་སྨད་ངག་དབང་མཁྱེན་རབ། སེར་སྨད་ཕྱག་མཛོད་སྨར་ཁམས་ངག་དབང་བསྟན་པ། མལ་གྲོ་གོང་དཀར་ལས་དྲུང་ཐུབ་བསྟན་དར་རྒྱས། རྒྱལ་རྩེ་ཀ་བཞི་སྐལ་བཟང་ནོར་བུ། ཆུ་ཤུར་ཀུན་བཟང་བཅས་མི་དྲུག་གིས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་གཞི་ལག་ལེན་བསྟར་ཁུལ་གྱིས་ཆོལ་གསུམ་མི་སྣ་འདུས་པའི་‘བོད་མི་དམངས་སྤྱི་འཛིན་ཚོགས་སྡེ་ལས་འགུལ་’ཞེས་བཏགས་ཏེ། ‘བོད་སྤྱི་འཛིན་རྒྱལ་ཁབ་’ཟེར་བ་ཞིག་གསར་འཛུགས་དང༌། གཞུང་གསར་དེའི་ལས་ཁུངས་སྡེ་ཚན་ཁག་གི་གཙོ་འཛིན་དང་དྲུང་ཆེ། ལས་རོགས་སོགས་གསར་བསྐོ་འོས་འཆར་མིང་ཐོ་དང༌། དེ་བཞིན་རྩ་ཁྲིམས་ཟེར་བ་གསར་འདོན་བྱས་ནས་ཌལ་ཧོར་གནས་སྡོད་རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་དང་གདན་སའི་དགེ་འདུན། གཞན་ཡང༌། མི་མང་མང་པོས་མོས་མཐུན་ཡོད་ལུགས་སྙན་ཞུ་དང་སྦྲགས་འཐུས་མི་འགའ་ཤས་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་ཆེད་བཅར་གྱིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་སྙན་འབུལ་ཞུས།

འདིའི་སྐོར་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༩ ཉིན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་ནས་བླང་དོར་བཀའ་སློབ་ཕེབས་སྙིང༌། “སྡོད་སྒར་ཁག་ནས་འདི་སྐོར་སྙན་ཞུ་འབུལ་མི་འབྱོར་རིགས་ཚང་མར་ཧ་ལས་ཀྱི་འདྲོགས་དགོས་མི་འདུག སྤྱིར་བོད་འདི་འཛམ་གླིང་ནང་གནས་ཡོད་པ་དང༌། ཡང་སྒོས་རང་རེ་དེང་སང་རྒྱ་གར་རང་དབང་གི་ཡུལ་དུ་སླེབས་ཡོད་པ་བཅས་གནས་ཚུལ་འདི་འདྲ་བྱུང་དང་ཡོང་རྒྱུར་ཁྱད་མཚར་རྒྱུ་ཅི་ཡོད།

དཔེར་ན། རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་ནང་ཁུལ་ཤོག་ཁག་གཞན་དག་ནས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པ་དང༌། དེ་ཡང་སྒྲིག་འཛུགས་དང་འཆར་གཞི་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་རྩོད་པ་ཤུགས་ཆེ་བྱས་ཀྱང༌། རྩ་བ་དབུས་གཞུང་ཨ་མ་ཕྲ་ཚུགས་གཞི་བརྟན་ཚགས་ཚུད་ཀྱི་ཐོག་ལ། མི་དམངས་མང་ཆེ་བས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་སྟབས་སྐྱོན་འཛུགས་ཇི་ཙམ་ཆེ་བ་དེ་ཙམ་དུ་གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་ལ་ཕན་པ་ལས་གནོད་པའི་ཉེས་སྐྱོན་ཡོང་དོགས་མེད་པ་ལྟར་ད་ལམ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཕྲ་མོ་འདི་ཙམ་ལ་ང་ཚོས་འདྲོགས་དགོས་གང་ཡང་མི་འདུག མི་རེར་བསམ་བློ་རེ་ངེས་པར་ཡོད་དགོས།” ཞེས་དང༌།

ཡང༌། “ཁྱོད་ཚོས་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཁོ་ཚོས་གང་བྱས་ཚང་མ་ནོར་འཁྲུལ་དུ་ལྟ་བ་དང༌། ངས་གང་བྱས་ཐམས་ཅད་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཡང་དག་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ན་མི་འགྲིགས། དཔེར་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང༌། ‘དགེ་སློང་དག་གམ་མཁས་རྣམས་ཀྱིས།། བསྲེགས་བཅད་བརྡར་བའི་གསེར་བཞིན་དུ།། ལེགས་པར་བརྟག་ལ་ང་ཡི་བཀའ།། བླང་བར་བྱ་ཡི་གུས་ཕྱིར་མིན།།’ ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན། གང་དང་གང་ཡིན་ཡང་དག་དང་མ་དག་གི་རྣམ་དབྱེ་ངེས་པར་གཅོད་དགོས།

ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཁོ་ཚོས་རྒྱ་དམར་ལ་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་དོན་དུ་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཏེ་རྒྱ་གར་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་ཡོང༌། འདིར་བོད་རང་གི་ཐོབ་ཐང་དང་དབང་ཆ་ཡོད་རིགས་གཞན་ལ་སྤྲོད་པའི་བྱེད་སྟངས་འདི་ཡ་མཚན་པོ་ཞིག་རེད། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་བ་རྣམས་ལ་རོགས་རམ་གནང་དགོས་པའི་འོས་བབས་དང་འགན་ཁུར་ཡོད་པ་ལྟར་སྐྱབས་འཇུག་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་ལ་བཀོད་པ་གཏོང་བའི་རིགས་ང་ཚོས་ལགས་སོ་ཞུ་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཁོ་ཚོས་རང་གི་དབང་ཆ་མི་ལ་སྤྲོད་པ་འདི་དངོས་གནས་ཁྱད་མཚར་པོ་ཞིག་རེད།” ཅེས་དང༌།

ཡང༌། “དེ་བཞིན་ཁོ་ཚོས་ལས་བྱེད་རྩ་བརྗེས་ཀྱི་འཆར་གཞིའི་ནང་ངོས་ཀྱི་ཇོ་ལགས་གསུམ་དང༌། ཨ་ཅག་ལགས། མདའ་དཔོན་བཅས་ཚང་མ་འགོ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་སུ་མིང་བཀོད་འདུག་པ་འདི་ནི་ངོ་དགའ་སྤྲེལ་ལད་བྱེད་སྟངས་ཤིག་རེད། གཞི་ནས་ཁོ་ཚོ་མི་དྲུག་གིས་ལས་བྱེད་གསར་པའི་འཆར་གཞི་འགོད་ཤེས་སྟངས་མེད་ལ། ངོས་ནས་ཀྱང་འདི་ལ་འདོད་བབས་མེད། ལས་བྱེད་གསར་བརྗེ་དེའི་ནང་གི་མི་ལའང་ལེགས་ཉེས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་འདུག ཁོ་ཚོས་ཡི་གེ་མང་པོ་འདི་ཙམ་བྲིས་ཏེ་དཀའ་ལས་རྒྱག་སྟངས་ལ་བལྟས་ན་སྤྱི་དོན་ལ་བསམ་པ་ཟོལ་མེད་ཀྱིས་བཤད་པ་ཞིག་དང་འདྲ།

འོན་ཀྱང༌། རྩ་དོན་ཇི་ཡིན་མི་ཤེས། བྱེད་སྟངས་ནི་ནོར་འཁྲུལ་ཧ་ཅང་གི་ཆེན་པོ་རེད། འགའ་རེས་‘ཁོ་ཚོ་བོད་མིའི་ཁོངས་ནས་འབུད་དགོས’ཟེར་ཡང༌། ‘དོན་ལ་འགལ་འཛོལ་བྱུང་བར་ངོ་རྒོལ་དང༌། དྲང་པོའི་སྐྱོན་འཛུགས་རྣམས་ངོས་ལེན། ལེགས་ཆ་ཡོད་རིགས་དང་ལེན་སོགས་རྣམ་དཔྱོད་ཆོད་པོ་ཞིག་བྱེད་དགོས། དོན་མེད་གང་བྱུང་དོགས་འདྲོགས་དང༌། སེམས་ཕམ། ཞེད་སྣང་རིགས་བྱེད་མི་རུང་’ཞེས་བཤད་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་ཁྱེད་ཚོས་ཐུགས་ལ་འཇོག་གནང༌།”24 ཞེས་སོགས་སྩལ།

ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཅན་ཚོའི་ཚོགས་པ་དེར་དབུས་གཙང་མི་བཞི་དང༌། མདོ་སྟོད་སྨད་མི་གཅིག་རེ་ཡོད་པ་དེས་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་མཚོན་ཐབས་མེད་པ་དང༌། སྡོད་སྒར་ས་ཁུལ་གཅིག་གི་ནང་ཕར་ཚུར་འབྲེལ་འདྲིས་འགྲེལ་བཤད་བློ་མཐུན་བྱུང་ལུགས་བརྗོད་རུང༌། གང་ལྟར་ཚོགས་མི་དྲུག་གིས་གཞུང་འཛིན་གསར་བརྗེ་བྱེད་རྒྱུའི་གཙོ་འཛིན་དང༌། ལས་རོགས། དྲུང་ཆེ་ཁག་བཅས་ཀྱི་མིང་ཐོ་བཏོན་ཏེ། བོད་མི་སྡོད་སྒར་སྤྱི་ཡོངས་ལ་གོ་བསྡུར་མེད་ཁར། ཌལ་ཧོར་ས་ཁུལ་གཅིག་པུར་ཡང་འགོ་བྱེད་གང་འཚམས་ལ་གོ་བསྡུར་བྱས་འདུག་པ་ལས། མང་ཚོགས་ལ་སྦྱངས་བཤད་གྲོས་བསྡུར་མེད་པ། དེ་ཡང་དཔྱད་གཞིར་ཐུགས་ཕན་གསོས་རེའི་འཆར་སྒོ་སྙན་སེང་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཚོགས་མི་དྲུག་དང༌། རྒྱབ་སྐྱོར་མི་འགའི་བསམ་ཚུལ་བརྒྱ་ཁ་གཅིག་གཅོད་བྱས་པར་མ་ཟད། རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་གཞུང་འཛིན་བྱེད་རྒྱུའི་བཀོད་སྒྲིག་གསར་པའི་གོ་རིམ་ཁག་གི་མིང་ཐོ་དང༌། རྩ་ཁྲིམས་གསར་འདོན་སོགས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བའི་སྙན་ཞུ་ཕུལ་འདུག

ད་དུང༌། རང་རེ་གཞུང་དམངས་ནས་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་རྒྱ་དམར་ནག་གཉིས་ལ་ཞི་དྲག་ཐབས་ལམ་མི་འདྲ་ཡང༌། ནང་དོན་གཅིག་མཚུངས་སུ་ངོས་འཛིན་གནང་མུས་ཤེས་བཞིན་ཁྱད་དུ་བསད་ནས་གསང་བའི་ཐོག་ནས་ཐེ་ཝན་གོ་མིན་ཏང་བོད་སོག་ལས་ཁུངས་ལ་ཁོང་ཚོར་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་སྐུལ་དང༌། འདི་བྱས་ལས་དོན་སྙན་ཐོ་རིམ་འབུལ་ཞུ་རྒྱུའི་མི་དྲུག་གིས་ས་འབྱར་སྙན་ཞུའི་ངོ་འདྲ་ཞིག་རང་གཞུང་ལ་ཕྱག་འབྱོར་བྱུང་བར་བརྟེན། རང་གཞུང་ནས་ཁོང་ཚོའི་འཆར་གཞིར་ཞིབ་འཇུག་བདག་སྤྲོད་གནང་ཐབས་བྲལ་བའི་ཐོག་ཌལ་ཧོར་དང་བཅས་པའི་བོད་མི་སྡོད་སྒར་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས། ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཅན་ཚོའི་ལས་འགུལ་ནང་ལག་སྦྲེལ་ཐེ་ཇུས་རྩ་བ་ནས་མེད་ཐོག་ཁོང་ཚོ་སྨོས་ཅི། ལག་སྦྲེལ་བྱེད་མཁན་དང་བཅས་པར་ངོ་རྒོལ་མཐིལ་ཕྱིན་ཞུ་རྒྱུ་ཞེས་པའི་སྙན་ཞུ་རིམ་འབྱོར་བྱུང༌།

ངན་བྱེད་སྲིན་མོ་མྱོས་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་དང༌།།

འགྲོགས་པའི་བློ་ནུས་ནམ་མཁའི་རྗེས་འགྲོ་ཞིང༌།།

རིགས་ཀྱི་འདུན་མའི་ལམ་བུ་རྒྱང་བོར་ཏེ།།

ས་མཆོངས་གནམ་མཆོངས་གར་སྟབས་འདི་ཡིས་ཅི།།

ཆོས་སྲིད་གདུགས་དཀར་གཡོ་བའི་གྲིབ་བསིལ་འོག།

གཞིས་བྱེས་དཔུང་རྡང་སྦྲེལ་བའི་ངོ་མཚར་ལ།།

གེགས་བྱེད་མུན་པའི་འཕྲུལ་གྱི་ཁ་ལོ་པས།།

དབྱེན་སྦྱོར་ལས་ཀྱི་རི་མོ་མིག་ལ་གཟན།།

འོན་ཀྱང་མགོན་གང་ཐུགས་ཀྱི་བཅུད་འཛིན་པ།།

ལེགས་བཤད་གསེར་གྱི་མེ་ཏོག་མངོན་བཞད་པས།།

གཟུར་གནས་རྭ་ཡིག་གཉིས་པའི་གཤོག་རླབས་ཀྱིས།།

བདེན་སྟོབས་དྲི་ཟའི་རོལ་མོ་འཁྲོལ་ལ་ལྟོས།།

དེ་ལྟར་བོད་འབངས་དད་པའི་རླབས།།

མཁའ་ལ་འཕྱུར་བའི་ཟེགས་མ་འབུམ།།

ཕྱོགས་སུ་འཐོར་བའི་རྔམ་ཟིལ་ཀྱིས།།

གཤིས་ངན་སྲིན་བུ་མུན་པར་གཏད།།

རང་གཞུང་ཆུ་སྐྱེས་མེ་ཏོག་ལ།།

ཉེ་བར་བསྙེན་པའི་རྐང་དྲུག་ཁྱུ།།

གློ་བ་རངས་པའི་སྙན་འགྱུར་གླུ།།

ཅི་དགར་འབྱིན་པའི་དཔལ་ཡོན་ཤར།།

24 ‘སྤྱི་འཐུས་དང་བཀའ་ཤག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ།’ པོད་དང་པོ། ཤོག་ངོས་ ༡༩ ནས་ ༣༣ བར་གསལ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་པ།

ས་བཅད་གསུམ་པ།

བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་དང་ལྷན་ཁང་ཁག་གི་བྱུང་རིམ།

༡༽ བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག

བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་ནི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བཅའ་ཁྲིམས་གཞིར་བཟུང༌། མང་གཙོའི་ཀ་བ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཆེས་མཐོའི་འཛིན་སྐྱོང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ཡིན།

དེ་ཡང་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ནས་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་དང་ཕག་གྲུ། རིན་སྤུངས། གཙང་པ། ལྷག་པར་ ༡༦༤༢ ལོར་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གསར་བཏོད་བསྐྱངས་པ་དང༌། ༡༧༥༡ ལོར་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བདུན་པས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས་རྗེས། གང་གིས་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ལ་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་བཅོས་བསྒྱུར་མཛད་ཅིང༌། རྡོ་རིང་པཎྜི་ཏ་གུང་མགོན་པོ་དངོས་གྲུབ་རབ་བརྟན་དང༌། མདོ་མཁར་ཞབས་དྲུང་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ། ཐོན་པ་སྲི་ཆོད་ཚེ་བརྟན། དར་ཧན་ཉི་མ་རྒྱལ་མཚན་བཅས་དང༌། བཀའ་དྲུང་བཀའ་མགྲོན་བཅས་བསྐོ་གཞག་སྩལ་ཏེ་བཀའ་ཤག་གི་དམ་ཕྲུག་བདེ་སྐྱིད་མ་ཐུགས་སྨོན་དང་བཅས་བཀའ་བློན་གུང་ཐུན་མོང་གི་ཕྱག་ཏུ་གསོལ་རས་སྩལ་ཅིང༌། བཀའ་འོག་འཛིན་སྐྱོང་གི་ལས་འགན་འཁུར་དུ་བཅུག་པས་ལྷན་ཚོགས་དེར་བཀའ་ཤག་ཅེས་མིང་ཐོགས།

འགན་དབང་གི་ཐད་ནས་སྲིད་དོན་གལ་ཆེའི་རིགས་དང༌། ཕྱི་ནང་ལས་ཚན་མི་སྣ་བསྐོ་འཐེན་སོགས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་འཆར་འབུལ་ཕྱག་རྟགས་ཞུ་དགོས་པ་ལས་ཆབ་སྲིད་དང༌། དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས། དམག་དོན་བཅས་ཕྱི་ནང་གང་ཅིའི་དབང་ཚད་ཆ་ཚང་ཡོད་པ་དང༌། གཤམ་འོག་ལས་ཁུངས་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་དང༌། སྤྱི་ཁྱབ་ཁག རྫོང་གཞིས་ཆེ་ཆུང་ཁག་བཅས་ཀྱི་འཆར་ཅན་བསྡུ་གཏོང་དང༌། སྤྱིར་བཏང་ཁྲིམས་འདོམས་བྱེད་སྒོ་ཆུང་ཙག་སོ་སོའི་དབང་ཚད་ལ་གཞིགས་པས་དོ་དམ་མི་སྣ་གྲོས་བསྡུར་གྱིས་ལས་ཐམ་ཕབ་སྟེ་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས་པ་ཕུད།

དེ་མིན་ཕྱི་ནང་མི་སྣ་བསྐོ་འཐེན་དང༌། དོས་རྟ་ལམ་ཡིག མི་བསད་རྐུ་འཕྲོག གྱོད་གཞི་འཁྲུན་གཅོད་མ་ཐུབ་པའི་རིགས། འབྲུ་དངུལ་གཏོང་གྲོན། ཕྱག་རྫས་འདུ་འགོད། འཛུགས་སྐྲུན་རྣམ་གྲངས། དུས་བསྟུན་གསར་བཏོད་ཀྱི་རིགས་སོགས། མདོར་ན་སྲིད་གཞུང་དེའི་ཕྱི་ནང་ཞི་དྲག་གི་ལས་དོན་གང་ཅི་སྤྱི་ཁྱབ་བཀའ་ཤག་ལ་སྙན་ཞུ་ཆོག་མཆན་དང་མ་འབྲེལ་བར་ཐག་གཅོད་མི་ཆོག ས་མཚམས་དང༌། དམག་དོན་སོགས་གནད་དོན་གལ་ཆེའི་རིགས་བཀའ་ཤག་དང༌། སྤྱི་མཁན་25ལྷན་རྒྱས་བཀའ་བསྡུར་ཐོག་དྲུང་རྩིས་བརྒྱད་མོལ་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ཏེ་ཐག་གཅོད་ཐུབ་ན་དང༌། དེ་མིན་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་ཧྲག་བསྡུས་རྒྱས་པ་སྟེ། གདན་ས་གསུམ་གྱི་མཁན་པོ་ལས་སྣེ། ཛ་ཐའི་26འཐུས་མི་དྲུང་རྩིས་བརྒྱད། དམག་སྤྱི། རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བ། སྣེ་མགྲོན་མཁན་ཆུང༌། སྐུ་སྲུང་མདའ་དཔོན། རྩེ་ཤོད་ལས་ཚན་དང་དྲུང་དཀྱུས་འཐུས་མི་བཅས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་དང༌། ཡང་ན་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་པ་ཞེས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་ཡོངས་རྫོགས་དང༌། ལྷ་སྡོད་བཀྲས་ལྷུན་བླ་བྲང་གི་མི་སེར་འགོ་པ། དམག་སྒར་ཁག་གི་རུ་བརྒྱ་ལྡིང་གསུམ། རྩེ་ཤོད་ཕྱག་ནང་སོགས་ལྟོ་ཟན་ཡན་གྱི་མི་སྣ། གདན་ས་ཁག་གི་བླ་མ་ལས་སྣེ་ཆེ་ཆུང༌། ཁང་ཚན་དགེ་རྒན་ཞེས་པ་གྲྭ་མང་གི་འཐུས་མི། དབུས་གཙང་ཚོ་ཆེན། མདོ་སྨད་ཁུལ་གྱི་སྤྱི་འཐུས་སྨར་མཛོ་གསང་གསུམ་27གྱི་མི་སེར་འགོ་པ། གཞུང་སོགས་འཐུས་མི་བཅས་རྒྱས་འཛོམས་ཐོག་ནས་གྲོས་བསྡུར་འཆར་འགོད་ཀྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་ཆོག་མཆན་ཞུ་དགོས་པ་སོགས་རེད།28 སྐབས་དེར། རྩེ་ཡིག་ཚང་དང་རྩེ་སློབ་གྲྭ་གཉིས་ཀྱང་གསར་དུ་བཙུགས། རྩེ་ཡིག་ཚང་ནི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་སྟངས་འཛིན་དང༌། གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བར་ལྟ་སྐྱོང་བྱེད་པ་སོགས་ཆེས་མཐོའི་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཡིན། རྩེ་སློབ་གྲྭས་དགོན་སྡེ་ཁག་ནས་སློབ་གཉེར་བ་བསྡུ་རུབ་ཀྱིས་གཞུང་གི་སྲི་ཞུ་བ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་ཅིང༌།

བཀའ་ཤག་ནི་འཛིན་སྐྱོང་གི་ལས་དོན་ལ་རྐང་འགན་ལེན་མཁན་ཡིན་མོད། སྐབས་འགར་བཀའ་ཤག་གི་གོང་དུ་སྲིད་བློན་བསྐོ་གཞག་གནང་བའང་ཡོད། ༡༩༥༠ ལོར་དམར་པོའི་དྲག་དཔུང་བོད་དུ་བསྐྱོད་འགོ་ཚུགསཤིང༌། འབྲི་ཆུ་འགྲམ་རྒྱུད་ཀྱི་གཡུལ་འཐབ་ཁྲོད་བོད་དམག་རྣམས་ཕམ་ཉེས་སུ་སོང་སྟབས། ལྷ་བླའི་ལུང་བསྟན་ལྟར་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་འགན་དབང་མཐའ་དག་དགུང་ན་བཅུ་དྲུག་ལས་སོན་མེད་པའི་ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོར་ཕུལ། བོད་རྒྱ་ཕྱོགས་གཉིས་བར་འདྲ་མཉམ་མ་ཡིན་པའི་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་བཞག

དེ་ནས་ྋ་གོང་ས་མཆོག་གིས་ལམ་སྲོལ་རྙིང་པ་ཁག་བསྒྱུར་བཅོས་བསྐྱང་བར་ལེགས་བཅོས་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་ཀྱང༌། ཕྱི་ནང་གི་འགལ་རྐྱེན་དང་ལྷག་པར་རྒྱ་དམར་ཕྱོགས་ནས་འགལ་རྐྱེན་བསྟུད་མར་བྱུང་བར་བརྟེན་མཇུག་སྐྱོང་ལམ་ལྷོང་མ་བྱུང༌།

རྒྱ་དམར་ཕྱོགས་ནས་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལའང་མ་གནས་པར་ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་དྲག་གནོན་བྱས་པའི་དབང་གིས། ༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༧ མཚན་མོ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་ཆིབས་ཞབས་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་29སོགས་རེ་ཞིག་ལྷ་ས་ནས་ལྷོ་ཁའི་ཕྱོགས་སུ་ཉེན་གཡོལ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང༌། ཕེབས་ལམ་དུ་དམག་འཁྲུག་ནང་ལྷ་ས་རྒྱ་དམག་གི་ལག་ཏུ་ཤོར་ཏེ་གཞུང་ཞབས་ཕལ་མོ་ཆེ་འཛིན་བཟུང་བཙོན་འཇུག་བྱས་ནས་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་ལས་དོན་བྱེད་ཐབས་བྲལ་བའི་གནས་སུ་གྱར་ལུགས་གསན་ཐོས་བྱུང་བར་བརྟེན། ཕྱི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་གཉལ་གཡུལ་རྒྱལ་ལྷུན་རྩེ་རྫོང་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་དབུ་ཁྲིད་པའི་བཀའ་ཤག་འདི་བོད་ཀྱི་གཞུང་ངོ་མ་ཡིན་པ་དང༌། གཉལ་གཡུལ་རྒྱལ་ལྷུན་རྩེ་ཡང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཡིན་པའི་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་ཡོད།

དེ་ནས་ཉིན་གཉིས་སོང་བ་སྟེ་ཕྱི་ཚེས་ ༢༨ ཉིན་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་ཟེར་བས་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་མེད་པ་བཟོས་པ་ཡིན་ཟེར་བའི་བཀའ་རྒྱ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད། དེ་འདྲའི་གནས་ཚུལ་འོག་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་སྟོན་འཁོར་ཆིབས་ཞབས་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་མ་གནང་ག་མེད་བྱུང༌།

རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ང་དང་ངའི་གཞུང་འཛིན་མི་སྣ་ས་ཆ་གང་དང་གང་ན་ཡོད་ན། ངའི་མི་དམངས་ཀྱིས་ཡུལ་དེར་བོད་གཞུང་ཡོད་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་མུས་ཡིན་”ཞེས་སོགས་ཀྱི་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས།

༡༩༥༩ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་མ་སུ་རིར་གཞིས་བྱེས་ལྷན་འཛོམས་ཐོག་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་འཛིན་སྐྱོང་ཐད་དུས་བསྟུན་ལེགས་བཅོས་ཡོང་བའི་བཀའ་ཁྱབ་སྐུལ་འདེད་གནང་བའི་སྙིང་པོར། བཀའ་ཤག་གི་ཐད་སྐྱོང་འོག་ཆོས་དོན་དང༌། ནང་སྲིད། ཕྱི་འབྲེལ། འདུ་འགོད་ལྷན་ཁང་བཅས་བཞི་དང༌། ལྡི་ལིར་བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང་བཅས་འཕྲལ་དུ་གསར་འཛུགས་དང༌། དེ་དག་གི་གཙོ་འཛིན་དང་ལས་རོགས་30སོགས་བསྐོ་གཞག་དང་འབྲེལ་མཛད་འགན་སོ་སོར་ཁག་བགོས་གནང༌།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༣༠ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་དང་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་བཅས་མ་སུ་རི་ནས་དྷ་རམ་ས་ལར་སྤོ་བཞུགས་བསྐྱངས།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢ ཉིན་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་གསར་དུ་དབུ་བརྙེས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་མཛད་སྒོ་བསྐྱངས་ཏེ་མི་མང་འཐུས་མི་རྣམས་དང༌། གཞུང་གི་མཛད་གཙོ་བཅས་གོ་བསྡུར་ལྷུག་བརྗོད་ཐོག་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་ལེགས་བཅོས་དང༌། ལྷག་པར་བཀའ་བློན་དང་འགན་འཛིན། དྲུང་ཆེ་སོགས་མི་འགྲོ་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་རྣམས་ནས་མང་མོས་འོས་བསྡུ་འཆར་ཕུལ་ལ་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཕྱག་རྟགས་སྩལ་བ་ལྟར། ཆོས་དོན་ལྷན་ཁང་གི་གཙོ་འཛིན་བཀའ་བློན་ཤན་ཁ་བ་འགྱུར་མེད་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་དང༌། ནང་སྲིད་ལྷན་ཁང་གི་གཙོ་འཛིན་བཀའ་བློན་མགྲོན་ཆེ་ཕ་ལྷ་བ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན། ཕྱི་འབྲེལ་ལྷན་ཁང་གི་གཙོ་འཛིན་བཀའ་བློན་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ། འདུ་འགོད་ལས་ཁུངས་ (དཔལ་འབྱོར) ཀྱི་གཙོ་འཛིན་བཀའ་བློན་དགའ་བྲང་བློ་བཟང་རིག་འཛིན། ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་གཙོ་འཛིན་བཀའ་བློན་ཛ་སག་ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་བཅས་ལྷན་ཁང་ལྔའི་བཀའ་བློན་ཁག་བཙན་བྱོལ་ནང་ཐོག་མར་བསྐོ་གཞག་བསྐྱངས།

༢༽ ཆོས་རིག་ལྷན་ཁང༌།

ཆོས་རིག་ལྷན་ཁང་ (ཆོས་རིག་ལས་ཁུངས་) ནི་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་མ་སུ་རིར་ཕེབས་འབྱོར་གྲུབ་མ་ཐག དེ་གར་གཞིས་བྱེས་གཞུང་ཞབས་རྣམས་ལྷན་འཛོམས་སར་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་བསྐྱར་བཅོས་སྐོར་བཀའ་བསྡུར་ཐོག་ (༡༩༥༩།༤།༢༩) དབུ་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དང༌། བཀའ་ཚབ་ཤན་ཁ་བ་འགྱུར་མེད་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་དེའི་གཙོ་འཛིན་བཀའ་བློན་དུ་ཐོག་མར་བསྐོ་གཞག་གནང༌། སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་ཚབ་དགའ་བྲང་བློ་བཟང་རིག་འཛིན་དང༌། མཁན་དྲུང་ཏཱ་བླ་མ་ལྕོག་སྟེང་ཐུབ་བསྟན་ནོར་བཟང་གཉིས་ཕྱག་རོགས་སུ་བསྐོས།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ནང་བོད་ཀྱི་མང་གཙོའི་གཞུང་གསར་དུ་དབུ་བརྙེས་ཐོག་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ནས་ཤན་ཁ་བ་སླར་ཡང་ཆོས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་བཀའ་བློན་དང༌། མཁན་དྲུང་ཏཱ་བླ་མ་ཐུབ་བསྟན་ནོར་བཟང༌། མཁན་དྲུང་ངག་དབང་དོན་གྲུབ། སྤྱི་འཐུས་བློ་བཟང་རྣམ་རྒྱལ་ (དགེ་ལུགས་) སྤྱི་འཐུས་ཚེ་དབང་རྟ་མགྲིན་ (ས་སྐྱ) སྤྱི་འཐུས་དཔལ་ཡུལ་སྤྲུལ་སྐུ་འཇམ་དཔལ་བློ་གྲོས་ (རྙིང་མ) རྩེ་མགྲོན་ངག་དབང་ཆོས་བཟང་བཅས་ལས་རོགས་སུ་བདམས་ཐོན་བྱུང༌།

རྒྱ་དམར་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་མཐའ་དག་རྩ་གཏོར་དང་ཉམས་དམས་ཀྱི་ངན་ཇུས་ཆེས་ཆེར་སྤེལ་བཞིན་པར་བརྟེན། བོད་ནས་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་བཞིན་པའི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་དང༌། དགེ་འདུན་པ་རྣམས་གནས་གཞི་ཆོས་སྒར་གསར་འཛུགས་དང་ཆོས་ཀྱི་ཞུ་སྒོ་སོགས་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་གྱིས་མཚོན་དུས་རྒྱུན་བོད་མིའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་བདག་གཉེར་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་འགན་ཁུར་ཆེ་བཞེས་ཐོག རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་ཁག་ལ་འབྲེལ་བ་གསར་འཛུགས་དང་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཏེ་བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་མི་ཉམས་སླར་གསོ་ཐུབ་ཐབས་ལ་འབད་འབུངས་དང༌། ནུབ་ཕྱོགས་སོགས་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་སོགས་ལ་བོད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་སོགས་དགེ་རྒན་དུ་གཏོང་རྒྱུ། དེ་བཞིན་དོ་སྣང་ཅན་རྣམས་ལ་བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་དར་སྤེལ་བརྒྱུད་ལམ་འདྲ་མིན་ཐོག་ནས་གོ་རྟོགས་སྤེལ་དགོས་པ་བཅས་ཆོས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་གྲས་ཁག་ཡིན།

ཆོས་རིག་ལྷན་ཁང་གིས་རྒྱ་བལ་འབྲུག་གསུམ་དུ་ཡོད་པའི་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་གི་ཆོས་སྒར་31བརྒྱ་དང་བཞི་བཅུ་ཡོད། ༢༠༠༠ ལོར་ཆོས་རིག་ལྷན་ཁང་ནས་བཏོན་པའི་ཆོས་སྒར་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན་དགེ་འདུན་པའི་ཞལ་གྲངས་ ༢༤༥༩༢ དང༌། བཙུན་མའི་ཞལ་གྲངས་ ༡༩༧༥ བར་སོན་ཡོད།) པར་སྐབས་འབྲེལ་ལྟ་རྟོག་རོགས་རམ་དང༌། ཆོས་སྒར་ཁག་གི་སློབ་སྦྱོང་སྤྱི་ཡོངས་ནས་ཡར་རྒྱས་སུ་གཏོང་ཆེད། དགེ་འོས་སློབ་ཐོན་པ་དང་དྷ་ས་རིགས་ལམ་སློབ་གཉེར་ཁང་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན་པ་ཁག་གཅིག་བཅས་དགོན་སྡེ་ཆོས་སྒར་སོགས་སུ་བོད་དབྱིན་སྐད་ཡིག་དགེ་རྒན་གཏོང་གནང་མཛད་པས་གྲུབ་འབྲས་གང་ལེགས་བྱུང་ཡོད།

དེ་བཞིན་ཆོས་རིག་ལྷན་ཁང་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་རྒྱུན་འཛིན་གནང་མཁན་དགོན་པ་དང་ཆོས་ཚོགས་ཁག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང༌། བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཟློས་གར་དང༌། ལྕགས་རིགས་བཟོ་རྩལ། ཐང་ག་སོགས་སྟོང་ལ་ཉེ་བའི་ལག་རྩལ་སྲུང་སྐྱོབ་སོགས་ཀྱི་སླད་དུ་སློབ་ཕྲུག་སྐྱེད་སྲིང་གིས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་འདི་དེང་རབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་འཚམས་མཐུན་ཡོང་བའི་མཐུན་རྐྱེན་བསྐྲུན་པ་དང༌། རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ནང་དགོན་པ་དྲུག་སྟོང་ལྷག་རྩ་གཏོར་དང་དམ་ཆོས་གླེགས་བམ་མང་པོ་མེར་སྲེག་བཏང་བ། ཆོས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ཁག་བཀག་སྡོམ་སོགས་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་གནས་ཚུལ་རིམ་པར་བྱུང་བ་བཅས་ལ་གཞིགས་ཚེ། བཙན་བྱོལ་ནང་བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་གྱིས་ཁྱབ་སྤེལ་ཤུགས་ཆེ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་གནད་ཆེ་བའི་ལས་དོན་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟེན། ཆོས་རིག་ལྷན་ཁང་ནས་བྱ་བཞག་དེ་ཉིད་ཐད་འབད་སྒྲུབ་འཁུར་བརྩོན་ཞུས་མུས་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་གཞོན་སྐྱེས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཐད་ལའང་འགན་ཁུར་དང་དམིགས་བསལ་རྒྱུས་སྟོན་བྱེད་བཞིན་པ་ཡིན།

རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་བབ་ཐད་ནས་ཆོས་རིག་ལྷན་ཁང་ནི། འཛམ་གླིང་ནང་པའི་ལྷན་ཚོགས་དང༌། ཨེ་ཤ་ཡ་ (Asia) ཞི་བདེ་ནང་པའི་ལྷན་ཚོགས་བཅས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་ཁོངས་སུ་ཡོད་མུས་ཐོག ཡུལ་གྲུ་གཞན་གྱི་ནང་པའི་ཆོས་སྡེ་སོགས་ལའང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་དང༌། འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཡོངས་ནང་པའི་ཚོགས་ཆེན་དུ་འཛུལ་ཞུགས་ཀྱིས་ལས་དོན་དུ་མ་ཞིག་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་འགན་ཁུར་ཡོད་པ་བཅས།

༣༽ ནང་སྲིད་ལྷན་ཁང༌།

ནང་སྲིད་ལྷན་ཁང་ (ནང་སྲིད་ལས་ཁུངས) ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་མ་སུ་རིར་ཕེབས་འབྱོར་གྲུབ་མ་ཐག་གཞིས་བྱེས་དཔོན་རིགས་རྣམས་ལྷན་འཛོམས་གོ་བསྡུར་ཐོག་ལྷན་ཁང་ཁག་གཅིག་འཕྲལ་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་གྲས་ཤིག་ཡིན། ཟུར་ཁང་དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས་ལྷན་ཁང་དེའི་གཙོ་འཛིན་བཀའ་བློན་དང༌། མགྲོན་ཆེ་ཕ་ལྷ་བ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན་ལས་རོགས་སུ་ཐོག་མར་བསྐོ་གཞག་གནང༌།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ནང་མང་གཙོའི་སྲིད་གཞུང་གསར་དུ་དབུ་བརྙེས་སྐབས་སྤྱི་འཐུས་རྣམས་ནས་མགྲོན་ཆེ་ཕ་ལྷ་བ་ནང་སྲིད་ལྷན་ཁང་གི་གཙོ་འཛིན་བཀའ་བློན་དང༌། ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་དང་ཁྲི་བཅུ་དཔོན་རྡོ་རྗེ་དཔལ་བཟང་ (མདོ་སྨད་སྤྱི་འཐུས་) འཇང་ཚ་ཆོས་མཛད་ཚེ་རིང་མགོན་པོ་ (མདོ་སྟོད་སྤྱི་འཐུས་) སྣེ་གདོང་དབང་འདུད་རྡོ་རྗེ་ (དབུས་གཙང་སྤྱི་འཐུས) བཅས་ལས་རོགས་སུ་འདེམས་བསྐོ་བྱས། ད་དུང་ནང་སྲིད་ཀྱི་ཡན་ལག་ཁོངས། བོད་མིའི་སྡོད་སྒར་སོ་སོའི་ནང་བར་ལམ་དཀྲོག་གཏམ་འདྲ་མིན་གྱིས་རྐྱེན་པས་སྡོད་བག་མི་ཕེབས་པའི་སེམས་ངལ་སེལ་ཐབས་སློབ་གསོ་གོ་བསྐོན་དང༌། ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་པའི་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འགན་འཛིན་དུ་ཤོད་དྲུང་རྨ་བྱ་བ་ཚེ་དབང་འགྱུར་མེད་དང༌། ལས་རོགས་སུ་རྩིས་པ་བྱང་ཐང་བཀྲས་གླིང་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་དང་གུང་ཐང་ཚུལ་ཁྲིམས་ (མདོ་སྨད་སྤྱི་འཐུས་) བཅས་བསྐོས། ཕྱིས་སུ་ལྷན་ཁང་འདིའི་ལས་བྱེད་བསྐོ་གཞག་གནང་སྟངས་ཐད་དུས་བསྟུན་འགྱུར་བ་ཕྱིན་ཡོད།

ལྷན་ཁང་འདི་དག་དབུ་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་དགོས་དམིགས་ཐད་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་གསལ། “ང་རང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་བ་ཆགས་ཏེ་མི་ལོ་གཅིག་ལྷག་སོང་ཞིང༌། ཐོག་མར་ང་རང་ཚོའི་བཙན་བྱོལ་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཆགས་སྐབས་བོད་བསྟན་སྲིད་ཀྱི་དོན་ལ་དམིགས་པ་ལས། བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་བའི་བོད་མི་རྣམས་རང་མགོ་ཐོན་ཙམ་དང་མདུན་ལམ་སྟོན་ཐུབ་ཙམ་གྱི་ཆེད་དུ་མིན། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་བ་རྣམས་གཞིས་ཆགས་བྱ་རྒྱུ་དོ་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཡང༌། གལ་ཆེ་ཤོས་ནི་ང་ཚོའི་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་བྱེད་མཁན་གྱི་བོད་མི་ཚོ་རང་དབང་ལུང་པའི་ནང་ལ་ཕྲ་ཚུགས་སྲ་བརྟན་བཟོ་རྒྱུ་འདི་ང་ཚོའི་ལས་འགན་གཙོ་བོ་ཆགས་ཡོད། དེ་ཡང་དུས་ཡུན་ག་ཚོད་འགོར་མིན་ཤེས་དཀའ་བ་དང༌། གཅིག་བྱས་ན་དུས་ཡུན་རིང་པོ་འགོར་སྲིད་པ་ཡིན། ཅི་སྟེ་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་སྦྲེལ་ཏེ་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་བྱུང་ཡང་ང་ཚོ་འཚོ་གནས་བརྟན་ལྷིང་ཐུབ་པའི་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་བསྐྲུན་རྒྱུ་ལ་དམིགས་ནས་བཙན་བྱོལ་བའི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་བཙུགས་པ་རེད།” ཅེས་ཕེབས་འདུག

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ཐོག་མར་སྲིད་བློན་ནེ་རུ་མཆོག་ལ་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་གཞིས་ཆགས་བྱེད་སའི་ས་ཆ་བགོ་སྤྲོད་ཡོང་བའི་ཐུགས་རེ་ཡང་ཡང་གནང་བའི་གྲུབ་དོན་ལ་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་འབྲེལ་ཡོད་ལས་ཁུངས་དང་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག ནང་སྲིད་ལྷན་ཁང་ནས་ཐད་ཀར་བོད་མི་ཁེ་གཙང་གི་གཞིས་ཆགས་གསར་འཛུགས་ཀྱིས་གཙོས་གང་ཅིའི་ལས་དོན་མཐའ་དག་བཀོད་སྒྲིག་གི་རྐང་འགན་བླངས་པ་དང༌། ༡༩༦༠ ལོར་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་མལ་སོར་ (Mysore) ཁུལ་དུ་བོད་མི་གཞིས་སྒར་ལུགས་ཟུང་བསམ་འགྲུབ་གླིང་ཐོག་མར་གསར་སྐྲུན་བསྐྱངས་པ་ནས་རིམ་པས་རྒྱ་བལ་འབྲུག་གསུམ་ནང་བོད་མི་གཞིས་སྒར་དྲུག་ཅུ་ལྷག་དང་ཁ་ཐོར་གནས་ཡུལ་བརྒྱད་ལྷག་འཛུགས་སྐྲུན་གནང་བར་མ་ཟད། ལག་ཤེས་བཟོ་གྲྭ་ཁག་ཀྱང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས།32

གཞིས་སྒར་ཁག་གི་བདེ་སྡུག་ལྟ་རྟོག་བྱེད་མི་ས་གནས་སོ་སོར་གཞིས་འགོ་དང་ཁ་ཐོར་མི་མང་ཆེད་བདེ་དོན་ལས་ཁུངས་ཆེད་འཛུགས་དང༌། བཟོ་གྲྭ་ཁག་བཅས་ལ་འགན་འཛིན་བསྐོ་གཞག་བྱས། སྐབས་རེར་ནང་སྲིད་ལྷན་ཁང་ནས་གཞིས་སྒར་ཁག་ལ་འཚམས་འདྲི་གཟིགས་སྐོར་གྱིས་དངོས་ཡོད་དཀའ་ངལ་ཇི་ཡོད་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་པ་བྱས་ཏེ་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་དང་རོགས་སྐྱོར་ཚོགས་སྡེ་སོགས་ལ་བདེ་སྡུག་སྙན་ཞུ་ཕུལ་ནས་དཀའ་ངལ་རིགས་འཕྲལ་སེལ་གནང་བཞིན་ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་ཁུལ་དུ་བོད་མི་གཞིས་ཆགས་འདེམས་གཏོང་གནང་རྒྱུ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས། གཞིས་སྒར་དང་བཟོ་གྲྭའི་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་གལ་ཆེ་ཐོན་རིགས་ལ་ནང་སྲིད་ལྷན་ཁང་ནས་བཀའ་ཤག་ལ་འཆར་ཟིན་ཕུལ་ཏེ་དེའི་སྐོར་གང་འོས་ཐག་གཅོད་བཀའ་བསྡུར་གནང་དགོས་པ་བཅས་ཡིན།

༤༽ ཕྱི་སྲིད་ལྷན་ཁང༌།

ཕྱི་སྲིད་ལྷན་ཁང་ (ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་) ནི་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་འབྱོར་ཐུབ་མ་ཐག་མ་སུ་རིར་ལྷན་ཁང་བཞི་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པ་དང༌། ཐོག་མར་ལྷན་ཁང་དེའི་གཙོ་འཛིན་དུ་བཀའ་ཚབ་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ་དང༌། སྐུའི་གཅེན་པོ་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་བཅས་བསྐོ་གཞག་གནང༌། ༡༩༦༠ ལོར་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་མང་གཙོ་གསར་དུ་དབུ་བརྙེས་པ་དང༌། གཞུང་གི་བཀོད་སྒྲིག་གསར་པའི་ནང་ལས་ཁུངས་ཆུང་བ་གསུམ་གསར་འཛུགས་གནང་ཁོངས་སུ་དྲིལ་བསྒྲགས་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་ཀྱིས་འགན་འཛིན་དུ་རྨ་བྱ་ཚེ་དབང་འགྱུར་མེད་བསྐོ་གཞག་སྩལ། དེ་ནས་ ༡༩༦༤ ཟླ་ ༤ པའི་ནང་དྲིལ་བསྒྲགས་ལས་ཁུངས་དེ་བཞིན་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་སུ་ཟླ་སྒྲིལ་གནང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ལོར་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ལ་དམིགས་ཏེ་སྒེར་གཉེར་ཤེས་བྱ་དུས་དེབ་དཔར་ཁང་དེ་བཞིན་དྲིལ་བསྒྲགས་ལས་ཁུངས་སུ་སྒྱུར་གནང་གིས་སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཆེ་བསྟན་འཛིན་དགེ་བྱེད་དྲིལ་བསྒྲགས་དྲུང་ཆེའི་འགན་ཁུར་གཅིག་ལྕོགས་བསྐོ་གཞག་གནང༌།

༡༩༧༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༩ ཉིན་རང་གཞུང་གི་སྒྲིག་གཞི་གསར་དུ་གཏན་འབེབས་སྐབས་དྲིལ་བསྒྲགས་ལས་ཁུངས་དེ་བཞིན་ལས་ཁུངས་ཆེ་ཁག་གི་གྲས་སུ་འཇོག་གནང་མཛད། དེ་རྗེས་ ༡༩༧༩ ནས་བོད་རྒྱ་གཉིས་དབར་འབྲེལ་ལམ་མཐུད་ཐུབ་པ་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་བོད་དོན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནས་སྟངས་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ཇེ་ཆེར་ཕྱིན་སྟབས། ༡༩༨༨ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༤ ཉིན་དྲིལ་བསྒྲགས་ལས་ཁུངས་དེ་བཞིན་ཕྱི་སྲིད་དང་དྲིལ་བསྒྲགས་ཀྱི་ལས་དོན་ཞུ་ཆེད་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་སུ་བསྒྱུར་གནང་མཛད་ཡོད།

ལས་ཁུངས་འདི་ནི་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཕྱི་འབྲེལ་དང་དྲིལ་བསྒྲགས་ལས་དོན་གྱི་འགན་ཁུར་རྐང་ལེན་ཞུ་མཁན་ཡིན་པ་དང༌། རྒྱལ་སྤྱི། རྒྱ་ནག བོད་བཅས་ཀྱི་དུས་བབ་འཕོ་འགྱུར་གྱི་གནས་ཚུལ་ཁག་དང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་ལས་ཁུངས་མ་ལག་བཅས་པའི་འབྲེལ་ཡོད་གནས་ཚུལ་དུས་ལས་མ་ཡོལ་བར་བོད་ནང་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་ལ་དྲིལ་བསྒྲགས་དང༌། བོད་དོན་ཐད་བདེན་པ་མ་ཡིན་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་པ་ཁག་ལ་བདེན་པའི་གསལ་བཤད་བྱ་རྒྱུའི་འགན་ཁུར་ཞུ་བཞིན་ཡོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་དང་སྒྲིག་འཛུགས་ཁག་ལ་འབྲེལ་མཐུད་གོང་མཐོར་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། བོད་དོན་ཐོག་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་ཐབས་སུ་འགན་ཁུར་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་གཙོ་བོའི་གྲས་ཡིན།

ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་ལས་དོན་རྒྱ་བསྐྱེད་འབྱུང་སླད། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གིས་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་གཏན་སྡོད་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་བཅུ་བཞི་ཙམ་བཙུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། དེ་དག་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལི་དང༌། བལ་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ཀ་ཐ་མན་གྲུ། ཨ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་ནེའུ་ཡོག སུད་སིའི་གྲོང་ཁྱེར་འཇི་ནི་ཝར། ཉི་ཧོང་གི་རྒྱལ་ས་ཀྲོག་ཁྱོ། དབྱིན་ཡུལ་རྒྱལ་ས་ལོན་ཌོན། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡའི་རྒྱལ་ས་ཁན་སྦེ་ར། ཕྷ་རན་སིའི་རྒྱལ་ས་པཱ་རི་སི། ཨུ་རུ་སུའི་རྒྱལ་ས་མོ་སི་ཁོ། ལྷོ་ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་རྒྱལ་ས་པི་རི་ཊོ་རི་ཡ། ཐེ་ཝན་གྱི་རྒྱལ་ས་ཐེ་པེ་སོགས་སུ་རྟེན་གཞི་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ཏུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་སྐབས་དོན་གཅོད་ཁང་འདི་དག་ནས་མཛད་རིམ་གོ་སྒྲིག་སོགས་ཀྱི་ཐད་འགན་ཁུར་ལེན་བཞིན་ཡོད་པ་བཅས།33

༥༽ ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང༌།

ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་ (ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་) ནི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཤེས་ཡོན་སློབ་གསོ་བཅས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་མཐོ་ཤོས་དེ་ཡིན་ཞིང༌། ༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ནང་བོད་མང་གཙོའི་གཞུང་གསར་དུ་དབུ་བརྙེས་པ་དང་འབྲེལ་མི་མང་འཐུས་མི་ལྷན་ཚོགས་ཐེངས་དང་པོ་སྐོང་འཚོགས་བསྐྱངས་པའི་ཐོག་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་འདི་བཞིན་གསར་འཛུགས་བསྐྱང་རྒྱུའི་གྲོས་མཐུན་བྱུང་བའི་དགོངས་དོན་ལྟར། ༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༤ ཉིན་བཀའ་སྤྱི་ལྷན་རྒྱས་ཚང་འཛོམས་ཀྱིས་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་ཐོག་མར་དབུ་འཛུགས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་མཛད་སྒོ་བསྐྱངས།

དེ་ཕན་མ་སུ་རིའི་བོད་མི་སློབ་གྲྭའི་སློབ་སྤྱི་ཛ་སག་ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་གནས་སྤོས་ཀྱིས་ཤེས་རིག་བཀའ་བློན་དུ་ཐོག་མར་བསྐོ་གཞག་གནང༌། དམག་སྤྱི་ཁེ་སྨད་པ་བསོད་ནམས་དབང་འདུས་དང༌། མདོ་སྨད་སྤྱི་འཐུས་རེབ་གོང་ཨ་ལགས་ཁྲི་རྒན་སྤྲུལ་སྐུ་འཇམ་དབྱངས་འཕྲིན་ལས་དབང་པོ། ལས་བྱེད་རྩེ་དྲུང་ལས་ཚན་ཐུབ་བསྟན་ཉིན་བྱེད་དང༌། ལས་བྱ་རྩེ་དྲུང་བྱམས་པ་ཡོན་ཏན་བཅས་ལས་རོགས་སུ་བསྐོས།

སྐབས་དེར། ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་ཞུ་སྒོ་གཙོ་གྲས་ཁག་ནི།

༡༽ བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ན་གཞོན་དར་མ་རྣམས་ལ་ཛ་དྲག་གི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་དང་འབྲེལ་བས་ལག་ཤེས་ཀྱི་ལས་རིགས་སྣ་ཚོགས་སྦྱོང་བརྡར་བྱེད་པ་དང་ཆབས་ཅིག་རང་རང་འཚོ་བའི་མདུན་ལམ་དང༌། མང་ཚོགས་ལ་ཞབས་འདེགས་ཞུ་བའི་ལམ་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་ཐུབ་པའི་མདུན་ལམ་ཐབས་ཤེས་གོ་སྒྲིག་བྱ་རྒྱུ།

༢༽ གཞོན་སྐྱེས་སློབ་ལོ་སོན་པ་རྣམས་ལ་གཞི་རིམ་དང༌། དེ་ནས་མཐོ་རིམ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་ཡུལ་གྱི་གཏན་འཇགས་སློབ་གྲྭ་དང༌། ཉིན་མོའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་གསར་འཛུགས་གནང་རྒྱུའི་ཁང་པ་དང༌། ས་ཆ། དེ་ཡང་གང་བྱུང་གིས་མ་འགྲིགས་པར་རང་ཡུལ་ས་མཐོ་ནས་འབྱོར་མ་ཐག་པའི་བུ་ཕྲུག་ཚ་བའི་ཡུལ་ལ་གོམས་འདྲིས་མེད་པ་དེ་ཚོའི་ལུས་ཁམས་ལ་འཕྲོད་པའི་ས་ཆ་བསིལ་ས་ཁག་ལ་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོར་བཟུང་དགོས་པ།

༣༽ སློབ་གྲྭ་སོ་སོའི་རྒྱུན་གྱི་འགྲོ་སོང་དང༌། ཁང་པ་ཨར་ལས་སོགས་ཀྱི་འགྲོ་སོང་འཆར་གཞི་བཀོད་དེ་རྒྱ་གར་གཞུང་དང༌། བོད་མིར་རོགས་རམ་གནང་མཁན་གཞུང་སྒེར་ཚོགས་པ་ཁག ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཚོགས་ཁག གཞན་ཡང་འབྱོར་ལྡན་ཁག་སོགས་ལ་འབོད་སྐུལ་ཞུ་དགོས་པ་དེ་ཡིན།

༤༽ མཐའ་དབུས་ཉེ་འགྱངས་གང་སར་གནས་འཁོད་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཕྲུ་གུ་མང་པོ་ཞིག་དང༌། ད་དུང་དེ་ལས་མང་བ་སྡོད་སྒར་ཁག་ནང་ཕ་མ་སོ་སོའི་སར་ཡོད་པ་རྣམས་རིམ་འབྱོར་ཡོང་རྒྱུར་དེ་རྣམས་ལ་གནས་སྐབས་ཀྱི་སྡོད་གནས་དང༌། གོས་ལྷམ་འཚོ་བ་སོགས་ནར་གཏོང་གོ་སྒྲིག་གིས་དྷ་རམ་ས་ལ་སྟེང་ཤོད་དང༌། ཀང་ར་ (Kangra) བཅས་པར་ཟུར་གསོག་སློབ་གྲྭ་ཁག་གསར་འཛུགས། དེ་རྣམས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་ལས་བྱེད་པ་དང༌། དགེ་རྒན་གྱི་དམིགས་སྒོར་ཕྱོགས་མཐར་ཁ་ཐོར་དུ་གནས་པའི་གཞུང་ཞབས་རྙིང་པ་དང༌། ཡུལ་ཚོ་སོ་སོའི་གཙོ་དྲག་སོགས་ཤེས་ཡོན་དྲག་གྲས། ཆོས་ལུགས་སོ་སོའི་དགེ་འདུན་པའི་ཁོངས་ནས་གཙོ་བོ་བོད་ཡིག་དང༌། རིག་གནས་ལ་སྦྱངས་པ་ཡོད་མཁན་ཁག་བསྡུ་རུབ་ཀྱིས་འཚོ་ཕོགས་སྣེ་སེལ་རེ་སྤྲད་དེ་གནས་སྐབས་ཀྱི་དགེ་རྒན་དང༌། སློབ་གྲྭ་སོ་སོའི་ལས་བྱེད་དུ་བསྐོ་གཏོང་བྱ་རྒྱུ།

༥༽ སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་སློབ་དེབ་གསར་སྒྲིག་ཆེད་དུ་རང་རིགས་མཁས་དབང་ཁག་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་ཏེ་སློབ་གྲྭའི་འཛིན་གྲྭ་མཐོ་འབྲིང་དམའ་གསུམ་གྱི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱ་རྒྱུ།

༦༽ རྩོམ་སྒྱུར་སྡེ་ཚན་གྱི་འགན་འཛིན་བྲག་གཡབ་ཆེ་ཚང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བོད་དྲུང་སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ། ཡོངས་གླིང་གསོལ་དཔོན་ཐུབ་བསྟན་ཚེ་རིང༌། དགའ་གདོང་བསྟན་འཛིན་དབང་གྲགས། དབྱིན་དྲུང་ཕྱག་མཛོད་ཚང་བསོད་ནམས་རབ་བརྟན་དང༌། འབྲས་ལྗོངས་པ་རྒྱ་མཚོ་ཚེ་རིང་བཅས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་འཛིན་སྤེལ་གྱིས་བརྩམས་བྲིས་དང༌། ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་བོད་ཡིག་དབྱིན་བསྒྱུར། དབྱིན་ཡིག་བོད་བསྒྱུར་བྱེད་སྒོ།

༧༽ སློབ་དེབ་གསར་བསྒྲིགས་གཏན་འབེབས་ཟིན་རིམ་བཞིན་དེ་རྣམས་དཔར་སྐྲུན་རྒྱ་ཆེ་དགོས་སྟབས་ཤེས་རིག་དཔར་ཁང་གསར་འཛུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ།

༨༽ བོད་མིའི་རིག་གཞུང་གཅེས་འཛིན་དང༌། སྲིད་དོན་གྱི་གསལ་བསྒྲགས་གཏམ་བརྗོད་འཁྲབ་སྟོན་སོགས་དགོས་གལ་དུ་མའི་ཆེད་དུ་ཤེས་རིག་ཟློས་གར་གསར་འཛུགས། གཞན་ཡང་བྱ་རིམ་དེའི་ནང་གསལ་ཁ་འཁོད་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་རང་ཅག་བོད་མིའི་རིག་གཞུང་རྒྱ་ཆེ་གལ་འགངས་དང༌། གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་ལས་ཀ་མང་པོ་ཞིག་འཆར་འགོད་དང༌། དེ་ཚོའི་འགྲོ་སོང་རོགས་འཚོལ་བྱ་རྒྱུ་བཅས་ཡིན།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༣ ཉིན་མ་སུ་རིའི་ (Mussoorie) སློབ་གྲྭ་ཐོག་མར་གསར་འཛུགས་མཛད་པ་ནས་རྡོར་གླིང་དང༌། སིམ་ལ། དྷ་རམ་ས་ལ་སོགས་བོད་མིའི་གཞིས་སྒར་བཅས་སུ་རིམ་པས་སློབ་གྲྭ་གསར་སྐྲུན་བསྐྱངས་པ་ད་ལྟའི་བར་ཁྱོན་བསྡོམས་བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་བརྒྱད་ཅུ་34ལྷག་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་རང་གཞུང་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་སྤྱི་ཁྱབ་ལྟ་སྐྱོང་འོག་གནས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་དག་གཞི་རིམ་དང་དམའ་འབྲིང༌། མཐོ་འབྲིང་སློབ་གྲྭ་ཞེ་གཅིག་ཡིན། ཁྱོན་བསྡོམས་སློབ་ཕྲུག་ཉིས་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ལྷག་དང༌། དགེ་རྒན་ཉིས་སྟོང་ལྷག་ཡོད། གོང་སྨོས་སློབ་གྲྭ་ཁག་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན་པ་རྣམས་སོ་སོའི་འདོད་མོས་ལྟར་རྒྱ་གར་གྱི་མཐོ་སློབ་དང་ཝཱར་ཎ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་སོགས་སུ་འཛུལ་ཞུགས་བྱེད་ཆོག

དེ་མིན་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གིས་ ༢༠༠༠ ལོའི་བར་སློབ་ཕྲུག་ཆིག་སྟོང་ལྷག་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་སློབ་གྲྭ་ཆེ་ཁག་ཏུ་ཆེད་གཏོང་གནང་ཡོད། ད་ཆ་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་དང་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་རིགས་ཁག་ཏུ་ཡོད་པའི་གཞོན་སྐྱེས་ཕལ་ཆེ་བ་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་ཁོངས་གཏོགས་སློབ་གྲྭ་སོགས་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན།

ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་སྤྱི་ཁྱབ་ལྟ་སྐྱོང་འོག་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་སྡེ་ཚན་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཡོད་པ་སྟེ། ༡ ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གིས་ཐད་ཀར་འཛིན་སྐྱོང་སློབ་གྲྭ་དང༌། ༢ བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེའི་སློབ་གྲྭ། ༣ རྒྱ་གར་དབུས་བོད་སློབ་འཛིན་སྐྱོང་ཚོགས་པའི་ཁོངས་གཏོགས་གཏན་སློབ་བཅས་ཡིན་པ་དང༌། སྡེ་ཚན་འདི་གསུམ་གྱི་འགྲོ་གྲོན་ཡོང་ཁུངས་སོ་སོ་ཡིན། བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་ཐད་སྐྱོང་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་སློབ་ཕྲུག་ཡོངས་ཁུངས་ནི་གཞིས་སྒར་ཁག་ཡིན་ཞིང༌། སློབ་ཕྲུག་ཕལ་ཆེ་བས་སློབ་ཡོན་སྣེ་སེལ་རེ་ཕུལ་དགོས་པ་ལས། དངོས་འབྲེལ་ཉམ་ཐག་རིགས་ལ་རྩ་ཆག་གམ་ཆག་ཡང་སོགས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་ཡོད། བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ་ཁག་གི་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ནི་ཕལ་ཆེ་བ་བོད་ནས་གསར་དུ་འབྱོར་བའི་ཕྲུ་གུ་ཡིན་པ་དང༌། དེ་མིན་གཞིས་སྒར་ཁག་གི་ཕ་མ་གཉིས་མེད་དང་ཕྱེད་དྭ་ཕྲུག་ཉམ་ཐག་གི་ཕྲུ་གུ་རིགས་ཀྱང་དམིགས་བསལ་སློབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

རྒྱ་གར་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་ཁོངས་གཏོགས་བོད་སློབ་ཁག་ཏུའང་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་ཐད་སྐྱོང་ཁོངས་དང་འདྲ་མཚུངས་ཀྱི་སློབ་ཡོན་འོས་འཚམས་རེ་ཕུལ་དགོས་པ་དང༌། མཐོ་སློབ་ཀྱི་ཡིག་རྒྱུགས་བརྒྱ་ཆའི་ ༥༥ ཡན་ལོངས་ཚེ། མཐོ་སློབ་ཀྱི་སློབ་ཡོན་སོགས་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་ངམ། ཡང་ན་བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ་ནས་སྤྲོད་པ་དང༌། ལྡི་ལི་དང་ཅན་དྷི་སྒར་ (Chandigarh) བྷེང་ལོར་དུ་བོད་ཕྲུག་མཐོ་སློབ་འགྲོ་མཁན་ཚོའི་ཆེད་སྡོད་གནས་ཉལ་ཁང་ཡང་གསར་རྒྱག་བྱས་ཡོད།35

ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་ནས་ད་དུང་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་བོད་ཡིག་དགེ་རྒན་ཆེད་གཏོང་དང༌། དགེ་འོས་ཟབ་སྦྱོང་བཀོད་སྒྲིག་རྒྱ་གར་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་མཐོ་སློབ་སོགས་སུ་སློབ་ཕྲུག་འདེམས་གཏོང༌། སློབ་ཕྲུག་ཚོའི་སྦྱངས་འབྲས་གཞིར་བཟུང་དམིགས་བསལ་ཁྱད་ལས་དང་རིགས་གཅིག་རྐང་འཛིན། བཟོ་ལས་ལག་རྩལ་བཅས་གང་འོས་སློབ་གསོའི་གོ་སྐབས་སྤྲོད་པར་མ་ཟད། རོགས་དངུལ་སློབ་ཡོན་ཀྱང་ཐབས་འཚོལ་གནང་མུས་ཡིན།

བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་གནས་ཡུལ་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་སློབ་གསོའི་ལམ་ལུགས་དང་མཐུན་སྦྱོར་ཡོང་ཐབས་སུ། ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གིས་འཛིན་རིམ་དྲུག་པ་མན་གྱི་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་སློབ་དེབ་ཁག་བོད་བསྒྱུར་བྱས་ཏེ་བོད་སྐད་གཙང་མའི་ཐོག་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་བཞིན་པ་དང༌། འཛིན་རིམ་དྲུག་པ་ནས་བཟུང་སློབ་ཚན་དང་སློབ་དེབ་སོགས་བོད་དབྱིན་སྐད་གཉིས་སྟེང་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པ་དང༌། ལྷག་པར་རྒྱ་གར་གྱི་མཐོ་སློབ་ཁག་ཏུ་ཡིག་རྒྱུགས་གཏང་དགོས་པར་བརྟེན། རིམ་བཞིན་དབྱིན་ཡིག་གི་སློབ་ཐུན་དང་སློབ་ཚན་མང་དུ་གཏོང་བཞིན་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། ༢༠༠༣ ལོར་ཤེས་རིག་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་བཞི་པའི་ཐོག་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་དོན་ལྟར་བཀའ་ཤག་གིས། འདས་པའི་ཤེས་ཡོན་སློབ་གསོ་ཐད་ཀྱི་དགེ་སྐྱོན་ཕྱོགས་སྡོམ་དང་འབྲེལ་ད་ཡོད་རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་ཡོན་ལམ་ལུགས་འདིས་རང་རེའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་དགོས་མཁོ་སྒྲུབ་ཐུབ་མིན་ད་ལན་ངོས་འཛིན་གསལ་བར་བྱུང་སྟབས། སླད་ཕྱིན་བོད་མིའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ཤེས་ཡོན་སྲིད་ཇུས་གཏན་འབེབས་དང༌། རིམ་པས་འཛིན་རིམ་དྲུག་པ་ཡན་གྱི་དབྱིན་ཇི་སྐད་ཡིག་ཕུད་པའི་དེ་མིན་སློབ་དེབ་མཐའ་དག་རང་སྐད་ཐོག་ཕབ་སྒྱུར་གྱིས་སློབ་ཐུན་དང་སློབ་ཚན་ཕལ་ཆེ་བ་བོད་སྐད་སྟེང་སློབ་ཁྲིད་བྱ་རྒྱུའི་དགོངས་འཆར་གནང་བ་བཅས།

༦༽ དངུལ་ཕོགས་ལྷན་ཁང༌།

དངུལ་ཕོགས་ལྷན་ཁང་ (དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད་ལས་ཁུངས་) ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་འབྱོར་གྲུབ་བསྟུན་མ་སུ་རིར་གསར་འཛུགས་གནང་བའི་ལྷན་ཁང་བཞིའི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པ་དང༌། སྐབས་དེར་འདུ་འགོད་ལས་ཁུངས་ཞེས་མིང་འདོགས་གནང་སྟེ། བཀའ་ཚབ་གཡུ་ཐོག་དང་ཛ་སག་སྤོམ་མདའ་གཉིས་དེའི་གཙོ་འཛིན་དུ་ཐོག་མར་བསྐོ་གཞག་བྱས་ཀྱང་དངོས་སུ་འཆར་དོན་ཕྱག་ལེན་དུ་འཁེལ་བ་བྱུང་ཐུབ་མེད།

༡༩༦༩ ལོར་འདུ་འགོད་ལས་ཁུངས་དང་ཀ་ཏ་ཡིད་ཆེས་དངུལ་ཁང་གཉིས་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱངས་ཏེ་སྔ་འཕྲོས་དབུ་བཞུགས་གཙོ་འཛིན་མ་དགོས་པར་འགན་ཁུར་དྲུང་ཆེ་ཏྲེ་ཧོར་རྒྱ་ནག་ཚང་ལྷུན་གྲུབ་རྒྱལ་པོ་སྐུའི་གཅུང་མོ་རྗེ་བཙུན་པདྨའི་སྐུ་ཟླ་དང༌། རྩིས་གཉེར་དྲུང་གཞོན་གནས་རིམ་ཐོག་ཨ་མདོ་རྒྱས་སྟོང་ཚེ་རིང་དང༌། དྲུང་གཞོན་ལ་དགེ་འདུན་དགེ་ལེགས་བཅས་བསྐོས་ཤིང༌། ལྷན་ཁང་འདིའི་ངོ་བོ་དང་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི།

བོད་མིའི་རྩ་དོན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་གཞི་རྩ་མི་རིགས་དང་རྩ་ཆེའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་ཞུ་རྒྱུའི་རྒྱབ་རྟེན་མེད་དུ་མི་རུང་བ་དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད་བྱ་རྒྱུའི་ཐོག་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བཅའ་ཁྲིམས་དགོངས་དོན་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་མ་ལག་དང་བཅས་པའི་ལོ་འཁོར་སྔོན་རྩིས་དང་བསྐྱར་བཅོས་སྔོན་རྩིས་བཅས་པ་སྔོན་རྩིས་སྒྲིག་དོན་ལྟར་དུས་བཀག་ནང་ཚུད་བཟོ་འབུལ་ཐུབ་པ་དགོས་རྒྱུ་མ་ཟད་བཀའ་ཤག་གི་བཀའ་དགོངས་ལྟར་སྐབས་བསྟུན་འགན་ཁུར་རྐང་ལེན་ཞུ་རྒྱུ།

དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད་ཐོག་རུམ་ཐག་བཟོ་གྲྭ་དང༌། མགྲོན་ཁང༌། རུམ་ཐག་གི་རྒྱུ་སྤུས་མཁོ་འདོན་བཟོ་གྲྭ། ཚོང་ཁང་གཉེར་བ། ས་ཁང་གསར་སྒྲུབ་སོགས་ལས་གཞིའི་རྒྱ་བསྐྱེད་ཀྱི་ལེགས་ལམ་གང་འཚམས་བྱུང་ཡང༌། སྐབས་བཅུ་གཉིས་པའི་བཀའ་ཤག་གིས་གཞུང་གི་ཚོང་ལས་འདུ་འགོད་བྱེད་རྒྱུ་མཚམས་བཅད་ཀྱིས་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་གཞི་རིམ་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྲིད་བྱུས་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ལམ་སྟོན་མཛད་པའི་དབུ་མའམ། འཚེ་བ་མེད་པ། རང་འཚོ་ཐུབ་པ། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ། རང་བྱུང་ཁམས་ལ་མི་གནོད་པ་བཅས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་དགོས་མཁོ་དང་འཚམས་ཤིང༌། མཐར་ཐུག་མ་འོངས་བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ།

སྐབས་བཅུ་གཉིས་པའི་བཀའ་ཤག་གི་དཔལ་འབྱོར་སྲིད་བྱུས་དགོངས་དོན་གཞུང་གི་ཐད་འཛིན་འོག་ཡོད་པའི་བཟོ་ཚོང་སྡེ་ཚན་རྣམས་སྒེར་བདག་ཅན་དུ་བསྒྱུར་ཐབས་ཀྱི་འཆར་གཞི་བཀོད་སྒྲིག་དང་སྦྲགས། སྒེར་བསྒྱུར་ཟིན་དངུལ་རྣམས་དུས་ཚོད་རྒྱས་དཔྱད་ཐོག་མང་ཚོགས་ཀྱི་དངུལ་བཅོལ་མ་སྐྱེད་རྣམས་ཕྱིར་སློག་བྱ་རྒྱུ་དང༌། གཞུང་གི་མ་དངུལ་རྣམས་ཉེན་ཁ་མེད་པའི་མ་འཛུགས་ཁག་ཏུ་གཏན་བཞག་གིས་ལོ་རེའི་སྐྱེད་འབབ་ནས་གཞུང་གྲོན་ལྡང་ངེས་བཟོ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་བཅས་ཡིན།

༧༽ བདེ་སྲུང་ལྷན་ཁང་དང་ལས་བྱེད་བདག་གཉེར་ཁང༌།

བདེ་སྲུང་ལྷན་ཁང་དང་ལས་བྱེད་བདག་གཉེར་ཁང་ནི་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༠ པའི་ནང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་ཏེ་འགན་འཛིན་དུ་མདའ་དཔོན་སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་དང༌། ལས་རོགས་སུ་ཤོད་སྐོར་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས། མདོ་སྟོད་སྤྱི་འཐུས་སྒ་པ་བྲའུ་དཔོན་རིན་ཆེན་ཚེ་རིང༌། དབུས་གཙང་སྤྱི་འཐུས་གྲྭ་བཞི་བརྒྱ་དཔོན་སྐལ་བཟང་དགྲ་འདུལ་བཅས་ཐོག་མར་བསྐོ་གཞག་གནང༌། ལྷན་ཁང་འདིའི་ལས་འགན་གཙོ་གྲས་ནི་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཕྱྭའི་ཉེན་སྲུང་གིས་གཙོས། བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་འགྱུར་འགྲོས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟག་ཞིབ་དང༌། བོད་ནང་གི་གནས་བབ་ཐད་རྟོག་ཞིབ་བྱ་རྒྱུ་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་བཀའ་འཁྲོལ་དང་བསྟུན་ལས་བྱེད་ཀྱི་བདེ་སྡུག་གཟིགས་སྐྱོང་དང༌། ལས་བྱེད་འཕྲི་སྣོན། འཕོ་འགྱུར་བྱེད་རྒྱུ་བཅས་ཀྱི་འགན་འཁྲི་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། ༡༩༧༣ ལོར་ལས་བྱེད་བདག་གཉེར་ཁང་ཟུར་དུ་དབྱེ་བ་ནས་བཟུང་ལས་བྱེད་བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་ཕྱོགས་སོགས་ལས་ཁུར་ཆ་བགོས་གནང་ཡོད།

གཞན་ཡང༌། ལྷན་ཁང་འདིའི་ཐད་སྐྱོང་འོག་ཡན་ལག་སྡེ་ཚན་ཆེ་གྲས་བཞི་ཡོད་པ་སྟེ། ༡ དྷ་སྟེང་བདེ་སྲུང་ཡན་ལག་ལས་ཁུངས། ༢ དབྱིན་བོད་ཚིག་ཐོ་དང་དཔྱད་ཞིབ་སྡེ་ཚན། ༣ བོད་གནས་ཉམས་ཞིབ་སྡེ་ཚན། ༤ སྣེ་ལེན་འབྲེལ་མཐུད་ཁང་བཅས་ཡིན།

༨༽ ལྡི་ལི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང༌།

ལྡི་ལི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང་ནི་ ༡༩༦༠ ལོར་རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་མཆོག་བསྐོ་གཞག་དང་འབྲེལ་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་ཤིང༌། དོན་ཁང་འདིའི་ལས་འགན་གཙོ་བོ་ནི་ྋསྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་དང༌། རྒྱ་གར་ས་གནས་ཁག་ཏུ་ཆིབས་བསྒྱུར་ནམ་བསྐྱངས་ལ་ཕེབས་བསུའི་ཞུ་སྒོ་འཐུས་ཚང་ཞུ་རྒྱུས་མཚོན། ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་གི་གཞུང་ཚབ་སོགས་ལ་འབྲེལ་བ་གནང་རྒྱུ་དང༌། བོད་དོན་ཐོག་ཤ་ཚ་ཡོད་པའི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་གཞུང་ཚབ་ལ་འབྲེལ་གཏུགས། ཕྱི་རྒྱལ་རོགས་ཚོགས་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་དང་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་རོགས་རམ་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་སོགས་གནང་མུས་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ཏུ་བསྐྱོད་ཐོན་དགོས་རིགས་ལ་དམིགས་བསལ་མཐོང་མཆན་ལག་འཁྱེར་སོགས་ཞུ་བརྒྱུད་རོགས་ཕན་གནང་བཞིན་ཡོད།

དོན་ཁང་འདིའི་ནང་བོད་གཞུང་ནང་སྲིད་ལྷན་ཁང་དང༌། ཤེས་རིག་ལས་ལྷན་ཁང་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚན་པའང་ཡོད་པ་ལྟར། དོན་ཁང་འདིའི་བཀོད་འདོམས་འོག་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ངལ་སེལ། གཞོན་སྐྱེས་ཚོའི་ཤེས་ཡོན་འབྲེལ་བའི་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་ནང་ཤེས་ལས་ཁུངས་སོ་སོར་འབྲེལ་གཏུགས་གནང་དགོས་རིགས་ཚན་པ་འདི་གཉིས་ནས་གཙོ་འགན་འཁུར་དགོས་པ། དགོས་གལ་ནམ་བྱུང་ལ་བོད་དོན་སྐོར་ཚགས་ཤོག་སོགས་སུ་དྲིལ་བསྒྲགས། དམིགས་བསལ་བོད་གཞུང་དང་བོད་ནང་གི་གནས་ཚུལ་སོགས་ཡོངས་ཁྱབ་འགོད་འགྲེམས་ཀྱང་གནང་གི་ཡོད་པ་བཅས།36

༩༽ ཨ་རི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང༌།

དོན་ཁང་འདི་བཞིན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ལོར་དབུ་འཛུགས་ཀྱིས་ ༡༩༦༤ ལོར་ཨ་རིའི་ཁྲིམས་དོན་ལས་ཁུངས་ (US Department of Justice) སུ་ཁྲིམས་མཐུན་དེབ་སྐྱེལ་ཞུས་པ་ཞིག་ཡིན། དོན་ཁང་འདིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་མཚོན་པའི་ཐོག་ནས་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། ཆབ་སྲིད། ཕྱི་འབྲེལ་སོགས་ཀྱི་ལས་དོན་ཞུ་བཞིན་ཡོད།

དོན་ཁང་འདིའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་ཕྱི་ལོ་ (༡༩༥༩།༡༩༦༡།༡༩༦༥) བཅས་སོ་སོར་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་གྲོས་ཆོད་འཇོག་གནང་ཁག་ལག་ལེན་དོན་འཁྱོལ་འབྱུང་ཐབས་སོགས་ཞབས་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ཨ་རིས་གཙོས་པའི་ལྷོ་བྱང་ཨ་རིའི་གླིང་ཆེན་གཉིས་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྲིད་གཞུང་དང༌། གྲོས་ཚོགས་ཚོགས་མི། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ཚོགས་འཐུས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ལ་བོད་དོན་གནས་ཚུལ་མཁོ་སྤྲོད་དང་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་འཚོལ་ཐབས་ཞུ་རྒྱུ། དེ་བཞིན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལྷོ་བྱང་ཨ་རིའི་ནང་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱི་སྔོན་འགྲོའི་གྲ་སྒྲིག་ཞུ་སྒོ་ཁག་དང༌། ཆིབས་བསྒྱུར་དངོས་གཞིའི་སྐབས་གཙོ་ཆེ་སྐུ་ཕྱྭའི་འགན་སྲུང་དང་མཛད་འཆར་བཀོད་སྒྲིག་མཐུན་སྦྱོར། ཆིབས་བསྒྱུར་གྲུབ་མཚམས་ལས་དོན་མཇུག་སྐྱོང་བཅས་ཞུ་རྒྱུ།

དོན་ཁང་འདི་ནས་བོད་དོན་སྐོར་དུས་དེབ་བོད་ཀྱི་གསར་འཕྲིན་ (News Tibet) ཞེས་པ་ཞིག་ཀྱང་འདོན་སྤེལ་གནང་བཞིན་པ་དང༌། གསུམ་བཅུའི་དུས་དྲན་གྱིས་གཙོས་བོད་མིའི་དུས་དྲན་དང་དུས་ཆེན་ཁག་ལ་ཡང་དམིགས་བསལ་གནས་ཚུལ་ཤར་སྐབས་ཁུལ་དེར་གནས་སྡོད་བོད་རིགས་རྣམས་འདུ་འཛོམས་ཀྱིས་རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་སྐོར་དང༌། དེ་བཞིན་བོད་དོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཚོགས་སྐྱིད་ཁག་དང་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་ཁག་བཅས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡང་ཞུ་མུས་བཅས།37

༡༠༽ བལ་ཡུལ་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང༌།

དོན་ཁང་འདི་ནི་ ༡༩༦༠ ལོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་རྒྱ་ནག་ཚང་བློ་བཟང་དགེ་ལེགས་བསྐོ་གཞག་དང་འབྲེལ་ཆེད་འཛུགས་གནང་བ་ཞིག་ཡིན། ཐོག་མར་ནང་སྲིད་ལས་ཁུངས་ཀྱི་བཀོད་བྱུས་ལམ་སྟོན་འོག་འཕྲལ་སེལ་སུད་སི་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོས་གཙོས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྐྱོབ་གསོ་རོགས་རམ་གནང་མཁན་གྱི་ཚོགས་སྡེ་ཁག་ལ་འབྲེལ་གཏུགས་དང༌། བོད་མིའི་འཚོ་བའི་བདེ་སྡུག་ལ་གཟིགས་རྟོགས། དེའི་ཐོག་བལ་ཡུལ་དབུས་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་ཞུས་ཏེ་བོད་མིའི་དཀའ་ངལ་སེལ་སླད་གཞིས་ཆགས་འཛུགས་ཐབས་གནང་རྒྱུའི་ལས་ཁུར་ཞུ་མུས།

འོན་ཀྱང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༩ ནས་བཟུང་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་མཛད་བྱུས་ལྟར་ཕྱི་རྒྱལ་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང་ཁག་སྤྱི་མཚུངས་བལ་ཡུལ་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང་འདི་ཡང་བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་འཇུག་གནང་མཛད་ཡོད།

སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང་འདི་ཉིད་བལ་ཡུལ་གཞུང་གི་ཁྲིམས་ཐོག་དེབ་སྐྱེལ་མ་ཐུབ་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་རིམ་པའི་སྐབས་འགོག་རྐྱེན་འཕྲད་དེ་སྐབས་རེར་ལས་ཁུངས་སྒོ་རྒྱག་དགོས་པ་དང༌། སྐབས་རེར་འབྲེལ་ཡོད་བལ་གཞུང་དཔོན་རིགས་དང་ནང་མོལ་ཞུས་ཏེ་མངོན་ཆུང་ཐོག་ལས་ཁུངས་ཚུགས་དགོས་པ་ཡང་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད།38

པུར་རྒྱལ་གདུང་རབས་འོད་ལྔའི་རྨུ་ཐག་ལས།།

འཕོས་པའི་རྒྱལ་སྲིད་ཉི་ཟླའི་གཟི་བྱིན་ཅན།།

ཐུགས་བསྐྱེད་གནམ་མཐོངས་ཡངས་པའི་ཕྲག་གོང་དུ།།

བླངས་པས་ཕྱོགས་ལས་རྒྱལ་བའི་ཕོ་བྲང་བྱུང༌།།

དེ་ནས་སྐུ་ཡི་ཕྲེང་བ་བདུན་པའི་ཞབས།།

བསམ་བཞིན་འགྲོ་ཁམས་སྐྱོང་ལ་དམ་བཅས་ཤིང༌།།

འཇིག་རྟེན་སྲིད་ཀྱི་སྒོ་མོ་ཡོངས་ཕྱེ་སྟེ།།

གངས་ལྗོངས་བཀའ་ཤག་སྲིད་དབང་དངོས་སུ་བཙུགས།།

རྫོང་གཞིས་འབངས་མི་ནམ་མཁའི་རྒྱུ་སྐར་ཕྲེང༌།།

བདེ་སྐྱིད་དཔལ་ཡོན་འཛུམ་པའི་དགའ་སྟོན་ལ།།

རོལ་བས་བཀའ་བློན་ལས་ཀྱི་སྣེ་མོ་ཀུན།།

དྲི་བྲལ་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱས་པ་བཞིན།།

དེ་ལྟར་ཕྱི་ཡི་རྒྱལ་ཁབ་གང་ལ་ཡང༌།།

དགྲར་འཛིན་འཚེ་བའི་བྱ་བ་མ་བརྩམས་ཤིང༌།།

གཞན་སྡེ་ཟ་བའི་ཧམ་སེམས་མ་མཆིས་པར།།

འགྲོ་ཀུན་བདེ་བའི་ཕྱྭ་གཡང་དགུང་དུ་བཏེགས།།

འོན་ཀྱང་ཤར་ཕྱོགས་འབྱུང་པོ་དབྱེན་ཁ་མས།།

ངན་ཇུས་འཐོར་རླུང་དྲག་པོའི་སྲེག་བྱེད་རྫས།།

སྟོར་པས་བསིལ་ལྡན་སྐབས་གསུམ་སྐྱེད་མོས་ཚལ།།

རྡུལ་དུ་བརླག་པའི་བྱུང་བ་གསུབ་ཏུ་མེད།།

དེ་བས་འགྲོ་ཁམས་སྐྱོ་གདུང་མུན་པའི་རླབས།།

བདས་པའི་སྐྱབས་ནི་ཁྱེད་ཉིད་གཅིག་པུ་ཞེས།།

བརྒྱད་ཟུང་ལང་ཚོ་ལྷ་ཡི་ལམ་བཟང་དུ།།

ཆོས་སྲིད་ཉི་ཟླའི་ཁྲི་འཕང་སླར་ཡང་བསྟབས།།

མགོན་གང་ཐུགས་སྟོབས་ལྷ་ཡི་རྫིང་རིང་ལས།།

ལེགས་བྱས་དགེ་བའི་སྦྲང་རྩི་འོ་མའི་རྒྱུན།།

འཇོ་ཡང་དམར་གཞུང་དུག་ནག་སྦྲུལ་གྱི་ལྕེས།།

ས་ཡ་དྲུག་གི་སྲོག་ལ་ཡང་ཡང་གཙེས།།

དངོས་དོན་བྱུང་བའི་ཉལ་འགྲོའི་རྒྱུན་བཟང་ཕན་བདེའི་རླབས་ཕྲེང་གཡོ་ལྡན་མ།། གཟུར་གནས་རྣམ་དཔྱོད་གསེར་གྱི་ཡུར་པས་དབྱིག་འཛིན་ལྟོ་བར་འདྲེན་པ་ལ།། དགོངས་ཏེ་གངས་ལྗོངས་ལྷུན་རྩེ་རྫོང་དུ་སླར་ཡང་སྲིད་དབང་བཙུགས་པ་ཡིས།། དམར་གཞུང་གཏུམ་པོའི་མཆེ་བ་ལ་ནི་སྲ་མཁྲེགས་རྡོ་ཡི་ལན་པ་བྱིན།།

དམར་ནག་རྒྱ་ཡི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་ནི་གླིང་བཞིའི་བདེ་བ་འཕྲོག་བྱེད་པས།། ལྷུན་རྫོང་རྒྱལ་ས་གཉིས་པ་དེ་ཡང་ཕམ་ཉེས་མུན་པ་སྟུག་པོས་བསྒྲིབས།། དེ་བས་ཡབ་གཅིག་རྒྱལ་བློན་དང་བཅས་འཕགས་ཡུལ་ཞི་བའི་དགའ་ཚལ་དུ།། བདེ་བར་བྱོན་ཏེ་དགའ་བ་བརྒྱ་ལྡན་གཞུང་གི་སྙན་དབྱངས་ཕྱོགས་ཀུན་བསྒྲགས།།

དེ་ནས་ནོར་གྱི་བློ་གྲོས་མར།།

ཆོས་སྲིད་ཉི་ཟླའི་དོ་ཤལ་དཀར།།

འདོགས་པའི་སྤྱི་གཞུང་འདི་ཉིད་ཅེས།།

ཆེ་དགུའི་མཆུ་འདབ་གར་དུ་བཟློ།།

དེ་མཚུངས་བོད་འབངས་སྐྱོང་ལ་ཉེར་མཁོ་བའི།།

མ་ལག་ལས་ཁུངས་ཕན་བདེའི་རྩ་བ་ཀུན།།

རིམ་པར་བཙུགས་པའི་དགེ་མཚན་ཟླ་མེད་པར།།

ཡར་ཐོན་ཡུལ་ཁམས་ཀྱིས་ཀྱང་ངོ་མཚར་བྱེད།།

འདི་ལྟར་ཆོལ་གསུམ་ཧ་རིའི་ཙན་དན་ལྗོན།།

ཉེ་བར་སྐྱོང་ལ་འགྲུས་པའི་རླུང་ཤུགས་ཀྱིས།།

བསྒུལ་བའི་ཆོས་སྲིད་དྲི་ངད་ལྷ་ཡི་ཟས།།

འགྲེམས་པའི་དགའ་སྟོན་འགྱེད་ལ་ཅིས་མི་མཚར།།

ས་བཅད་བཞི་པ།

རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་གྱི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགའ་མཇལ་བཅར་གསུང་འཕྲོས་དང༌། འཛིན་སྐྱོང་ཐོག་བཀའ་བསྡུར་བཀའ་སློབ་བསྐྱངས་པ།

༡༽ ལྕམ་སྐུ་སུ་ཅི་ཏ་ཀིར་པ་ལ་ནི་དང༌། འབི་ཨེ་གར་སི་ཌ་སོགས་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༡ ཉིན་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཆེད་རྒྱ་གར་དབུས་སྐྱོབ་གསོ་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་གནང་མཁན་དང་དེའི་དབུ་འཛིན། ཨ་ཅརྱ་ཀིར་པ་ལ་ནིའི་ (Acharya Kripalani) སྐུ་ཟླ་ལྕམ་སྐུ་སུ་ཅི་ཏ་ཀིར་པ་ལ་ནི་ (Sucheta Kripalani) དང༌། ཨ་རི་ཛ་དྲག་ཚོགས་པའི་ཌོག་ཀྲར་འབི་ཨེ་གར་སི་ཌ། སོ་ནི་ཀའི་ལྕམ་རྨ་ལེ་ཧེའི་ (J.S.S.Malehi) སྐུ་ཟླ་སུ་ཝར་ཌ་ཛན་ཌི་རཱ་བྷར་ལོབ་སྒར་ (H.D.Swartzend Ruber Lorger) བཅས་མི་སྣ་དགུ་མཇལ་བཅར་ཞུས་སྐབས། སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས། “བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བའི་གནས་སྟངས་ངོ་སྤྲོད་དང་སྦྲགས་གང་ཅིའི་ཐད་ཆ་རྒྱུས་ཉམས་མྱོང་ཤེས་རྟོགས་མ་བྱུང་བར་རོགས་རམ་ཚོགས་ཁག་ནས་ཀྱང་གྲོགས་ཕན་སྔར་རྒྱུན་གནང་བའི་རེ་བ་ཡོད་”ཅེས་གསུངས་ཤིང༌། སྐྱོབ་གསོ་ཚོགས་པས་ཀྱང་བཟོ་ལས་ཡར་སྤེལ་མཐུན་འགྱུར་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་མིར་རོགས་རམ་གང་ཐུབ་ཞུས་ཆོག་པ་ཞེས་དགའ་སྤྲོའི་ངང་ཁས་ལེན་ཞུས།

༢༽ སྐུ་ཞབས་ཕི་རི་མན་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་མོ་རེ་སི་ཕི་རི་ཊ་མན་ (Maurice Friedmann) ཞུ་བ་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་མཇལ་བཅར་ཞུ་སྐབས། ཁོང་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་མལ་སོར་ (Mysore) མངའ་སྡེའི་ས་ཆ་པི་རི་ཡ་པ་ཏྲ་ན། ཊ་ལུ་ཀ་ (Pariyapatan Taluk) བོད་མི་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ས་གནས་ཐོག་མར་བརྟན་ལེགས་བྱུང་ཚེ་རིམ་པས་ཇེ་ལེགས་སུ་འགྲོ་ཞིང༌། ས་གནས་དེར་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་ཙམ་གཞིས་ཆགས་བྱེད་རྒྱུར་གྲ་མ་འགྲིག་ཚེ་ས་གནས་གཞན་གྱིས་འཆར་གཞི་ཁས་ལེན་དཀའ་བ་དང༌། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ས་སྟོང་ཆེན་པོ་ཡོད་གཤིས། དེར་ཞིང་ལས་བྱེད་རྒྱུའི་ས་ཆ་གཞན་དག་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་ན་ལེགས་ཚུལ། དེ་གའི་ཧིན་བོད་མཛའ་འབྲེལ་དམ་ཟབ་ཡོང་ཆེད་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་མལ་སོར་དུ་བཞུགས་སྒར་གཏན་འཇགས་ཤིག་དགོས་ཐོག དེར་སྡོད་བོད་མིའི་དབུ་ཁྲིད་མཛད་ནས་རྒྱུན་བཞུགས་གནང་མ་ཐུབ་ཀྱང་ལན་རེ་ཕེབས་བཞུགས་གནང་ན་ཕན་ཐོགས་ཡོང་རྒྱུ་དང༌། མལ་སོར་བོད་མི་གཞིས་ཆགས་བྱེད་ཡུལ་དུ་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་ངོ་ཕེབས་བསྐྱང་རྒྱུའི་དགོངས་འཆར་ཡོད་པ་བཞིན། ྋགོང་ས་མཆོག་ཀྱང་དེ་གར་དུས་སྒྲིག་གིས་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱང་ཐུབ་ན་ལེགས་ཚུལ་སོགས་སྔོན་ཞུས་ལ་རྟིང་གནོན་དང༌། གཞན་ཡང་བོད་ཕྲུག་ཚོའི་ཤེས་ཡོན་སྐོར་གཞན་ལ་ཐུགས་བློས་གཙང་འགེལ་གནང་བ་ལས། ྋགོང་ས་མཆོག་རང་ནས་ཐུགས་འགན་གཙོ་བཞེས་གནང་ན་ལེགས་ཚུལ་དང༌། བོད་མི་རྣམས་ལ་ནེ་རུའི་བུ་མོ་ (ཨིན་དྷར་གྷན་དྷི་) ལྟ་བུའི་སློབ་སྦྱོང་དགོས་པ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་གི་ཤེས་ཡོན་མཐོ་ཤོས་སློབ་སྦྱོང་ཐུབ་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་སྙན་སེང་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཀྱང་འཕྲལ་ཕུགས་ཀུན་ཏུ་དགོངས་པ་ཆེ་བཞེས་ཀྱིས་མལ་སོར་མངའ་སྡེའི་ནང་དུ་བོད་མི་གང་འཚམས་གཞིས་ཆགས་བྱ་རྒྱུར་གཏན་འཁེལ་བ་དང༌། ལམ་བཟོའི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་དང་གཞིས་ཆགས་བྱ་ཡུལ་གྱི་ས་གནས་སུ་ཞིབ་བརྩད་མི་སྣ་ཆེད་མངགས་ལས་རིགས་ཕྱག་བསྟར་བསྐྱངས། ཕི་རི་མན་ཁོང་ ༡༩༥༦ ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད་སྐབས་ཐོག་མར་མཇལ་མྱོང་ཞིང༌། པོ་ལན་ཊ་ (Poland) ནས་རྒྱ་གར་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ལྷོ་ཕྱོགས་མལ་སོར་ཁུལ་བོད་མི་གཞིས་ཆགས་བྱེད་སྐབས་སོགས་བོད་མིའི་ལས་དོན་མང་པོའི་ཐོག་རོགས་རམ་གནང་མཁན་སེམས་བཟང་ཅན་ཞིག་ཡིན།

༣༽ སུད་སིའི་གཞུང་ཚབ་ལས་རོགས་དང༌། སྐུ་ཞབས་ཝལ་ཀར་བཅས་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༢ ཉིན། རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་གཏན་བཞུགས་སུད་སི་ (Switzerland) གཞུང་ཚབ་ཆེན་མོའི་ལས་རོགས་དང༌། རྒྱལ་སྤྱིའི་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་ཚོགས་མི་སྐུ་ཞབས་ཝལ་ཀར་བཅས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་སྐབས། ལོ་འདིའི་ཟླ་བ་དྲུག་པའི་ནང་སུད་ཛ་ལན་ཊར་བྱིས་པའི་གྲོང་ཁྱིམ་ལ་གཏོང་གནང་མཛད་པའི་བོད་ཕྲུག་རྣམས་བདེ་འབྱོར་བྱུང་བའི་གནས་སྟངས་དང༌། བལ་ཡུལ་ (Nepal) དུ་སྡོད་པའི་བོད་མི་ཚོར་ང་ཚོས་རོགས་རམ་བྱེད་འདོད་ཡོད་ཁར། ད་ལམ་བལ་ཡུལ་དུ་ཆེད་བསྐྱོད་གནས་ཚུལ་དངོས་མཐོང་སྐབས་ང་ཚོའི་སེམས་ཤུགས་ཀྱང་ཇེ་ཆེར་སོང་ཞིང༌། བལ་ཡུལ་དུ་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་འགའ་ཤས་མཇལ་འཕྲད་བྱུང་བར། ཁོང་ཚོས་ཀྱང་ང་ཚོས་རོགས་རམ་བྱེད་འཆར་ལ་བློ་མོས་ཡོད་ཐོག་བོད་མིར་ས་ཆ་སྤྲད་དེ་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་རོགས་རམ་བྱེད་འདུན་ཡོད་ལུགས་དང༌། སུད་ཛ་ལན་ཊར་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཀྱང་གསར་རྒྱག་ཞུ་རྒྱུའི་འཆར་བཀོད་ཡོད་པས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཐུགས་མོས་དགོངས་བབས་ཡོད་མེད། ཡོད་ན་དེར་ཤེས་ཡོན་ལ་སློབ་སྦྱོང་གནང་ཐུབ་པ་དང༌། ཕྱིས་སུ་རང་འཚོ་མ་ཐུབ་ཚེ་ཁོང་ཚོའི་འཚོ་ཐབས་སུད་སི་གཞུང་ནས་གོ་སྒྲིག་བྱེད་རྒྱུ་རེད།

ང་ཚོའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཉམས་མེད་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་ཆེད་ཁོ་ན་ཡིན་པ་དང༌། སུད་སི་གཞུང་ནས་བོད་མི་གསུམ་ལ་སློབ་སྦྱོང་གི་མཐུན་རྐྱེན་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་སོགས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་དགོངས་ཚུལ་ཇི་ཡོད་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”དེང་སྐབས་ང་ཚོ་བོད་མི་རྣམས་དཀའ་ངལ་ཆེ་སྒང་ལ་ཁྱེད་རྣམ་པས་ཕྱོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་རོགས་རམ་དང༌། དགོངས་བཞེས་གནང་བར་སུད་སི་གཞུང་དང༌། རོགས་རམ་ཚོགས་པ་ཁག་ལ་ངས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། འཆར་དོན་རྣམས་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་ཆེད་ཡང་ཡང་འབྲེལ་མཐུད་ལམ་སྟོན་ཡོང་བ། བལ་ཡུལ་ས་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་འཕྲལ་སེལ་ས་ཆ་དང༌། གྱོན་ཆས། སྨན་སོགས་ཀྱི་རོགས་རམ་དང༌། ཕུགས་སུ་གཞིས་ཆགས་ལ་རོགས་རམ་གནང་ཐབས། ཁོང་ཚོ་འགའ་ཤས་ལ་སེམས་ཅན་ཡང་གང་འཚམས་ཡོད་འདུག་པས་འཚོ་སྐྱོང་ཐུབ་ཐབས། སོ་ནམ་གཅིག་པུས་ཁུངས་འཁྱོལ་དཀའ་བར་བརྟེན་ལས་ཞོར་ལག་ཤེས་བཟོ་ལས་རིགས་བྱེད་ཐུབ་ན་ཕན་ཐོགས་ཆེ་ཞིང༌། བུ་ཕྲུག་ལོ་ཆུང་ཚོ་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་ཐབས་ལ་རོགས་རམ་དང༌། ད་དུང་བོད་པའི་བུ་ཕྲུག་ཆུང་ངུ་གང་འཚམས་ཕྱི་བསྐྱོད་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པར་ཁ་སྣོན་གཏོང་ཐུབ་ན་སྙམ་པའི་རེ་བ་ཡོད། སུད་ཛ་ལན་ཊར་དགོན་པ་གསར་རྒྱག་བྱེད་རྒྱུའི་སྐོར་ལའང་བློ་མོས་དང་བསྔགས་བརྗོད་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་སྩལ་བས་ཁོང་ཚོའི་རེ་འདོད་ཡོངས་སུ་བཀང་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་བཞེད་དང་མཐུན་པར་སེམས་གཞག་ཞུ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་ཞུས།

༤༽ བླ་མ་རི་རི་ན་ཀ་ཡ་མ་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་ཉི་ཧོང་གི་བླ་མ་རི་རི་ན་ཀ་ཡ་མ་ཞུ་བ་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་ཞུ་སྐབས། ཁོང་གིས་ ༡༩༥༦ ལོའི་རྗེས་དེ་རིང་ཡང་བསྐྱར་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་མཇལ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་པར་ཤིན་ཏུ་སྤྲོ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཞུས་རྗེས། “༥༦ ལོ་ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་སྐབས་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་འདོད་མེད་ཀྱང༌། ཀྲུའུ་ཨན་ལན་ (Chou En-lai) དང་ནེ་ཧ་རུས་ (Nehru) ཞུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་དགོས་བྱུང་ལུགས་ཟེར་བ་བདེན་པ་ཨེ་ཡིན།” ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། “དེ་ག་རང་རེད། སྐབས་དེར་གཙོ་བོ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་དྲན་དུས་ཆེན་ཐོག་ལུང་པ་ཁག་མང་པོའི་ཆོས་པ་ཚོ་ལྷན་འཛོམས་སར་འོང་བས་དགའ་པོ་བྱུང་ཡང༌། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་སྲིད་དོན་སྐོར་གྱི་དཀའ་ངལ་མང་པོ་བྱུང༌།” ཞེས་གསུངས། བླ་མ་རི་རི་ན་ཀ་ཡ་མས། “ཟླ་བ་བརྒྱད་པའི་ནང་རྒྱ་ནག་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཡིག་ཀྲའུ་ཕུའུ་ཀྲོ་བོ་ཉི་ཧོང་དུ་འབྱོར་སྐབས་བཀའ་མོལ་བྱུང་གསལ། བོད་ཀྱི་ནང་བླ་མ་ཆེ་ཁག་ནས་མི་སེར་ཐོག་མནར་གཅོད་ཆེན་པོ་བཏང་བར་མི་སེར་ནས་ངོ་ལོག་གིས་ནང་འཁྲུག་བྱུང་ཚུལ་དང༌། དེང་སྐབས་བོད་ནང་དགོན་ཁག་སོ་སོར་གྲྭ་པ་འབོར་ཆེན་ནས་སྔར་བཞིན་དགའ་སྤྲོའི་ངང་ཆོས་ཀྱི་ཉམས་བཞེས་གནང་གི་ཡོད་ལུགས། བླ་མས་མི་སེར་ལ་མནར་གཅོད་གཏོང་བྱེད་ལག་ཆ་ཁག་པེ་ཅིན་དུ་འགྲེམས་སྟོན་མིག་མཐོང་བྱུང་ཚུལ་བརྗོད་ཀྱི་འདུག་པ་ཇི་ཡིན།” ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་གནང་ལ།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “ཀྲའུ་ཕུའུ་ཀྲོ་བོ་ཕྲན་གྱི་གྲོགས་པོ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང༌། ཁོང་གི་བརྗོད་ཚུལ་དེར་ཕྲན་བློ་ཕམ་བྱུང༌། ཡང་ན་ཁོང་ལ་རང་དབང་མ་བྱུང་བའམ། ཡང་ན་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ངོ་མ་དེ་མ་ཤེས་པ་རེད། བོད་ནང་བླ་མ་ཆེ་ཁག་ནས་མི་སེར་ཐོག་མནར་གཅོད་ཆེན་པོ་བཏང་བར་མི་སེར་ནས་ངོ་ལོག་གིས་ཟིང་འཁྲུག་བྱུང་ཚུལ་བཤད་པ་དེ་ནི་རྦད་དེ་བདེན་པ་མ་རེད།” ཅེས་གསུངས།

བླ་མ་རི་རི་ན་ཀ་ཡ་མས། “བོད་ནང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་སོགས་གཏོར་བཤིག་བཏང་བ་དང༌། དགོན་སྡེ་ཁག་དང་གྲྭ་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཐབས་སྡུག་ཏུ་ཕྱིན་ཚུལ་ཟེར་བ་དངོས་འབྲེལ་ཨེ་ཡིན།” ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། “དེང་སྐབས་བོད་ཁྱོན་ཡོངས་ནང་རྒྱ་དམར་ནས་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་མང་པོའི་ནང་རྟེན་གསེར་དངུལ་ཟངས་རག་སོགས་ཀྱིས་གཙོས་པའི་རིན་ཐང་ཅན་གྱི་སྐུ་རྟེན་དང་ཐུགས་རྟེན་མཆོད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་བཙན་འཕྲོག་དང་འབྲེལ་དེ་དག་རྒྱ་ནག་ནང་བཟོ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་བཞུ་བཏུལ་ལུགས་གསུམ་ཆེད་སྣུམ་འཁོར་མང་པོས་དབོར་འདྲེན་བྱས་པའི་ནང༌། སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་དང༌། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་འཚོ་བཞེས་སྐབས་སྤྲུལ་པའི་བཟོ་བོས་སྐུ་རྒྱུ་རིན་པོ་ཆེ་དུ་མ་ལས་བསྐྲུན་པ་ཛི་ཁྱིམ་ལི་མ་བྱིན་རླབས་ཀྱི་མཚན་ཁ་འབར་བ་སྐུ་རེ་རེར་རིན་ཐང་གཞལ་དུ་མེད་པ་དེ་འདྲའང་ཆབས་ཅིག་ཏུ་རྩ་མེད་ཕྱིན་ཡོད།

གསུང་རབས་རྣམས་མེར་བསྲེགས། དགེ་འདུན་རྣམས་དགོན་གནས་ནས་ཕྱིར་འབུད་ཀྱིས་སྐྱ་སར་ཕབ་པ་དང༌། ངལ་རྩོལ་ལས་མིར་གཏོང་བ། ཞིང་འབྲོག་ཁུལ་བཏང་བ། བླ་མ་དང་མཁན་པོ་སོགས་བོད་མིའི་མཆོད་གནས་སུ་ཞུ་བ་རྣམས་འཛིན་བཟུང་བཙོན་འཇུག་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་འདུག

དཔེར་ན། ༡༩༥༨ ལོར་བོད་ཀྱི་དགོན་པའི་ནང་ནས་ནང་པའི་སློབ་གཉེར་ཐོག་སྙན་གྲགས་ཡོད་པའི་བོད་བྱང་ཤར་ཨ་མདོ་ཁུལ་ཡོད་པའི་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་ཞུ་བའི་དགོན་ཆེན་དེ་གཏོར་བཤིག་བཏང་སྟེ་གྲྭ་གྲངས་སུམ་སྟོང་སྐོར་ཡོད་པའི་གྲྭ་པ་རྣམས་ཕྱིར་འབུད་ཀྱིས་བཙོན་འཇུག་དང་ངལ་རྩོལ་ལས་མི། ཁྱིམ་གཞིས་བཅས་སུ་བཏང་འདུག

༡༩༥༩ ལོར་ལྷ་སའི་ཉེ་འཁོར་དགོན་ཁག་རྣམས་ནས་ཀྱང་གསེར་དངུལ་གྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་འོར་སྐྱེལ་དང༌། བཀའ་བསྟན་གྱི་གླེགས་བམ་སོགས་མེར་བསྲེགས་བཏང་བ་བྱུང་ཡོད། ལྷ་སའི་ཤར་མལ་ལེ་གཉིས་ཙམ་གྱི་སར་བདེ་ཆེན་གསང་སྔགས་མཁར་དགོན་པ་ཟེར་བ་ཡང་དེ་ལྟར་རྩ་གཏོར་བྱས་འདུག

ད་དུང་པོ་ཏ་ལའི་ནང་མི་གཅིག་ཀྱང་མི་གཏོང་བ་དེ་ཡང་གནས་ཚུལ་ཇི་ཡིན་བརྗོད་དཀའ་ཞིང༌། བོད་མི་རྣམས་ནས་ཀྱང་དེ་ལ་སེམས་ཁྲལ་དང་བློ་ཕམ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། སེ་ར་དགོན་པར་མཚོན་ན་གྲྭ་གྲངས་ ༥༠༠༠ ལྷག་ཙམ་ཡོད་པ་ཉེ་ཆར་གནས་ཚུལ་གོ་ཐོས་ལ་གྲྭ་པ་ ༢༠༠ ཙམ་ལས་ཡོད་ཚོད་མི་འདུག འབྲས་སྤུངས་དང་དགའ་ལྡན་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་རེད། དེ་དག་ཀྱང་རྒན་བྱིས་ཤ་སྟག་དང༌། ཁོང་ཚོའི་ལས་ཀ་ནི་དགོན་པའི་ནང་རྒྱ་དམག་བསྡད་པའི་བཤའ་རྒྱུའི་ཕག་ལུག་བྱ་དེ་སོགས་གསོ་ཉར་དང༌། གསོད་རོགས་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པ་རེད། གནས་ཚུལ་དེ་ཚོ་མཐོང་མྱོང་ཡོད་པའི་བོད་མི་རྒྱ་གར་ནང་སླེབས་ཡོད། དེ་བྱིངས་ཀྱི་གྲྭ་པ་ཉུང་ངུ་རྒྱ་གར་ནང་སླེབས་པ་དང༌། མང་པོ་ཞིག་བཙོན་ཁང་ནང་བཅུག་པ་དང༌། སྐྱ་སར་ཕབ་ནས་བསྡད་འདུག་ལ་གང་འཚམས་བུད་མེད་དང་མཉམ་དུ་ཁྱིམ་གཞིས་བཅའ་བར་བཙན་སྐུལ་དང༌། ངལ་རྩོལ་ལས་ཀར་བཏང་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་གསུངས།

བླ་མ་རི་རི་ན་ཀ་ཡ་མས་”བོད་དུ་རྒྱ་མི་གཞིས་ཆགས་འབོར་ཆེན་ཡོད་ཚུལ་ཟེར་བ་བདེན་པ་ཨེ་ཡིན།” ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”བོད་བྱང་ཤར་ཁུལ་ལ་སྔོན་ནས་རྒྱ་མི་འབོར་ཆེན་འབྱོར་ཏེ་བོད་མི་གཅིག་ཡོད་སར་རྒྱ་མི་ཉི་ཤུའི་ཚོད་ཙམ་ཡོད་ཀྱི་རེད། བོད་དབུས་སུ་ཡང་རྒྱ་མི་གསར་དུ་འབྱོར་དང་འབྱོར་མུས་རེད། བསམ་ཚུལ་དེ་ཉེ་ཆར་གསར་པ་མ་རེད། ༡༩༥༤ ལོར་ཕྲན་རྒྱ་ནག་ཏུ་བསྐྱོད་སྐབས་རྒྱ་ནག་གི་གཙོ་འཛིན་མའོ་ཙེ་ཏུང་ (Mao Tse-tung) དང༌། ལིའུ་ཧྲོ་ཆི། (Liusho Qi) ཀྲུའུ་ཨན་ལན་ (Chou En-lai) སོགས་ངོ་འཕྲད་སྐབས། སྲིད་འཛིན་གཞོན་པ་ལིའུ་ནས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེར་བོད་ས་རྒྱ་ཆེ་ལ་རྒྱ་མི་མི་འབོར་ཆེ་བས་ཚོང་རྒྱག་དགོས་’ཟེར་སོང༌། གནས་ཚུལ་ངོ་མར་ས་ཆ་སྤོ་ཐབས་མེད་གཤིས་བོད་ནང་རྒྱ་མི་འོར་འདྲེན་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ལ་ཟེར་གྱི་ཡོད་པ་རེད།

བོད་ནང་རྒྱ་རིགས་ཁྱོན་ཆེ་གནས་སྤོ་བྱེད་རྒྱུ་ནི་སྐབས་དེ་དུས་ནས་ཁོང་ཚོར་བསམ་བློ་དང་འཆར་གཞི་ཡོད་པ་ཞིག་རེད།” ཅེས་གསུངས། (མའོ་ཡི་གསུང་རྩོམ་དེབ་ལྔ་པ་ཞེས་པའི་ནང༌། སྔོན་མ་བོད་ལ་རྒྱ་རིགས་ཕལ་ཆེར་གཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་རེད་ཅེས་བྲིས་པ་ལྟར་བོད་ནང་རྒྱ་མི་ཉུང་ཤས་ལས་ཡོད་པ་མ་རེད། རྒྱ་དམར་བོད་སར་འབྱོར་སྐབས་བོད་པ་ཚང་མས་རྒྱ་སྐད་མ་ཤེས། རྒྱ་མི་ཚང་མས་བོད་སྐད་མ་ཤེས། བོད་རྒྱའི་དབར་ཟ་སྐད་འཐུང་སྐད་ཙམ་ལའང་སྐད་སྒྱུར་མེད་ན་གོ་བརྡ་མི་འཕྲོད་པ་དེ་ནི་བོད་རྒྱ་གཉིས་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོ་ཡིན་པས་མ་ཚད་འབྲེལ་འདྲིས་གང་ཡང་མེད་པའི་དཔང་རྟགས་ཕན་ཚུན་སྐད་བརྡ་མི་འཕྲོད་པ་འདིས་ར་སྤྲད་པ་རེད།) བླ་མ་རི་རི་ན་ཀ་ཡ་མས་”རྒྱ་མིའི་བྱ་སྤྱོད་ངན་པ་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཆོས་ཕྱོགས་ནས་བཀའ་སློབ་ཀྱིས་ཡིད་འགུལ་ཐེབས་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་སྙམ་པ་མ་ཟད། སྤྱིར་བཏང་ཡང་དཀའ་ངལ་དངོས་གཞི་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱིས་མ་གཏོགས་སེལ་མི་ཐུབ། ཚོགས་པ་གང་བྱུང་ཐམས་ཅད་ལས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནི་ནུས་ཤུགས་དང་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་བར་ཡིད་ཆེས་ཡོད་ན། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྒྱ་མིའི་གཙོ་འཛིན་འགའ་ཤས་ལ་བཀའ་སློབ་ཀྱིས་ཡིད་བསྒྱུར་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ཕན་ཁྱད་བླ་ན་མེད་པ་ཡོང་རྒྱུར། དེ་ལྟར་འགྲུབ་པའི་སྨོན་ལམ་ཞུ་གི་ཡིན།” ཞེས་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། “སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡིད་འགུལ་མ་ཐུབ་པར་ཕྲན་ནས་དཀའ་ངལ་ཆེ། མའོ་ནས་ཆོས་ནི་དུག་ཡིན་ཚུལ་དངོས་སུ་ཟེར། གཞི་ནས་གནས་ཚུལ་འདི་ཕྲན་གྱི་བསམ་པར་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་གནད་དོན་གཅིག་པུ་མིན་པར། ཆོས་ཡོད་མེད་བར་གྱི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་པར་མཐོང་གི་འདུག་གཤིས། ཆོས་ལུགས་ཡོད་ཚད་དང༌། ལྷག་པར་ནང་པ་ཚོ་ཆིག་སྒྲིལ་གྱི་ཐབས་ཤེས་བྱས་ན་ནུས་ཤུགས་ཆེ་བར་མཐོང༌།” ཞེས་གསུངས། བླ་མ་རི་རི་ན་ཀ་ཡ་མས། བོད་ནང་གི་གནས་སྟངས་རྟོག་ཞིབ་ཆེད་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཅིག་གཏོང་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་བྱས་ན་ཕན་ཐོགས་ཡོད་མེད་དགོངས་སྐོར་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”སྔ་ལོ་ཁྲིམས་དཔོན་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་བོད་དུ་གཏོང་འདོད་བྱས་པར་རྒྱ་མིས་བདག་སྤྲོད་མ་བྱས་སྟབས་ད་ཆ་ཆོས་ཚོགས་ཚོའི་འཐུས་མི་བོད་དུ་ལྟ་སྐོར་ལ་འགྲོ་ཐབས་ཨེ་ཡོང༌།” ཞེས་གསུངས།

བླ་མ་རི་རི་ན་ཀ་ཡ་མས་”རང་དགོན་དུ་ཤར་ཕྱོགས་པའི་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་བོད་ནང་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་གཏོང་ཐབས་གོ་བསྡུར་ཞུས་ན་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་ལ་ཕན་ཁྱད་ཡོང་རྒྱུ་དང༌། ང་ཚོའི་དགོན་གནས་ཕྱག་འདེབས་མཛད་པ་པོའི་དྲན་གསོ་དུས་ཆེན་ཞིག་ཕྱི་ལོའི་དཔྱིད་ཀར་འཁེལ་གྱི་ཡོད་གཤིས། དེ་སྐབས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སྐུ་ཚབ་རེ་ཟུང་གཏོང་གནང་ཐུབ་པའི་རེ་འདུན་ཆེ་ཚུལ་”སོགས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་གོ་བསྡུར་དེ་ཡང་ལྟ་རྟོག་དངོས་འབྲེལ་ཞིག་མ་ཐུབ་ན་རྒྱ་མིའི་གྲ་སྒྲིག་ཁོ་ནས་གནས་ཚུལ་ཇི་བཞིན་ཤེས་པ་དཀའ་ཚུལ་དང༌། དྲན་གསོའི་དུས་ཆེན་དུས་གཏུགས་མིན་པའི་ལན་གསལ་རིམ་གཏོང་གནང་ལུགས་སོགས་བསྟན་འགྲོར་སྨན་པའི་བདེ་ཐབས་ཁོ་ནའི་གསུང་གླེང་རྒྱས་པར་སྩལ།

༥༽ སློབ་དཔོན་ར་གུ་བྷི་ར་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་སློབ་དཔོན་ར་གུ་བྷི་ར་ (Dr.Raghu Vira) ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་སྐབས། ཁོང་གིས་ཞུས་དོན། “ཟླ་བ་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚེས་བཅུ་ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་སྐོར་གོ་བསྡུར་བྱ་རྒྱུའི་དོན་གནས་ནི། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་དང༌། མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་བའི་སྐོར། རང་ཐག་རང་གཅོད་བཅས་ནས་གསུམ་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་མང་བ་ཐོབ་རྒྱུ། རྒྱལ་ཁབ་བཅུ་བཞི་ནས་ངོ་རྒོལ་དང༌། བཅུ་བཞིས་རྒྱབ་སྐྱོར། སུམ་ཅུ་བར་གནས། དེ་འཕྲོས་ངེས་གཏན་མེད་པར་བརྟེན་དུས་ཚེས་དེའི་གོང་ནས་འབད་བརྩོན་ཐབས་ཤེས་གང་ཐུབ་བྱེད་དགོས། ང་ཚོས་མིའི་ཁེ་དབང་དང༌། མི་རིགས་རྩ་མེད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རྨང་གཞིར་བཞག་སྟེ་བོད་རྒྱ་གཉིས་ཆོས་དང་སྲིད། འཚོ་བ། རིག་གཞུང་སྐད་ཡིག་གང་ཐད་ནས་ཐ་དད་ཡིན་པ་གསལ་པོར་བརྗོད་དགོས་པ་དེ་ལ་ཤུགས་ཆུང་བའི་སྐྱོན་ཡོང་གི་མེད་དམ་སྙམ།

དེབ་འདིའི་ནང་ (རྒྱ་གར་དང་ཨེ་ཤ་ཡ། སྙན་འཇེབས་ལྡན་པའི་རིག་གཞུང་ཞིག (India and Asia: A Cultural Symphony) བོད་ནི་རྒྱ་མི་དང་རྩ་བ་ནས་ཐ་དད་ཡིན་པའི་གནས་ལུགས་གསལ་པོ་བྲིས་ཡོད་པས་གཞན་དག་ལ་གནང་ཆེད་ཐུགས་མཁོ་ཡོད་ན་གང་འཚམས་རིན་མེད་དུ་འབུལ་རྒྱུ། ཀོ་རི་ཡ་ (Korea) དང༌། ཉི་ཧོང་སོགས་ཀྱི་ཡི་གེ་རྒྱ་ཡིག་དང་འདྲ་ཡང༌། བོད་ཡིག་ནི་རྩ་བ་ནས་མི་འདྲ། རྒྱ་མིའི་ཆོས་ལུགས་ཕལ་ཆེར་ཀཱན་ཕུའུ་ཞཱ་དང་ཆ་མཐུན་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དར་རྒྱས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང༌། བོད་ཆོས་ནི་དེ་ལྟར་མིན་པར་འབྱུང་ཁུངས་དང༌། དམིགས་ཡུལ་གང་ནས་ཀྱང་ཐ་དད་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་སུ་རྒྱ་མིའི་ཆོས་པ་བོད་ནང་ཧ་ལམ་ཡོང་མ་མྱོང་བ་དང༌། བོད་ནས་བླ་མ་ཆེ་ཁག་ཧ་ཅང་མང་པོ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་ནས་རྒྱ་ནག་ནང་བོད་དགོན་གྱིས་མ་ཁྱབ་པ་མེད། བོད་དུ་རྒྱ་མིའི་ལྷ་ཁང་ཕལ་ཆེར་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

དེ་བཞིན་སྲིད་དོན་དང༌། ཡུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཡང་ཤིན་ཏུ་ཐ་དད་ཡིན། གོང་མ་ཆན་ལུང་སྐབས་རྒྱ་མིའི་ཁང་བཀོད་དང༌། རི་མོ་ཕྲན་བུ་བོད་དུ་དར་བ་ལས། དེའི་གོང་རྒྱ་མིའི་གཤིས་ལུགས་འདྲེས་ལྷད་ཕལ་ཆེར་མེད། གནས་ཚུལ་དེ་ཚོ་འཐུས་མི་ཚོས་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་ན་ཕན་ཁྱད་ཆེ། དེ་ཡང་གླེང་མོལ་བྱེད་པ་དང༌། གསར་ཤོག་ཐོག་འགོད་པ་བཅས་བྱ་ཐབས་གཉིས་ཡོད། དུས་ཚོད་ཉེ་བར་གཏུགས་པས་དཀའ་ངལ་ཆེ་ཡང་གསར་འགོད་དང༌། འགྲེམས་སྟོན་སྟབས་བདེ་ཞིག་བྱུང་ཡང་འགྲིག ནེའུ་ཡོག་ (New York) ནས་རོགས་རམ་བྱེད་མི་བྱུང་ན་གུས་རང་འགྲོ་དགོས་བྱུང་ཡང་བཅར་རྒྱུ། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་འགན་ཁུར་བྱེད་འོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་བར་གནས་སྡོད་པ་དེ་ནི་ཧ་ཅང་བློ་ཕམ་ཆེ། ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ནེག་སོན་ (Nixon) 39ལ་ཐོབ་ན་བོད་དོན་ལ་རོགས་རམ་ངེས་པར་བྱེད་ཀྱི་རེད།

བྱ་བ་དང་དུས་ཚོད་སྐོར་དམར་ཕྱོགས་ནས་ཤེས་མི་རུང༌། འཐུས་མི་ ༩༩ ཡོད་ཁོངས་ ༧༥ ནས་རྒྱ་བོད་ཐ་དད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གསལ་པོར་རྟོགས་ཐབས་བྱེད་དགོས། སྔ་ལོ་ལས་འདི་ལོ་དོན་གནས་ལེགས་པར་འགྲུབ་དགོས། ཕྲན་པ་ཀི་སི་ཏན་ (Pakistan) གྱི་སྲིད་འཛིན་ཨ་ཡུབ་ཁན་དང་མཇལ་འཕྲད་སྐབས་རྒྱ་གར། བལ་ཡུལ། འབར་མ་ (Burma) སོགས་ས་མཚམས་ཁག་གི་ཉེན་ཁའི་སྐོར་གླེང་མོལ་སྐབས་བོད་འདི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཚོའི་བར་དུ་གནས་པའི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་བཟོ་དགོས་སྐོར་བཀའ་མོལ་བྱུང་བར། ཁོང་ནས་དགོངས་བབས་མོས་མཐུན་གནང་བས། ཁོང་ལ་འབྲེལ་བ་གནང་ན་རྒྱལ་ཁབ་བཞི་ལྔ་ཙམ་གྱི་ཕན་ནུས་ཐོན་རྒྱུ།

ཨ་ཕྷི་རི་ཀའི་ (Africa) རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་ཀྱང་གནས་ལུགས་ཤེས་རྟོགས་བཟོ་རྒྱུ་གལ་ཆེ། རུ་སུ་རྒྱ་མིར་ཡིད་ཆེས་ཧ་ཅང་མེད་པའི་སྐབས་ལ་བརྟེན་ཕྱིའི་རྣམ་འགྱུར་བསྒྱུར་མི་ཐུབ་ཀྱང༌། རྒྱ་མིར་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་ནུས་ཤུགས་ཆུང་དུ་གཏོང་ཐུབ་ཅིང༌། སྔར་བོད་དང་རུ་སུ་འབྲེལ་བ་བྱུང་མྱོང་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཡང་ཡོད་པ་རེད། རུ་སུ་ནས་བྲོས་འབྱོར་འཇར་མན་ (German) ནུབ་ཕྱོགས་སུ་མཁས་པ་མང་གཤིས། ཁོང་ཚོར་འབྲེལ་བ་གནང་མཁན་ཡོད་ན་ཁ་བྱང་ཕུལ་འཐུས། འཇར་མན་ནུབ་ཕྱོགས་ནས་རོགས་རམ་ཞུས་ན་ལས་དོན་འགྲུབ་རྒྱུ་དེ་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་ལྟ་བུ་ལས། ཕྲན་ལྟ་བུར་ནུས་པ་མེད། ཕྲན་ནས་ཕྱི་འགྲོ་དང་ནང་སྡོད་ཇི་བྱས་ཀྱང་ཞབས་འདེགས་རོགས་རམ་གང་ཐུབ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་ཞུས་གནང་ལ།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ཁྱེད་ནས་ཧ་ཅང་ཐུགས་ཁུར་ཆེན་པོའི་ངང་གསུངས་པའི་དོན་གནད་དང༌། རྒྱུ་མཚན་རྣམས་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་འདུག འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོས་ལས་ཀ་གང་ཅི་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་མི་གནོད་པ་གཙོར་བཟུང་ཐོག་སྒོ་མང་པོར་བསྟུན་དགོས་པའི་དཀའ་ངལ་ཆེ། ནེའུ་ཡོག་ཏུ་རང་རེའི་དོན་གཅོད་བོད་མི་གཉིས་དང༌། རྒྱ་གར་བ་གཉིས་ཡོད་མུས་ཐོག ཁྱེད་རང་ལྟ་བུ་བྱུང་ན་ཤིན་ཏུ་ལེགས་ཀྱང༌། ད་ཆ་ཧ་ཅང་དུས་གཏུགས་ཆེ་བས་སྟབས་འགྲིགས་པོ་ཨེ་ཡོང་སྙམ། འགྲེམས་སྟོན་སྐོར་ཡང་དུས་ཐུང་ནང་གོ་སྒྲིག་ཐུབ་པ་དཀའ། ལས་དོན་དེ་གྲས་ལོ་འཁོར་མོར་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་རེད། འཐུས་མི་ཚོར་གནས་ཚུལ་གསལ་བརྗོད་ཐུབ་ན་ཕན་ཆ་ཡོད་ངེས་ཀྱང༌། རྩ་བའི་གནད་དོན་གཞུང་སོ་སོས་ཐག་གཅོད་ཇི་བྱས་ལས་བསྒྱུར་བཀོད་དཀའ།

དཔེར་ན། ཨ་ཡུབ་ཁན་ (Ayub Khan) ལྟ་བུས་ཁས་ལེན་ཇི་བྱས་སྐུ་ཚབ་ཚོར་ཡང་ངེས་པར་མངགས་ཆ་ཡོང་རྒྱུ། འདི་ནས་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོར་སྐུལ་མའི་ཡི་གེ་བཏང་བར་ཡིག་ལན་གང་ལེགས་འབྱོར་བྱུང༌། དེར་བརྟེན་ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་ཕྲན་ཡོད་འདིར་འགྲུབ་ཚོད་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་བྱེད་ཕྱོགས་ཇི་ལེགས། ཁྱེད་ནས་རྒྱ་གར་བ་གཉིས་དང༌། ང་ཚོའི་བོད་མི་གཉིས་ལ་སྐུལ་ལྕག་ཡི་གེ་བཏང་ན་འགབ་མིན་”སོགས་ཀྱི་གསུངས་གླེང་སྩལ།

ར་གུ་བྷི་ཡས་སྤྱིར་ནེ་རུ་ནམ་སྡོད་རིང་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་གནས་སྟངས་དེ་གར་གནས་རྒྱུ། ཕྲན་ནས་ནེ་རུར་ཐུག་འཕྲད་ལའང་ཕན་བཟོ་མ་མཐོང༌། ནེ་རུས་ལོ་ཤས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཙམ་ལས། རྩ་བའི་བོད་ཀྱི་གནས་ལུགས། རྒྱལ་རབས། རྒྱ་བོད་གང་ཅིའི་ཕྱོགས་ནས་ཐ་དད་ཡིན་པ་རྩ་བ་ནས་མི་ཤེས་ཤིང༌། ཆན་ལུང༌། ཁང་ཞི། མི་ལ་རས་པ། ཙོང་ཁ་པ་སོགས་ཀྱང་མི་ཤེས། བོད་ཀྱི་ཆོས་ཞི་བདེའི་རྒྱ་མཚོ་ནས་ཀ་སང་བར་ཁྱབ་པ་དང༌། ༡༩༣༧ བར་བོད་རྒྱ་མི་ལས་ལྷག་པ། བོད་ཀྱི་ཆོས་ཡོ་རོབ་ (Europe) ནང་ཁྱབ་པ་སོགས་ནེ་རུས་གཏན་ནས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད་སོགས་དང༌། གཞན་ཡང་ལོ་གཉིས་ཀྱི་གོང་དུ་མ་ནིར་མོ་ར་བྷི་ཡ་ས་ཁུལ་དུ་སྔར་གྱི་རོ་སྒམ་ཞིག་གི་ནང་བོད་ཡིག་ཤེར་ཕྱིན་གྱི་དཔེ་ཆ་ཤོག་ལྷེ་གཉིས་ཐོན་པ་དེ་ནི་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པའི་སྐབས་ཡིན་ཚུལ། མལ་ལེ་སྟོང་ཕྲག་བཞི་ལྷག་གི་སར་བོད་ཆོས་ཀྱིས་ཁྱབ་པ་དང༌། བྷོ་ར་དྷ་ནང་ ༡༩༤༢ བར་བོད་ཆོས་བྱས་ལུགས། པོ་ལན་ཌའི་ (Poland) ཡུལ་དུ་ཚེ་དཔག་མེད་སྟོང་སྐུ་ཡོད་ཅིང༌། ༡༩༤༧ ལོར་ཕྱི་སོག་ནང་བོད་ཀྱི་དཔེ་ཆ་པོ་ཏི་སྟོང་ཕྲག ༩༦ ཙམ་ཡོད་པ་ནི་བོད་ཀྱི་མི་འབོར་ལ་དཔག་ནས་བཤད་ན་རྒྱ་གར་དང༌། རྒྱ་ནག་གི་དཔེ་དེབ་ཀྱི་ཚད་ལས་ཆེས་ཆེར་བརྒལ་ལུགས་སོགས་བོད་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་གཙང་མ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་གྱི་གསུང་གླེང་ཞིབ་རྒྱས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ཁྱེད་རང་གིས་གསུངས་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་ཚོ་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་འདུག དེ་དག་ཆ་ཚང་བའི་དེབ་ཅིག་བསྒྲིག་ཐུབ་ན་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མི་རིགས་གཞན་དག་ནས་བྲིས་པ་ཡིན་སྟབས་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཡོང་གི་རེད།” ཅེས་བཀའ་གནང༌།

༦༽ སྐུ་ཞབས་རི་སྦེ་ལོ་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༨ ཉིན་རྒྱ་གར་མལ་སོར་མངའ་སྡེའི་དྲུང་ཆེ་སྐུ་ཞབས་རི་སྦེ་ལོ་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་འཕྲད་ཀྱི་བཀའ་མོལ་ཞུ་སྐབས། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”རྒྱ་གར་ནང་བོད་མི་རྣམས་འཛམ་གླིང་སྐྱབས་བཅོལ་བ་སྤྱི་མཚུངས་བཞིན་རང་མགོ་རང་ཐོན་དང༌། སོ་སོའི་མི་རིགས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་མ་ཡལ་བ་ཞིག་དགོས་རྒྱུ། བོད་མི་མང་པོས་གཅེས་པའི་རང་སྲོག་གཏོང་དོན་ཆོས་དང་ཤེས་རིག་འདི་ལ་ཐུག་སྟབས་ང་ཚོ་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པ་རྣམས་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང༌། ཤེས་རིག་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་ཆེད་བོད་མི་གང་མང་མཉམ་སྡོད་ཐུབ་ན་སྙམ་གྱི་ཡོད།

པན་འཇབ་ (Punjab) དང༌། མ་སུ་རི་སོགས་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ལ་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ས་ཡུལ་དཀོན་སྟབས། ཕི་རི་ཊ་མན་ (Friedmann) ནས་ཁུར་བླངས་ཐོག་ཁྱེད་ཚོས་མལ་སོར་ས་ཁུལ་དུ་བོད་མི་སུམ་སྟོང་ཙམ་གཞིས་ཆགས་ཐུབ་ཐབས་རོགས་རམ་གནང་བ་ནི། ཧིན་བོད་དབར་ལོ་སྟོང་ཕྲག་རིང་གི་འབྲེལ་ཟབ་ཡོད་པའི་རྟགས་མཚན་བརྗེད་མི་རུང་བ་ཞིག་རེད། བོད་མི་རྣམས་རང་གི་ཆོས་དང་ཤེས་རིག་མི་ཉམས་དར་རྒྱས་ཐོག དེང་དུས་ཀྱི་རིག་གསར་ཤེས་ཡོན་རྣམས་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་བའི་གཞིས་ཆགས་ཐུབ་ཐབས་ལ་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ད་དུང་དགོངས་འཆར་དང་ས་གནས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དམིགས་བསལ་ཇི་ཡོད་ཉན་འདོད་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་གནང་བར།

དྲུང་ཆེ་རི་སྦེ་ལོ་ནས་”ང་ཚོའི་འཆར་གཞིར་བོད་མི་རྣམས་དེང་དུས་ཀྱི་སོ་ནམ་བྱེད་ཐབས་དང༌། ཤེས་རིག་སློབ་སྦྱོང༌། ལག་སྣེའི་དངུལ་ཡོང་འབབ་ཆེད་ཐོན་སྐྱེད་ཙག་ཙིག་ཕྱི་ཚོང་ཐུབ་ཐབས་བཅས་ཀྱི་བསམ་བློ་གཏོང་གི་ཡོད། རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཆང་ཉོ་ཚོང་ལ་དམ་བསྒྲགས་ཡོད་པས་གནས་ཚུལ་དེ་བོད་མིའི་རྣ་བར་ཨེ་འགྲོ། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་བཟང་པོ་བསྔགས་འོས་ཡོང་ཐབས་ལས། གང་བྱུང་སྤྱོད་ངན་མིག་ལྟོས་ངན་པའི་རིགས་མ་འགོས་པ་བྱུང་ན་སྙམ། བོད་མི་རྣམས་བོད་ནས་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་པས་དཀའ་ངལ་ཆེ་ཞིང༌། ཡང་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ནས་མལ་སོར་བསྐྱོད་པ་ལ་ཡང་གནས་སྐབས་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ་ལས། ལམ་སང་སྐྱིད་པོ་ཡོང་བ་དཀའ། དེ་ནི་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ལས་དོན་མང་པོ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་འགོ་འཛུགས་བྱེད་དགོས་པས་རེད།” ཅེས་སྙན་སྒྲོན་ཞུས།

སྐབས་འདིར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གཞིས་ཆགས་བོད་མི་ཚོར་ལྟ་རྟོག་བྱེད་མཁན་དོན་གཅོད་པ་ཞིག་འཛུགས་རྩིས་ཡོད་པ་དང༌། ས་གནས་འགའ་ཤས་ལ་རྒྱ་གར་དང་བོད་མིའི་ལས་བྱེད་དབར་སྐད་ཆ་གསལ་པོ་ཤོད་རེས་མ་བྱས་པ་དང༌། སྐད་སྒྱུར་ནས་གོ་བརྡ་འཕྲོད་མིན་བཅས་ཀྱི་ལས་དོན་ཐོག་འཐུས་ཤོར་བྱུང་འདུག ང་ཚོས་ལས་བྱེད་པར་འབྲེལ་བ་དང་གོ་བསྡུར་ཡག་པོ་གནང་དགོས་ཚུལ་གྱི་བཀའ་མངགས་ཞིབ་ལྷུག་གནང་བར། དྲུང་ཆེ་རི་སྦེ་ལོ་ནས་ང་ཚོས་ཀྱང་བོད་མིར་ལྟ་རྟོག་བྱེད་མཁན་རྫོང་དཔོན་ལྟ་བུ་གཅིག་དང༌། དེ་འོག་གཅིག་ཟུར་དུ་བཙུགས་ཡོད། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་མལ་སོར་གཞིས་སྒར་གྲོང་ཚོ་ལ་བལྟ་རྒྱུ་ལས་གཞན་གྱི་ལས་དོན་མེད། བོད་མི་ཚོས་འབྲེལ་བ་བྱེད་སྟངས་སོགས་གནས་ཚུལ་ཤེས་ན་ལས་བྱེད་པ་ཕྱིར་འཐེན་བྱེད་རྒྱུ་མ་གཏོགས་དགོས་དོན་མེད།

ལས་ཀ་འདི་ང་ཚོས་ཁས་ལེན་བྱས་པར་བརྟེན་ལེགས་འགྲུབ་འབྱུང་ཆེད་ལས་བྱེད་པ་ཡང་མི་ལྷིང་པོ་འདེམས་བསྒྲུགས་བྱས་ཡོད་ཅིང༌། བོད་མི་རྣམས་ནས་ཤིང་གཅོད་དང༌། ཞིང་བཟོ། ཁང་བཟོ་བཅས་ལས་ཀ་གསུམ་བྱེད་དགོས། གྲོང་གསེབ་གཉིས་རེའི་སར་སློབ་གྲ྄ྭ་རེ་འཛུགས་རྩིས་དང༌། གཞིས་མི་རྣམས་མེ་འཁོར་འབབ་ཚུགས་སུ་སྔ་དྲོར་འབྱོར་ན་དེ་ཉིན་གཞིས་ཆགས་སུ་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། དགོང་དྲོ་འབྱོར་ན་སང་ཉིན་གཏོང་རྒྱུ། རྒས་འཁོགས་དང་ནད་པའི་རིགས་ཟུར་དུ་ངལ་གསོ་ཁང་ཡོད་པར་འཇོག་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་སོགས་གནས་ཚུལ་ཞིབ་གསལ་ཞུས།

༧༽ སྐུ་ཞབས་མོ་རེ་སི་ཕི་རི་ཊ་མན་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་སྐུ་ཞབས་མོ་རེ་སི་ཕི་རི་ཊ་མན་ (Maurice Friedmann) ཞུ་བ་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་སྐབས། ཁོང་གིས་”སྲིད་བློན་ནེ་རུ་མ་གཏོགས་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་ལས་བྱེད་པ་གཞན་སུ་ལའང་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་ཕྱག་བྲིས་གནང་ན་མི་འགྲིགས་པ་དང༌། ལས་བྱེད་པར་ལས་བྱེད་པས་གཏོང་དགོས་ཚུལ་དང༌། འབྲུག་ (Bhutan) འབྲས་ (Sikkim) ཁུལ་ས་མཚམས་བཅས་པར་བུད་མེད་བུ་ཕྲུག་མང་འབྱོར་ལ་དགའ་བསུའི་གྲ་སྒྲིག་ཞུས་ཟིན་ཅིང༌། བོད་ནས་རྒྱ་གར་དུ་བུད་མེད་དང་བུ་ཕྲུག་མང་ཙམ་འབྱོར་ཐབས་གནང་ན་ལེགས་ཚུལ། ཕ་མ་དཀའ་ངལ་ཆེ་སར་བུ་ཕྲུག་བཞག་ན་བུ་ཕྲུག་ཚོ་ཡང་དེ་བཞིན་དཀའ་ངལ་ནང་ཚུད་ཀྱི་རེད།

སློབ་གྲྭ་དང་བུ་བཅོལ་ཁང་མང་ཙམ་བཙུགས་ཏེ་བུ་ཕྲུག་ཚོ་ཟུར་དུ་འགོ་འདོན་གནང་ན་ལེགས། དེ་ཡང་རྒྱ་གར་བ་དང༌། བོད་མི་ཡོད་པའི་ཚོགས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ནས་འགན་ལེན་མ་བྱས་ན་ཁུངས་འཁྱོལ་དཀའ་ཚུལ། མལ་སོར་ཁུལ་ཡོད་པའི་བྷིར་ལའི་ས་ཆའི་སྐོར་ཡང་རང་ཕྱོགས་ནས་སྒོར་འབུམ་ལྔ་ཙམ་གྱི་མ་རྩ་མ་བཏོན་པར་ཁ་སྟོང་པས་གཞན་ལ་རེ་བ་ཤོད་རྒྱུ་དཀའ་ངལ་ཆེ། རང་ཕྱོགས་ནས་དེ་ཙམ་བཏོན་ན་དེ་བྱིངས་གཞན་དག་ནས་ཐབས་འཚོལ་བྱེད་ཐུབ་ལུགས་”སོགས་ཀྱི་བཀའ་གྲོས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”གནས་ཚུལ་ཇི་བཞིན་མ་ཤེས་པར་ད་དུང་བོད་ནས་བུད་མེད་དང་བུ་ཕྲུག་འབྱོར་ཐབས་བྱེད་རྒྱུ་ཧ་ཅང་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་རེད།

དཔེར་ན། ཉེ་ཆར་ཅམ་པའི་ (Chamba) ཉེ་སྐོར་ས་གནས་ཤིག་ལ་བོད་མི་ ༡༤༨༠ སྐོར་འབྱོར་བར་བདག་སྤྲོད་ཇི་བཞིན་མ་ཐུབ་པ་དང༌། དེ་བཞིན་འབྲས་འབྲུག་ས་ཆའི་ནང་ཡོད་པའི་བོད་མི་མང་པོར་ད་ལྟ་བདག་སྤྲོད་ཇི་བཞིན་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག་”ཅེས་དང༌། “གཞན་ཡང་མལ་སོར་ཁུལ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ས་ཆ་དང༌། བུ་ཕྲུག་ཕ་མ་བཅས་ལ་གནས་སྡོད་མཐུན་རྐྱེན་གྱི་གྲ་སྒྲིག་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཟིན་ནའང༌། མི་ཧྲེང་རྣམས་ལ་ས་ཆ་ཐོབ་རྒྱུ་དཀའ་བས་བཟོ་གྲྭ་ཞིག་འཛུགས་རྒྱུའི་དགོངས་གཞི་ཡོད་ལུགས་ལྟར། ཕྱིའི་ཁང་པ་རྒྱ་གར་གཞུང་དང༌། ནང་གི་དངོས་ཆས་མལ་སོར་གཞུང༌། མིའི་ནུས་ཤུགས་བོད་མི། ལས་ཀའི་ཉམས་མྱོང་རྒྱ་གར་མི་མང་བཅས་ཀྱིས་བཏོན་ན་ཡག་པོ་ཡོད་པར་མ་ཟད། རྒས་འཁོགས་ཀྱི་རིགས་དང༌། གཅོང་ནད་ཅན་གྱི་རིགས་ལ་སྡོད་ཁང་ཟུར་དུ་བརྒྱག་རྩིས་ཡོད་”ཅེས་གསུངས་པ་དང༌། དེའི་འགོ་འཛུགས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ནས་གནང་རྒྱུའི་བཀའ་མཆིད་ཀྱང་སྩལ།

དེ་རྗེས་དབྱིན་ཇིའི་བཟོ་ལས་ལྟ་སྐོར་བ་འཇིའི་འདྲབ་ལུའུ་སིའི་ཀར་ཅན་ཞུ་བ་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་ཞུས་ཏེ། ཁོང་གིས་”དེང་དུས་ཚང་མས་འཕྲུལ་འཁོར་ཉེར་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས་ཌ་ལ་ཧའོ་སིའི་ (Dalhousie) བོད་མིའི་ལག་ཤེས་བཟོ་ལས་ཁག་ལ་བལྟས་ནས་བོད་མི་རང་གི་ལག་རྩལ་གྱིས་བཟོས་པ་ལ་ནུབ་ཕྱོགས་པས་དགའ་མཐོང་ཆེ་བ་དང༌། རྒྱུ་ཆ་བཟོ་སྐྲུན་དང༌། ཚོས་ལས་སོགས་ང་ཚོས་བྱས་ཏེ་རུམ་འཐག་དངོས་གཞི་བོད་མིས་བྱེད་རྒྱུ། ཐོན་ཟོག་ཚོང་ཐབས་ལ་ང་ཚོས་རོགས་རམ་བྱས་ན་འཐུས་ཚུལ་”སོགས་སྙན་སེང་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”རེ་ཞིག་ང་ཚོར་ཡང་རྒྱུ་ཆ་བསྒྲུབ་རྒྱུ་དང༌། ཚོང་རྒྱུར་དཀའ་ངལ་ཡོད་སྟབས་གནས་སྐབས་དེ་ལྟར་བྱུང་ན་ཡག་ཚུལ་དང༌། ད་ལྟའི་ཆར་དབུས་སྐྱོབ་གསོས་འགན་ཁུར་བྱེད་མུས་ཀྱང༌། གཏོང་ཡོང་འགོ་ཐུག་མིན་ཡོད་འདུག་པས་རྗེས་སུ་བཟོ་ལས་འདི་དག་བོད་རིགས་ཁེ་གཙང་ནས་རྩིས་ལེན་བྱེད་རྩིས་ཡིན། རྗེས་མར་རིམ་བཞིན་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་བྱས་འཐུས་”ཞེས་བཀའ་གནང༌།

༨༽ སྐུ་ཞབས་དབོ་ཌན་མི་ཀར་བཟའ་ཚོ་གཉིས་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༡ ཉིན་ཨ་རི་ཁེར་ (CARE) སྐྱོབ་གསོ་ཚོགས་པའི་ལས་བྱེད་དབོ་ཌན་མི་ཀར་བཟའ་ཚོ་གཉིས་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་ཁར་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་སྐབས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ད་ཕན་ལོ་གཉིས་རིང་ཁྱེད་ཚོའི་ཚོགས་པ་ནས་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བར་རོགས་རམ་རྒྱ་ཆེ་གནང་བར་དགའ་པོ་བྱུང་བས་ཁྱེད་རང་དང༌། ཁྱེད་ཚོའི་ཚོགས་མི་བཅས་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ད་ཆ་ཁྱེད་ཀྱི་ཚབ་ལའང་ཁྱེད་དང་ཁྱད་མེད་ཅིག་ཡོང་བའི་བཀའ་མངགས་ཡོད་པ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། དེང་སྐབས་བོད་མི་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་འབྱོར་མུས་ཀྱང༌། རྩ་བའི་རོགས་རམ་གྱི་ནུས་ཤུགས་གཙོ་བོ་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་དང༌། གཞིས་ཆགས་ཐོག་གཏོང་དགོས་ཀྱང་ད་ལྟའི་ཆར་མལ་སོར་ཁུལ་བོད་མི་སུམ་སྟོང་ཙམ་གཞིས་ཆགས་བྱེད་རྩིས་ཐོག ད་དུང་གཞིས་ཆགས་གྲངས་འབོར་རིམ་འཕར་ཡོང་ངེས་ལ་གང་ཅིའི་རོགས་རམ་གནང་ཐབས་ཡོང་བ་”ཞེས་བཀའ་གནང་བར།

སྐུ་ཞབས་དབོ་ཊན་མི་ཀར་གྱིས་”ང་ཚོ་ནི་ལས་བྱེད་མི་འགྲོ་ཙམ་ལས། རྩ་བའི་རོགས་རམ་སྦྱིན་བདག་ཁག་ལ་རག་ལུས་སྟབས་ང་ཚོའི་ཚོགས་པའི་སྐུ་ཚབ་ལྡི་ལིར་ (Delhi) བཞུགས་མཁན་ཚོ་བརྒྱུད་འབྲེལ་བ་ཡག་པོ་གནང་ལེགས་དང༌། གུས་ཚོས་ཀྱང་ཐབས་ཤེས་གང་ཐུབ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་”ཞེས་ཞུས། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”སོ་ནམ་ཡོ་ཆས་ཀྱང་རིམ་པས་འཕྲུལ་ཆས་ཉེར་སྤྱོད་ཐུབ་ཐབས་དང༌། ལས་ཞོར་དུ་ལག་ཤེས་ཕྲན་བུ་བྱེད་ཐུབ་ན་སྙམ་ཞིང༌། ཤེས་རིག་སྐོར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བོད་ཕྲུག་ཆིག་སྟོང་ཙམ་ལ་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱུང་བ་བཞིན་མ་སུ་རིར་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་དང༌། སིམ་ལ་ (Simla) ཁུལ་དུ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གཏོང་རྩིས་ཐོག་བུ་བཅོལ་ཁང་དུ་བུ་ཕྲུག་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་བཅས་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་རྩིས་ཡོད།

ད་དུང་བུ་ཕྲུག་མང་པོ་ལྷག་རྒྱུར་དེ་ཚོ་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁུལ་སློབ་སྦྱོང་ཐུབ་རེ་ཡོད། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང༌། ཤེས་ཡོན་རིག་གནས་ཀྱི་སློབ་དེབ་མང་པོ་བཟོ་དགོས་འདུག་པར་བརྟེན། དཔེ་ཆ་པར་སྐྲུན་བྱེད་རྒྱུའི་ཐད་ལ་དཀའ་ངལ་འདུག་པས་གོང་སྨོས་ལས་དོན་གང་ཅིའི་ཐོག་ལ་ད་ཕན་མཐུན་འགྱུར་རོགས་རམ་གང་ཐུབ་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་”ཞེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་དབོ་ཊོན་མི་ཀར་གྱིས་ཀྱང་”མལ་སོར་གཞིས་ཆགས་ལ་ང་ཚོའི་ཚོགས་པ་ནས་རོགས་རམ་ཞུ་འཆར་ཡོད་ཅིང༌། གུས་པ་མ་བསྡད་ཀྱང་རྒྱ་གར་ནང་ང་ཚོའི་ལས་བྱེད་མི་ལྔ་ཙམ་ཡོད་པར་འབྲེལ་བ་གནང་དགོས་ཤིང༌། ད་ལྟའི་ཆར་བོད་མིའི་ཆེད་རོགས་རམ་ཐབས་འཚོལ་བྱེད་རྒྱུ་གཞན་དག་དང་མི་འདྲ་བའི་ལས་སླ་ཙམ་འདུག་ཀྱང་རིམ་བརྗེད་འགྲོ་རྒྱུར་བརྟེན་དྲན་གསོ་དང༌། སྐུལ་འདེད་ཆེད་འདྲ་དཔར་འགའ་ཤས་མཉམ་འཁུར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། སློབ་གྲྭའི་ཡོ་ཆས་སོགས་གང་ཅིར་ང་ཚོས་རོགས་རམ་ཞུ་འདོད་ཡོད་པས་ས་གནས་གང་དུ་བསྡད་ཀྱང་གང་ཐུབ་ཀྱི་རོགས་རམ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་”ཞེས་ཁས་ལེན་ཞུས་འདུག

༩༽ རྩོམ་པ་པོ་སི་གྷ་ཌོར་ཨེའི་མ་སུན་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ཡུ་རོབ་ (Europe) ཨའེ་སེ་ལན་ཌའི་ (Iceland) རྩོམ་པ་པོ་སི་གྷ་ཊོར་ཨེའི་མ་སུན་མཇལ་ཁར་བཅར་ཐོག དེང་དུས་བོད་ནང་དུ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གསར་ཐོན་ཡོང་གི་ཡོད་མེད་དང༌། བྲོས་བྱོལ་བ་རྣམས་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་རྗེས་འཇོག་སྟངས་ཇི་འདྲ་གནང་རྩིས་ཡོད་པའི་དགོངས་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”བོད་མི་བྲོས་བྱོལ་བ་རིམ་འབྱོར་ཡོང་མུས་རེད། ཟླ་གཉིས་གོང་སྒང་ཏོག་ཁུལ་གཅིག་པུར་མི་གྲངས་སུམ་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ཙམ་འབྱོར་བ་དང༌། ས་གནས་གཞན་དག་ལའང་དེ་བཞིན་འབྱོར་གྱི་འདུག བོད་ནང་ཐོབ་ཐང་དང་བདེན་འབྲེལ་གྱིས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་ནི་ཡོང་དང་ཡོང་བཞིན་པ་རེད། རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་བ་རྣམས་ལ་ས་གནས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མང་པོ་དང་སྒོ་བསྟུན་ཏེ་བོད་མི་གང་མང་ཚོ་ཁག་སོ་སོར་མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་གཤིས་ལུགས་དང༌། རྣམ་འགྱུར་མ་ཡལ་བར་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་འདོད་ཡོད།” ཅེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་ཨེའི་མ་སུན་གྱིས། བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཇེ་ལེགས་སུ་འགྲོ་ཐབས་ལ་དགོངས་བཞེས་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་དགོངས་འཆར་ཇི་ཡོད་ཀྱི་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ང་ཚོས་དུས་གཏན་དུ་རང་གི་མི་རིགས་ཚོར་གང་ལེགས་ཤིག་ཡོང་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང༌། པེ་ཅིན་ (Beijing) གཞུང་ནས་དེ་བཞིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། འཛམ་གླིང་གི་དཀའ་ངལ་རྣམས་བརྗོད་ཡུལ་མཐོ་ཤོས་ནི་རྒྱལ་ཚོགས་ཡིན་པ་དང༌། དེ་ལ་ང་ཚོས་བོད་དོན་སྐོར་ཞུས་པར་འཛམ་གླིང་མི་མང་གི་བསམ་ཚུལ་དང༌། རྣམ་འགྱུར་བཟང་པོར་བསྟུན་ནས་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བས་ང་ཚོར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་ལ་དགའ་པོ་ཡོད། ཆོས་དང༌། སྤྱིའི་གནས་ཚུལ་ལ་ལྟོས་ཀྱང་བདེན་པའི་མར་མེ་རྫུན་པའི་རླུང་གིས་ནམ་ཡང་གསོད་མི་ཐུབ། དུས་ཐུང་ནང་འགྲུབ་རེ་བྱུང་ན་ང་ཚོས་དགའ་བསུ་བྱེད་རྒྱུ་མ་ཟད། དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་འགོར་སྲིད་ནའང་ང་ཚོའི་འབད་བརྩོན་དང༌། སེམས་ཤུགས་ཆུང་དུ་འགྲོ་གི་མ་རེད།” ཅེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་ཨེའི་མ་སུན་གྱིས་”འགའ་ཤས་ནས་ཟེར་ན། དུས་ཡུན་ལོ་ངོ་ཉི་ཤུ་དང་སུམ་ཅུ་ཙམ་འགོར་ན་རྒྱ་གར་མིན་པར་ཨ་རིར་ཕེབས་བཞུགས་གནང་གི་ཡོད་ཚོད་ཟེར་བ་དང༌། བོད་ནང་ངོ་རྒོལ་མུ་མཐུད་བྱེད་པ་དེར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བཞེད་ཨེ་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་གནང་ལ།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”དེ་འདྲའི་གནས་ཚུལ་ངས་གོ་ཐོས་མ་བྱུང༌། ང་ནི་རང་གི་ལུང་པའི་ཉེ་འཁོར་རང་དུ་སྡོད་འདོད་ཡོད། ཡང་ལྟ་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་ནི་ཐ་དད་རེད། ང་ཚོ་ལོ་ན་ཆུང་སྟབས་འཛམ་གླིང་ཡར་ཐོན་གྱི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ལ་ལྟ་སྐོར་བྱས་ན་རང་གི་ཤེས་བྱའི་ཐོག་ཕན་ཁྱད་ཡོང་གི་རེད། ལྟ་སྐོར་ཡང་མ་འོངས་པར་དུས་སྐབས་བཟང་པོ་རང་གི་ལུང་པར་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པའི་སྐབས་ཤིག་ལ་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་དང༌། “རང་གི་ཐོབ་ཐང་དང་བདེན་པ་དག་སྐྱེལ་གྱི་གླེང་རྩོད་ནི་སུས་ཀྱང་བྱ་འོས་པ་ཞིག་ཡིན་པས་དེར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་ཀྱང་མི་བསད་ཁྲག་སྦྱོར་གྱི་བྱེད་སྟངས་ལ་ནམ་ཡང་དགའ་པོ་མེད།” ཅེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་ཨེའི་མ་སུན་གྱིས་དཔེ་དེབ་འགའ་ཤས་ནང་ྋགོང་ས་མཆོག་ཧ་ཅང་སྒམ་པོ་ཡོད་ལུགས་གསལ་བ་ངོ་མཇལ་སྐབས་ཤིན་ཏུ་དགྱེས་ཞལ་འཛུམ་མདངས་ཆེ་བ་འདུག་པ་ཇི་ཙམ་ནས་འགྱུར་བ་བྱུང་ཡོད་དམ། བོད་ལ་གློ་བུར་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བར་ཚང་མའི་སེམས་འགུལ་ཇི་བྱུང་དང༌། སློབ་གྲྭ་འཛུགས་རྒྱུའི་དགོངས་བཞེད་ག་འདྲ་ཡོད་མེད་སྐོར་གྱི་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”རང་གཤིས་རང་གི་གོམས་འདྲིས་ཤིག་ཡིན་པས་འགྱུར་བ་ཇི་བྱུང་བརྗོད་དཀའ་ཡང༌། ད་ཕན་བོད་ནང་ད་ལྟ་ནང་བཞིན་སྒེར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་བྱེད་སྲོལ་མེད་སྟབས། ཆོས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་བྱེད་དུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མཐོང་བ་ཡིན་ཤག་དེ་ནི་བརྗོད་ཚུལ་ནོར་འཁྲུལ་ཞིག་རེད། གཅིག་བྱས་ན་ཁྱེད་ནས་ཀྱང་ ༡༩༥༩ ལོར་མ་གཏོགས་བོད་ཟེར་བ་གོ་མྱོང་མེད་འགྲོ་”ཞེས་དང༌། “༡༩༥༥ ཙམ་ནས་བོད་ཤར་རྒྱུད་མཐའ་མཚམས་ནས་རིམ་བཞིན་བཙན་གནོན་ཟིང་འཁྲུག་ཇེ་ཆེར་སོང་སྟེ་ད་ལྟའི་གནས་ཚུལ་བར་ཐུག་པ་རེད།

འོན་ཀྱང༌། བདེན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡུལ་ལུང་དང་ཆོས། མི་རིགས་འདྲ་མིན་མང་པོས་མཐུན་འགྱུར་གྲོགས་རམ་བྱེད་པ་འདིར་དགའ་པོ་ཡོད། དེང་དུས་རྒྱ་གར་ནང་ལས་དོན་གལ་ཆེ་བ་ནི་བོད་མི་རྣམས་གཞིས་ཆགས་དང༌། བུ་ཕྲུག་རྣམས་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རྒྱུ་དེ་གཉིས་ཡིན། ལོ་བཅུ་དགུ་མན་གྱི་བུ་ཕྲུག་སྟོང་ཕྲག་ཙམ་ལ་སློབ་གྲྭ་འཛུགས་རྩིས་ཡོད་ཀྱང༌། ད་དུང་བུ་ཕྲུག་མང་པོ་སློབ་སྦྱོང་མི་ཐོབ་པའི་དཀའ་ངལ་ཡོད། སུད་ཛར་ལན་ཊ་ (Switzerland) ལ་བུ་ཕྲུག་ཉི་ཤུ་ཐམ་པ་བཏང་ཞིང༌། ཕྷ་རན་སི་ (France) དང༌། ཨི་ཏྲ་ལི་ (Italy) སོགས་ལ་ཆོས་དགེ་རེ་ཟུང་གཏོང་རྩིས་ཡོད”ཅེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་ཨེའི་མ་སུན་གྱིས་”ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་ན་ཆུང་སྲིད་སྐབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང༌། སྐུ་གོང་མའི་སྐོར་ཐུགས་དྲན་གསོས་ཀྱི་ཨེ་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ང་ལོ་གསུམ་ཙམ་གྱི་སྐབས་རྒྱ་ཁྲའམ། ཤིང་ལྟ་བུར་བཞོན་ནས་རྟ་ཡིན་ཁུལ་དང༌། དངོས་ཆས་རྒྱབ་ཏུ་ཁུར་ནས་རྡོག་ཁྲེས་ཡིན་ཁུལ་བཅས་ཕྱོགས་བསྐྱོད་ཀྱི་རྣམ་པའི་རྩེད་མོར་དགའ་པོ་ཡོད་ལུགས་རྒན་པ་ཚོས་ཟེར་ཞིང༌། རང་གིས་ཀྱང་ཕྲན་བུ་དྲན་གསོས་ཀྱི་འདུག སྐྱེ་བ་གོང་མའི་སྐོར་ངས་ཞུ་མི་ཤེས། འོན་ཀྱང༌། བོད་ཕྲུག་འགའ་ཤས་ལོ་གཅིག་ཙམ་ནས་དཔེ་ཆ་སྐྱོར་མཁན་དེ་འདྲ་ཡོང་གི་འདུག ངས་ཤེས་རྟོགས་ལ་ལོ་གཉིས་སོན་པའི་ཕྲུ་གུ་ཞིག་གིས་རྣམ་འགྲེལ་རྩ་བ་སྐྱོར་གྱི་འདུག

འོན་ཀྱང་དེ་རིགས་མང་པོ་མིན། དེ་ཚོར་ཁྱེད་ཚོས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཁག་པོ་ཡོད་ཀྱི་རེད། དེ་ཚོའི་རིགས་ལ་ཚན་རིག་ཡར་ཐོན་མཁན་ནས་བརྟག་དཔྱད་ནན་ཏན་བྱ་འོས་པ་ཞིག་རེད། ཚན་རིག་པའི་རིགས་པས་མ་ལྡང་ན་ཆོས་ཀྱི་རིགས་ལམ་ནས་གོ་བསྡུར་བྱས་ན་ཆོག འགའ་ཤས་ནས་ཆོས་དང་ཚན་རིག་འགལ་འདུར་མཐོང་གི་ཡོད་འདུག་ཀྱང༌། ངས་བསམ་ན་འགལ་བ་མཐོང་གི་མི་འདུག

རིག་གསར་པ་ཚོས་མཐོང་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཐོག་ནས་བདེན་དོན་འཚོལ་ཞིང༌། ཆོས་ལུགས་པ་ཚོས་རིགས་ལམ་ཐོག་ནས་བདེན་དོན་འཚོལ་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ངོས་རང་ཚན་རིག་ལ་དགའ་པོ་ཡོད། ད་དུང་ཚན་རིག་མང་ཙམ་ཤེས་ཐུབ་ན་བསམ་གྱི་འདུག” ཅེས་གསུངས་ཤིང༌། “གཞན་ཡང་བོད་མིའི་འཚོ་ཐབས་དང༌། བོད་ཕྲུག་འགའ་ཤས་དེ་ཕྱོགས་སུ་ལེན་ཐབས་རོགས་རམ་བྱ་རྒྱུའི་ཐུགས་འདུན་གནང་པར། ཐབས་ཤེས་ཞུ་ཆོག” ཅེས་ཁས་ལེན་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་བཞུགས་ཡུལ་འདིར་ཐུགས་བག་ཕེབས་མིན་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་”ཆོས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཡུལ་ལུང་དང༌། གྲོགས་པོ་བཟང་ངན་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཀྱང་ཁྱད་མེད་ཅིང༌། ཐེག་ཆེན་ཆོས་ལུགས་ལ་སྲོག་ཡོད་ཚད་ལ་ཕན་སེམས་གཞན་དོན་བྱེད་རྒྱུ་ལས་མེད་པས། བདེན་པ་དང་ངོ་བོ་གཅིག་གྱུར་དཀོན་མཆོག་དང་འབྲལ་མེད་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱིས་བག་མི་ཕེབས་པ་གང་ཡང་མི་འདུག ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བསམ་ན་བོད་མི་ཚང་མས་དགའ་གཅེས་བྱེད་པའི་རང་གི་ཕ་ཡུལ་དང༌། སོ་སོའི་ཐོབ་ཐང་བདག་དབང་ཡོངས་རྫོགས་དང་བྲལ་ཏེ་མི་ཡུལ་དུ་སྡོད་རྒྱུར་བག་ཕེབས་པོ་མི་འདུག” ཅེས་བཀའ་སྩལ།

༡༠༽ མེག་སི་ཀོའི་གཞུང་ཚབ་ཆེན་མོ་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་ལྡི་ལི་བཅའ་བཞུགས་མེག་སི་ཀོའི་ (Mexico) གཞུང་ཚབ་སྐུ་ཞབས་སྦུ་ལན་ (Bulan) མཆོག་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་ཐོག ཁོང་གིས་”དེ་རིང་ཕྲན་འདི་གར་བཅར་དོན་ནི། སྔོན་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ང་ཚོའི་སྲིད་འཛིན་ལ་ཕྱག་བྲིས་གནང་སྟེ། འདི་ལོ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་ང་ཚོའི་སྲིད་གཞུང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་དགོས་ཕེབས་སྐོར་གྱི་བཀའ་ལན་འབུལ་ཆེད་ཡིན། བོད་ཀྱི་དོན་དག་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་དང༌། ཕན་ཚུན་ནང་སྲིད་ལ་ཐེ་བྱུས་མི་ཆོག་པ། གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བཙན་འཛུལ་མི་ཆོག་པ་བཅས་དོན་གནད་གསུམ་གྱི་ཐོག་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཅིང༌། ང་ཚོའི་སྲིད་གཞུང་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་བཅུ་བཞི་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུས་པ་མ་ཟད། བཅོ་ལྔ་པར་ཡང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་ཞུ་ཡིག་འབུལ་བདེ་མེད་པས་གུས་རང་ངོ་བཅར་གྱིས་སྙན་སེང་ཞུ་དགོས་ཏར་འཕྲིན་ཕེབས་བྱུང༌།” ཞེས་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ཁྱེད་རྣམ་པའི་གཙོ་འཛིན་ནས་ཏར་གནང་བ་བཞིན་སྐུ་ཉིད་ངོ་ཕེབས་ཐོག ཁྱེད་ཚོའི་གཞུང་ནས་ང་ཚོའི་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བར་ཧ་ཅང་དགའ་བོ་བྱུང་བས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས། སྤྱིར་བཏང་བཀའ་མོལ་དང་སྦྲགས་གསོལ་ཚིགས་ལྷན་བཞེས་གནང་སྐབས། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”མེག་སི་ཀོའི་ (Mexico) ནང་བོད་ཕྲུག་བཅོ་ལྔ་ནས་ཉི་ཤུ་སྐོར་ཞིག་སློབ་སྦྱོང་དུ་གཏོང་ཐབས་ཨེ་ཡོང་”ཞེས་བཀའ་གནང་བར། ཁོང་ནས་”ཡོང་ཤས་ཆེ་བས་ཕྲན་གྱིས་ཐབས་ཤེས་ཞུ་ཆོག” ཅེས་སོགས་ཁས་ལེན་ཞུས་འདུག

༡༡༽ སྐུ་ཞབས་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་མཆོག་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་སུད་སི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་ཚོགས་མི་སྐུ་ཞབས་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་སྐབས། ཁོང་གིས་”སུད་སིའི་ནང་བོད་དགོན་རྒྱག་རྒྱུའི་དགོན་གནས་ཆགས་ཡུལ་རག་རའི་དགོངས་བབས་བྱུང་སྟེ། ཕྱིའི་གྲ་སྒྲིག་གི་བྱེད་སྒོ་ཧ་ལམ་ཚགས་ཚུད་ཡོད་ལུགས་དང༌། གྲྭ་པ་ཚོས་ཕྱག་བཞེས་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་ལ་དགོངས་བཞེས་ཇི་ཡོད། ཚན་རིག་མཁན་ཚོས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང༌། ཤེས་རིག་གི་ངོ་བོ་ཤེས་འདོད་ཀྱི་དོ་སྣང་ཆེ་ཚུལ། དགོན་པ་འདིས་ང་ཚོ་སུད་སི་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཡོ་རོབ་སྤྱི་ལ་ཕན་པའི་རེ་བ་ཡོད་ལུགས་སོགས་ཞུས། དགོན་པ་གསར་རྒྱག་ཆེད་བོད་ཀྱི་རྡོ་ཤིང་གི་ལས་ཀར་མཁས་པ་ནང་མི་མ་ཐེ་བས་མི་གྲངས་ལྔ་ཙམ་གཏོང་གནང་ཡོང་བ་དང༌། ཁོང་ཚོའི་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་ཐད་ལ་དཀའ་ངལ་ཡོང་གི་མ་རེད།

ཡིན་ནའང་ང་ཚོས་གྲོས་མོལ་སྐབས་བོད་མི་ཁ་འཐོར་དང༌། ས་ཁད་རིང་འགྱངས་སོགས་ཀྱིས་ཕན་འབྲས་ཇི་ཡོང་མ་ངེས་ཤིང༌། དེ་བཞིན་དགེ་འདུན་པའི་འཚོ་བའི་སྐོར་ལའང་གནས་སྐབས་ཀྱི་གྲ་སྒྲིག་ཡོད་ཀྱང༌། ཕུགས་སུ་བླ་མ་ཚོའི་ཉམས་བཞེས་དང༌། སློབ་སྤེལ་མཛད་སྤྱོད་ལ་རག་ལུས་ཚུལ་སོགས་”ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ཉེ་ཆར་སུད་སིའི་གཞུང་ཚབ་ལས་རོགས་དང༌། སྐུ་ཞབས་ཝ་ས་ཀར་གཉིས་ཕེབས་ཏེ་བལ་ཡུལ་ནང་སྡོད་བོད་མིར་རོགས་རམ་བྱེད་ཐབས་དང༌། སུད་སིར་དགོན་པ་གསར་རྒྱག སློབ་གྲྭ་བ་གསུམ་ལེན་རྒྱུ་བཅས་ཀྱི་སྐད་ཆ་བྱུང་ཡོད།

འདི་སྐོར་རག་ར་ནས་ཀྱང་ཡི་གེ་གཉིས་འབྱོར་སོང༌། ངའི་བསམ་པར་དགེ་འདུན་མང་བ་ལས་སྤུས་དག་པ་གལ་ཆེ་བར་མཐོང་ཞིང༌། དྲག་གྲས་འདེམས་བསྒྲུགས་ཀྱིས་སོ་སོའི་ཤེས་ཡོན་གནས་ཚད་ལོངས་ངེས་སྨོས་མེད་ཐོག གཞན་དག་ལའང་བསླབ་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་སྙམ་པ་ཡོད། ཁུལ་དེར་དགོན་པ་དང༌། སློབ་གྲྭ་བ་ཡོད་སྟབས་ཉེ་འཁོར་དུ་གཞིས་ཆགས་ཕྲན་ཡོད་ལ་ཕན་ཚུན་གཅིག་གྲོགས་བྱས་ཏེ་ང་ཚོ་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་རྣམ་པ་མ་ཡལ་བ་བྱུང་ན་ས་གནས་ཉེ་འགྱངས་གང་དུ་ཡིན་ཀྱང་ང་ཚོའི་བསམ་ཕྱོགས་གཅིག་མཐུན་ཡོང་རྒྱུར་བརྟེན་འགལ་བ་མི་འདུག” ཅེས་གསུངས༌།

སྐུ་ཞབས་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་གྱིས་སློབ་ཕྲུག་ཚོ་སློབ་ཐོན་རྗེས་ལས་དོན་ཇི་འདྲར་འཇུག་རྒྱུའི་དགོངས་བཞེས་ཡོད་ཚུལ་དང༌། སློབ་ཕྲུག་གསུམ་ལོ་རྗེས་མའི་དཔྱིད་ཀ་ལེན་ཐུབ་རྒྱུར། ཁོང་ཚོས་ད་ཕན་སློབ་སྦྱོང་ཇི་བྱས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སྔོན་ཚུད་གནང་སྐྱོང་ཡོང་བ་དང༌། འཇར་མན་ནུབ་ཏུ་བོད་མི་ཉི་ཤུར་སློབ་སྦྱོང་གི་མཐུན་རྐྱེན་སྤྲོད་རྒྱུར་གཏན་འཁེལ་འདུག་ཀྱང༌། བོད་མི་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཐོན་པ་ཉུང་སྟབས་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་དཀའ་བ་དང༌། དེ་མིན་གཞན་དག་ཏུ་མཐོ་རིམ་དང་འབྲིང་རིམ་གང་རུང་གི་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུའི་གླེང་མོལ་བྱུང་ལུགས་བཅས་ཞུས།

དེ་བཞིན་དགོན་གནས་ཆགས་ཡུལ་གྱི་ཉེ་འགྲམ་སློབ་གྲྭ་གང་ལེགས་ཤིག་ཡོད་པ་དེར་བོད་ཕྲུག་སློབ་མ་དྲུག་འཆར་ལོའི་དཔྱིད་དུས་ཙམ་ལ་གཏོང་ཐུབ་པའི་གོ་སྒྲིག་བྱེད་བཞིན་ཡོད། བལ་ཡུལ་དུ་སློབ་གྲྭ་ཡག་པོ་ཞིག་འདུག་པ་དེར་བོད་ཕྲུག་འགའ་ཤས་བཞག་སྟེ་རྗེས་སུ་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་གཞན་དག་ལ་བཏང་ན་དགོངས་བབས་ཡོད་མེད་དང༌། བོད་མི་སློབ་ཕྲུག་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་འགྲོ་མཁན་ཚོས་སློབ་སྦྱོང་ཐོན་ནས་རང་གི་མི་རིགས་དང༌། མི་མང་ལ་ཞབས་འདེགས་ཞུ་རྒྱུའི་སེམས་ཤུགས་ཡོང་ཐབས་སྐོར་བཀའ་སློབ་ནན་ཏན་གནང་སྟེ་རྒྱ་གར་ནས་མ་ཐོན་གོང་དེ་ལྟར་ཚང་མས་ཁས་ལེན་ཞུ་དགོས་ཤིང༌། དེ་མིན་བལ་འབྲུག་གཉིས་ནས་སློབ་ཕྲུག་འགའ་ཤས་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ནས་རང་ཉིད་གཅིག་པུའི་ལས་དོན་བསྒྲུབས་ཏེ་སྡོད་མཁན་འདུག་པ་དེ་རིགས་ཆེས་མི་ལེགས་པས། རང་གི་ཆོས་དང་ཤེས་རིག་ལའང་བརྩི་སྲུང་བྱ་དགོས་མོད། འོན་ཀྱང་བོད་མི་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་རྒྱུན་རིང་བསྡད་དེ་ནང་ཆོས་རྒྱབ་སྐྱུར་བྱེད་མཁན་བྱུང་ན་ཇི་ལྟར་བྱ་དགོས་ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ང་ཚོ་བོད་དུ་ཆོས་ཀྱི་ཆ་ནས་གཞན་ལ་སྨོན་མ་དགོས་པ་ཡོད་ཀྱང༌། མ་ལྡང་བ་ནི་དེང་དུས་འཛམ་གླིང་གི་ཁྲིམས་སྲོལ། བཟོ་ལས། ཚན་རིག སྨན་སོགས་ཀྱི་ཆ་ནས་རྗེས་ལུས་ལ་བརྟེན་སློབ་སྦྱོང་དང༌། ལས་དོན་གང་ས་ནས་དགོས་གལ་ཆེ་བ་ཤ་སྟག་ཡིན། དེར་བརྟེན་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་འགྲོ་མི་ཁག་ལ་སློབ་ཚན་ཆ་བགོས་བྱེད་རྩིས་ཡོད། སློབ་ཕྲུག་འགྲོ་མི་རྣམས་གཏན་འཁེལ་རྗེས་ལས་དོན་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་སོ་སོའི་གནས་ཚུལ་དང་བསྟུན་ནས་གཏན་འཁེལ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན། ཕྱིར་གཏོང་སློབ་ཕྲུག་བསྡུ་རིམ་བཞིན་དེའི་སྐོར་སྐབས་བསྟུན་བབས་ལྟ་བྱ་འཐུས་དང༌། སྤྱིར་བཏང་མི་རིགས་དང་རིག་གཞུང༌། ཆོས་ལུགས་བཅས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་གལ་ཆེ་ཡང༌། བོད་མི་ཞིག་ནས་ཆོས་བཞག་ན་བོད་མི་མིན་པར་འགྱུར་མི་ཐུབ། ང་ཚོའི་ཆོས་ནི་ཐར་པ་དང་རང་དབང་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་རེད།

ཆོས་ལ་ཞུགས་མིན་སྐོར་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ནས་བཙན་དབང་མཛད་པ་མེད་ལ་ང་ཚོས་ཀྱང་དེ་ལྟར་བྱེད་ཐབས་མེད། འཛམ་གླིང་འདིར་ཆོས་ལུགས་མང་ཞིང༌། སྟོན་པ་མང་བ། བཤད་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་མང་ཡང་རང་རང་གི་སྒོ་གསུམ་སྤྱོད་ཚུལ་བཟང་པོར་བསྒྱུར་བ་ལ་ཆོས་ལུགས་ཚང་མ་མཐུན་པ་མ་ཟད། དེང་དུས་འཛམ་གླིང་ནང་རྙོག་གྲ་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་པའི་ནང་འགའ་ཤས་ནི་ཆོས་ལུགས་ཡོད་མེད་ཀྱི་རྙོག་གྲ་རེད། ཆོས་ལུགས་སོ་སོའི་ནང་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་གང་གི་ཆ་ནས་མི་མཐུན་པ་ཡོད་ཀྱང༌། ཆོས་ཡོད་པར་མཐུན་པ་དང༌། སྒོ་གསུམ་བཟང་པོར་བསྒྱུར་བར་མཐུན་པར་བརྟེན་ངེས་པར་འབྲེལ་བ་བཟང་པོ་ཞིག་བྱེད་དགོས་ངེས་ཡིན།

གནས་ཚུལ་དངོས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་ང་ཚོར་བསླབ་བྱ་ཐོབ་པ། དཔེར་ན། བོད་ནང་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་པའི་གནད་དོན་ཞིག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུ་སྐུལ་སྐབས་མ་ལ་ཤེ་ཡ་ (Malaysia) དང༌། ཨར་ལན་ཌ་ (Ireland) གཉིས་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པ་དེ་ཡང༌། གནས་ཚུལ་དོན་སྙིང་ལྡན་པ་ཞིག་རེད། དེར་བརྟེན་ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་འདིར་ཆོས་ལུགས་ཚང་མ་གཅིག་མཐུན་བྱེད་པ་ལས། ཕན་ཚུན་ཕྲག་དོག་དང༌། གུ་དོག་གི་བསམ་ཚུལ་འཁྱེར་བའི་དུས་ཚོད་འདས་ཟིན་པ་རེད།” ཅེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་གྱིས་ཤར་ཕྱོགས་པ་འགའ་ཤས་དང་འཕྲོས་མོལ་བྱུང་བར་ནང་ཆོས་སློབ་གཉེར་པས་ཆོས་ལུགས་གཞན་དག་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པར་འགལ་བ་མེད་ལུགས་ཟེར་བ་ཇི་ཡིན་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”བོད་ལ་གྲྭ་པ་ཚོས་གཞུང་ཆེན་ལྔ་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་སྲོལ་ཡོད། དང་པོའི་ནང་སྔ་དུས་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་འདྲ་མིན་ཕལ་ཆེར་གྱི་ལྟ་བ་དང༌། གནས་ཚུལ་ཕྲ་ཞིབ་བཤད་ཡོད། ན་ག་ཇུ་ན་ (ཀླུ་སྒྲུབ) ནས་ཆོས་ལུགས་གཞན་དག་ལ་སློབ་གཉེར་དེ་ལྟར་བྱས་ཡོད་ན། ང་ཚོས་ངེས་པར་དེ་ལྟར་བྱེད་འོས། ངས་ཞུས་ཆོག་ན་ཆོས་ལུགས་འདྲ་མིན་ཚང་མར་རང་དབང་དགོས། ཀིར་སིན་པ་ (Christian) (ཡི་ཤུ) ནང་པར་ཞུགས་པ་དང༌། ནང་པ་ཡེ་ཤུར་ཞུགས་པ་ཇི་ལྟར་བྱས་ཀྱང་རང་དབང་རེད།” ཅེས་གསུངས།

ཡང་སྐུ་ཞབས་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་གྱིས་”ང་ཚོས་བལ་ཡུལ་ (Nepal) དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོར་རོགས་རམ་ཞུ་རྩིས་ཡོད་ལ། བལ་གཞུང་ནས་ཀྱང་དྲིལ་བསྒྲགས་མེད་པར་ནང་དོན་གཞིས་ཆགས་སོགས་གང་ཅིའི་རོགས་རམ་ཞུ་རྩིས་འདུག བལ་ཡུལ་གྱི་བོད་མི་ཚོར་རེ་ཞིག་གཞིས་ཆགས་ཐོག་ཡུལ་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་སྲུང་བརྩི་དགོས་སྐོར་བཀའ་སློབ་གནང་གལ་ཆེ་ཞིང༌། ང་རང་བུ་བཅོལ་ཁང་དུ་ཕྱིན་པར་བུ་ཕྲུག་ཡག་པོ་འདུག་ཀྱང༌། སྨན་པ་མེད་པས་འཕྲོད་བསྟེན་ལྟ་རྟོག་ལ་འཐུས་ཤོར་ཆེན་པོ་འདུག་པས། སུད་སི་ལན་ཊ་སྐུ་ཚབ་ནས་སྨན་པ་ཞིག་བཏང་ན་རྒྱ་གར་གཞུང་དང་མཆོག་ཉིད་ལ་དགོངས་འཆར་ག་འདྲ་ཡོད་དམ།” ཞེས་དགོངས་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ས་མཚམས་ལམ་བགྲོད་དཀའ་སར་སྐྱེལ་འདྲེན་དཀའ་ངལ་སེལ་ཆེད་གནམ་གྲུའི་གོ་སྒྲིག་ཡོད་པ་གང་ལེགས་ལྟར། གནས་སྐབས་ཟས་གོས་སྨན་གྱི་རོགས་རམ་དང༌། ཕུགས་སུ་གཞིས་ཆགས་ཐུབ་པའི་རོགས་རམ་གནང་སྐྱོང་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ཡང་ང་ཚོའི་ལས་བྱེད་པར་འབྲེལ་བ་རྒྱུན་མཐུད་གནང་དགོས། རྒྱ་གར་ནང་ལོ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་སོང་བའི་ཉམས་མྱོང་ལ་གཞིགས་ན། གནད་ཆེ་ཤོས་གཉིས་འདུག་པ། དང་པོ། བོད་མི་ཚོས་གཞིས་ཆགས་རང་སྐྱ་འཕེར་ཐབས་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། གཉིས་པ། རོགས་རམ་བྱེད་མཁན་ཚོས་རོགས་རམ་གང་ཡོད་བོད་མིའི་ལག་ཏུ་འཕྲོད་ངེས་ཤིག་བྱ་གལ་ཆེན་པོ་འདུག”ཅེས་དང༌། “སྨན་པའི་སྐོར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ཇི་གསུང་ཞུ་དཀའ་ཡང༌། ང་ཚོའི་ངོས་ནས་དགའ་བསུ་ཡོད། ཁྱེད་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ནས་རྒྱ་གར་ཕྱི་ལས་སུ་ཞུ་སྐུལ་དང༌། ལྡི་ལིར་ང་ཚོའི་ལས་བྱེད་པར་གོ་བསྡུར་གནང་ལེགས་སྙམ། ཁྱེད་ཚོའི་ཕྱོགས་ནས་སྨན་པ་གཏོང་རྒྱུའི་དགོངས་འཆར་བྱུང་ན་ང་ཚོས་ཀྱང་ཐབས་ཤེས་ཞུ་འཐུས”སོགས་བོད་མིའི་འཕྲལ་ཕུགས་དཀའ་ངལ་སེལ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐོར་དངོས་བརྒྱུད་ཅི་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསལ་སྟོན་གནང༌།

༡༢༽ མཁས་དབང་ཧར་མན་བཟའ་ཚོ་གཉིས་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་ནུབ་འཇར་མན་དུ་བཞུགས་པ་རུ་སུའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཧར་མན་ (Harman) 40དང་སྐུ་ཟླ་གཉིས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་དུ་ཕེབས།

ཧར་མན་གྱིས་”ྋགོང་ས་མཆོག་བོད་མི་དཔའ་བོ་ཚོའི་དབུ་འཁྲིད་གནང་སྟེ་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་འབྱོར་བྱུང་བར་ཧ་ཅང་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོ་བྱུང་”ཞེས་དང༌། “ང་རང་ཡང་གུང་ཁྲན་གྱི་བཙན་འོག་ནས་བྲོས་བྱོལ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། ཤར་ཕྱོགས་སོགས་ཡུལ་ཁམས་གཞན་དུའང་འགྲོ་རྩིས་ཡོད་པས་གུང་ཁྲན་གྱིས་བོད་ནང་ལས་དོན་ཅི་བྱེད་རྣམས་ཤེས་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད།” ཅེས་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ང་ཚོ་རྒྱ་མི་གུང་ཁྲན་གྱི་བཙན་འོག་ནས་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་རྗེས་ཁྱེད་རང་ལྟ་བུར་ཐུག་པ་དང་པོ་ཡིན་པས་དགའ་པོ་བྱུང༌། རང་རེ་གཉིས་ཀ་རང་གི་ཕ་ཡུལ་དང་བྲལ་བ་གཅིག་པ་རེད། སྔར་བོད་དང་རུ་སུའི་དབར་འབྲེལ་བ་བྱུང་ཡོད་པས་རུ་སུའི་ནང་ད་ལྟའི་གནས་ཚུལ་འདི་ལྟ་བུ་བྱུང་མེད་ན་ངེས་པར་བོད་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོང་གི་རེད་སྙམ།” ཞེས་དང༌། “སི་ཏཱ་ལེན་ (Stalin) གྲོངས་རྗེས་རུ་སུའི་ནང་ལྟ་སྤྱོད་ཐོག་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཡོད་པ་དང༌། དུས་དེར་སྒེར་དབང་ཕ་གཞིས་ཨེ་ཡོད་”ཅེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར།

སྐུ་ཞབས་ཧར་མན་གྱིས་”སི་ཏཱ་ལེན་གྱི་མི་ཚེའི་རིང་མི་དྲག་གི་དུས་རབས་གསར་པ་ཞིག་བཟོས་པ་རྗེས་སུ་དུམ་བུ་གཉིས་སུ་ཕྱིན་ཡོད། སྒེར་དབང་གི་ཕ་གཞིས་ཡོད་ཀྱང༌། སི་ཏཱ་ལེན་གྱི་སྐབས་ནང་གི་ལས་དོན་གཙོ་བོ་ལས། ཕྱིར་རྒྱ་སྐྱེད་བྱེད་པའི་འགོ་བཙུགས་མེད། ཁུར་ཤི་ཅོབ་ (Khrushchev) ནས་ཕྱིར་རྒྱ་སྐྱེད་གལ་ཆེར་འཛིན་པ་དང༌། ད་ལྟའི་ཆར་ཞི་བདེ་ཟེར་བ་ནང་གི་གྲ་སྒྲིག་མ་ཟིན་པ་མ་གཏོགས། ༡༩༧༠ ཙམ་ལ་གྲ་སྒྲིག་ཟིན་འཆར་ཡོད་པ་དེ་ནས་བཙན་འཛུལ་གྱིས་འགོ་འཛུགས་ཀྱི་རེད་སྙམ། ཞི་བདེར་དགའ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མ་མཉམ་འབྲེལ་དྲག་ཤུགས་གྲ་སྒྲིག་ཚགས་ཚུད་མ་བྱས་པར་གཉིད་ཁུག་ན་ཧ་ཅང་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་རེད། ཤར་ཕྱོགས་ཁུལ་གུང་རྒོལ་ཚོགས་པ་ཁག་དང༌། དབུ་བཞུགས་མི་སྣ་ཆེ་ཁག་ཚོས་མཉམ་འབྲེལ་བྱ་རྒྱུ་དང༌། བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སྐོར་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར། བོད་དོན་སྐོར་ང་ཚོའི་ཚོགས་པ་ནས་ཀྱང་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་བཅས་དགོས་གལ་ཆེན་པོ་འདུག” ཅེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”རུ་སུའི་ནང་ ༡༩༥༦ ཙམ་ནས་མི་དམངས་སྤྱི་ཁང་སྐོར་ཕྲན་བུ་གུ་ཡངས་སུ་ཕྱིན་ཡོད་ཚོད་དང༌། དེ་བཞིན་རུ་སུའི་འོག་ནུབ་ཕྱོགས་པོ་ལན་ཌ་ (Poland) སོགས་ཡུལ་ཁག་གཞན་ལའང་ཇི་འདྲ་ཡོད་དམ། རྒྱ་ནག་ནང་མི་དམངས་སྤྱི་ཁང་ལ་མ་མོས་པ་ཡོད་ཚུལ་ཐོས་པ་དེ་དག་གང་འདྲ་ཡིན་ནམ།” ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར།

སྐུ་ཞབས་ཧར་མན་གྱིས་”ནུབ་ཕྱོགས་ཁུལ་རང་བདག་རྒྱུ་ནོར་མང་ཙམ་དགོས་པའི་འདོད་པ་ཡོད་ཅིང༌། དེ་སྐོར་ངོ་རྒོལ་བྱུང་སྟབས་ཁུར་ཤི་ཅོབ་ནས་ཁང་པ་དང༌། འཁོར་ལོ་རང་བདག་ཆོག་པའི་གླེང་མོལ་བྱས། རུ་སུའི་ནང་དུ་ཡང་རྒྱུ་ནོར་མང་བ་ཙམ་གྱིས་གུང་རྒོལ་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བ་འདུག རྒྱ་ནག་དང་ཁོང་ཚོའི་དབར་ལྟ་བའི་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་སྟངས་ཙམ་ལས། དོན་ལ་ཁྱད་པར་མེད་ཅིང༌། ལྷག་པར་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་གུང་ཤུགས་ཁྱབ་འདོད་སོགས་ནི་ཤིན་ཏུ་མཐུན་པ་རེད། ཁོང་ཚོའི་དབར་རྩ་དོན་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་མ་མཐུན་པ་གཅིག་ལས་མེད། དེ་ནི་སུ་ལན་ནས་ཞི་བདེར་བརྟེན་དགོས་པ་དང༌། རྒྱ་མིས་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་དགོས་པར་འདོད་པ་དེ་རེད། ཁུར་ཤི་ཅོབ་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་དོན་ལ་ལམ་ལྷོང་བྱུང་སྟབས་ནང་ཟིང་ཡོང་རྒྱུ་ཇེ་འགྱངས་སུ་སོང་ཞིང༌། རྒྱ་ནག་ཀྱང་དེ་བཞིན་རེད། འོན་ཀྱང་མའོ་ཡི་རྗེས་ལ་འགོ་འཛིན་སུས་བྱེད་བལྟ་རྒྱུ་ཡོད། ཕྱི་རྒྱལ་རང་དབང་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ནས་གུང་ལུགས་བཀག་འགོག་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ།” ཞེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་པོ་ལན་ཌ་སོགས་ཡོ་རོབ་ཤར་ཕྱོགས་པ་ཚོ་རུ་སུ་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཡོང་བཟོ་ཡོད་མེད་དང༌། བྷར་ལིན་ (Berlin) གྱི་གནས་ཚུལ་སོགས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར།

སྐུ་ཞབས་ཧར་མན་གྱིས་”པོ་ལན་ཌ་སོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བར་འགྱུར་ལྡོག་ཡོང་དཀའ་ཞིང༌། བྷར་ལིན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཡང་ཤིན་ཏུ་དཀའ་ངལ་ཆེ་བ་དང༌། ནུབ་ཕྱོགས་པས་རོགས་རམ་ཤུགས་ཆེན་མ་བྱས་ན་ཉེན་ཁ་ཡོད། བྷར་ལེན་ཤར་ནུབ་ཆིག་སྒྲིལ་སྐོར་ལ་འོས་ཤོག་བསྡུས་ན་ངེས་པར་ནུབ་ཕྱོགས་ལ་འཐོབ་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་”སོགས་ཞུས་རྗེས། ཁོང་གིས་ངས་བོད་ཀྱི་སྐོར་ལ་བཀའ་འདྲི་རེ་ཟུང་ཞུ་རྒྱུར། བོད་ལ་མི་མང་སྤྱི་ཁང་འཛུགས་ཀྱི་ཡོད་མེད་དང༌། དེ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་ཡོད་མེད། མི་གྲངས་མང་ཉུང༌། སྒྲིག་འཛུགས་བཟོ་སྟངས་རྒྱ་ནག་ནང་བཞིན་ཡིན་མིན་སྐོར་གྱི་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”སྤྱི་ཁང་འཛུགས་རྒྱུར་བྲེལ་ཚབས་ཆེན་པོ་ཡོད་ཚོད་དང༌། བོད་བྱང་ཤར་དང༌། ཤར་རྒྱུད་ལ་ ༡༩༥༨ ལོ་ནས་འགོ་བཙུགས་ཟིན་ཅིང༌། དབུས་གཙང་ཁུལ་ལའང་ ༡༩༦༡ ནང་ཕལ་ཆེར་འགོ་འཛུགས་བྱེད་སྲིད། རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་དང་མི་འདྲ་བར་རྒྱ་ནག་དང༌། བོད་དབར་གྲོས་མཐུན་བཞག་པ་དང༌། དེའི་ནང་དུའང་རྒྱ་ནག་ས་ཁུལ་དང་མི་འདྲ་བ་བྱེད་རྒྱུའི་བརྗོད་ཚིག་བཀོད་ཡོད་ཀྱང༌། ལག་ལེན་ཐོག་རྒྱ་མིའི་བྱེད་སྟངས་སྤྱི་མཚུངས་ལས་ཁྱད་པར་བྱུང་ཡོད་པ་མ་རེད།” གསུངས་པས།

སྐུ་ཞབས་ཧར་མན་གྱིས་”ང་ཚོ་ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ་ (Australia) ཡང་དེ་སྔ་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཡོད་ཀྱང་དམར་པོས་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པའི་ཉམས་མྱོང་ཡོད། གུང་ཁྲན་ཟེར་བས་ཆིངས་ཡིག་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱེད་ཀྱི་མེད་”ཅེས་ཞུས་ཤིང༌། ཁོང་གིས་”ད་དུང་བོད་ནང་རུ་སུའི་ནུས་ཤུགས་ཡོད་མེད་དང༌། རུ་སུ་དང༌། རྒྱ་མི་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ལས་དོན་བྱེད་པ་ཨེ་ཡིན། བོད་དོན་ལ་ཐུགས་རེ་མཐོ་ཤོས་ཇི་འདྲ་གནང་གི་ཡོད་དམ་”ཞེས་སོགས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”དེ་དུས་ངེས་གསལ་མ་རྟོགས་ཀྱང༌། ༡༩༥༧ ནས་ ༡༩༥༨ ནང་ཞི་བའི་ལས་བྱེད་ཡིན་ལུགས་ཀྱི་རུ་སུའི་མི་རིགས་ཡང་ཡང་ཡོང་གི་འདུག་པ་གཅིག་བྱས་ན་དྲག་པོའི་ལས་དོན་བྱེད་མཁན་ཡང་ཡོད་སྲིད་ཀྱི་རེད། རུ་རྒྱ་གཉིས་ཀྱི་ཕུགས་དོན་རྟོགས་པར་དཀའ་ཡང༌། ལྟར་སྣང་ལ་རུ་སུ་དགེ་རྒན་ཡིན་ཟེར་བ་དང༌། གཞན་བོད་དོན་གྱི་སྐོར་ནས་གླེང་ན་བོད་ནི་རྒྱ་མི་དང་ཐ་དད་ཡིན་པ་དང༌། ༡༩༡༢ ནས་ ༡༩༥༠ བར་རང་བཙན་གཙང་མར་བསྡད་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང༌། རྒྱ་མིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཏེ་ད་ཆ་ཆོས་སྲིད་གང་ཐད་ནས་རང་དབང་མེད་པར་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཡོངས་རྫོགས་དང་བྲལ་ཡོད་པ་འདི་དག་སྔར་བཞིན་རང་དབང་ཡོང་བའི་འདོད་པ་ཞིག་བོད་མི་ཚང་མར་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཀྱང༌། འགལ་རྐྱེན་མང་པོ་ཡོད་པ་དང༌། དོན་ཆེན་སྒྲུབ་པར་དུས་སྐབས་ངེས་ཅན་ཞིག་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་ང་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། འགལ་རྐྱེན་ཇི་ལྟར་མང་བ་དང༌། དཀའ་ངལ་ཇི་ལྟར་ཆེ་ན་ཡང༌། ཚང་མས་སེམས་ཤུགས་མ་ཆག་པར་འབད་བརྩོན་བྱེད་རྒྱུར་ཡིད་ཆེས་ཡོད་”ཅེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་ཧར་མན་གྱིས་”བོད་དོན་ཐོག་རྒྱལ་ཁབ་ཚོའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་ཕྱོགས་དགོངས་པར་མ་བབས་པ་གང་དང་གང་ཡོད་དམ་”ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”དེའི་སྐོར་གསལ་པོ་ཞུ་འདོད་མེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། ད་ལྟའི་གནས་ཚུལ་ལེགས་པོ་རང་མེད་པ་ཚོས་ཀྱང་རྗེས་སུ་རོགས་ཕན་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཡོད། ཞུས་ཆོག་ན། ཁྱེད་རང་གི་ལུང་པ་དེ་སྡུག་ཤོས་རེད།” ཅེས་གསུངས།

ཡང་སྐུ་ཞབས་ཧར་མན་གྱིས་”རུ་སུའི་གུང་ཁྲན་དེ་ཚོ་རེད། ང་ཚོའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་སྙིང་དོན་ནི་གུང་ཁྲན་གྱི་ནུས་ཤུགས་འགོག་སྐྲོད་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ལ་ཡན་ལག་མང་ཙམ་དགོས་ཀྱི་འདུག་”ཅེས་དང༌། “བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་རྣམས་དང་ང་ཚོ་འབྲེལ་བ་བྱེད་ཕྱོགས་དང༌། ཡུལ་ལུང་གཞན་དག་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་ཕྱོགས་ཇི་ལེགས་ལ་བཀའ་སློབ་ཡོང་བ་དང༌། གཞན་ཡང་ཁོང་ཚོའི་ཚགས་ཤོག་ཐོག་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བཀོད་འཐུས་ཆོག་པ། ད་ལམ་འབྲེལ་བ་འགོ་འཛུགས་ཙམ་ལས། རྗེས་སུ་རིམ་བཞིན་འབྲེལ་བ་ཞུ་རྒྱུ། རྒྱ་མིས་བོད་ཟ་རྩིས་ཐེངས་མང་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་ཀྱང་དོན་འཁེལ་མ་བྱུང་ཞིང༌། གུང་ཁྲན་གྱི་ལྟ་བ་དང་ཆོས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་བསྡུར་ན་ངེས་པར་ཆོས་ལ་རྒྱལ་ཁ་འཐོབ་ཀྱི་རེད་བསམ་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད་ཚུལ” སོགས་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ཁྱེད་ཚོའི་ཚོགས་པའི་ལས་དོན་ནི་ཡུལ་གཅིག་ཙམ་མིན་པར་འགྲོ་བ་མི་ཚང་མའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། ཁེ་དབང་ལ་ཞབས་འདེགས་ཞུ་མཁན་ཞིག་ཡིན་སྟབས་ཕྲན་ཡང་འདོད་བབས་ཡོད། ང་ཚོའི་གནས་ཚུལ་ཕན་ཚུན་བརྗེ་རེས་དང༌། འབྲེལ་བ་མུ་མཐུད་གནང་རྒྱུ་ཡང་ཚོགས་པའི་ནང་དངོས་སུ་ཞུགས་པ་ལྟ་བུ་བྱེད་བདེ་མེད།” ཅེས་དང༌། “རྒྱ་གར་ནང་བོད་དོན་སྐོར་ཚོགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་འདོད་ཡོད་ན་ལྡི་ལིར་ཨ་ཨེའི་བོད་དོན་ཚོགས་པ་དང༌། ཌོག་ཀྲར་ཀུ་བྷི་ར་བཅས་པར་གོ་བསྡུར་བྱ་འཐུས་”བཅས་བཀའ་མོལ་ཞིབ་ལྷུག་བྱུང༌།

༡༣༽ ཀེ་ཨར་ཚོགས་པའི་ཚོགས་མི་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༣༠ ཉིན་ཨ་རིའི་ཀེ་ཨར་ (CARE) ཚོགས་མི་ཞིག་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་ཞུ་སྐབས། ཁོང་གིས་བོད་ཕྲུག་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་སློབ་སྦྱོང་དུ་གཏོང་རྒྱུར་དགོངས་བབས་ཡོད་ན། ང་ཚོའི་ཚོགས་པའི་སློབ་གྲྭར་ཆོས་ལུགས་འདྲ་མིན་ཁག་གི་སློབ་ཕྲུག་ཡོད་པས་རོགས་རམ་ཞུ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད་ལ། ཚད་གཞི་ནི་སི་ཉན་ (འཛིན་རིམ་བཅུ་གཅིག་) ཐོན་པ་མང་ཉུང་གཟིགས་དགོས་ཤིང༌། གལ་སྲིད་བུ་ཕྲུག་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་བཏང་བ་རྣམས་གཏན་སྡོད་བྱེད་རྒྱུ་ཨེ་ཡིན་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ཁྱེད་ཚོས་བོད་ཕྲུག་སློབ་སྦྱོང་དུ་ཉར་རྒྱུའི་རོགས་རམ་གནང་ཐུབ་ན་ཆེས་ལེགས་ཤིང༌། སི་ཉན་ (འཛིན་རིམ་བཅུ་གཅིག) ཐོན་པ་མང་པོ་མེད། གཏན་སྡོད་སྐོར་གྱི་དྲི་བ་དེ་དོན་གནད་ཆེན་པོ་རེད། ང་ཚོ་བོད་མི་རྣམས་དེང་སྐབས་སོ་སོའི་ཡུལ་དང་བྲལ་ཏེ་རང་གི་ཆོས་དང་ཤེས་རིག་རྩ་བརླག་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྩ་བའི་མི་རིགས་རང་ལའང་ཉེན་ཁ་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་དུས་རབས་འདིར་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པའི་ཤེས་ཡོན་རྣམས་རང་གི་ཆོས་དང༌། མི་རིགས་ཀྱི་དོན་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན་སྟབས། ཕྱི་ནང་གང་དུ་བསྡད་ཀྱང་ནང་པའི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང༌། རང་རིགས་ལ་བསམ་མཁན་ཞིག་དགོས་ངེས་རེད། གལ་སྲིད་བུ་ཕྲུག་ཆུང་ངུ་ཕྱིར་གཏོང་བྱས་རིགས་ལ་གྲངས་ཀ་བཅོ་ལྔ་ནས་ཉི་ཤུ་བར་མཉམ་གཏོང་ཐུབ་ན་ཁོང་ཚོའི་གཤིས་ལུགས་གང་ཅིར་ཕན་ཚུན་མིག་ལྟོས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོང་གི་རེད།” ཅེས་གསུངས་པར།

ཀེ་ཨར་ཚོགས་མིས་”གལ་སྲིད་སློབ་གྲྭ་གཅིག་ཏུ་བུ་ཕྲུག་དེ་ཙམ་བསྡེབས་གཅིག་ལེན་མཁན་མ་བྱུང་ན་བུ་ཕྲུག་ལྔ་དྲུག་ཙམ་ཁག་བགོས་བྱས་ན་འགྲིགས་མིན་དང༌། དེང་དུས་བོད་མི་ཚོ་དཀའ་ངལ་ཆེ་བའི་སྒང་ཡིན་ཀྱང༌། བོད་མི་ཕལ་ཆེར་གྱི་རྣམ་འགྱུར་ལ་གདེང་ཚོད་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་མཐོང་སྣང་ཞིག་འདུག་པ་འདི་དག་ཆོས་ཀྱི་ནུས་པ་ཨེ་ཡིན།” ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ཡུལ་ལུང་ཐ་དད་མིན་པར་སློབ་གྲྭ་ཁག་བགོས་བྱེད་དགོས་པ་བྱུང་ན་སྐྱོན་ཆེ་བ་མེད། གུང་གསེང་སོགས་ཀྱི་སྐབས་ཁོང་ཚོ་མཉམ་འཛོམས་ཀྱིས་སོ་སོའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་ཆེན་སོགས་བྱེད་སྒོ་རྣམས་བྱ་རྒྱུ་བྱུང་ན་འགྲིགས། དཀའ་ངལ་གདོང་ལེན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་ཆོས་ཀྱི་ནུས་ཁྱད་ཕྲན་བུ་ཡོང་གི་འདུག ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་མཐོ་ཤོས་ནས་བསམ་བློ་བཏང་ན། སྡུག་བསྔལ་ཇི་བྱུང་རང་གི་ལས་སུ་བལྟ་བ་དང༌། སྡུག་བསྔལ་དང་དཀའ་ངལ་ལ་དགའ་བསུ་བྱེད་དགོས་པའི་བསམ་ཚུལ་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེ་གུ་ཡངས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད།

དཔེར་ན། ‘བསྟོད་ན་མི་དགའ་སྨད་ན་དགའ།། བསྟོད་ན་ང་རྒྱལ་ཁེངས་དྲེགས་བྱེད།། སྨད་ན་རང་སྐྱོན་ཐད་ལ་འབུད།།’ ཅེས་རྒྱ་གར་པཎྜི་ཏ་དི་པ་ཀ་རའི་བསླབ་བྱ་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་བཀའ་སྩལ།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་དབུ་ཁྲིད་སྐུ་ཞབས་འཇེ་པི་ན་ར་ཡན་ (J.P.Narayan) ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་སྐབས། བོད་མི་གཞིས་ཆགས་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་དང༌། ཕྲུ་གུ་ཚོ་ལ་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་སྟངས། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དོན་གནད་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ལ་གསུང་མོལ་གནང༌།

༡༤༽ ལྷན་ཁང་ཁག་གི་འཛིན་སྐྱོང་ཐོག་བཀའ་བསྡུར་བཀའ་སློབ་བསྐྱངས་པ།

བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ཐད་ཡར་ཐོན་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་སྤྱན་བལྟས་ཀྱིས་མང་གཙོ་གསར་བཅོས་དང་ལྷན་ཁང་སོ་སོར་ལས་འགན་ཁག་བགོས་བསྐྱངས་ཏེ། ཞུ་སྒོ་གང་ཅིའི་ངོས་ནས་སྔར་ལས་ཚགས་ཚུད་དང་གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་སྨོས་མེད་ཀྱང༌། ད་དུང་དེ་ལས་ཀྱང་གོམ་སྟབས་ཆེན་པོས་མདུན་སྐྱོད་བྱེད་རྒྱུར་སྐུལ་འདེད་དང་ལེགས་བཅོས་ཉེས་འགོག ལྷག་པར་ལྷན་ཁང་ཁག་ནས་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོར་དགོངས་བཞེས་ཐོག་འཕྲལ་གྱི་ལས་དོན་སྒྲུབ་ཕྱོགས་བཅས་ལ་བཀའ་བསྡུར་ལམ་སྟོན་བསྐྱང་ཆེད། ༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༥ ཉིན་ལྷན་ཁང་ལྔའི་གཙོ་འཛིན་ལས་རོགས་དང་བཅས་པ་གཟིམ་ཆུང་དུ་བཀའ་འགུགས་བཅར་འཛོམས་ཐོག་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ཞུ་སྒོ་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་ཕེབས་གསལ། “བར་སྐབས་རང་རེས་ལས་ཁུངས་ཁག་ལྔར་ལས་བགོས་བྱས་པ་དེར་འགའ་ཞིག་ནས་དེ་ནི་རྒྱ་མིའི་ལད་ཟློས་བྱས་པར་མཐོང་བ་དང༌། འགའ་ཞིག་ནས་ངོས་ནས་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་སོགས་ཀྱིས་ཇི་བརྗོད་ལ་ཉན་རྐྱང་བྱས་འདྲའི་མཐོང་སྣང་མེད་དམ་སྙམ།

དེང་དུས་འཛམ་གླིང་འདིའི་ནང་གློ་རིགས་ལྟ་བུའི་ལུང་ཁུག་འགའ་ཤས་ལས། དེ་མིན་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མར་རྩ་བའི་དབུས་གཞུང་ལ་ཕྱི་འབྲེལ་དང༌། ནང་སྲིད། ཤེས་རིག དཔལ་འབྱོར། རྒྱལ་སྲུང༌། འགྲིམ་འགྲུལ་སོགས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་སོ་སོ་དང༌། དེ་དག་སོ་སོར་བློན་ཆེན་རེ་ཡོད་པ་དང༌། བློན་ཆེན་ཚོ་འཛོམས་དུས་བཀའ་ཤག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ། དེའི་གོང་དུ་སྲིད་བློན་དང༌། དེ་ནས་སྲིད་འཛིན་ནམ། རྒྱལ་པོ་བཅས་ཡོད་པ་རེད།

དེ་བཞིན་རང་རེས་ཀྱང་གནས་དུས་འཕོ་འགྱུར་འདི་འདྲའི་སྐབས་སོ་སོའི་མི་རིགས་དང༌། ཆོས། ཤེས་རིག་སོགས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་བྱེད་དགོས་ན། སྒྲིག་འཛུགས་འགྲོ་སྟངས་གོང་གི་གནས་ཚུལ་དེ་རྣམས་དང་ཕྱོགས་མཐུན་ཞིག་དགོས་པ་ལས། སྔར་གྱི་སྲོལ་རྙིང་ཁོ་ནས་མི་འགྲིགས། ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་གི་གོང་སྐབས་དེའི་གནས་དུས་ལ་དཔག་པའི་གཞུང་གི་འགྲོ་ལུགས་བཙུགས་པ་བཀའ་ཤག རྩིས་ཁང༌། ཡིག་ཚང༌། ཞོལ་གཉེར་ཟེར་བ་སོགས་ཀྱིས་ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་འདིར་རན་པོ་ཡོང་ཐབས་མེད་པས། དུས་རབས་འདིའི་གཞུང་སྤྱིའི་འགྲོ་ལུགས་དང་བསྟུན་ཐོག་རང་རེའི་གནས་སྟངས་ལ་གཞིགས་པའི་སྒྲིག་འཛུགས་བཟོས་པ་ལས་རྒྱ་མིའི་འགྲོ་སྟངས་ལེབ་བཤུས་བྱས་པ་མེད།

ཡང་རྒྱ་མིའི་ལས་ཀ་བྱེད་སྟངས་ཁོངས་ནས་རང་རེས་དཔེ་ལེན་འོས་རིགས་ཡོད་ན་དེ་བཞིན་བྱས་པར་འགལ་བ་གང་ཡང་མེད།” ཅེས་དང༌། “ལས་དོན་ཁོངས་གང་ནས་བྱེད་དགོས་མིན་དོགས་པ་མ་ཆོད་པའི་རིགས་བདག་མེད་སྤྱི་ཟོམ་དུ་མ་བཞག་པར་གཙོ་འཛིན་ཚོ་གོ་བསྡུར་གྱིས་ཐག་གཅོད་བདེ་ན་དང༌། དེ་མིན་འདི་གར་དྲི་བསྡུར་བྱས་འཐུས། གཟའ་འཁོར་རེའི་ཚོགས་འདུར་གཙོ་འཛིན་ངོ་མ་མེད་ན་ལས་རོགས་རྒན་རིམ་ནས་ངོ་ཚབ་བྱས་ན་འགྲིགས།

བར་སྐབས་ང་ཚོས་ལས་ཁུངས་ཁག་བགོས་བྱས་པ་དེས་ལས་དོན་ཡར་རྒྱས་ཕྲན་བུ་བྱུང་ཡོད་ཀྱང༌། སྐྱོན་གནད་ཆེ་བ་ཞིག་ལ། ང་ཚོའི་ལས་དོན་སྐོར་མི་གཅིག་གིས་འདི་ལྟར་བྱེད་དགོས་ཞེས་བསམ་འཆར་ཞིག་བཏོན་ན་དེ་འཕྲལ་བྲེལ་འཚུབ་བྱེད་པ་དང༌། དེ་ནས་ལྷིང་འཇགས་བྱེད་པ། རང་རེའི་ལས་དོན་མི་གཞན་ཞིག་གིས་འགོ་སྐུལ་བྱས་ན་རང་རེས་དེའི་ངག་བཞིན་སྒྲུབ་པ། དཔེར་ན། ནཱན་རྡ་ནས་མི་འགའ་ཤས་ས་གནས་གཅིག་ནས་གཅིག་ལ་གཏོང་དགོས་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་བྱུང་ན། དེ་འཕྲལ་བྲེལ་འཚུབ་བྱེད་པ་ལས་ང་རང་ཚོས་བསམ་བློ་བཏང་སྟེ་ལས་དོན་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་མི་གསལ་བའི་སྐྱོན་དེ་ད་དུང་བསྡད་འདུག

དཔེར་ན། ཕྱི་ཟླ་གཉིས་པའི་ནང་ཆོས་དོན་ནས་ལས་དོན་བྱེད་རྒྱུ་གང་ཡོད་ཅེས་དྲིས་ན། ལམ་རོབ་འཆར་གཞི་འདི་དང་འདི་ཞེས་བརྗོད་རྒྱུ་དཀའ་ངལ་ཆེ། ལས་ཁུངས་གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་རེད། དེ་ནི་ང་རང་ཚོས་བསམ་བློ་བཏང༌། ང་རང་ཚོས་འཆར་གཞི་བཀོད། ང་རང་ཚོས་འགན་ཁུར་བྱས་སྙམ་པའི་སྤོབས་པ་དང་སེམས་ཤུགས་ཆུང་དྲགས་ཏེ་གཞན་གྱི་ཐུགས་རྗེ་དང༌། འབོད་སྐུལ་སྒུག་པ་ལྟ་བུའི་སྐྱོན་རེད།

རང་རེར་དཔལ་འབྱོར་མི་ལྡང་པ་དང༌། གང་ཅི་གཞན་ལ་བསྟུན་དགོས་པའི་དཀའ་ངལ་ཡོད་ཀྱང༌། སོ་སོར་ཕན་ཐོགས་གང་ཆེའི་ལས་དོན་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་རིགས་ལ་ང་རང་ཚོས་བསམ་བློ་བཏང་སྟེ་འཆར་གཞི་ངེས་པར་འགོད་དགོས་ཀྱི་འདུག

བསྒྲུབ་བྱའི་གཙོ་བོ་བོད་རང་བཙན་གྱི་ལས་དོན་དང༌། དེའི་ཆ་ལག་ལྟ་བུར་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་རྒན་གཞོན་བར་མའི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ཏན་ཏན་ཞིག་བཟོ་རྒྱུ་དེ་རེད།” ཅེས་དང༌། “ང་ཚོའི་ལས་དོན་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་ནན་བརྡ་དང༌། རོགས་རམ་བྱེད་མཁན་གྱི་འཆར་གཞི་དང༌། ངག་བཀོད་སྒུག་སྟེ་དེ་བཞིན་སྒྲུབ་པའི་རྣམ་པ་དེ་བསྒྱུར་ནས། ང་རང་ཚོས་བསམ་ཕོད་པ། ཤོད་ཕོད་པ། བྱེད་ཕོད་པ་བྱས་ཏེ་ང་རང་ཚོས་བསམ་བློ་བཏང༌། ང་རང་ཚོས་འཆར་གཞི་བཀོད། ང་རང་ཚོས་ལས་དོན་སྒྲུབ་པའི་རྣམ་འགྱུར་ཐོན་པ་ཞིག་ངེས་པར་བྱེད་དགོས།

དེ་ལྟར་བྱས་ན་རོགས་རམ་བྱེད་མཁན་ཚོའི་སེམས་ཤུགས་མ་ཆག་པ་དང༌། ང་རང་ཚོའི་རང་དབང་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བ། གཞན་གྱི་བརྩི་མཐོང་ཆ་འཇོག་ཆེ་བ་བཅས་ཡོང་ངེས།” ཞེས་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་གཞི་རྐང་ལྷན་ཁང་ཁག་ནས་སོ་སོའི་སྐབས་བབས་ལས་དོན་སྒྲུབ་ཕྱོགས་ཐོག་འཕྲལ་ཕུགས་ཇི་དགེ་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་41རྒྱ་ཆེར་སྩལ་འདུག

༡༥༽ སྐུ་ཞབས་ལིང་སེ་མཆོག་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༦ ཉིན་ཨ་རི་ཀོང་རེ་སིའི་ (American Congress) ཚོགས་མི་སྐུ་ཞབས་ལིང་སེ་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་སྐབས་ཁོང་གིས་གསུངས་དོན། “ང་ཚོའི་གཞུང་དང་མི་དམངས་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ལ་སེམས་ཁུར་ཞུ་བཞིན་པ་མ་ཟད། རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་དོན་གནས་ཐོག་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུའི་བསམ་བློ་ཡོད་པ་རེད་”ཅེས་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། “སྐུ་ཞབས་ཧར་ཀྲ་ཡིས་ཕྱག་བྲིས་གནང་འབྱོར་ལའང་དེ་བཞིན་འཁོད་པར། ཕྲན་དང་བོད་མི་ཡོངས་རྫོགས་དགའ་པོ་ཡོད། འདིར་ཡུལ་གཉིས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཆེས་གོ་ལྡོག་ཡིན་ཀྱང༌། དུས་རབས་འདིར་ང་ཚོ་མཛའ་གྲོགས་ཉེ་ཤོས་སུ་གྱུར་པ་འདི་མི་རབས་ནས་བརྗེད་ཀྱི་མ་རེད།” ཅེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་ལིང་སེས། “རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོའི་སྐོར་དགོངས་བཞེས་ཇི་ཡོད་”ཅེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཆོས་ལྡན་གྱི་མི་རིགས་འདི་དག་ལ་རྒྱ་གར་གཞུང་དང་མི་དམངས། ཕྱི་རྒྱལ་རོགས་རམ་ཚོགས་པ་ཁག་ནས་གང་ཅིའི་རོགས་རམ་གནང་བ་ལ་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། བོད་མི་འདི་རྣམས་ལྟོ་གོས་འཚོ་ཙམ་ཁོ་ན་མིན་པར་ཕྱོགས་གང་ཅིའི་བསམ་བློ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་གཏོང་དགོས་པར་བརྟེན་ད་དུང་དཀའ་ངལ་མང་པོ་འདུག་པའི་རོགས་རམ་མུ་མཐུད་བསྟེན་དགོས་ཀྱི་འདུག དེ་ཡང་གཞིས་ཆགས་ཀྱིས་རང་གཟུགས་རང་འདེགས་ཐུབ་པ་བྱེད་འདོད་ལས་ཟས་ནས་སྡོད་རྩིས་མེད། རྒྱུན་དུ་གཞན་བརྟེན་བྱ་རྒྱུ་སྣ་ཐག་གཞན་ཤོར་གྱི་ཉེན་ཁ་ཡོད།

ངའི་རེ་བར་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་བོད་མིའི་ཕྲུ་གུ་ལོ་བཅུ་དྲུག་མན་གཅིག་ཀྱང་ཆུད་ཟོས་མ་སོང་བར་སློབ་སྦྱོང་ཐུབ་ཐབས་དང༌། ལོ་ཉི་ཤུ་ནས་སུམ་ཅུ་སྐོར་གྱི་མི་རྣམས་རྒྱ་གར་ནང་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་དུ་བཟོ་གྲྭ་ཁག་གི་ནང་ལག་ཤེས་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུ། དེ་ལས་རྒན་པའི་མི་རྣམས་གཙོ་བོ་གཞིས་ཆགས་ཐོག་སོ་ནམ་གྱི་ལས་ཀ་དང༌། ཞོར་དུ་ལག་ཤེས་ཐོན་སྐྱེད་ཙག་ཙིག་ཐུབ་ན་སྙམ། ལས་ཀ་གཏན་ནས་མི་འཕེར་བའི་རྒས་འཁོགས་རྣམས་ལ་རྒན་གསོ་ཁང་ཞིག་ཏུ་གསོ་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ། གཞན་ཡང་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ལས་ཀར་ཞུགས་ཐབས་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་བ་སྦག་ས་ (Buxa) དང༌། ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བའི་སྐོར་ལ་ཡང་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པ་ཡོད་ན། ཁྱེད་རྣམ་པས་གང་ཅིའི་རོགས་རམ་མུ་མཐུད་གནང་བའི་རེ་བ་ཡོད།” ཅེས་གསུངས་པར།

སྐུ་ཞབས་ལིང་སེས་”དགོངས་འཆར་དེ་རྣམས་བསྟོད་བསྔགས་ཞུ་འོས་པའི་ལེགས་པོ་འདུག་ན། ང་ཚོས་རོགས་རམ་གང་ཐུབ་ཞུ་རྒྱུའི་འདོད་པ་ཡོད། དེ་ཡང་རང་བཞིན་སྦྱིན་གཏོང་ལྟ་བུ་མིན་པར་བོད་མི་དཔའ་བོའི་རིགས་རྣམས་ལ་རོགས་རམ་ཞབས་འདེགས་ཞུས་འདྲའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་གྱིན་ཡོད།” ཅེས་ཞུས། དེ་རྗེས་ལྡི་ལི་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ནས་སྲིད་འཛིན་གྱི་བཀའ་འབྲེལ་ཏར་ལན་ཞུ་ཡིག་འབུལ་ལམ་ཞུས།

༡༦༽ སྐུ་ཞབས་རི་ཅར་སོན་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༧ ཉིན་སྐུ་ཞབས་རི་ཅར་སོན་ (Richardson) གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་མཇལ་ཁ་ཞུས་རྗེས། ཁོང་གིས་”བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང༌། ཆོས། ཤེས་རིག སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ། ཁྱིམ་ཚང་གི་འཚོ་བའི་སྐོར་སོགས་འཛམ་གླིང་མི་མང་ནས་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་ཆེད་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་སྣ་ཁག་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཐབས་ཞུ་འཆར་ཡིན། ས་ཁུལ་རྒྱ་གར་ནང་གང་འོས་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པས། ལས་དོན་འདིས་སྐབས་འཕྲལ་གྱི་གཟིགས་སྣང་ལ་བོད་ལ་ཕན་ཐོགས་མེད་པ་ལྟ་བུ་སྣང་རུང༌། ཕུགས་སུ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཆེ།” ཞེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”སློབ་གཉེར་ཟུར་དུ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ནམ”ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། སྐུ་ཞབས་རི་ཅར་སོན་གྱིས་”ད་ལྟ་ངེས་གསལ་ཞུ་དཀའ་ཡང༌། ཕྲན་གྱི་བསམ་པར་ཟུར་དུ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་རྒྱུ་ཧ་ཅང་འགྲོ་གྲོན་ཆེ་བར་བརྟེན། སློབ་གྲྭ་ཆེ་ཁག་གང་འོས་དང་ཆབས་ཅིག་བྱུང་ན་ལེགས་གནས་སྙམ་ཞིང༌། ཕྱི་རྒྱལ་མི་སྣ་ནས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྦྱོང་དགོས་པའི་དགོངས་འཆར་ངེས་པར་གསུང་དགོས། རྒྱ་གར་བ་དང་མི་འདྲ་བར་ནུབ་ཕྱོགས་པ་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་ཨ་རི་བས་བོད་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་གི་གནས་ཚུལ་དང༌། ས་ཞིང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྟངས་སོགས་ལ་བརྟག་ཞིབ་བྱེད་འདོད་ཆེ་བས། དེ་ཡང་བོད་ནང་རྒྱ་མི་སླེབས་འབྱོར་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་འགྱུར་བཞིན་པ་དང༌། རྒྱ་གར་ནང་འབྱོར་བའི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱང་རིམ་བཞིན་རྣམ་པ་འགྱུར་རྒྱུར་བརྟེན། ད་ལྟའི་ཆར་གོང་གསལ་བརྟག་ཞིབ་བྱེད་པའི་དུས་སྐབས་བཟང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་སློབ་ཡུན་ཇི་ཙམ་ཡིན་པའི་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། སྐུ་ཞབས་རི་ཅར་སོན་གྱིས་”ད་ལྟ་ངེས་གཏན་མེད་ཀྱང༌། ཕྲན་གྱི་བསམ་པར་འགོ་བཙུགས་ཟིན་ན་མཇུག་སྐྱོང་མ་བྱས་ཐབས་མེད་སྟབས་དུས་ཚོད་གང་འཚམས་ངེས་པར་དགོས་རྒྱུ། དེ་སྐོར་ཕར་བཀའ་སློབ་གནང་དགོས། ཕྲན་གྱི་མཐོང་སྣང་ལ་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་ནས་བོད་དོན་ལ་དོ་སྣང་ཆུང་དུ་ཕྱིན་པ་ལྟ་བུ་དང༌། བོད་མིའི་ལས་དོན་རྣམས་མངའ་སྡེ་ཚོར་འགན་དཀྲི་བྱས་པ་ལས། དབུས་གཞུང་ནས་ཁུར་ལེན་གྱི་མེད་འདྲའི་མཐོང་སྣང་ཞིག་བྱུང༌། དེ་སྐོར་དོན་ལ་དེ་འདྲ་ཡིན་མིན་མ་ངེས་ཀྱང༌། གང་ལྟར་དབུས་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་གང་ཟབ་ཅིག་ངེས་པར་གནང་དགོས།

དུས་སྐབས་ཤིག་ལ་ནེ་རུ་ངོ་མཇལ་ཐོག་གཞིས་ཆགས་དང༌། སློབ་སྦྱོང་སྐོར་ལ་བཀའ་མོལ་གནང་ཐུབ་ན་ལེགས། རྒྱ་གར་གྱི་མི་སྒེར་ཁག་འགའ་ཤས་ནས་རོགས་རམ་ཞུས་ཏེ་སྲིད་དོན་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ཚུད་པ་སོགས་གང་ལེགས་བྱུང་ཡོད་སྟབས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་ཞེ་བསུན་འགྲོ་གཞིར་མ་སོང་བར་གཞིས་ཆགས་དང༌། སློབ་སྦྱོང་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་ཟུར་དུ་བཀའ་མོལ་དང༌། འབྲེལ་ཟབ་གནང་ན་དོན་ཕན་ཆེ་བ་མི་ཡོང་ངམ།” ཞེས་རྒྱུ་མཚན་དང་འབྲེལ་བཀའ་བསྡུར་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”རྒྱ་གར་གཞུང་གི་བྱེད་ཕྱོགས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་ཡོད་མེད་མི་ཤེས་ཀྱང༌། སློབ་སྦྱོང་དང་གཞིས་ཆགས་སྐོར་ནེ་རུར་ཐད་ཀར་ཡིག་འགྲུལ་བྱེད་མུས་མ་ཟད། མཇལ་རྒྱུའི་རེ་འདུན་ཡང་ཡོད། སྲིད་དོན་སྐོར་སྔ་ལོ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཞུས་པ་ནས་འདི་ལོའི་ཞུ་སྐུལ་མི་འགྲོ་མ་བཏང་བར་དམིགས་བསལ་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་སྙན་བསུན་བཏང་བ་གང་ཡང་མེད། སློབ་ཕྲུག་ཆིག་སྟོང་ཙམ་ལ་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། མལ་སོར་ཁུལ་བོད་མི་སུམ་སྟོང་ཙམ་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་འགོ་འཛུགས་བྱེད་མུས་དང༌། འབའ་ལུག་སྤུངས་སུ་བོད་མི་ཆིག་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གཞིས་ཆགས་བཅས་ཡོད། སློབ་ཕྲུག་ཚོའི་སློབ་ཚན་སྐད་ཡིག་གང་གི་ཐོག་ནས་བསླབ་རྒྱུའི་སྐོར་ང་ཚོ་ཕན་ཚུན་གྲོས་མོལ་མང་པོ་བྱས་མཐར་སློབ་ཚན་རྣམས་དབྱིན་སྐད་ཐོག་ནས་བསླབ་རྒྱུར་བློ་མོས་བྱུང༌།” ཞེས་བཀའ་ལན་སྩལ།

སྐུ་ཞབས་རི་ཅར་སོན་གྱིས་”བོད་ཕྲུག་སློབ་གྲྭ་ཕན་ཚུན་གང་དུ་ཡོད་ཀྱང་སློབ་ཚན་རིམ་པ་རྣམས་འདྲ་མཚུངས་ཤིག་ངེས་པར་དགོས། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་བྱེད་ཐབས་སྐོར་བསམ་འཆར་སློབ་སྟོན་འབུལ་མཁན་མར་ཀོ་པད་ལེགས་ལྟ་བུ་བྱུང་ན་ཡག་པོ་ཡོང་གནས་སྙམ། ཡང་དོ་བདག་ནས་ཇི་ཟེར་ངེས་པ་མེད། སློབ་སྦྱོང་སྐོར་དངུལ་གྲོན་རྒྱ་ཆེ་དགོས་སྟབས་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་འཆར་གཞི་ཇི་ཡོད་ཤེས་དགོས་ཤིང༌། ལྷ་ལུང་པ་ནས་བོད་ཀྱི་སློབ་གཉེར་ཁང་འཛུགས་འཆར་ཞིག་བཀོད་པར་ཕོར་ཀྲོ་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་འདུག་ཀྱང༌། གསལ་པོ་རང་མེད་པས་བློ་བབས་ཆེན་པོ་བྱུང་མི་འདུག མཐུན་རྐྱེན་སྐོར་ཕོར་གྲོ་རང་དང་དེ་མིན་དབྱིན་གཞུང་ལའང་ཐབས་ཤེས་གནང་འོས།” ཞེས་ཞུས་འདུག

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། “བོད་ཕྲུག་ཆིག་སྟོང་སྐོར་ལ་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་རོགས་རམ་ཡོད་ཀྱང་ད་ལྟ་མིང་ཐོར་འཁོད་ཟིན་བུ་ཕྲུག ༡༨༦༠ སྐོར་ཡོད་པ། ད་དུང་ཡུ་པིའི་ (U.P) མངའ་སྡེའི་ཁུལ་བུ་ཕྲུག་བཞི་བརྒྱ་སྐོར་ཡོད་པ་མིང་ཐོར་འཁོད་མེད། བལ་ཡུལ་ནང་ཡོད་པའི་བུ་ཕྲུག་ཚོ་རྩ་བ་ནས་མ་འཁོད་པར་ཟུར་དུ་བསྡད་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་བུ་ཕྲུག་ཆིག་སྟོང་སློབ་གྲྭ་ཚུགས་ཐུབ་ཀྱང༌། ད་དུང་བོད་ཕྲུག་དེ་ལས་མང་བ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་མ་ཐུབ་པའི་དཀའ་ངལ་སེལ་རྒྱུ་བསྡད་ཡོད།” ཅེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་རི་ཅར་སོན་གྱིས་བུ་ཕྲུག་ལྷག་འཕྲོས་རྣམས་ཀྱང་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་ཡོང་ཐབས་བཀའ་མོལ་གནང་དགོས་ཤིང༌། གལ་སྲིད་ཁས་ལེན་མ་བྱུང་ན་ཕྱི་རྒྱལ་གཞན་དག་གི་རོགས་རམ་ལ་བསྟེན་ན་འགྲིག་མིན་གསུང་ཆོག མལ་སོར་གཞིས་ཆགས་པ་དང་མཉམ་དུ་ཆོས་དང་ཤེས་རིག་གི་སློབ་སྟོན་བྱེད་མཁན་གྲ་སྒྲིག་གང་ཡོད་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”བུ་ཕྲུག་ཚོའི་སློབ་སྦྱོང་སྐོར་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་ངེས་པར་ཞུ་རྩིས་ཡོད། གལ་སྲིད་ཁས་ལེན་མ་བྱས་ན་བུ་ཕྲུག་ཚོར་སློབ་སྦྱོང་མེད་པར་འཇོག་ཐབས་མེད་སྟབས་ཐབས་ཤེས་མ་བྱས་མཐུ་མེད་ལས། ཕྱི་རྒྱལ་རོགས་རམ་ལ་བསྟེན་ན་འཐུས་མིན་ཞེས་དྲི་དགོས་དོན་ཨེ་ཡོད་སྙམ། ད་ལྟའི་ཆར་གཞིས་ཆགས་ནང་གྲྭ་རིགས་དམིགས་བསལ་མེད་ཀྱང༌། གཞིས་ཆགས་སར་ཁོང་ཚོའི་ཕྱག་མཆོད་སྨོན་ལམ་བྱེད་ཡུལ་ལྷ་ཁང་ཞིག་འགྲུབ་རེས་ད་ལན་རྟེན་ཐུབ་སྐུ་དང༌། མཆོད་ཏིང་སོགས་བཏང་ཟིན།” ཞེས་གསུངས་པར།

སྐུ་ཞབས་རི་ཅར་སོན་གྱིས་”ཁོང་ཚོ་མཉམ་དུ་ཆོས་པ་མེད་ན་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མཐོང་སྣང་ལ་མི་མཛེས་པ་མི་ཡོང་ངམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”སྤྱིར་བཏང་བོད་མི་རྣམས་ནང་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་ཀྱང༌། གལ་སྲིད་མི་གཅིག་ནས་ནང་པའི་ཆོས་མ་བྱས་ན་རྒྱུ་མཚན་དེ་གཅིག་པུས་བོད་མི་མིན་པ་དང༌། བོད་མི་རྣམས་མེད་པར་འགྲོ་མི་ཐུབ། ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང༌། དགེ་མཚན་རྣམས་ཚང་མར་གསལ་བཤད་བྱེད་དགོས་པ་བདེན་ཡང༌། མཐའ་གཅིག་ཏུ་བཟུང་ན་མི་འགྲིགས། ནང་པའི་ཆོས་སྒོར་ཞུགས་མིན་དང༌། ཆོས་ལུགས་གཞན་དག་ཇི་བྱེད་བཅས་པར་ངེས་པར་རང་དབང་དགོས་ཀྱི་རེད་བསམ་གྱི་འདུག” ཅེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་རི་ཅར་སོན་ནས་”དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་གུ་ཡངས་ཀྱི་དགོངས་བཞེས་ཡིན་ཀྱང་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་བསམ་ཚུལ་ལ་ཇི་ཡོང་ཞུ་དཀའ་”ཞེས་དང༌། ཡང༌། “རང་ཉིད་ཀྱིས་ ༡༩༣༦ ལོ་ནས་བོད་མི་དང་གཤིབས་སྡོད་བྱས་པར། བོད་ཀྱི་མི་རིགས་ནི་ཤིན་ཏུ་གཞུང་བཟང་དང་ཡ་རབས། སྤྱོད་བཟང་ཅན་ཡིན་པ་ཤེས་རྟོགས་ཀྱིས་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཚོས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཤེས་ན་བསམ་གྱི་ཡོད། དུས་སྐབས་བཟང་པོའི་སྐབས་བོད་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་ལྟ་སྐོར་ཚོགས་པ་ཞིག་གཏོང་གནང་བ་དེར་ཅང་ཅེ་ཧྲི་ནས། ཁོང་ཚོར་གུས་འདུད་ཞུ་མཁན་རེད་ཅེས་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་སོང་བར། ཕྲན་ནས་དེ་ལ་ལན་འདེབས་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་གནང་དགོས་ཞུས་ཀྱང་གསན་མཁན་མ་བྱུང༌། ལན་འདེབས་མེད་ན་རྫུན་ཡང་བདེན་པར་འཛིན་སྲིད་པས་སྐྱོན་ཡོད། བོད་མི་ཡིད་གཞུང་བཟང་ཡང་འཇིག་རྟེན་འདིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་ཧ་ཅང་ཐབས་སྡུག་ཡིན་ཚུལ་ལ་དགོངས་བཞེས་གནང་དགོས་”ཞེས་སོགས་བཀའ་མོལ་ཞིབ་ལྷུག་ཞུས།

ཟླ་བ་འདིའི་ཚེས་ ༩ ཉིན་ཡང་བསྐྱར་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་མཇལ་བཅར་ཞུ་སྐབས། སྐུ་ཞབས་རི་ཅར་སོན་གྱིས་”མར་ཀོ་དང༌། དབྱིན་ལན་ (England) བོད་དོན་ཚོགས་མི་ཕོ་རན་དྲུང་ཡིག་སོགས་ཀྱི་བསམ་པར། དེང་དུས་བོད་དོན་སྐོར་སྲིད་དོན་ཁོ་ན་མིན་པར། བོད་མིའི་ཆོས་དང༌། གཤིས་ལུགས། ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་འགྱུར་སོགས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་དྲིལ་བསྒྲགས་ཤུགས་ཆེ་དགོས་ཀྱི་འདུག ནང་གི་གནས་ཚུལ་གསལ་རྟོགས་མེད་མཁན་ཚོས་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་དཔར་ཐོག་ནས་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་པ་བཟོ་དགོས་སྟབས། ཀུན་སྤྱོད་གང་ཅི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་ལུགས་བཟང་པོ་ཉམས་མེད་དགོས་ཀྱི་འདུག གུས་པར་བསམ་འཆར་ཞུ་བའི་འོས་བབ་མེད་ཀྱང༌། ལས་དབང་ལྟ་བུས་བོད་མིའི་གཤིས་ལུགས་ལ་དགའ་ཞེན་དང༌། རྙིང་ཞེན་ཆེ་བས་གནས་ལུགས་ཕྲན་བུ་ཞུ་རྒྱུར་དགོངས་འགལ་མེད་པ། ྋགོང་ས་མཆོག་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀའི་དབུ་བཞུགས་ཡིན་པ་ནུབ་ཕྱོགས་པས་ཀྱང་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་ཅིང༌། སྲོལ་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ལའང་ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་པས་སྲིད་གཙོ་ཆོས་ཞོར་དང༌། བོད་ནི་ཆོས་གཙོ་བོར་བཟུང་ནས་སྲིད་ཞོར་ལ་སྐྱོང་བ་ཞིག་རེད།

དེར་བརྟེན་ང་ཚོས་ཆོས་ལུགས་ལ་གཙོ་གལ་ཆེན་པོ་བཟུང་བའི་རྣམ་འགྱུར་དེ་ངེས་པར་བཏོན་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག ནང་གི་མཛད་སྒོའི་སྐོར་ཇི་ལྟར་མཛད་ཀྱང༌། ཕྱིའི་མཐོང་སྣང་གལ་ཆེ་བས་བཞུགས་ཁྲི་སོགས་ཆ་ཚང་དགོས་ཀྱི་འདུག མཛད་སྒོའི་སྐབས་དེ་རིགས་གནང་ན་བོད་རིགས་ཚོར་དགའ་སྤྲོ་ཐོབ་པ་དང༌། བོད་མི་ན་གཞོན་ཚོར་མིག་ལྟོས་བཟང་པོ་འཇགས་ཀྱི་རེད། དེ་བཞིན་ཆོས་ཀྱི་མཛད་སྒོའི་སྐོར་སྐུ་དཔར་སྒྲོན་རྒྱག་གི་དྲིལ་བསྒྲགས་རྒྱ་ཆེ་ཙམ་གནང་གལ། ཁྲིམས་དཔོན་ཚོགས་པས་ཆོས་སྐོར་གུང་ཁྲན་ལ་ནག་སྐྱོན་བཙུགས་པ་དེ་བཞིན་ནང་ཆོས་ཙམ་མ་ཟད། ཆོས་ལུགས་ཡོངས་ལ་ཉེན་ཁ་ཡོད་ལུགས་གསུང་གལ་ཆེ། བོད་མི་ནང་ཁུལ་མཐུན་མིན་སྐོར་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མཐོང་སྣང་ལ་སྐྱོན་ཆེ་འབྱུང་དོགས་བློ་གཡེང་ཆེ་ཡང༌། སྐྱོན་ཆེ་མི་འདུག་ཅིང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བོད་མི་ནང་ཁུལ་མཐུན་མིན་ལ་རོགས་རམ་སོགས་བྱེད་དཀའ་ཡོད་ལུགས་ཟེར། རང་ཡུལ་མིན་པར་མི་ཡུལ་དུ་སྐྱོན་གནོད་ཆེ་གཤིས་ངེས་པར་སེལ་ཐབས་གནང་དགོས།” སོགས་ཀྱི་སྐོར་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ཆོས་ཀྱི་མཛད་སྒོའི་སྐབས་ཀྱང་ཁྲི་མཐོན་པོར་སྡོད་དགོས་པ་རེད། འགའ་ཤས་ལ་དཔར་སྐྱོན་ཡོད། བོད་མི་ནང་ཁུལ་བསམ་ཚུལ་ཡོད་པ་འགའ་ཞིག་ནི། ༡༩༥༧ ཙམ་དང་དེ་གོང་ཙམ་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། དེ་ལ་རིགས་གཅིག་ནི་ཕན་ཚུན་གྱི་གནས་ཚུལ་གསལ་ཤེས་མ་བྱུང་བའི་སྐྱོན་ཡིན་པ་དེ་རིགས་ཡང་ཡང་ཕན་ཚུན་གོ་བསྡུར་ཚོགས་འདུ་ལྟ་བུ་བྱས་ནས་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་རེ་དང༌། རིགས་གཅིག་ནི་སོ་སོ་སྒེར་གྱི་ན་ཚ་སྤྱི་དོན་ཐོག་བསྲེས་པའི་སྐྱོན་ཡིན་པ་དེ་ཚོར་སློབ་སྟོན་བྱ་མུས་ཡིན། འགའ་ཤས་ནི་རང་ཉིད་མགོ་བོ་རྨོངས་ནས་ཕུགས་རྩ་དགྲ་ཕྱོགས་ལ་ཐུག་པ་མེད་དམ་སྙམ་པ་དེ་རིགས་ནི་སེལ་ཐབས་ཀྱང་དཀའ་ངལ་ཆེ། བྱ་རྒོད་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ་དང༌། བྲའུ་དཔོན་རིན་ཆེན་ཚེ་རིང་སོགས་སྔར་འཁོན་ཆེ་ཡང་དགྲ་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཐུག་དུས་ཆིག་སྒྲིལ་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡང་ཡོད།” ཅེས་གསུང་ལན་དང་མཇལ་དར་ཕྱག་སྲུང་བཅས་སྩལ་གནང་མཛད།

བྱམས་བརྩེ་ལྷོ་རླུང་གཞོན་ནུས་ཉེར་བསྐུལ་བའི།།

ཟབ་གསུང་དྲི་ཞིམ་སྤོས་ཀྱི་ངད་ལྡང་བ།།

དྲེགས་ལྡན་གྲགས་པའི་མཁའ་ལ་ཡོངས་འཁྲིགས་པས།།

མཐུན་འགྱུར་བདུད་རྩིའི་ཆར་རྒྱུན་ཕབ་ལ་ལྟོས།།

ཕི་རི་མན་སོགས་གཞན་དོན་ཟླ་ཟེར་གྱིས།།

ཉེར་འཚོ་སྲིད་པའི་སྐྱེས་མཆོག་གྲངས་མེད་ཀྱིས།།

རལ་པའི་ཅོད་པན་གྲོལ་བའི་གུས་འདུད་བཅས།།

བོད་སྐྱོང་མོལ་མཆིད་དྲི་ཟའི་དབྱངས་ལ་འཕྱ།།

ལྷག་བསམ་ཆུ་སྤྲིན་འཁྲིགས་པའི་ལྡིང་ཁང་ནས།།

ལྷས་ཀྱང་མི་ལྕིགས་གྲོགས་ཕན་གཡུ་འབྲུག་སྟོང༌།།

གླལ་བའི་ང་རོ་ཚུར་མཐོང་འཛིན་མ་ལས།།

བརྒལ་བས་གཤིན་རྗེའི་མཐུ་ཡང་ཆུ་བཞིན་བྲི།།

མགོན་གང་རྣམ་དཔྱོད་དུས་ཀྱི་ལྔ་པ་ལས།།

བྱུང་བའི་ལེགས་བཤད་སྙེ་མའི་འབྲས་བུ་དག།

སྤྱད་པའི་སྐྱེས་མཆོག་བྷ་མ་ར་ཡི་ཚོགས།།

ཕན་གྲོགས་ཟུང་ལྡན་འདབ་མའི་དབྱངས་སུ་བྲེལ།།

གྱེས་བྲལ་གདུང་བ་ལྕི་བའི་མུན་པའི་རྒྱ།།

གཏོར་པའི་ལེགས་མཛད་བཅུ་གཉིས་བདག་པོའི་ཞལ།།

ཉེར་འཚོ་ཆོལ་གསུམ་ཆུ་ཡི་ལང་ཚོ་མའི།།

མཉེས་གཤིན་འདབ་བརྒྱ་གྲོལ་བའི་ཚུལ་འདི་རྨད།།

ཞེས་ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལས། ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་གསར་བཏོད་བསྐྱངས་པ་དང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་དང་ལྷན་ཁང་ཁག་གི་བྱུང་རིམ། རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་གྱི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགའ་མཇལ་བཅར་གསུང་འཕྲོས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་ཉེར་བཞི་པའོ།། །།

25 སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་སྟེ་རྩེ་སྐོར་གྱི་འགོ་འདོམས་ས་དབང་དང་གདན་ཐོབ་འདྲ་བ་ཞིག

26 ཛ་སག་དང་ཐའི་ཇི།

27 སྨར་ཁམས། མཛོ་སྒང༌། གསང་སྔགས་ཆོས་རྫོང༌།

28 བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས། ཤོག་ངོས་ ༡༧ ནས་ ༡༨ བར་གསལ། (སྤྱིའི་འདོན་ཐེངས་བཅུ་གསུམ་པ) མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌།

29 ཟུར་ཁང་དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས་དང་བཀའ་ཚབ་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ། བཀའ་ཚབ་ཤན་ཁ་བ་འགྱུར་མེད་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ། སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་ཚབ་དགའ་བྲང་བློ་བཟང་རིག་འཛིན།

30 གཙོ་འཛིན་དང་ལས་རོགས་སུ་ཕེབས་མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་ལྔ་པའི་ཤོག་ངོས་ ༤༢༠ པར་གཟིགས།

31 ཆོས་སྒར་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པ་བོད་གཞུང་ཆོས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་འདོན་སྤེལ་བྱས་པའི་‘གཏོར་བཤིག་དང་གསར་སྐྲུན་གྱི་བང་རྩལ་’ཞེས་པར་གཟིགས། ༢༠༠༠

32 ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པ་བོད་གཞུང་ནང་སྲིད་ལས་ཁུངས་ནས་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་པའི་‘བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་’དེབ་ཕྲེང་གསུམ་ཡོད་པ་དེར་གཟིགས། ༢༠༡༠

33 ཕྱི་འབྲེལ་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པ་བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་འདོན་སྤེལ་བྱས་པའི་‘བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་མ་ལག་ཁྱབ་ཁོངས་དང་བཅས་པའི་བྱུང་རིམ་སྙིང་བསྡུས་’ཞེས་པར་གཟིགས་གལ། ༢༠༡༠

34 ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པ་བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་འདོན་སྤེལ་བྱས་པའི་‘བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་’སུ་གཟིགས་རྒྱུ། ༡༩༥༩ ནས་ ༢༠༠༩ (༢༠༠༩)

35 ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པ་བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་འདོན་སྤེལ་བྱས་པའི་‘བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་མ་ལག་དང་བཅས་པའི་ལོ་རྒྱུས་’སུ་གཟིགས་རྒྱུ། ༡༩༥༩ ནས་ ༢༠༠༩ (༢༠༠༩)

36 དོན་གཅོད་ཁང་འདིའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པ་བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་འདོན་སྤེལ་བྱས་པའི་བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་མ་ལག་ཁྱབ་ཁོངས་དང་བཅས་པའི་བྱུང་རིམ་སྙིང་བསྡུས་ཞེས་པར་གཟིགས་གལ།

37 དོན་གཅོད་ཁང་འདིའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པ་བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་འདོན་སྤེལ་བྱས་པའི་བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་མ་ལག་ཁྱབ་ཁོངས་དང་བཅས་པའི་བྱུང་རིམ་སྙིང་བསྡུས་ཞེས་པར་གཟིགས་གལ།

38 དོན་གཅོད་ཁང་འདིའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པ་བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་འདོན་སྤེལ་བྱས་པའི་བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་མ་ལག་ཁྱབ་ཁོངས་དང་བཅས་པའི་བྱུང་རིམ་སྙིང་བསྡུས་ཞེས་པར་གཟིགས་གལ།

39 སྐབས་དེར་ནེག་སོན་སྲིད་འཛིན་གཞོན་པ་ཡིན།

40 ཧར་མན་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༧ ལོར་རུ་སུའི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་འཁྲུངས་ཤིང༌། གུང་ཁྲན་ལ་ངོ་རྒོལ་མཐའ་གཅིག་བྱེད་མི་ཞིག་ཡིན། དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་བཙོན་ནས་ཐར་རྗེས་འཇར་མན་དུ་བཞུགས་ནས་གསར་འགོད་ལས་རིགས་ལ་མཁས་པས་གུང་རྒོལ་གྱི་དཔེ་དེབ་མང་པོ་བཏོན། དེ་རྗེས་རུ་སུའི་བྱ་སྤྱོད་ལ་བརྟག་ཞིབ་བྱེད་མཁན་ཚོགས་པའི་ནང་ཞུགས། ཁོང་ཚོའི་ཡིག་ཆ་རྒྱ་གར་དུ་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་པར་བསམ་ཚུལ་ཇི་ཡོད་རྟོག་ཞིབ་སླད་རྒྱ་གར་དུ་འོང་བ་ཞིག་རེད།

41 བཀའ་སློབ་ཆ་ཚང་‘སྤྱི་འཐུས་དང་བཀའ་ཤག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས༌།’ པོད་དང་པོ། ཤོག་ངོས་ ༣༤ ནས་ ༤༣ བར་གསལ་བ་དེར་གཟིགས་དགོས། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་པ། ༢༠༠༡

རླབས་འཕྲེང་ཉེར་ལྔ་པ།

རྡོ་ལ་དྷར་རི་རྩེར་སྐུ་གསེང་ཞབས་བཅགས་དང་སྲིད་བློན་ནེ་རུ་མཆོག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་ཡིག གསུམ་བཅུའི་དུས་དྲན་ཐེངས་གཉིས་པའི་མཛད་སྒོ། བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ཟུར་འཛུགས་དང་སུད་སིར་གཞིས་ཆགས་གསར་འཛུགས་ཡོང་བར་འབད་བརྩོན་གནང་བ། ཕྱི་ནང་གི་ཚོགས་སྡེ་དང་གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་གསུང་འཕྲོས་བཅས་ཀྱི་སྐོར།

ས་བཅད་དང་པོ།

རྡོ་ལ་དྷར་རི་རྩེར་སྐུ་གསེང་ཞབས་བཅཊ་དང་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་བོད་མི་སྐྱོབ་གསོའི་ལས་བྱེད་མཇལ་བཅར། སྲིད་བློན་ནེ་རུ་མཆོག་ལ་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་ཐུབ་ཐབས་ཞབས་སྐུལ་བཀའ་ཡིག་སྩལ་བ།

༡༽ རྡོ་ལ་དྷར་རི་རྩེར་སྐུ་གསེང་ཞབས་བཅགས་གནང་བ།

ྋགོང་ས་མཆོག་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་སྤོ་བཞུགས་བསྐྱངས་ཏེ་མུ་མཐུད་རྩ་དོན་རྩོད་ལེན་དང་སྒྲིག་འཛུགས་ལེགས་བཅོས། བོད་མི་འཚོ་ཐབས་བཟོ་གཞིས་འཚོལ་སྒྲུབ། ཆོས་སྒར་ཤེས་ཡོན་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས། དེ་བཞིན་གནའ་དེང་ཤེས་ཡོན་གསན་སྦྱོང་དང༌། གནད་ཡོད་ཕྱི་ནང་མི་སྣ་མཇལ་བཅར་སོགས་མཛད་བྲེལ་ཆེ་བ་སྨོས་མེད་ཀྱང༌། མཚམས་རེར་ཐུགས་ལྷོད་བར་གསེང་ཕྲན་བུ་བྱུང་སྐབས་སྐུ་རྩེད་དང་རྡོ་ལ་དྷར་རི་རྩེར་42ཞབས་བཅགས་སྐུ་གསེང་ལྟ་བུར་ཐུགས་མཉེས་ཡོད་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ནས་གསུངས་གསལ། “དྷ་རམ་ས་ལར་སྡོད་སྐབས་ཀྱི་དབྱར་ཀ་དང་པོ་དེར་ངོས་རང་ཕྲན་བུ་གནས་བཟོད་དལ་ལྷོད་བྱུང་སྟེ་དགོང་དྲོ་མང་ཆེ་བར་བྱ་སྒྲོའི་སྤོ་ལོ་རྩེས་པའི་དུས་ཚོད་ཀྱང་ཡོང་གི་ཡོད།

དེ་ལས་ཀྱང་སྤྲོ་གསེང་དགའ་མོས་ཆེ་ཤོས་ནི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་རྡོ་ལ་དྷར་རི་རྒྱུད་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ནས་ཕི་ཌི་ཆིག་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ (༡༧༠༠༠) ཙམ་ཡོད་པ་དེའི་རི་རྩེར་གོམ་འཛེག་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད། དུས་རྟག་ཏུ་ངོས་ནས་དབེན་རི་ལ་དགའ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཐེངས་ཤིག་ངོས་རང་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་འགའ་ཤས་དང་མཉམ་དུ་རྒྱབ་རི་མཐོན་པོ་དེའི་སྟེང་གོམ་བགྲོད་བྱས་པ་ཡིན། རི་རྩེར་སླེབས་སྐབས་ང་ཚོ་ཚང་མ་ཐང་ཆད་ཐག་ཆོད་ནས་ངལ་གསོ་ཅུང་ཙམ་རྒྱག་དགོས་ཞེས་བརྗོད་དེ། མཛེས་ཤིང་ལྟ་ན་སྡུག་པའི་ཡུལ་ལྗོངས་ལ་ལྟ་བཞིན་དབུགས་ཧལ་བཞིན་སྡོད་སྐབས། རི་རྒྱུད་དེར་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་གཟུགས་བོངས་ཆུང་ཞིང་ཤ་མདོག་སྔོ་བའི་ཡུལ་མི་ཞིག་གིས་ང་ཚོ་མཐོང་ནས་ལྐོག་ལྐོག་སུད་སུད་ཀྱིས་ང་ཚོར་སྐར་མ་ཁ་ཤས་རིང་བལྟས་རྗེས་ཤིང་ལེབ་ཅིག་གི་ཐོག་བསྡད་ནས་ཐུར་དུ་འདྲེད་ཤུད་བརྒྱབས་ཏེ་ཧ་ཅང་མགྱོགས་པར་ཕྱིན་སོང༌། མི་དེ་ཕི་ཌི་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་ཡོད་པའི་ཐུར་ངོས་ལ་འདྲེད་ཤུད་བརྒྱབ་པ་དེ་ངོས་རང་ཧ་ལས་ཏེ་མིག་ལམ་དུ་མ་ཡལ་བར་བལྟས་བསྡད་པ་ཡིན། དེ་རྗེས་ངོས་ནས་མི་དེ་ནང་བཞིན་ང་ཚོས་ཀྱང་འདྲེད་ཤུད་རྒྱག་རྒྱུར་གྲོས་བཏོན་པ་ཡིན།

སྐབས་དེར་ང་ཚོ་མི་གྲངས་བཅུ་ཆ་ནས་ཐག་པ་ཞིག་ལ་ལག་པ་འཇུས་ཏེ། པང་ལེབ་དང་རྡོ་ལེབ་གང་རུང་གི་སྒང་ལ་བསྡད། མི་དེ་ནང་བཞིན་ང་ཚོ་གངས་ཤུད་བརྒྱབ་པ་ཡིན། ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནའང་དགའ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱུང༌། གངས་ཤུད་རྒྱག་དུས་འཕར་བརྡབ་དང༌། གངས་སིལ་འཐོར་བའི་ཤུད་སྒྲའི་ཁྲོད་ང་ཚོ་ཕན་ཚུན་གདོང་ཐུག་བརྒྱབ་པའང་བྱུང༌། སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་ང་ཚོ་སུ་ལ་ཡང་རྨས་སྐྱོན་འདྲ་བྱུང་མི་འདུག དེ་རྗེས་ངོས་ཀྱི་གསོལ་གཟིམ་སོགས་གམ་བཅར་རྣམས་ནས་ངོས་རང་སྡོད་སྒར་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་བསྐྱོད་རྒྱུར་འདོད་མོས་མི་བྱེད་པར་མ་ཟད། ངོས་རང་སྤྲོ་གསེང་ལ་འགྲུལ་བསྐྱོད་བྱ་རྒྱུར་སྐུ་སྲུང་བ་ཚོས་ཐེ་ཚོམ་བྱེད་ཀྱི་འདུག” ཅེས་དང༌།

གཞན་ཡང༌། བར་གསེང་གི་སྐབས་དེར་རང་རྣམ་‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ཞེས་པ་བཀའ་རྩོམ་བསྐྱངས་སྐོར་གསུངས་གསལ། “སྔ་དུས་ཀྱི་སྐབས་དེར་བར་གསེང་གི་དུས་ཚོད་ལ་ལས་དོན་གཞན་ངོས་ནས་དབྱིན་ཇིའི་རྩོམ་པ་པོ་ཌེ་བི་ཌེ་ཧོ་ཝར་ཐེ་དང་མཉམ་དུ་‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་དེ་འབྲི་རྩོམ་བྱས་པ་ཡིན། དེབ་དེའི་ནང་ངོས་རང་གི་མི་ཚེ་སྟོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་འཁོད་ཡོད།”43 ཅེས་གསུངས།

༢༽ བལ་ཡུལ་དུ་བཅའ་སྡོད་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་བོད་མི་སྐྱོབ་གསོའི་ལས་བྱེད་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢ ཉིན་བལ་ཡུལ་དུ་སུད་སི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་ (Red Cross) བོད་མི་སྐྱོབ་གསོའི་ལས་བྱེད་ཌོག་ཀྲར་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་ཞུ་སྐབས། སྐུ་ཞབས་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་གྱིས་”གུས་ནས་ཤར་ཁུམ་བུར་ལྟ་སྐོར་དུ་ཕྱིན་པར་ཁུལ་དེར་ཤར་པ་ཉིས་སྟོང་ཙམ་དང༌། བོད་མི་བཞི་སྟོང་ཙམ་འདུག ཁུལ་དེར་གནམ་ཐང་གསར་བཟོ་ཟིན་སྟབས་གནམ་གྲུ་འབྱོར་འཕྲལ་རོགས་རམ་ཐུབ་རྒྱུ། ཏར་སྒོ་ལ་ཁུལ་བོད་མི་བརྒྱད་སྟོང་ཙམ་འདུག་སྟབས་རྡོ་པ་ཀྲན་དུ་གནམ་ཐང་བཟོ་མུས་ཡིན། གནམ་གྲུ་ཟླ་གཉིས་པའི་ཚེས་བཅུ་ཚུན་འབྱོར་ངེས། རྒྱ་གར་དང་མི་འདྲ་བར་བལ་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་བྱེད་ཕྱོགས་རང་འདོད་ལྟར་བྱས་ཆོག་པ་བྱུང་སྟབས་རོགས་རམ་ཡག་པོ་བྱེད་ཐུབ་རྒྱུ། བལ་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ཀ་ཐ་མན་གྲུར་ (Kathamandu) ས་གདན་འཐག་མི་བཅུ་གཉིས་ཙམ་ཞིག་འགོ་བཙུགས་ཟིན་ནས་བདུན་ཕྲག་གསུམ་སོང་བ་ཇེ་ལེགས་སུ་འགྲོ་མུས་ཡིན་”ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”བོད་མིར་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ས་ཆ་བྱུང་ཡོད་མེད་དང༌། གོ་ཐོས་སུ་བལ་ཡུལ་ནང་ཁོང་ཚོའི་མིར་ཡང་ས་ཆ་ལྡང་མིན་ཡོད་ཚོད་འདུག་པ་ཁ་སྔོན་རགས་རྩིས་ཤིག་ལ་བལ་ཡུལ་ནང་བོད་མི་ཉིས་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་ཙམ་ཡོད་པར་ས་ཆ་དགོས་ངེས་ལྡང་གི་ཨེ་ཡོད་སྙམ་”གསུངས་པར། སྐུ་ཞབས་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་གྱིས་”གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ས་ཆ་གང་དགོས་འཐོབ་ཀྱི་རེད། བལ་ཡུལ་ནང་གུས་པར་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་གཤིས་དེ་ལས་མི་གྲངས་མང་བར་ཡང་ས་ཆ་ལྡང་གི་རེད། བལ་ཡུལ་ལྷོ་ནུབ་ཁུལ་རི་གཤོངས་ས་སྟོང་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་པས་ཐུགས་གཡེང་མི་དགོས།

ད་ལྟ་དཀའ་ངལ་ཆེ་བ་ཞིག་ནི་བལ་ཡུལ་ནང་ནས་བོད་མི་ཚོ་བོད་ནང་དུ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པར་འགྲོ་སྐྱོད་བྱེད་ཀྱི་འདུག གུས་པར་གཡོག་པོ་ཡག་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཡང་དགོངས་པ་ཞུས་སོང༌། ཕྲན་གྱི་བསམ་པར་བོད་མིས་རྒྱ་མིར་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་ལེགས་ཀྱང༌། དེས་བལ་ཡུལ་ནང་དཀའ་ངལ་བཟོས་པ་མ་ཟད། ང་ཚོས་རོགས་རམ་བྱེད་རྒྱུར་གནོད་སྐྱོན་ཡོང་འདུག་པར་བརྟེན། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སྒྲ་ཐག་ཐོག་ཁོང་ཚོར་བཀའ་སློབ་ཅིག་གནང་སྟེ་གནས་སྐབས་ལས་ཀ་ཕྲན་བུ་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། རིང་མིན་གཞིས་ཆགས་ཐུབ་རྒྱུ། ལས་བྱེད་ཚོས་སློབ་སྟོན་དང་ལེན་དང༌། རང་རང་སྡོད་ཡུལ་དུ་གཏན་སྡོད་ཚུལ་མཐུན་ལས། གཞན་བསྐྱོད་རྒོལ་ཟིང་དང༌། སློང་མོ་སོགས་མ་བྱེད་ཅེས་པའི་བཀའ་སློབ་གནང་ན་ཤིན་ཏུ་ཡག་པོ་ཡོང་རྒྱུ་”ཞེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”བལ་ཡུལ་ནས་བོད་དུ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པར་ཕྱིན་པའི་གནས་ཚུལ་གོ་ཐོས་མ་བྱུང་ཡང་དེ་རིགས་ཡག་པོ་མིན། སློབ་སྟོན་བྱས་ན་འགྲིགས་ཀྱང༌། གཞིས་ཆགས་སོགས་ཀྱི་ལས་དོན་ལག་ལེན་འགོ་འཛུགས་བྱས་མཚམས་དེ་ནས་ང་ཚོས་ཞིབ་བཤད་བྱས་ན་ལེགས་པ་ལས། ཐོག་མར་ཡི་གེའི་ནང་གི་སྐད་ཆ་མང་པོ་ཞིག་སྔོན་ལ་བཤད། ལག་ལེན་གཏན་འཁེལ་མ་ཐུབ་ཚེ་མི་ཚང་མ་བློ་ཕམ་ཆེ་ཞིང་སེམས་ཤུགས་ལའང་གནོད་ཀྱི་འདུག དེར་བརྟེན་སྔ་འཕྲོས་ཉུང་བསྡུས་ཤིག་བརྗོད་དེ་རྗེས་སུ་ས་གནས་སོ་སོར་ལས་བྱེད་ཆེད་གཏོང་གིས་སློབ་སྟོན་བྱས་ན་ལེགས། འཆར་གཞི་མང་བ་ལས་ལག་ལེན་འཁེལ་བ་གནད་ཆེ། རྒྱ་གར་ནང་དུའང་ད་ཕན་ཡུན་རིང་སོང་ཡང༌། འཆར་གཞི་ཡི་གེ་མང་བ་ལས་ལག་ལེན་ཉུང་”གསུངས་པས། སྐུ་ཞབས་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་གྱིས་”དེ་ནི་དངོས་འབྲེལ་རེད། འོན་ཀྱང་བལ་ཡུལ་རྒྱ་གར་དང་མི་འདྲ་བར་གུས་ནས་ལས་ཀ་བྱེད་བདེ་ཡོད་པས་ངེས་པར་ལག་ལེན་འཁེལ་ཐུབ་ཀྱི་རེད་”ཅེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”བོད་ཕྲུག་སློབ་སྦྱོང་སྐོར་ཁྱེད་ནས་ངེས་པར་དོ་སྣང་ཁུར་ལེན་བྱེད་གྲོགས་དང༌། ཉེ་སྔོན་ཁྱེད་རང་གི་ཡི་གེའི་ནང་ཤར་ཁུམ་བུར་དཀའ་ངལ་ཡོད་ཚུལ་འཁོད་པ་གནས་ཚུལ་ཇི་འདྲ་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། སྐུ་ཞབས་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་གྱིས་”བོད་ཕྲུག་སློབ་སྦྱོང་གི་ལས་དོན་སྐོར་ངེས་པར་གུས་པས་ཞུས་ཆོག་པ་དང༌། ཤར་ཁུམ་བུར་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོར་གནག་ཕྱུགས་མང་པོ་འདུག་པར་རྩྭ་ཁ་མེད་སྟབས་ཁོང་ཚོས་རིམ་གསོད་བྱེད་ཀྱི་འདུག རྗེས་སུ་དཀའ་ངལ་ཡོང་གི་རེད་”ཅེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”གནས་ཚུལ་དེ་གྲས་ས་གནས་གཞན་དག་ལའང་མང་པོ་འདུག ངོས་ཀྱི་རེ་བར་སོ་ནམ་གྱི་གཞིས་ཆགས་ལ་ཁང་པ་སོགས་གྲ་སྒྲིག་མང་ཙམ་བྱེད་དགོས་ཀྱང༌། འབྲོག་པ་ཚོར་ཁང་པ་སོགས་ལམ་སང་དགོས་གལ་མེད་ན། ཁོང་ཚོའི་སེམས་ཅན་རྩ་སྟོང་མ་ཕྱིན་གོང་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ཐོག་མར་ཁོང་ཚོ་སེམས་ཅན་ཡོད་རིགས་རྣམས་རྩྭ་ཁ་ཡོད་ས་ཞིག་ཏུ་བཞག་ན། ཁོང་ཚོས་ཕྱུགས་སྐྱོང་གུར་ཕུབ་ཀྱིས་གནས་སྐབས་ལྷིང་སྡོད་ཐུབ་རྒྱུ་དང༌། གཉིས་པར་སོ་ནམ་པའི་ཁང་ཞིང་ཐོག་གཞིས་ཆགས་ཡོང་ཐབས་ཤིག་བྱེད་ཐབས་བྱུང་ན་སྙམ།” ཞེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་གྱིས། “བོད་མིའི་ལུང་པ་ནང་བཞིན་གྱི་རྩྭ་ཐང་རྒྱ་ཆེ་བ་བལ་ཡུལ་ནང་དཀོན་ཡང༌། དང་པོ་ཕྱུགས་སྐྱོང་དང་དེ་ནས་གཞིས་ཆགས་ཡོང་ཐབས་བྱེད་དགོས་ཀྱི་འདུག ད་དུང་དཀལ་ངལ་གཅིག་ནི་གྲྭ་རིགས་ཧ་ཅང་མང་པོ་འདུག་པ་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ་ཤེས་ཀྱི་མི་འདུག་”ཅེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”བོད་དུའང་དེ་རིགས་མང་པོ་ཡོད་སྟབས་ངེས་པར་ལག་ལེན་ཐུབ་ཀྱི་རེད། ཁྱོད་ཚོའི་ལས་དོན་གྱི་ཤུགས་གཞིས་ཆགས་ཐོག་རྒྱག་དགོས་ཀྱི་འདུག རྒྱ་གར་ནང་གྲྭ་རིགས་ལྔ་སྟོང་ལྷག་ཙམ་ཡོད་པ་ནས་ཆིག་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་ཙམ་མ་གཏོགས་ལམ་བཟོར་འགྲོ་དགོས་བྱུང༌། མལ་སོར་བོད་མི་གཞིས་ཆགས་སར་གྲྭ་རིགས་འགའ་ཤས་བཏང་སྟེ་གཞོན་པ་ཚོས་ཉིན་མོའི་ཆར་ཆོས་མཐུན་ཡང་ལས་རིགས་བྱེད་འཆར་ཡོད།” ཅེས་གསུངས་ཤིང༌།

སྐབས་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བལ་ཡུལ་དུ་སྡོད་པའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་སྒྲ་ཐག་ཐོག་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་སྩལ་དོན། “ངའི་མི་དམངས་རྣམས་ལ་བརྗོད་རྒྱུར། ང་ཚོའི་ལུང་པར་སྔར་མ་བྱུང་བའི་འགྱུར་བ་དང༌། གོད་ཆགས་ཆེན་པོ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་མི་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཞིག་རྒྱ་གར་ནང་འབྱོར་ཡོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་བལ་ཡུལ་དུ་ཡང་འབྱོར་ཡོད་ཅིང་གློ་བུར་ཁྱིམ་གཞིས་ཁ་དབང་བྲལ་ཏེ་གཞན་ཡུལ་དུ་གྱར་བས་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ་ཡང༌། དེ་ལ་སེམས་ཞུམ་དང༌། ཡིད་ཆད་བྱེད་མ་དགོས་ཤིང༌། ངས་སེམས་གསོ་དང་འཚམས་འདྲི་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཆབས་ཅིག་དོན་གནས་རེ་ཟུང་བརྗོད་རྒྱུར། རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོར་རྒྱ་གར་གཞུང་དང༌། དབུས་སྐྱོབ་གསོ་ཚོགས་པ། ཕྱི་རྒྱལ་རོགས་རམ་བྱེད་མཁན་ཚོའི་རོགས་རམ་གང་ལེགས་ཡོད།

བལ་ཡུལ་བོད་མི་ཚོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་ཚོགས་པ་ནས་སྐྱོབ་གསོ་དང༌། གཞིས་ཆགས་ཀྱི་རོགས་རམ་བྱེད་ཆེད་ཌོག་ཀྲར་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་བལ་ཡུལ་དུ་གཏན་སྡོད་ཡོད་པ་དང༌། རང་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ལས་ཚན་བློ་བཟང་དགེ་ལེགས་ཡོད་མུས་ཀྱི་ལས་རོགས་སུ་རྩེ་མགྲོན་ངག་དབང་རིག་གྲོལ་རིང་མིན་འབྱོར་རྒྱུ་ཡིན། བལ་ཡུལ་གཞུང་ནས་ཀྱང་རོགས་རམ་གནང་རྒྱུ་བཅས་ཡིན་ན། བལ་ཡུལ་ནང་འབྱོར་བའི་བོད་མི་དྲག་ཞན་ཚང་མས་བདེ་སྡུག་ཤོད་རྒྱུ་ཇི་ཡོད་ཁོང་ཚོར་བརྗོད་དགོས།

འཕྲལ་སེལ་སྐྱོབ་གསོ་དང་གཞིས་ཆགས་བྱེད་ཐབས་སྐོར་ལས་བྱེད་ཚོས་སློབ་སྟོན་ཅི་བྱས་ཉན་ཤེས་དང་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་ལས། ལས་ཀ་ཕྲན་བུར་སྒྱིད་ལུག་བྱས་ཏེ་སློང་མོ་བྱེད་པ་དང༌། ས་གནས་གཞན་དུ་འཁྱམས་སྐྱོད་ཀྱི་ཟང་ཟིང་དང༌། འཁྲུག་རྩོད་བྱས་ན་རང་ཉིད་ལ་དཀའ་ངལ་དང༌། བོད་རིགས་སྤྱིའི་མིང་ཤས་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རིགས་མི་ཡོང་བ་དགོས་རྒྱུ། ད་ལྟའི་ཆར་གཞིས་ཆགས་བྱེད་ཐབས་ལ་བསམ་བློ་གཙོ་ཆེར་གཏོང་དགོས། དེ་ཡང་འགའ་ཞིག་གི་བསམ་པར། གཞིས་ཆགས་ཟེར་དུས་ཕྱིན་ཆད་བོད་དུ་ལོག་རྒྱུ་མེད་པ་མིན་ནམ་སྙམ་པའི་དོགས་པ་དང༌། གོ་ནོར་འབྱུང་ཉེན་ཆེ་ཡང༌། དེ་རིགས་མིན། ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་དོན་གནས་འདི་བདེན་པ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོད་སྟབས་རྒྱལ་ཁ་འཐོབ་རྒྱུ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད།

འོན་ཀྱང༌། དོན་གནད་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པས་དུས་ཚོད་ངེས་ཅན་ཞིག་ངེས་པར་འགོར་སྲིད། དུས་ཚོད་དེའི་རིང་མི་ཡུལ་དུ་སྡོད་དགོས་སྟབས། དེའི་རིང་གཞིས་ཆགས་བྱས་ཏེ་རང་རང་ལྟོ་གོས་འཚོ་ཐབས་གྲ་འགྲིག་པོ་ཞིག་བྱས་ཏེ། དེ་ནས་བསྟན་སྲིད་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་ཞུ་ཐུབ་པ་བྱ་དགོས། དེ་ཁུལ་སྡོད་ཡུལ་རོང་སར་བརྟེན་ཟས་གོས་གང་ཅིར་གཙང་སྦྲ་དང༌། ཁྲུས་སོགས་འཕྲོད་བསྟེན་གཟབ་གཟབ་མ་བྱས་ན་ནད་རྐྱེན་འབྱུང་སྲིད་པས་ཚང་མས་དོ་གལ་བྱ་དགོས།

ན་གཞོན་རྣམས་ནས་དུས་ཚོད་ཆུད་ཟོས་མ་བཏང་བར་ཤེས་ཡོན་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་དགོས་ཤིང༌། ལས་བྱེད་ཚོས་སློབ་སྦྱོང་གི་གྲ་སྒྲིག་ཟིན་མཚམས་ཕ་མ་སྤུན་མཆེད་ནས་རང་རང་གི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་སློབ་སྦྱོང་དུ་གཏོང་བ་དང་ཆབས་ཅིག་ཕ་མ་བསམ་ཤེས་མེད་མཁན་ཚོར་སློབ་སྟོན་བྱས་ཏེ་ཁོང་ཚོའི་ཕྲུ་གུ་དག་ཀྱང་སློབ་སྦྱོང་དུ་ཚུད་པའི་རོགས་རམ་བྱས་ཏེ་ཕྱིན་ཆད་བསྟན་སྲིད་ལ་ཞབས་འདེགས་ཆེན་པོ་ཞིག་འགྲུབ་ཐབས་བྱ་དགོས། དེ་ལ་ཕོ་མོ་དང་རིགས་རུས་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གང་ཡང་མེད།

བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཕོ་མོ་གྲལ་རིམ་དབྱེར་མེད་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་གསུངས་ཡོད་པ་ལྟར། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ལས་དོན་སྒྲུབ་པར་ཡང་དེ་བཞིན་ཡིན་པས་ཚང་མས་བསམ་བློ་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང༌། གུ་ཡངས་པོ། གཏིང་ཟབ་པོ་བཏང་སྟེ་རང་གི་ཆོས་དང༌། མི་རིགས། ལུང་པ་བཅས་ལ་ཤ་ཞེན་བོར་མེད་བྱེད་དགོས་པ་ལས། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་མཚན་ཤས་འབྱུང་གཞིའི་ནང་རྩོད་དང༌། འཁྲུག་འཛིང༌། རྐུ་འཕྲོག་སོགས་བྱས་ན་མི་འགྲིགས། ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ནས་བོད་མིར་རོགས་རམ་བྱེད་པའི་ལས་དོན་ཐོག་གནོད་སྐྱོན་འགྲོ་གཞིར་མ་སོང་བ་ངེས་པར་བྱེད་དགོས། འདི་ནས་ཚང་མར་འཕྲལ་ཡུན་དགེ་བའི་སྨོན་ལམ་འདེབས་བཞིན་ཡོད། བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས།” ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཞིང༌།

དེ་རྗེས་བཀའ་མོལ་ཞོར་འཕྲོས་སུ་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”བལ་ཡུལ་ས་མཚམས་ཁག་གི་བོད་མི་ཚོ་ནས་འདི་གར་གནས་ཚུལ་འབྱོར་རྒྱུ་དུས་འགྱངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་བརྟེན་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་གནམ་གྲུ་འབྱོར་ན་དེའི་ཐོག་ཡི་གེ་སྐུར་གཏོང་ཨེ་ཐུབ་”ཅེས་གསུངས་པར། སྐུ་ཞབས་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་གྱིས་”དེ་ནི་ངེས་པར་འགྲིག་རྒྱུར་ཞབས་ཕྱི་ཞུ་ཆོག་”ཅེས་ཁས་ལེན་ཞུས།

༣༽ སྲིད་བློན་ནེ་རུ་མཆོག་ལ་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་ཐུབ་ཐབས་ཞབས་སྐུལ་བཀའ་ཡིག་སྩལ་བ།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༡ ནང་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་མཆོག་ལ་སིམ་ལས་གཙོས་ས་ཁུལ་ཁག་གཅིག་ཏུ་སློབ་གྲྭ་འཛུགས་ཕྱོགས་སྐོར་སྙན་སེང་གནང་བའི་བཀའ་ལན་ཕེབས་འབྱོར་ལ་སླར་ཡང་མི་རྗེ་སྲིད་བློན་ནེ་རུར་དགོངས་བཞེས་མཛད་བདེ་དང་ཞབས་སྐུལ་བཀའ་ཡིག་སྩལ་བ་གཤམ་གསལ།

ྋ མི་རྗེ་མཆོག་ལ།

ཕྲན་ནས་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢ ཉིན་ཕུལ་བའི་ཞུ་ཡིག་ལ་སྐུ་ཞབས་ཀེའི་ཨེའི་མེ་ཐ་ནས་ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༧ ཉིན་གནས་ལན་གནང་འབྱོར་བྱུང༌། ཁོང་གི་ཕྱག་བྲིས་ནང་སྲིད་བློན་མཆོག་ནས་ངའི་བསམ་ཚུལ་ལ་མོས་མཐུན་གནང་སྟེ་སློབ་གྲྭ་གཉིས་པ་ཀ་སྦུག་ཏུ་འཛུགས་རྒྱུ་ཕྱིར་འཐེན་དང༌། སིམ་ལར་འཛུགས་རྒྱུར་དགག་ཆ་མེད་ཅེས་གསལ་བར་དགའ་པོ་བྱུང་བས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

སྔོན་ཞུས་ལྟར་སིམ་ལར་ཁང་པ་གླ་ཐག་བཅད་ཟིན་པར་བརྟེན་ད་ཆ་སློབ་གྲྭ་གཉིས་པ་སིམ་ལ་རང་དུ་འཛུགས་འཆར་ཡིན། ཁང་གླའི་གནས་ཚུལ་དང༌། སློབ་གྲྭའི་འགྲོ་སོང་སྐོར་ཀུན་གླིང་ཛ་སག་ནས་སྐུ་ཞབས་ཀེའི་ཨེའི་མེ་ཐ་བརྒྱུད་སྙན་སེང་ཞུ་རྒྱུར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་དགོངས་བཞེས་སྐྱབས་འཇུག་ཡོད་པ།

བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་དང༌། བོད་ཕྲུག་ཚོའི་འགྲོ་སོང་ཡོངས་རྫོགས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་ཁུར་འགེལ་མ་ཞུས་པར་ངོས་རང་ནས་ཀྱང་འགྲོ་སོང་གང་འཚམས་བཏང་ཡོད་ཅིང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༡ ཕན་ལ་སྐྱོབ་གསོ་མ་ཐོབ་པའི་ལས་བྱེད་ཁག་གི་འཚོ་ཕོགས་དང༌། འགྲིམ་འགྲུལ་འགྲོ་སོང་སོགས་ཀྱི་ཆེད་སྒོར་ ༢༩༦༡༨༦ དང་ཤེས་རིག་གི་ཆེད་དུ་སྒོར་ ༡༩༦༣༢༢ ཆོས་དོན་ཁོངས་སྒོར་ ༩༦༩༥༣ ཙམ་བཅས་སོང་འདུག་ཅིང༌། ད་དུང་རྒྱུན་གྱི་འགྲོ་སོང་མ་བཏང་མཐུ་མེད་དང༌། སློབ་གསོ། གཞིས་ཆགས། ཆོས་ཕྱོགས་བཅས་པར་འགྲོ་སོང་ལོ་རེ་སྒོར་འབུམ་ ༥ རེ་རྩིས་ལོ་བཞིའི་རིང་འབུམ་ ༢༠ གཏོང་འཆར་གྲ་སྒྲིག་ཐུབ་རེ་ཡོད།

སྐུ་ཞབས་ཀེའི་ཡེལ་མེ་ཐའི་དགོངས་འཆར་ལ་རྡོར་གླིང་ཁུལ་སློབ་གྲྭ་འཛུགས་ཡུལ་ས་ཆ་དང༌། ཁང་པ་ཡོད་ལུགས་ཕེབས་པ་དེ་དག་ཀྱང་བོད་ཕྲུག་སློབ་གྲྭ་འཛུགས་ཡུལ་དུ་རོགས་རམ་གནང་ཐུབ་ན་བོད་ཕྲུག་གྲངས་འབོར་ཆེ་བར་བརྟེན་ཧ་ཅང་ཕན་ཐོགས་ཡོང་ངེས་ལ་སོང་དགའ་པོ་ཡོང་བ་འདུག

ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་ཡོད་པའི་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་ལག་ཤེས་བཟོ་གྲྭ་ང་ཚོས་རྩིས་ལེན་བྱ་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་ཡིན་ཞིང༌། ད་ཡོད་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་ལས་བྱེད་རྣམས་ནས་དུས་ཡུན་དགོས་ངེས་བར་རོགས་རམ་ཡོད་པ།

བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་དང༌། བོད་ཕྲུག་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཐབས་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྒྱུ་ཕྲན་བུ་ཡོད་གཤིས་ཕྱི་ཟླ་ ༣ མཇུག་ཙམ་ལ་མི་རྗེ་མཆོག་གི་མཛད་སེང་དང་བསྟུན་མཇལ་འཕྲད་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཞུ་མུས་དང༌། དེ་དང་དུས་མཚུངས་ཙམ་ལ་མལ་སོར་དུ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ས་ཁུལ་དུའང་ཁྱུག་ཙམ་ལྟ་སྐོར་དུ་འགྲོ་རྒྱུའི་འདུན་པ་ཡོད། འཚམས་འདྲི་བཅས། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢༣ ལ། ཞེས་སྩལ།

ཟླ་ཤེལ་ཞུན་མར་ཆགས་པ་ལྷུན་པོའི་ཕྲེང༌།།

ཡིད་འོང་ཚང་ཚིང་འཁྲིགས་པ་ནགས་མོའི་ཚལ།།

ཉལ་འགྲོ་གཉིས་སྐྱེས་རི་དྭགས་རྒྱུ་བའི་ཞིང༌།།

ལུགས་གཉིས་འཕྲིན་ལས་སྤེལ་བའི་དཔལ་དུ་བཞེངས།།

འཚོ་གཞིས་འཚོལ་སྒྲུབ་གཞུང་དོན་ལེགས་སྒྲིག་སོགས།།

ཞུམ་མེད་བརྩོན་པའི་ལས་ལ་ཆེས་བྲེལ་ཡང༌།།

རྡོ་ལ་དྷར་ཞེས་བརྗིད་ཆགས་ལྷུན་པོའི་སྤོར།།

སྐུ་གསེང་རྩེད་འཇོར་རོལ་པ་ཕལ་བས་མིན།།

ད་དུང་ཕྱོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོས་མ་ཟིན་པའི།།

རང་རྣམ་ཟབ་རྒྱས་དོན་བཟང་འོ་མའི་མཚོ།།

བསྲུབས་ལས་སྐྱེས་པའི་བདེན་སྟོབས་དབྱིག་གི་ནོར།།

མིག་སྟོང་སྤྲུལ་ཀྱང་རྙེད་དཀའི་རིན་ཆེན་ཉིད།།

ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་ལ་སོགས་ལྷོ་གླིང་དུ།།

སྙན་པ་ཆེས་ཆེར་ལྡིར་བའི་ཆེན་པོ་དག།

བོད་མིར་གང་མཁོ་བགྱི་བས་བྲེལ་བ་ལ།།

མིག་སྟོང་ཅན་ཡང་ཁེངས་པ་སྐྱོང་འདི་མཚར།།

གཞན་ཡང་ནེ་རུའི་དགོངས་པའི་བཅུད་ཕྱུང་བ།།

ཕྱག་བྲིས་གསེར་གྱི་མེ་ཏོག་གཡོ་ལྡན་མར།།

བཀའ་ལན་རྭ་ཡིག་གཉིས་པའི་གཤོག་རླབས་ཀྱིས།།

རེག་པས་རིགས་ཀྱི་འདུན་མ་དབྱར་མཚོ་བཞིན།།

རྩ་དོན་རྩོད་ལ་མཐུ་སྟོབས་བདག་པོ་དང༌།།

ཆོས་ཤེས་སྤེལ་ལ་ཡེ་ཤེས་མེ་ལོང་ཉིད།།

འཚོ་ཐབས་འཚོལ་ལ་མཆོད་སྦྱིན་བརྒྱ་པ་སྟེ།།

བཅོམ་ལྡན་སྲིད་པའི་མིག་གཅིག་ཁྱོད་ཁོ་ན།།

42 བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལའི་རྒྱབ་རི་ཡིན།

43 རང་རྣམ་དབྱིན་དེབ་‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་’ཤོག་ངོས་ ༡༨༥ ནས་ ༡༨༦ བར་གསལ།

ས་བཅད་གཉིས་པ།

གསུམ་བཅུའི་དུས་དྲན་ཐེངས་གཉིས་པའི་མཛད་སྒོ་དང༌། ཨ་རིའི་གསར་འགོད་པ་གཉིས་མཇལ་བཅར། འགྲོ་ཕན་སྨན་རྩིས་ཁང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ།

༡༽ གསུམ་བཅུའི་དུས་དྲན་ཐེངས་གཉིས་པའི་མཛད་སྒོའི་ཐོག་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་སྩལ་བ།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་བོད་ལྗོངས་སེར་སྐྱ་མི་མང་ཡོངས་རྫོགས་མ་གྲོས་བསམ་པ་གཅིག་མཐུན་གྱིས་རྒྱ་དམར་གྱི་སྲིད་དབང་གདུག་རྩུབ་ཅན་ལ་ངོ་རྒོལ་དང༌། བོད་སྒེར་ལངས་རང་དབང་བསྐྱར་གསོའི་དོན་དུ་ལས་འགུལ་བྱས་ནས་ལོ་ངོ་གཉིས་འཁོར་བའི་དུས་ཚེས་རྗེས་དྲན་གྱི་མཛད་སྒོ་མ་ཚུགས་གོང༌། སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༨ ཐོག་བཞུགས་སྒར་དུ་གཏན་སྡོད་མི་མང་རྣམས་ནས་དར་ལྕོག་དང༌། བསང་གསོལ། ཀི་སྭོ་ལྷ་རྒྱལ་བཅས་འཐེན་པ་དང༌། ཆུ་ཚོད་ ༡༠ ཐོག་ཕོ་བྲང་མདུན་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་བཞུགས་ཁྲིའི་གཡོན་ངོས་སུ་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། རྒྱལ་ཡུམ་ཆེན་མོ། བཀའ་ཤག་གིས་མཚོན་གཙོ་འཛིན་ལས་རོགས་རྣམས་དང༌། རིས་མེད་ཆོས་སྡེ་ཁག་གི་མཁན་པོ་བླ་སྤྲུལ་ལས་སྣེ། བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་སྤྱི་འཐུས་བཅས་དང༌། བཞུགས་ཁྲིའི་གཡས་ངོས་སུ་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་དང༌། རྣམ་གྲྭ་གསུང་ཞབས། དེའི་འོག་ཏུ་ལས་ཁུངས་ཁག་ལྔའི་ལས་བྱེད་རྣམས་དང༌། སློབ་གྲྭ་བ། གཏན་སྡོད་བོད་མི་ཕོ་མོ་བཅས་ཁྱོན་མི་གྲངས་ ༡༠༠༠ བརྒལ་བ་གྲལ་བསྟར་འཁོད་རྗེས། སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཆིབས་བསྒྱུར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་འཕྲལ། ཟློས་གར་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ལྗོངས་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་གླུ་ཕུལ་བསྟུན། སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོས་རྔམ་ཞིང་བརྗིད་པའི་རྒྱལ་དར་མཁའ་དབྱིངས་སུ་བསྒྲེངས།

དེ་རྗེས་བོད་ལྗོངས་རང་དབང་གི་དོན་དུ་གཅེས་པའི་ལུས་སྲོག་ལོངས་སྤྱོད་དང་བཅས་པ་ཡོངས་སུ་བཏང་དང་གཏོང་བཞིན་པ་རྣམས་ལ་རྗེས་དྲན་དང༌། ཞལ་འདོན། ཐུགས་སྨོན་བདེན་ཚིག་གི་རིམ་པ་ལེགས་པར་གྲུབ་པ་དང༌། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་གསུང་འཕྲིན་44སྒྲོག་སྦྱངས་གནང༌། དེ་རྗེས་བཀའ་ཤག་གི་གསུང་བཤད་གྲུབ་བསྟུན་ཟློས་གར་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ནས་བོད་ལྗོངས་དཔའ་བོའི་སྙིང་སྟོབས་དྲན་པའི་མི་མང་ལངས་གླུ་དང༌། སྙན་འཇེབས་རོལ་དབྱངས་དང་གར་གྱི་སྟངས་སྟབས་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་ཟིན་པ་དང༌། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ཕྱག་སྲུང་དང་མཇལ་དར་སོགས་ཀྱིས་དབུགས་དབྱུང་མཛད་ཅིང་བླང་དོར་བྱེད་སྒོའི་བཀའ་སློབ་ཕེབས་གསལ། “རང་རེ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལ་དད་པ་ཡོད་མཁན་བོད་མི་རྩམ་ཟན་ཐམས་ཅད་གཙོ་བོ་ལས་འབྲས་ལ་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོའི་སྒོ་ནས་འདི་སྣང་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་བཟང་པོ་སྒྲུབ་པ་ལའང་སྔོན་ཚུད་ནས་ལས་བཟང་པོ་ཞིག་བསགས་ཏེ་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཐབས་འཚོལ་བྱེད་དགོས་པ་ལས། རང་གི་གཡོ་འགུལ་འདུ་འགོད་གང་ཡང་མ་བྱས་པར་བླ་མ་དཀོན་མཆོག་མཁྱེན་ཟེར་ཞིང་བསྡད་པས་ཡོང་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད། སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཆོས་རང་གིས་སྒྲུབ་སྟེ་རང་གིས་དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་དགོས་ཞེས་བཀའ་སྩལ་བ་ལས། སྟོན་པ་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་བཞིན་ཉལ་ནས་སྡོད་ཅེས་གསུངས་མེད། སྟོན་པས་ལས་བཟང་ངན་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་བཟང་ངན་འབྱུང་བར་གསུངས་ཡོད། དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ནང་སྔར་ཤཱཀྱའི་ཡུལ་དུ་འཕགས་སྐྱེས་པོས་དམག་དྲངས་ཏེ་ཉིན་གཅིག་ལ་ཤཱཀྱའི་རིགས་ལྔ་ཁྲི་ཙམ་གསོད་པའི་སྐབས་ཐུན་མོང་གི་སྣང་ངོར་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱང་དེ་ཉིན་སྐུ་རྒྱབ་སྙུན་མནར་གྱིས་འདི་ནི་ང་ཚོའི་ཤཱཀྱའི་རིགས་ཀྱིས་ཚེ་རབས་ནས་བསགས་པའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ཡིན། འདི་ལ་ལྡོག་ཐབས་ཅི་ཡང་མེད།

འགའ་རེས་ ༡༩༥༧ དང་ ༥༨ ནང་ལྷ་ལྡན་སྤྲུལ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཉམས་གསོས་མཚོན་པའི་བསྟན་སྲིད་ཀྱི་ཞབས་རིམ་དེ་ཙམ་བསྒྲུབས་ཀྱང༌། ད་དུང་ཁ་ཆག་སྣ་རལ་དང༌། སྡུག་ཐོག་སྡུག་བརྩེགས་ཁོ་ན་ཡོང་གི་འདུག་པ་དེ་ལ་དཀོན་མཆོག་གིས་ཀྱང་བདེན་སྟོབས་དང༌། ཐུགས་རྗེའི་ནུས་པ་འདོན་མི་ཐུབ་ཟེར། རང་རེ་སོ་སོས་ལས་ངན་བསགས་ན་དེ་ལ་དཀོན་མཆོག་གི་ཐུགས་རྗེ་འཇུག་པའི་འབྲས་བུ་བཟང་པོ་འཐོབ་རྒྱུ་ཡོད་ཅེས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་མེད། ལས་བཟང་ངན་གང་བསགས་པ་དེ་དེ་བཞིན་དུ་འབྲས་བུ་བཟང་ངན་སོ་སོར་སྨིན་པ་ཡིན། དེས་ན་ང་ཚོས་ཕྱིན་ཆད་ནས་མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུ་བཟང་པོ་ཞིག་འཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་སྤྱི་མཐུན་གྱི་ལས་སམ། རྒྱུ་བཟང་པོ་ཞིག་སྒྲུབ་ཐབས་ལ་ཚང་མས་དཀའ་ལས་ཆེན་པོ་ཞིག་རྒྱག་དགོས་པ་ཡིན།

རྒྱ་གར་གྱི་དབུ་ཁྲིད་མ་ཧཱ་ཏ་མ་གྷན་དྷི་ (Mahatma Gandhi) དང་སྲིད་བློན་ནེ་རུ་མཆོག་ནས་ཀྱང་རྒྱ་གར་རང་དབང་གི་དོན་དུ་ལོ་མང་བཙོན་དུ་བཞུགས་པ་སོགས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་ཆེན་པོ་སྤྱད་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རང་རེ་སེར་སྐྱ་འགོ་མང་ཚང་མས་ཐུན་མོང་གི་ཐབས་བྱུས་ནུས་ཤུགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་ཏེ་བསྟན་སྲིད་སྤྱི་དོན་ཚགས་སུ་ཚུད་པ་ཞིག་བྱེད་དགོས་ཞེས་དང༌། རང་རང་འདི་ཕྱོགས་གོམ་པ་དང་པོ་སྤོས་ཡོང་སྐབས་ཀྱི་སེམས་ཤུགས་དེ་ཤིན་ཏུ་བརྟན་པོ། གཞིག་ཏུ་མེད་པ། ཧ་ཅང་གི་མཁྲེགས་པོ། གཏོར་ཡང་འཐོར་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་བྱེད་དགོས། བོད་མི་ཚང་མས་སྙིང་པོ་དེ་སེམས་ཀྱི་གཏིང་ལ་བརྗེད་མེད་གཏན་དུ་དྲན་པ་བྱེད་དགོས།” ཞེས་སོགས་དང༌།

ཡང༌། “ང་ཚོ་མ་འོངས་པའི་བོད་གཞུང་དང༌། མི་དམངས་བཅས་པའི་འཕྲལ་ཕུགས་ཕྱི་ནང་འགྲོ་ལུགས་སྐོར་དམངས་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས་གསར་པ་ཞིག་ངེས་པར་གཏན་འཁེལ་བྱ་དགོས་པ་ལྟར། རྩ་དོན་གྱི་ལེའུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཟིན་པ་རིམ་པས་འདིར་ཡོད་མི་དམངས་སེར་སྐྱའི་སྤྱི་འཐུས་རྣམས་དང་བོད་མི་ཡོངས་རྫོགས་ལ་གྲོས་བསྡུར་བརྟག་ཞིབ་བྱ་རྒྱུར་འགྲེམས་སྤེལ་བྱ་རྩིས་ཡིན། དེ་སྐབས་ཚང་མས་རང་དབང་བེད་སྤྱོད་མ་ནོར་བ་ཞིག་བྱ་དགོས་པ་དང་སྤྱི་དོན་རླབས་ཆེར་སྨན་པའི་རང་གི་བསམ་ཚུལ་གསལ་པོར་བཏོན་ཏེ་ལེགས་ཆ་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱི་རང་རེའི་རྩ་ཁྲིམས་གསར་པའི་ཟིན་བྲིས་ཀྱི་ཚིག་དོན་ལ་བཟོ་བཅོས་ཅི་མཆིས་བརྒྱབ་ཆོག་པ་ཡིན། ང་ཚོ་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་དང༌། རང་ཡུལ་མི་དམངས་བཅས་ཀྱི་འཕྲལ་ཕུགས་འགྲོ་ལུགས་སྐོར་ཐམས་ཅད་བསམ་གྲོས་མོས་མཐུན་གྱི་ཐོག་ནས་གཏན་འབེབས་བྱེད་པའི་རང་དབང་དང་འགན་ཡོད་པ་ཞིག་བྱེད་དགོས།” ཞེས་སོགས་ཀྱི་བཀའ་སློབ་ཕེབས།

ཚེས་ ༡༢ ཉིན་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་རྣམས་དང༌། གཞུང་གི་གཙོ་འཛིན་བཀའ་བློན། ལས་རོགས། གཞུང་ཞབས་ཐུན་མོང་བཅས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་ལས་བསྡོམས་སྙན་ཞུར་བཅར་བར་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་སྐོར་གྱི་ལམ་སྟོན་ཟབ་མོའི་བཀའ་སློབ་ཕེབས་སྙིང༌།

“ངོས་ནས་ཚེས་ ༡༠ ཉིན་དགེ་སྐྱོན་གསལ་པོར་བཤད་པ་དེ་ནི་རང་རེའི་བསྟན་སྲིད་སྤྱི་དོན་ལ་ཕན་ཤུགས་ཆེ་ཙམ་བྱུང་ན་བསམ་བྱུང༌། དེ་དོན་ཁྱེད་ཚོའི་སེམས་ལ་ངེས་པ་ཙམ་མ་ཟད། ལམ་སང་གྲོས་བསྡུར་གྱི་ཐོག་ནས་དེ་རིང་འདིར་ཕྱིན་ཆད་དོན་དག་ངོ་མ་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་རྒྱུ་ཡིན་གསུངས་པར་ངོས་རང་དགའ་པོ་བྱུང༌།

འོན་ཀྱང༌། ངོས་ནས་རྐྱེན་གློ་བུར་བ་ཞིག་འཕྲད་དུས་ཚིག་གློ་བུར་བ་བརྗོད་སྐབས་ཁྱེད་ཚོའི་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཚེ་ཞབས་པད་བརྟན་པ་དང༌། ང་ཚོས་དམ་ཚིག་རྡོག་རྩ་གཅིག་སྒྲིལ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཟེར་བ་ནི་འཆར་ཅན་རེད། ཁྱེད་ཚོས་དེ་རིང་འདིར་ཞལ་བཞེས་གནང་བ་ཇི་བཞིན་དོན་དག་སྙིང་པོ་ལས་དོན་དངོས་གཞི་ལག་ལེན་འཁེལ་བ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་གལ་གནད་ཆེན་པོ་རེད་” ཅེས་དང༌།

ཡང༌། “དེར་བརྟེན་རང་རེ་ཕྱི་ནང་ཚང་མས་སེམས་ཤུགས་མ་ཆག་པར་ལས་དོན་ངོ་མའི་ཐོག་ཏུ་ནུས་ཤུགས་ཐོན་པ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་བྱེད་དགོས། རང་རེའི་ཚང་མས་སྙིང་པོའི་བསྒྲུབ་བྱ་ཉམས་ལེན་ཏན་ཏན་མ་བྱུང་བ་ཡིན་ན། ད་ནས་ལོ་བཅུ་ཙམ་སོང་རྗེས་ཚོང་འཁོས་བྱེད་མཁན་ཉུང་ཤས་མ་གཏོགས། དེ་མིན་བོད་མི་ཚང་མ་དཀའ་སྡུག་ཆེན་པོའི་གནས་སུ་གྱར་རྒྱུ་དང༌། རང་རེ་ལ་སྙིང་ནས་རེ་བཅོལ་བྱེད་མཁན་བོད་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་རྣམས་མི་ཡུལ་གྱི་དམྱལ་བའི་ནང་དུ་སྡོད་རྒྱུ་མ་གཏོགས་ལྟ་ཁུངས་དང་རྟེན་ཁུངས་བྱ་ཐབས་གང་ཡང་མེད་པ་ཞིག་ཆགས་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཡོད།” ཅེས་དང༌།

“ད་ཆ་གཙོ་ཆེ་ཤོས་རྒྱུན་དུ་རང་རང་གི་ལས་འགན་ཆེ་ཆུང་ཚང་མ་འཐུས་ཤོར་དུ་མི་འགྲོ་བའི་ཤུགས་ནུས་བསྐྱེད་ན་དེ་རྩིས་ཀྱིས་སྤྱི་དོན་ལ་ཕན་ཚོད་ཅིག་ཕན་ཐུབ། སྔ་ལོ་ལས་བགོས་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་ལས་ཆོད་ཆེ་རུ་སོང་བ་དང༌། ལས་ཁུངས་ཁག་སོ་སོའི་ལས་འགན་སྒྲུབ་བདེའི་དགེ་མཚན་བྱུང་ཡོད་ཀྱང༌། ལས་ཁུངས་ཕན་ཚུན་དབར་འབྲེལ་བ་ཉུང་སྐྱོན་ཡོང་གི་མེད་དམ་སྙམ་པ་འདུག འདི་འདྲའི་སྐྱོན་དང་ནོར་འཁྲུལ་ངེས་པར་དུ་སེལ་དགོས།

ངོས་ཀྱི་བསམ་པར། གཙོ་འཛིན་དང༌། གཞན་དག་འགོ་བྱེད་ཚོ་ཡང་ཡང་འཚོགས་ཏེ་ལས་དོན་ཐོག་སྐབས་འཕྲལ་དགེ་སྐྱོན་ཞིབ་བརྟག་ལེགས་སྤེལ་ཉེན་འགོག་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་འདུག དེ་བཞིན་ཟླ་རེ་དུས་ཚོད་ངེས་ཅན་གྱི་ཐོག་ཏུ་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་ཙམ་འཚོགས་ཏེ་དགེ་འདོན་སྐྱོན་བསྲང་གི་སྦྱང་བཤད་བྱེད་ཐུབ་ན་དགེ་མཚན་མེད་དམ་སྙམ། ཟླ་དྲུག་ལས་བསྡོམས་སྐབས་ལས་ཀ་འབུངས་ནས་ཕུང་གསོག་མི་ཐེབས་པ་ཞིག་རྒྱུན་དུ་ནས་བྱེད་དགོས།” ཞེས་དང༌། “ད་ལྟའི་ང་ཚོའི་ཚོགས་འདུ་འདི་ནི་རང་རེའི་བཙན་བྱོལ་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སྲིད་གཞུང་དམངས་གཙོའི་རྣམ་པ་ཅན་འདི་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་བབས་ལས་དོན་ཆེད་ཡིན་སྟབས། ཚོགས་འདུ་སྐབས་དང་གཉིས་ཞེས་བརྗོད་ན་མི་འགྲིགས། ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ་ཟེར་དགོས། རང་རེ་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་སྡོད་རྒྱུན་རིང་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་བརྒྱ་ཕྲག་འཚོགས་ཀྱང་འགྲིགས། རང་རེ་བོད་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་གསར་པ་ཞིག་གཏན་འབེབས་ཟིན་རྗེས་དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་ཐོག་མ་འགོ་ཚུགས་མཚམས་གཞི་ནས་ཚོགས་ཆེན་སྐབས་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ་སོགས་བརྗོད་ཆོག་པ་ཡིན།” ཞེས་སོགས་བླང་དོར་ལམ་སྟོན་ཟབ་མོའི་བཀའ་སློབ་45སྩལ།

༢༽ ཨ་རིའི་གསར་འགོད་པ་སྐུ་ཞབས་ཨན་ཀྲོ་ནེ་ཛིན་སེ་དང་བུད་མེད་གྷ་ཛི་འཇོན་སེ་གཉིས་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༩ ཉིན་ཨ་རིའི་གསར་འགྱུར་མཁན་སྐུ་ཞབས་ཨན་ཀྲོ་ནེ་ཛིན་སེ་དང༌། བུད་མེད་གྷ་ཛི་འཇོན་སེ་གཉིས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་ཞུ་སྐབས། གསར་འགོད་པ་ཨན་ཀྲོ་ནེ་ཛིན་སེ་ཡིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་གླེང་ཉེའི་སྔོན་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་ཏེ་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འགའ་ཤས་བཀའ་འདྲི་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཐོབ་པ་དགའ་སྤྲོ་ཆེ། “དེས་ན་དེང་སང་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་གནང་ལ།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”བོད་དུ་ཚང་མ་འཇིགས་སྣང་ངང་ལས་ཀ་མི་ཚར་བའི་དངངས་སྐྲག་དང༌། ལྟོགས་ཤི་ཐེབས་དོགས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང༌། ཐ་ན་སང་ཉིན་ཚུན་གྱི་གྲོད་པ་འགྲང་ཐབས་ཀྱང་ཁག་པོ་བྱས་ཏེ་བསྡད་ཡོད་པ་རེད། ༡ འཇིགས་སྣང་ཁོ་ནའི་ངང་དུ་སྡོད་པ། ༢ ལས་ཀ་མི་ཚར་བའི་དངངས་སྐྲག་ཆེ་བ། ༣ མུ་གེས་ག་དུས་ཤི་ཡོང་སྙམ་པའི་སྡུག་བསྔལ་བཅས་རེད་”གསུངས།

གསར་འགོད་པ་ཨན་ཀྲོ་ནེ་ཛིན་སེས་”ལས་ཀ་མི་ཚར་བའི་དངངས་སྐྲག་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་དམ”ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ང་ཚོ་བོད་པས་ཚེར་མའི་སྒང་ལ་བསྡད་པ་འདྲ་ཟེར་བ་དེ་མངོན་སུམ་ཡོད་པ་རེད། འགུལ་ཙམ་བྱས་ཚད་ལ་ཟུག་རྔུ་མ་གཏོགས་ཡོད་པ་མ་རེད། ཆོས་དང་སྲིད་ཀྱི་ཁེ་དབང་ཕར་ཞོག འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཟུར་ཆ་ཙམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད། ངལ་རྩོལ་བྱེད་སྲོལ་ཀུན་ལ་ཡོད་ཀྱང༌། བོད་དུ་ཉིན་གཅིག་ལ་ཆུ་ཚོད་ཉི་ཤུའི་རིང་ངལ་ལས་དང༌། རྒྱ་དམར་གྱི་སློབ་གསོ་ལ་ཉན་དགོས་པ། དེ་བཞིན་རྟ་དྲེལ་གཉིས་ཀྱི་འདྲུད་འཐེན་འཁོར་ལོ་བོད་མི་གསུམ་ནས་འཐེན་དགོས་པ། བོད་མི་གཅིག་གིས་ཉིན་རེར་ས་སླེ་བོ་ཉིས་བརྒྱ་ནས་སུམ་བརྒྱ་བར་འོར་དགོས་པ། དེ་འདྲའི་རྐྱེན་གྱིས་སྒལ་བར་རྨ་བཟོས་པ་དང༌། ཤི་བ་མང་པོ་ཡོད་པ་རེད། ལྟོ་ནི་དུད་འགྲོ་ལས་ཀྱང་ཞན་པ་ཡོད་འདུག་”ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “རྒྱ་ནག་ཏུ་མུ་གེས་རྐྱེན་པས་བོད་དུ་གནོད་སྐྱོན་བྱུང་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ལོས་ཡོད། ༡༩༥༩ ལོ་སྟོད་གུ་ཡངས་པོ་འདྲ་ཞིག་འདུག་ཀྱང༌། དེ་རྗེས་ཐོན་སྐྱེད་བྱུང་མཚམས། ༡ ས་ཁྲལ། ༢ རྒྱལ་གཅེས་སྤྱི་འབྲུ། ༣ འབྲུ་ལྷག་གཞུང་ཚོང་ཟེར་བ་སོགས་མིང་འདོགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་མི་མང་གི་ཟ་འབྲུ་བསྡུ་ལེན་བྱས་ཏེ་ཕྱི་ལོའི་སོན་རྩ་ལྟ་ཅི། དགུན་ཐོག་ཟ་འབྲུ་ཡང་མེད་པ་རེད། དེས་རྐྱེན་རི་ལྡེབས་ས་སྟོང་གི་སྔོ་ཚོད་གང་བྱུང་ཟ་དགོས་གྱུར་བས་བཅུད་དང་ཞག་རྩི་མེད་པས་བོད་མི་མང་པོའི་ངོ་གདོང་ལུས་པོ་སྐྲང་སྦོས་ཀྱིས་ཤི་བ་ཡང་མང་པོ་བྱུང་འདུག གནས་ཚུལ་འདི་དག་གཙོ་ཆེ་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རེད”ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “ྋགོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་པར། བོད་དུ་རྒྱ་དམག་ནས་དམག་ཆེན་རྟེན་གཞི་བཟོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང༌། བོད་ཤུགས་ཆེན་ཟོས་ཏེ་རྒྱ་མིས་དམག་ཆེན་རྒྱག་རྩིས་ཡོད་པར་དགོངས་ཀྱི་ཨེ་ཡོད་”ཅེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ངས་བོད་ཀྱི་བདེན་པའི་གནས་ཚུལ་བརྗོད་འདོད་ལས། བོད་དུ་རྒྱ་དམག་རྟེན་གཞི་བཟོ་རྒྱུའི་སྐོར་བརྗོད་འདོད་མི་འདུག”ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “དེང་སང་རྒྱ་དམག་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་ཨེ་ཡོད་”ཅེས་ཞུས་པས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”རྒྱ་དམར་གྱི་བཙན་ཤུགས་འོག་འུ་ཐུག་གི་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་བོད་མི་ཟད་མཐའ་མེད་པར་ཡོང་ངེས་རེད”ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “ཁོང་ཚོར་གོ་ལག་ཨེ་ཡོད་”ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”རྒྱའི་ལག་ནས་ཐོབ་པའི་གོ་ལག་དང༌། དེ་མིན་གྲི། འུར་རྡོ་སོགས་ལ་བརྟེན་དགོས་པ་ལས། རྩ་བའི་གོ་ལག་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད” ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “བོད་དུ་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གང་འདྲ་ཡོད་དམ། དེང་སང་རྒྱ་མིས་ཆོས་སྐོར་གང་འདྲ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་དམ་”ཞེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”རྒྱ་མིས་ཆོས་མེད་པ་བཟོ་མུས་རེད། སྔ་རབས་ནས་ཐོབ་པའི་ཆོས་རྙིང་པ་རྩ་མེད་བཟོ་རྒྱུ་དང༌། ཆོས་དང་ཤེས་རིག་ལ་མཁས་པའི་མི་དྲག་མང་པོ་དམར་གསོད་གཏོང་བ་དང༌། ངལ་རྩོལ་སྐུལ་འདེད་མནར་གཅོད་གཏོང་གི་ཡོད་པ་རེད། ལྷ་སའི་ཉེ་འདབས་སུ་སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་ཞེས་པའི་དགོན་པ་ཆེ་ཁག་གསུམ་ཡོད་པར་གྲྭ་པ་སྟོང་ཕྲག་ལྔ་ལྷག་ཙམ་ཡོད་པའི་སེར་རར་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་གསུམ་ལས་མི་འདུག་པ་དང༌། དེ་མིན་ཉིན་མོ་ངལ་རྩོལ་སྐུལ་འདེད་ཀྱིས་བཙོན་འཇུག་བྱེད་པ། དཔེ་ཆ་དང་སྐུ་བརྙན་ཡང་ཕྱི་རྒྱལ་མི་ལ་སྟོན་བྱེད་ཉུང་ཤས་ཙམ་ལས། དཔེ་ཆས་ལྷམ་མཐིལ་བཟོ་བ། མེར་སྲེག ལུད་སྦྱོར། གསེར་ཟངས་སྐུ་བརྙན་རྣམས་ལུག་རྒྱག་པ་དང༌། འཇིམ་སྐུ་ལུད་སྦྱོར་བྱེད་པ། གནས་ཚུལ་འདི་འདྲའི་ཐོག་ད་ལྟའི་ཆོས་མེད་པར་བཟོས་པས་མི་ཚད། མ་འོངས་པར་ཡང་དཔེ་ཆ་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པ་ཆོས་ཀྱི་མིང་ཙམ་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུ་ཉག་གཅིག་རེད། སློབ་གྲྭ་ཁག་དང་ཚོགས་འདུ་ཁག་ལ་ཆོས་ཞེས་པ་མེད་ཅེས་བརྗོད་དང་རྗོད་མུས་རེད། གལ་ཏེ་སུ་ཞིག་གིས་མ་ཎི་འདྲེན་པ་མཐོང་ན་ཆོས་དད་འདུག་ཅེས་འཐབ་འཛིང་ཞེས་ཚོགས་བསྐོང་སར་གཤེ་རྡུང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་འདུག” ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས་”མ་ཎི་ཞེས་པར་དོན་དག་ག་རེ་ཡོད་དམ་”ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “དོན་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡོད། ཞིབ་ཆ་ཆོས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་གནང་ན་ཤེས་ཐུབ། གློག་ལ་ཕོ་མོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཡོད་པ་ལྟར་ཆོས་ལ་ཡང་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ཡོད། མ་ཎི་ཐབས་དང༌། པདྨེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན།”གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “ས་བདག་མཐོ་རིམ་ལ་ཇི་བྱས་”ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”འཐབ་འཛིང་བྱེད་པ་དང༌། ལྟོགས་ཤི་ཐེབས་པ། བཙོན་འཇུག་བྱེད་པ། རང་ཤི་རྒྱག་དགོས་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཐབས་སྡུག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། ས་བདག་འགའ་ཞིག་ནས་མགོ་བདེ་བྱས་ཏེ་ཁོང་ཚོ་སྒེར་ལ་བདག་པའི་ས་ཞིང་མེད་ལུགས་བཤད་དེ་ཁོང་ཚོར་ནག་ཉེས་བྱུང་མེད།” ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “ས་བདག་ནས་འཕྲོག་པའི་ས་ཞིང་མི་མང་སྐྱོ་པོ་རྣམས་ལ་ཐོབ་ཨེ་ཡོད་”ཅེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”རྒྱ་མིས་ཁ་ནས་མི་མང་ས་ཞིང་གི་བདག་པོ་ཡིན་ལུགས་བརྗོད་ཀྱང་དོན་ལ་མི་མང་ལ་ས་ཞིང་གི་ལས་ཀ་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་ལས་བདག་དབང་ཡོད་པ་མ་རེད། ལས་ཀ་མི་མང་ལ་སྐུལ། ཐོན་སྐྱེད་རྒྱ་མིས་བསྡུ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། འདིར་ངས་དྲན་པ་ཞིག་ལ་ ༡༩༥༢ ལོར་བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་དོ་དམ་ཛ་སག་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ལྟ་སྐོར་འགྲོ་སྐབས། མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་བོད་རྒྱ་ནག་ཁོངས་སུ་ཕྱིར་ལོག་པར་བརྟེན་ཁྱེད་ཚོ་ཧྲང་ཧེ་དང༌། ནན་ཅིན། པེ་ཅིན་སོགས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་འདུག སྙིང་པོ་ང་ཚོ་སོ་སོའི་གྲོད་པ་རྒྱག་ཐབས་ཀྱི་བདག་དབང་ཙམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད།” ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “རྒྱ་མི་མང་པོ་བོད་དུ་འབྱོར་བ་ལྟར། བོད་མི་མང་པོ་རྒྱ་ནག་ཏུ་འཁྲིད་ཀྱི་ཨེ་ཡོད་”ཅེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”བོད་མི་མང་པོ་དེ་འདྲ་རྒྱ་ནག་ཏུ་འཁྲིད་པ་བྱུང་མེད་ཀྱང༌། རྒྱ་མི་མང་པོ་བོད་ནང་གནས་སྤོ་བྱས་དང་བྱེད་མུས་རེད། ལྷག་པར་བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཁུལ་དུ་རྒྱ་མི་འབོར་ཆེ་སྤོ་སྡོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “བོད་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་མི་དེ་ཚོ་ཞིང་པ་ཡིན་ནམ། ལག་ཤེས་པ་ཡིན་”ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”གང་ཡང་ཡོད། རྒྱུན་དུ་བོད་མིས་རྒྱ་མི་སྔོན་པོ་དང༌། སེར་པོ་ཟེར། སྔོན་པོ་ནི་ལས་བྱེད་པ་དང༌། མི་དམངས་ཡིན། སེར་པོ་ནི་དམག་མི་ཡིན། བོད་མི་བྲོས་བྱོལ་བར་སེར་སྔོན་སུ་མང་དྲིས་སྐབས་སེར་པོ་མང་ལུགས་བརྗོད་འདུག” ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་འབུལ་གནང་བའི་ནང་རྒྱ་མིས་བོད་མིར་བཙན་གནོན་འགོག་དགོས། བོད་ལ་རང་དབང་སྤྲོད་དགོས་གསུངས་འདུག་པ་འདི་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ལག་ལེན་ཐུབ་ཚོད་ཇི་ཡོད་”ཅེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་བདེ་སྡུག་ལ་ལྟ་མཁན་རྒྱལ་ཚོགས་ལས་མེད། ང་ཚོའི་སྡུག་བསྔལ་དང་དཀའ་ངལ་འདི་དག་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་སེལ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད། ང་ཚོས་མུ་མཐུད་རེ་བ་རྒྱག་ས་རྒྱལ་ཚོགས་རང་ཡིན། རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ལག་ལེན་ཐུབ་པའི་དུས་ཚོད་ཀྱང་ཡོད་པར་བསམ་གྱི་འདུག” ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “རྒྱ་མིས་འཛམ་གླིང་མི་དམངས་གཞན་དང་འདྲ་བར་ཞི་བདེ་མཉམ་གནས་ལ་སྡོད་ཐུབ་ཀྱི་ཨེ་ཡོད་”ཅེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”རྒྱ་མི་སུ་ལ་ཟེར་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། གསར་འགོད་པས། “རྒྱ་མི་དམར་པོ་ཡིན་”ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ང་ཚོས་རྒྱ་མི་སུ་ཡིན་དབྱེ་བ་འབྱེད་དགོས་ཀྱི་འདུག ངོས་ནས་རང་གི་ལུང་པའི་གནས་ཚུལ་ལས། རྒྱ་མིའི་སྡུག་རབས་བརྗོད་འདོད་མེད། བློ་ཕམ་ངང་བརྗོད་ན་རྒྱ་མི་དམར་པོས་དྲང་པོ་དང༌། ཚོད་ཟིན་པོའི་ཐོག་སྡོད་ཀྱི་རེད་བསམ་གྱི་མི་འདུག” ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “བོད་རང་བཙན་བྱུང་མཚམས་བོད་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་དང༌། དཔལ་འབྱོར་གྱི་འགྲོ་ལུགས་ཇི་འདྲ་མཛད་རྩིས་ཡོད”ཅེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ང་ཚོའི་གཞུང་རྙིང་པའི་ལུགས་སྲོལ་ལ་ཆོས་སྲིད་མཉམ་སྐྱོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེའི་མིང་ལ་ལུགས་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་ཟེར། ཟུང་འབྲེལ་འདི་བོད་མིར་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་མ་འོངས་པར་ཡང་ངེས་པར་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་དགོས་པ་ཡིན།

འོན་ཀྱང༌། ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་སྔོན་ནས་བྱུང་བའི་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་འདིར་བཟོ་བཅོས་ངེས་པར་རྒྱག་དགོས། ཚིག་ཉུང་ངུར་བརྗོད་ན། དེང་སྐབས་འཛམ་གླིང་མི་དམངས་ལ་ལུགས་མཐུན་གྱི་རང་དབང་དང༌། ཐོབ་ཐང་གང་ཡོད་གཞིར་རྩར་བཞག་པའི་ཐོག་རང་ཡུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་དང་བསྟུན་ཏེ། དེང་དུས་ཀྱི་གཞུང་གི་འགྲོ་ལུགས་གསར་བཟོ་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། དེའི་ཐོག་ལོ་སྟོང་ཕྲག་སྔོན་གྱི་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་དགེ་མཚན་རྣམས་ཉམས་མེད་རྒྱུན་འཛིན་ཡར་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ལམ་སྲོལ་བཟང་པོ་ཞིག་འཛུགས་རྒྱུ་ཡིན། འདི་འདྲ་བཟོ་རྒྱུར་བོད་མི་ཚང་མ་དགའ་པོ་ཡོད།

དཔལ་འབྱོར་སྐོར། བོད་དུ་ས་ཞིང་ཁེ་བེད་སྤྱོད་ས་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་དེ་དག་ས་ཐོག་དཀའ་ངལ་སྤྱོད་མཁན་ཚོར་བདག་དབང་ཡོད་པ་གཞི་རྩར་བཞག་ནས་ཐོན་སྐྱེད་གོང་འཕེལ་བྱེད་རྒྱུ་རྩ་བར་བཞག་ན་སྙམ། ཁྱེད་གཉིས་ནས་འཛམ་གླིང་རང་དབང་ལ་དགའ་བའི་མི་མང་ཚང་མས་བོད་ཀྱི་བདེན་པའི་གནས་ཚུལ་རྒྱ་ཆེ་གསལ་ཤེས་ཐུབ་པ་གནང་བའི་རེ་བ་ཡོད།

ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འདི་བདེན་པ་རང་གི་ཐོག་ཏུ་བསྡད་ཡོད་པར་བརྟེན་འགལ་ཟླའི་རླུང་ཤུགས་ཇི་ལྟར་ཆེ་ཡང་བདེན་པའི་མར་མེ་ནམ་ཡང་མི་ཤི་བའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད། ཡང་ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་བདེན་དོན་འདི་བཞིན་འཛམ་གླིང་གྲང་ (Cold War) དམག་གི་ནང་དུ་འཚུད་ཐབས་མེད།

གལ་ཏེ་འགའ་ཞིག་ནས་བོད་དོན་གྲང་དམག་ལ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ན་དེ་ནི་བློ་ཕམ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་མ་ཟད། བོད་ཙམ་མིན་པར་འཛམ་གླིང་ནང་ཁག་པོ་དང་སྐྱོ་པོར་གནས་པ་ཚང་མར་སོ་སོའི་བདེ་སྡུག་ངོ་མར་མ་བལྟས་པར་གྲང་དམག་ནང་དུ་འཇུག་རྐྱང་བྱེད་པ་འདི་ཡག་པོ་མིན། འཛམ་གླིང་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་དང༌། ཁྱེད་གཉིས་ནས་ཀྱང་འདོད་ཚུལ་འདི་ལ་མོས་མཐུན་གནང་བའི་རེ་བ་ཡོད།” ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “བོད་འདི་གྲང་དམག་ནང་དུ་ཚོང་རྒྱག་གི་ཡོད་པར་དགོངས་ཀྱི་ཡོད་དམ་”ཞེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”བོད་ཀྱི་བདེན་དོན་ལ་མ་བལྟས་པར་འགའ་རེས་བར་དུ་ཚོང་ལྟ་བུ་བྱེད་པ་འདི་ལ་དགའ་པོ་མི་འདུག་”ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས་”འདིའི་དོན་གནས་གཞན་དག་ནས་ཤེས་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ་འདི་ལས་གསལ་ཙམ་གསུང་ཐབས་ཨེ་ཡོད་”ཅེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”བོད་དོན་གྲང་དམག་ནང་འཚུད་མི་ཐུབ། བོད་དོན་དང་གྲང་དམག་གཉིས་ཐ་དད་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད།” ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བོད་དོན་དང་གྲང་དམག་གཉིས་ཐ་དད་རེད་གསུང་གི་འདུག རྒྱ་མིས་བོད་བཙན་བཟུང་དགོས་པའི་རྩ་དོན་གྲང་དམག་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ནམ། གྲང་དམག་ཟེར་བ་ནི། དམར་པོ་ཡིན་མིན་བར་མ་མཐུན་པ་དེ་ལས་བྱུང་བ་རེད། ལའོ་སེ་ (Laos) དང༌། ཀོང་ཀོའི་ (Congo) སྐོར་ཡང་གྲང་དམག་ལས་བྱུང་བ་རེད། བོད་ཀྱང་གྲང་དམག་ལས་ཐ་དད་དུ་འགྲོ་མི་ཐུབ་”ཅེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ངས་དེ་གསལ་པོ་ཤེས་སོང༌། དམར་པོ་ཡིན་མིན་བར་གྱི་འགལ་ཟླ་ཡོད་པ་དེ་རང་རེད། ངས་བརྗོད་རྒྱུ་ནི་བོད་དོན་དང་གྲང་དམག་མ་བསྲེས་པའི་རེ་བ་ཡོད། བོད་རང་གི་བདེ་སྡུག་ལ་མ་བསམ་པར་བོད་ཀྱི་དཀའ་རྙོག་དོན་གནད་གཞན་དག་དང་བསྲེས་པ་འདི་འདྲ་མིན་པ་ཞིག་དགོས་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད།” ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས། “ནུབ་ཕྱོགས་དང་དམར་པོའི་ཕྱོགས་གཏོགས་བར་གྱི་གནས་ཚུལ་ཁོ་ནར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་དགོས་གསུངས་པ་རེད་དམ་”ཞེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། “རེད། བོད་དོན་འདི་རྙོག་གྲ་གཞན་གྱི་ཁོངས་སུ་མ་འགྲོ་བ་ཞིག་དགོས་ཟེར་གྱི་ཡོད།” ཅེས་གསུངས།

གསར་འགོད་པས་”གལ་ཏེ་ཨ་རི་དང༌། རུ་སུ་གཉིས་ནས་བོད་དོན་གླེང་བརྗོད་མི་བྱེད་པའི་སྐད་ཆ་བྱས་ན། ྋགོང་ས་མཆོག་དགྱེས་མཉེས་ཨེ་ཡོང་”ཞེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”བདེན་པའི་དོན་ལ་བདག་པོ་མ་བརྒྱབས་ན་འཛམ་གླིང་འདིར་ཡ་མཚན་ཞིག་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད་དམ།” ཞེས་གསུངས། གསར་འགོད་པས། “དངོས་གནས་རེད། མཐའ་དོན་ཡག་པོ་བྱུང་སོང༌། ད་བཀའ་འདྲི་ཞུ་མཚམས་འདིར་འཇོག་གི་ཡིན་”ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”དེ་རིང་ང་ཚོ་ལྷོད་ལྷོད་ཡག་པོ་བྱུང༌། འཛམ་གླིང་ནང་མང་པོ་ཞིག་ནས་སྲིད་དོན་ཙམ་མིན་པར་སེམས་མཐུན་བརྩེ་དུང་གི་རོགས་རམ་མང་པོ་ཐོབ་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ལྷག་པར་ཨ་རི་གཞུང་དང༌། མི་དམངས་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་རོགས་རམ་ཤུགས་ཆེ་བྱུང་བར་དགའ་པོའི་ངང་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ། ཁྱེད་ནས་ང་ཚོའི་བདེན་པ་དེ་ཨ་རིའི་ཡུལ་དུ་བསྣམས་པས་མ་ཚད། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་གསལ་སྟོན་གནང་རྒྱུ་འདིར་དགའ་པོ་བྱུང༌།” ཞེས་གསུངས་པས།

གསར་འགོད་པས་”མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་བརྒྱུད་བོད་དུ་བཟའ་བཅའ་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱས་ན། རྒྱ་མིས་བཀག་འགོག་བྱེད་མིན་དང༌། བོད་དུ་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་ཚོགས་པ་ཡོད་མེད།” ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཀྱང་བོད་མིས་དགའ་བསུ་བྱེད་པ་ལས་དོན་འཁྱོལ་དཀའ་ཚུལ་དང༌། རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་ཚོགས་པ་མེད་ལུགས་ཀྱི་གསུང་ལན་གནང༌།

༣༽ འགྲོ་ཕན་སྨན་རྩིས་ཁང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ།

འགྲོ་ཕན་སྨན་རྩིས་ཁང་ནི་འཕྲོད་བསྟེན་ལྷན་ཁང་ངོ་སྤྲོད་སྐབས་ལམ་ཙམ་སྨོས་ཟིན་པ་ལྟར། ཐོག་མར་ ༡༩༡༦ ལོར་ྋརྒྱལ་མཆོག་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུའི་བླ་སྨན་པ་དང་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་གཅིག་ལྕོགས། བཀྲས་ཁང་བྱམས་པ་ཐུབ་དབང་ནས་ྋགོང་ས་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་ལ་དགོངས་འཆར་སྙན་ཞུ་འབུལ་གནང་མཛད་པ་ལྟར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཀྱང་སྨན་རྩིས་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་ཆོག་པ་དང༌། བྱམས་པ་ཐུབ་དབང་གི་ཞལ་སློབ་སྨན་རྩིས་སྨྲ་བའི་མཁས་དབང་མཁྱེན་རབ་ནོར་བུ་ལ་གཞུང་ཞབས་རྩེ་སྐོར་ལས་ཚན་གྱི་གོ་གནས་ཐོག་སྨན་རྩིས་སློབ་ཁང་དང་ལྕགས་པོ་རི་རིག་བྱེད་གྲྭ་ཚང་གཉིས་ཀའི་འགོ་འཛིན་གཅིག་ལྕོགས་ཀྱི་ཕྱག་རྟགས་ཕེབས།

དེ་བཞིན་སྨན་རྩིས་སློབ་གྲྭ་གསར་རྒྱག་དང་སློབ་ཕྲུག་གསར་བསྡུ་སོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ྋགོང་ས་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་ནས་གཟིགས་སྐྱོང་དང་བདག་རྐྱེན་ཚད་མེད་གནང་བ་དང༌། སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་བཀྲས་ཁང་བྱམས་པ་ཐུབ་དབང་མཆོག་གིས་ཐུགས་ཁུར་དམ་བཅངས་འོག་འགན་འཛིན་མཁྱེན་རབ་ནོར་བུ་རང་ཉིད་ནས་ཀྱང་ཤེས་འཇོན་ལྷག་བསམ་བཅས་ལ་བརྟེན་སྨན་རྩིས་སློབ་ཁང་དེ་ནི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གཞི་རྐང་བརྟན་པོ་ཚུགས།

འོན་ཀྱང༌། དུས་འགྱུར་སྐབས་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་བཅས་རྩ་གཏོར་གྱི་གོད་ཆགས་ཁྲོད་སྨན་རྩིས་སློབ་ཁང་འདི་ཡང་རྩ་འཐོར་དུ་སོང་ཞིང༌། ༡༩༥༩ ལོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་རྒྱ་གར་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད་འབྱོར་དང་བསྟུན་བསྟན་སྲིད་མི་རིགས་བཅས་རྨང་ནས་སླར་གསོ་མཛད་གཉེར་ནང༌། ༡༩༦༠ ལོར་བཀའ་འབྲེལ་བཞིན་རང་གཞུང་ཆོས་རིག་ལྷན་ཁང་ནས་དཀར་ནག་དབྱངས་གསུམ་རྩིས་ཀྱི་རིག་པ་མི་ཉམས་རྒྱུད་འཛིན་སླད་ཀ་སྦུག་ཁུལ་སྡོད་མདོ་སྨད་བླ་བྲང་དུས་འཁོར་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་དྷ་ས་བཞུགས་སྒར་དུ་བཀའ་འགུགས་གནང་སྟེ། རྩིས་རིག་སློབ་ཁང་གསར་འཛུགས་མཛད། རྩིས་རིག་སྨྲ་བ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་དགེ་རྒན་དང༌། བྲག་གཡབ་ཆེ་ཚང་བློ་ལྡན་ཤེས་རབ་དང༌། ཤག་སྐོར་མཁན་སྤྲུལ་ཡེ་ཤེས་དཔལ་ལྡན་རྣམ་གཉིས་དགེ་ཕྲུག་ཏུ་ཆེད་འཛུགས་ཀྱིས་རྩིས་རིག་སློབ་ཁང་གི་ཐོག་མའི་རྨང་གཞི་བསྐྲུན།

ལོ་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་གནས་སྟངས་ལ་གཟིགས་ཞིབ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་སྐབས། དེ་སྔོན་ལྷ་ས་སྨན་རྩིས་སློབ་ཁང་ནས་ཐོན་པ་གོང་དཀར་བཤད་སྒྲུབ་གླིང་གི་སྨན་པ་ཡེ་ཤེས་དོན་ལྡན་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་སྟེ། ཆོས་རིག་ལྷན་ཁང་བརྒྱུད་བཞུགས་སྒར་དུ་བཀའ་འགུགས་ཀྱིས་སྨན་དགེར་བསྐོ་གཞག་གནང༌། དགེ་ཕྲུག་ཏུ་ (རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་གི་གསུང་ཞབས་ཡིན།) བྱམས་པ་བསོད་ནམས་དང་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གཉིས་འཇོག་གནང་མཛད། ༦༡ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་རང་གཞུང་ཆོས་ལྷན་གྱི་སྐུ་ཚབ་དབུ་བཞུགས་ཐོག་སྨན་སྦྱིན་སློབ་ཁང་གསར་འཛུགས་དབུ་འབྱེད་གནང་སྟེ། སྨན་པ་ཡེ་ཤེས་དོན་ལྡན་ལ་ནད་པར་སྨན་སྦྱིན་དང༌། སྨན་སྦྱིན་ཁང་གི་འཛིན་སྐྱོང༌། སྨན་སློབ་དག་ལ་དཔེ་འཁྲིད་སོགས་གཅིག་ལྕོགས་སུ་བསྐོ་གཞག་གནང༌། སྨན་རྒྱུའི་ཆ་རྐྱེན་སོགས་སྐུ་སྒེར་ནས་གསོལ་རས་སྩལ།

དེ་རྗེས་རང་གཞུང་ཆོས་རིག་ལྷན་ཁང་ནས་ལམ་སྟོན་ལྟར། ༡༩༦༧ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་ལྷ་ལྡན་སྨན་རྩིས་སློབ་ཁང་གི་ཚབ་ཏུ་སྨན་རྩིས་སློབ་ཁང་གཉིས་ཟླ་སྒྲིལ་གྱིས‘འགྲོ་ཕན་སྨན་རྩིས་ཁང་’ཞེས་མིང་གསར་འདོགས་མཛད་པ་དང་འབྲེལ་འཛིན་སྐྱོང་ལམ་སྲོལ་རང་སྐྱོང་སྡེ་ཚན་དུ་བསྒྱུར་ཏེ་འཛིན་སྐྱོང་ཡིག་ཚང་ཟུར་འཛུགས་ཐོག རྩེ་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་འགོ་འཛིན་དུ་བསྐོས་ཤིང༌།

དེ་ནས་ནང་ཁུལ་སྡེ་ཚན་ཆ་བགོས་ཀྱིས་འཛིན་སྐྱོང་ཡིག་ཚང་དང༌། སྨན་སྦྱོར་ཁང༌། རྩིས་ཁང༌། མཐོ་སློབ། བརྟག་དཔྱད་ཁང༌། ནད་གསོ་ཁང་བཅས་ཁུངས་སོ་སོར་འོས་བབས་ཀྱི་མི་འགྲོ་བསྐོ་གཞག་དང༌། འགན་གནང་རྗེས་སྨན་རྩིས་ཆེད་ལས་པ་དང་ལས་བྱེད་ཚང་མས་རང་འཁྲིའི་ལས་དོན་ཐོག་ཕྱར་གྲུ་མཉམ་འདེགས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་འདོན་སྤེལ་བྱས་པར་བརྟེན། རིམ་པས་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་སྡེ་ཚན་མང་བ་དང་ཚགས་ཚུད་འཕེལ་རྒྱས་གང་ལེགས་བྱུང་ཡོད།

ད་ཆ་ (༢༠༡༠) སྨན་རྩིས་ཁང་གི་ཡན་ལག་རྒྱ་བལ་འབྲུག་གསུམ་དང་དེ་མིན་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་ཁྱོན་བསྡོམས་ལྔ་བཅུ་ལྷག་དང༌། སྨན་རྩིས་དང་འཛིན་སྐྱོང་ལས་བྱེད་བཅས་ཁྱོན་བསྡོམས་བཞི་བརྒྱ་ལྷག་བཅས་ཡོད། སྨན་རྩིས་ཁང་ནས་སློབ་ཡོན་མེད་པར་སྨན་རྩིས་སློབ་ཕྲུག་ (༡༩༦༡ ནས་ ༢༠༠༠ བར) གསོ་སྐྱོང་གནང་བར་མ་ཟད། དབུལ་ཕོངས་ཉམ་ཐག་དང་དགུང་གྲངས་དྲུག་ཅུ་རེ་ལྔ་ཡན་ཟིན་རྒན་གྲས། རང་ཡུལ་ནས་གསར་དུ་འབྱོར་བ་བཅས་ལ་སྨན་སྦྱིན་དང༌། རིས་མེད་གྲྭ་བཙུན་དང་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་རིན་འབབ་ཕྱེད་བཅག་གི་ཞབས་ཞུ་སྒྲུབ་མུས་ཡིན་པ་བཅས།

གདུག་རྩུབ་ཀླ་ཀློའི་མཚོན་གྱི་དབལ་ཁ་ལ།།

དྲངས་པའི་ཉེས་མེད་ཉམ་ཆུང་བོད་འབངས་རྣམས།།

རང་དབང་ཉིན་བྱེད་བསུ་བའི་རྡོག་རྩའི་སྒྲ།།

ཀི་སྭོ་ལྷ་རྒྱལ་དབྱངས་ཀྱིས་བསྐལ་བར་བསྲིངས།།

གཉེན་ཉེ་རྩ་ལག་སོག་མའི་ཕོན་པོ་བཞིན།།

སྒྱོགས་མདེལ་འཕྲུལ་གྱི་འཁོར་ལོའི་རྩེ་མོ་ཡིས།།

གཏོར་བའི་བྱུང་བ་ནག་པོའི་རས་ཡོལ་གྱིས།།

གངས་ཀྱི་རང་མདངས་བསྒྲིབས་ལ་ཡ་རེ་ང༌།།

གདུག་རྩུབ་གློག་ཞགས་འཁྱུག་པའི་མེ་དོང་དུ།།

དཔྱངས་པའི་བྷོ་ཊའི་བུ་རྣམས་སྐྱོབ་པའི་སླད།།

ཁུ་ཚུར་མཁའ་ལ་བསྒྲེངས་པའི་སྙིང་སྟོབས་ཀྱིས།།

ས་ཆེན་གཉིད་ལས་དཀྲོགས་པའི་རྗེས་དྲན་རྨད།།

རྒྱ་ཆེན་ཚོགས་གཉིས་ཆུ་གཏེར་རབ་རྒྱས་ཤིང༌།།

ཟུང་འཇུག་ཐབས་ཤེས་ནོར་གྱི་བཅུད་རྫོགས་པ།།

མགོན་གང་འཕྲིན་ལས་གདུགས་དཀར་ཡུག་གཅིག་གིས།།

བཅིངས་པས་ཆོས་འབྱོར་རང་དབང་དགའ་སྟོན་འཕེལ།།

དཔག་ཡས་ཡོན་ཏན་གསེར་གྱི་ལྷུན་པོ་ལ།།

འགྱིང་བའི་ལེགས་བཤད་གདོང་ལྔའི་དབང་པོ་གང༌།།

ཡང་དག་དོན་གྱི་མཆེ་སྡེར་བགྲད་པའི་མོད།།

ངན་བྱེད་ཝ་སྐྱེས་བྱིན་པ་འདར་ལ་ལྟོས།།

44 གསུང་འཕྲིན་ཆ་ཚང༌། གླེགས་བམ་བཅུ་པའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་བཀོད་ཡོད།

45 བཀའ་སློབ་ཆ་ཚང་‘སྤྱི་འཐུས་དང་བཀའ་ཤག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ།’ པོད་དང་པོ། ཤོག་ངོས་ ༤༤ ནས་ ༥༡ བར་གསལ་བས་དེར་གཟིགས་དགོས། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་པ། ༢༠༠༡

ས་བཅད་གསུམ་པ།

ཀ་སྦུག་བོད་མིའི་ཤེས་རིག་སློབ་གྲྭར་སྦུག་དམ་བཀའ་ཡིག་སྩལ་བ་དང་བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ཟུར་འཛུགས། སུད་སིར་གཞིས་ཆགས་གསར་འཛུགས་ཡོང་བར་འབད་བརྩོན་གནང་བ།

༡༽ ཀ་སྦུག་བོད་མིའི་ཤེས་རིག་ཡན་ལག་སློབ་གྲྭ་དང་པོའི་དབུ་འབྱེད་མཛད་སྒོའི་ཐོག་སྦུག་དམ་བཀའ་ཡིག་སྩལ་བ།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་ཀ་སྦུག་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་ཤེས་རིག་ཡན་ལག་སློབ་གྲྭ་དང་པོའི་དབུ་འབྱེད་མཛད་སྒོའི་སྐབས་གདན་ཞུས་སྐུ་མགྲོན་རྒྱ་གར་དཔོན་རིགས་ཆེ་ཁག་དང༌། རིས་མེད་བླ་སྤྲུལ་སོགས་གདན་འཛོམས་པའི་དབུས་སུ་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་ལས་ཚན་ཐུབ་བསྟན་ཉིན་བྱེད་ནས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་སྐུ་པར་མཐོང་གྲོལ་རིན་པོ་ཆེ་གདན་ཞུས་ཀྱིས་སློབ་གྲྭའི་དབུ་འཛིན་ཕོགས་དཔོན་ཕ་ལྷ་སྲས་ཀྱི་གཙོས་དགེ་སློབ་ཡོངས་རྫོགས་ནས་སྤྱན་རྒྱ་སྤོས་སྣེས་སྔུན་བསུས་ཏེ་བཞུགས་ཁྲིར་ཞབས་སོར་འཁོད་འཕྲལ་མཇལ་དར་ཕུལ་རྗེས་གསོལ་ཇ་དང་བཞེས་འབྲས་ཕེབས། སྐུ་ཚབ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་སྩལ་བའི་སྦུག་དམ་བཀའ་ཡིག་རིན་པོ་ཆེ་སློབ་གྲྭའི་འགོ་འཛིན་ལ་གནང་སྟེ་སྒྲོག་སྦྱངས་གནང་འབྲས་སུ།

“བོད་མི་བཙན་བྱོལ་ཤེས་རིག་སློབ་གྲྭའི་ཡན་ལག་དང་པོའི་དགེ་སློབ་ཐུན་མོང་ལ། ཆེད་དོན། སྔ་ལོ་ཁྱོད་ཚོ་དགའ་འདུས་དང་བླངས་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཚུགས་ནས་བཟུང་སློབ་སྦྱོང་ཡར་རྒྱས་གང་ཡག་བྱུང་འདུག་པའི་ཐོག ཉེ་སྔོན་སློབ་གྲྭའི་འགོ་འཛིན་ཕོགས་དཔོན་ཕ་ལྷ་སྲས་དང༌། སློབ་ཕྲུག་སྤྱི་འཐུས་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་ཆེད་འབྱོར་གནས་ལུགས་ཞུས་སྐོར་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་གོ་བསྡུར་བྱེད་བཅུག་སྟེ་དེ་གའི་སློབ་གྲྭའི་ཚོགས་ཁང་གསར་དུ་གོ་སྒྲིག་དང༌། འཛིན་ཆས་གསར་བཟོ། དགེ་རྒན་གྱི་གླ་ཕོགས། ཡིག་ཆས་འགྲོ་སོང་སོགས་ལ་འདི་ནས་ལྟ་སྐྱོང་གང་ཐུབ་བྱེད་འོས་དང་འབྲེལ་ཕྱིན་ཆད་སློབ་གྲྭ་འདི་དག་སྲ་བརྟན་སྒྲིག་འཛུགས་དང་ལྡན་པ་དགོས་རྒྱུར་སོང༌།

ད་ལམ་སློབ་གྲྭའི་འགོ་འཛིན་དང་དགེ་རྒན་ཐུན་མོང་གོ་བསྡུར་གྱིས་སྒྲིག་འཛུགས་བྱ་ཕྱོགས་དང༌། སློབ་སྦྱོང་གི་སྡེ་ཚན་འཆར་གཞི་ཡིག་ཁག་ཕུལ་འབྱོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་ཐོག ད་ལམ་སྒོ་འབྱེད་རྟེན་འབྲེལ་བྱེད་པོར་འདི་གའི་ངོ་ཚབ་ཤེས་རིག་ཁང་གིས་འགོ་ཁྲིད་ཐུབ་བསྟན་ཉིན་བྱེད་ཆེད་བརྫངས་གདོང་ངོས་ཀྱི་འདྲ་པར་དང༌། འཕྲལ་ཡུན་སློབ་གྲྭའི་མཐུན་རྐྱེན་དུ་ད་ལམ་བསྐྱར་དུ་ཧིན་སྒོར་ཉིས་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ཐམ་པ (༢༥༠༠༠) དམིགས་བསལ་གསོལ་རས་དང་འབྲེལ་ཞིབ་མངགས་སོང་བ་བཞིན་དགེ་སློབ་ཚང་མས་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དང༌། རང་རིགས་མི་དམངས་བཅས་པར་ཤ་ཞེན་འདོར་མེད་ལྷག་བསམ་སྙིང་ཁོང་རུས་པའི་གཏིང་དུ་བཅངས་ནས་གཙོ་བོར་རང་རིགས་ཀྱི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང༌། སྐད་ཡིག་སོགས་ཉམས་མེད་གོང་སྐྱོང་ངོས། དེང་དུས་ཀྱི་སྲིད་འབྱོར། རིག་གསར་དར་བར་བྱེད་པའི་ཚུལ་ལ་མཁོ་བའི་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་སྒོ་སྒོ་གསུམ་ངལ་བ་ཁྱད་བསད་སྦྱང་བརྩོན་ལྷོད་མེད་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་བཞིན་དགོས་པ་བཅས་དེ་དོན་ཡིད་འདོམས་གྱིས། པན་འཇབ་དྷ་རམ་ས་ལ་ནས་ྋཏཱ་ལའི་བླ་མས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༥ ཉིན།”46 ཞེས་སྩལ།

༢༽ བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ཟུར་འཛུགས་དང་སུད་སིར་གཞིས་ཆགས་གསར་འཛུགས་ཡོང་བར་འབད་བརྩོན་གནང་བ།

སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་རྒྱ་གར་ནང་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་འབྱོར་གྲུབ་བསྟུན། བོད་མིའི་རྩ་དོན་འཐབ་རྩོད་དང་གཞིས་སྒར་གསར་སྐྲུན་སོགས་གལ་ཆེའི་ཕྱག་ལས་བསྐྱངས་མུས་ཁྲོད། སྐྱབས་བཅོལ་བོད་མི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཆོས་ལུགས་དང་སྐད་ཡིག་རིག་གནས་བཅས་རྒྱུན་འཇགས་དང༌། དེང་རབས་ཕྱིའི་སྐད་ཡིག་སོགས་སློབ་སྦྱོང་ཚད་ཐུབ་ཡོང་སླད། རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་གྲྭ་གཞན་དང་མཉམ་བསྲེས་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར་བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ངེས་པར་ཟུར་འཛུགས་དགོས་གལ་དང༌། དེའི་འགྲོ་གྲོན་སོགས་རྒྱ་གར་གཞུང་རང་ནས་འགན་ལེན་གཙང་ཐུབ་བྱུང་ན་ཕུགས་འཕེར་རྒྱུན་གནས་ཀྱི་དགེ་མཚན་ཆེ་བར་གཟིགས་ཏེ། ༡༩༦༡ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རང་གཞུང་ཤེས་རིག་བཀའ་བློན་ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་ལྷན་ཁྲིད་བསྐྱངས་ཐོག་ལྡི་ལིར་ཞབས་སོར་ཆེད་འཁོད་ཀྱིས་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་མཇལ་འཕྲད་གནང༌།

སྐབས་དེར་བོད་དོན་སྐོར་བཀའ་མོལ་གླེང་སློང་ཅུང་ཟད་གནང་གྲུབ་རྗེས། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”ད་རེས་དོ་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཕྲུ་གུ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་སྐོར་ཕྱི་རྒྱལ་གཞན་ལ་རེ་བཅོལ་མ་དགོས་པར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་འགན་ཁུར་གཙང་ལེན་གྱི་རོགས་རམ་དང༌། དེ་ཡང་བོད་མིའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་སྲུང་སྐྱོབ་གལ་ཆེའི་དོན་དུ་མི་རིགས་གཞན་དག་དང་མཉམ་འདྲེས་མ་ཡིན་པར་བོད་མི་ཁེ་གཙང་འདུས་སྡོད་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཁག་འཕྲལ་དུ་ཆེད་འཛུགས་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་སོགས་ཐུགས་རེ་གནང་བར།

སྲིད་བློན་མཆོག་ནས་ཞལ་བཞེས་གཙང་མ་གནང་ཐོག་”དེ་སྐོར་འབྲེལ་ཡོད་ཤེས་རིག་བློན་ཆེན་ཌོག་ཀྲར་ཀེ་ཨེལ་ཤྲི་མཱ་ལི་ (Dr.K.L.Shrimali) ནས་འགན་ལེན་དགོས་རྒྱུ་བཀའ་མངགས་གནང་རྒྱུ། ཁོང་དང་བཀའ་བསྡུར་གནང་ན་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་གི་རེད།” ཅེས་ཞུས་གནང་མཛད།

དེ་ནས་དགོང་དྲོར་ཤེས་རིག་བློན་ཆེན་ཌོག་ཀྲར་ཀེ་ཨེལ་ཤྲི་མཱ་ལི་ (Dr.K.L.Shrimali) མཇལ་འཕྲད་གནང་སྟེ་བོད་མིའི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་སྐོར་གསུང་མོལ་གནང་བར། ཤེས་རིག་བློན་ཆེན་ནས་ཡིག་སྣོད་ཅིག་གི་ནང་ཡི་གེ་ཤོག་ལྷེ་གཅིག་ཡོད་པ་ཞིག་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་སྤྱན་འབུལ་གནང་སྟེ་”འདི་ནི་སྲིད་བློན་མཆོག་གི་བསྙེལ་ཐོ་རེད།

དེ་དོན་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་བཞེད་ལྟར་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཕྲུ་གུ་རྣམས་ལ་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་སྐོར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་འགན་ཁུར་ཁས་ལེན་ཞུས་པ་ལྟར། ལག་ལེན་བསྟར་ཆེད་དམིགས་བསལ་འཛིན་སྐྱོང་ཚོགས་པ་47ཞིག་གསར་འཛུགས་དགོས་པ་དང༌། དེའི་ནང་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་ཅིག་བསྐོ་གཞག་ཆེད་གཏོང་གནང་ན་དེ་དང་གོ་བསྡུར་ཐོག་ཕྱག་ལས་གྲ་སྒྲིག་ལེགས་འགྲིགས་ཡོང་རྒྱུ་”48སོགས་ཞུས་གནང་མཛད།

དེ་ལ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། “ངོས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་བཀའ་བློན་ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་དང༌། ལས་རོགས་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་ཤེས་པ་མི་གཅིག་བསྐོ་གཞག་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་བཀའ་གནང༌།

དེ་ལྟར་ལྡི་ལི་ནས་མཛད་དོན་ཁག་གྲུབ་རྗེས་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་རླུང་འཕྲིན་ཁང་གི་དབྱིན་སྐད་གསར་འགོད་པས། “ྋགོང་ས་མཆོག་ད་ལམ་ལྡི་ལི་གསར་པར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་དོན་ཇི་ཡིན་ནམ། སྲིད་བློན་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་བཀའ་མོལ་ཇི་འདྲ་མཛད་ཡོད་དམ། བོད་ཕྲུག་སློབ་སྦྱོང་གི་སྐོར་ལ་འཆར་གཞི་ཇི་འདྲ་ཡོད་དམ། བོད་མི་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་སྐོར་འཆར་གཞི་ཇི་འདྲ་ཡོད་དམ།” ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། “ད་ལམ་ལྡི་ལིར་ཡོང་དོན་ནི། རྒྱ་གར་གྱི་གཙོ་འཛིན་རྣམ་པ་མ་མཇལ་བར་དུས་ཡུན་གང་འཚམས་སོང་སྟབས་མཇལ་འཕྲད་ཞུ་རྒྱུའི་ཆེད་དང༌། སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུར་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་དང་སློབ་སྦྱོང་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྒྱུའི་དོན་དུ་ཡིན། ལྡི་ལིར་སྡོད་ཡུན་རིང་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་གང་ཅིའི་སྣེ་ལེན་ཐུགས་ཁུར་གཟབ་བཞེས་ཐོག སྲིད་བློན་མཆོག་ནས་ཀྱང་སློབ་སྟོན་བཟང་པོ་དང༌། བོད་མིའི་སྐོར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་ཆེན་པོ་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་བཟང་པོ་གནང་བྱུང་བར་ངས་དགའ་པོའི་ངང་ནས་རྒྱ་གར་གཞུང་དང་སྲིད་བློན་མཆོག་ལ་སྙིང་ནས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་སློབ་སྦྱོང་ལེགས་པར་བྱེད་ཐུབ་ཐབས་སྐོར་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་དང༌། རྒྱ་གར་ཤེས་རིག་བློན་ཆེན་ཤྲི་མ་ལི་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་བཀའ་མོལ་ཞུས་དོན། བོད་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་སྐོར་རྒྱ་གར་ཤེས་རིག་བློན་ཆེན་དང༌། ཕྱི་འབྲེལ་དྲུང་ཆེ་གཞོན་པ་སྐུ་ཞབས་ཀེའི་ཨེའི་མེ་ཐ་ (K.A.Mehta) ཤེས་རིག་སྐོར་སློབ་སྟོན་གནང་མཁན་སྐུ་ཞབས་ར་ཅ་རོ་ཡེ་སེ། ཕྲན་གྱི་ངོ་ཚབ་ཛ་སག་ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་དང༌། བོད་རིགས་རྒྱ་གར་ནང་སྔོན་བཞུགས་དོན་གྲུབ་ལྷ་དབང་བཅས་མི་ལྔ་ཡོད་པའི་ཚོགས་པ་ཞིག་བཙུགས་ཏེ་ཚོགས་པ་དེ་ནས་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཐབས་སྐོར་འཆར་འགོད་བྱེད་ཀྱི་རེད། བོད་ཕྲུག་རྣམས་ནས་རང་རིགས་ཀྱི་ཆོས་དང་ཤེས་རིག་བཟང་པོ་རྣམས་ཉམས་མེད་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་པའི་ཐོག དེང་དུས་ཀྱི་རིག་གསར་ཤེས་ཡོན་སྐོར་དང་སློབ་སྦྱོང་ལེགས་པར་ཐུབ་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད།

ད་ཕན་རྒྱ་གར་ནང་བོད་མི་བཞི་སྟོང་ལྷག་ཙམ་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་འཆར་གཞི་བཀོད་ཟིན་པ་ཕུད། དེ་བྱིངས་བོད་མི་རྣམས་ས་གནས་བསིལ་སར་གཞིས་ཆགས་རིམ་བཞིན་ཐུབ་པ་དང༌། གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ས་གནས་སོ་སོར་ཡོད་པའི་བོད་མི་རྣམས་ནས་རང་རང་གི་འཚོ་ཐབས་རྟག་ཏུ་གཞན་བརྟེན་མ་དགོས་པར་རང་འཚོ་ལེགས་པར་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་ལན་སྩལ།

ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༨ ཉིན་ཌོག་ཀྲར་ཨོ་ཌོ་ཨེམ་ཝེན་གྷར་ (Dr.Otto.M. Wenger) ནས་སུད་ཛར་ལན་ཊའི་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་ཚོགས་པའི་དོན་བྱེད་ལྕམ་མི་སི་རན་ཧ་ཀྲ་ (Miss Rheinhardt) ཟེར་བ་དེ་གསར་འགྱུར་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། དེའི་གསར་ཤོག་ཁག་ནང་བོད་མི་བྲོས་བྱོལ་བའི་སྐོར་གནས་ཚུལ་སྐབས་འགར་བཏང་མུས་ཡིན་ཞིང༌། ཁོ་མོས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་བདེན་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་དགོངས་འཆར་ཞིག་གསོལ་རས་གནང་སྐྱོང་ཡོད་པ་ཞུས་ཚུལ་དང༌། སླད་ཕྱིན་སིད་ཛར་ལན་ཊ་ཁུལ་གནས་པའི་བོད་མི་བྲོས་བྱོལ་བའི་སྐོར་འཆར་གཞི་རྣམས་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་ཚུལ་གྱི་ཞུ་འཕྲིན་ཕུལ་བར། བདེན་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཅེས་པའི་ཕྱག་རྩོམ་སྩལ་བ་གཤམ་གསལ།

བདེན་པའི་འགྲེལ་བཤད། བདེན་པ་ཞེས་པ་འདི་ནི་གནད་དོན་ཟབ་ཅིང༌། རྒྱ་ཆེ་བས་འགྲེལ་བཤད་མང་དུ་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང༌། ད་ལམ་འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲགས་ཚོད་དང་བསྟུན་ནས་སྤྱིར་བཏང་བདེན་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་གོ་དོན་རགས་ཙམ་བརྗོད་ན། བདེན་པ་ནི་མི་བསླུ་བའམ། བརྫུན་པའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ཞིག་ལ་ཟེར་ཞིང༌། གནས་ལུགས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་གང་ཟག་རང་རང་གིས་མཐོང་བའམ། ཐོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟར་དོན་སྟེང་དུ་མི་གནས་པ་གནས་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ཏུ་ཡོད་ན། རང་གི་མཐོང་ཐོས་ཙམ་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱ་མི་རུང་ཞིང༌། བྱས་ཀྱང་གློ་བུར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཉིད་ལས་མ་འདས་པས་ན་བརྫུན་པའམ། བསླུ་བ། བདེན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ལས་ལྟོས་ཏེ་རང་གི་མཐོང་ཐོས་ལྟར་དོན་ལ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་གནས་ཏེ་ཇི་ཙམ་དཔྱད་ཀྱང་དེ་ལ་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་ཞིང༌། ཡིད་ཆེས་བྱ་རུང་བའི་གནས་ཚུལ་གསལ་པོ་ངོ་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་བདེན་པ་ཞེས་བྱ། མདོར་ན་གནས་ཚུལ་དང་སྣང་ཚུལ་མི་མཐུན་པའི་དོན་བརྫུན་པ་དང༌། དེ་གཉིས་མཐུན་པ་རྣམས་ལ་བདེན་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན།

དཔེར་ན། རྒུན་འབྲུམ་དང༌། བུར་ཤིང་ལ་སོགས་པ་རོ་མངར་བའི་ས་བོན་བཏབ་ན་འབྲས་བུ་ཡང་རོ་མངར་བ་ཁོ་ན་འབྱུང་ལ། པི་པི་ལིང་དང༌། ཏིག་ཏ་ལ་སོགས་པ་རོ་ཚ་ཞིང༌། ཁ་བའི་ས་བོན་བཏབ་ན་འབྲས་བུ་ཡང་ཚ་ཞིང༌། ཁ་བ་ཁོ་ན་ལས་མངར་བ་གཏན་ནས་མི་འབྱུང༌། དེ་བཞིན་རྒྱུ་དགེ་བ་བྱས་པ་ལས་འབྲས་བུ་བདེ་བ་འབྱུང་བ་མ་གཏོགས་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་མི་སྲིད།

དེས་ན་གང་དག་བརྫུན་པ་ལ་ཡིད་རྟོན་ཅིང་འཇུག་པ་དེ་དག་ནི་ནམ་ཕུགས་ངེས་པར་བསླུ་བར་འགྱུར་ལ། བདེན་པ་ལ་བརྟེན་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ནི་མི་བསླུ་བ་མེད་པར་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་ངེས་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ།། ཞེས་སྩལ།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༤ ཉིན་ཌོག་ཀྲར་ཨོ་ཌོ་ཨེམ་ཝེན་གྷར་ (Dr.Otto.M.Wenger) ནས་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ལ་གཞིས་ཆགས་ཚུགས་ཐབས་ཀྱི་རོགས་རམ་བྱེད་འདོད་ཆེ་ཞིང༌། དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་བྱས་ན་ཕན་ཐོགས་ཆེ་མིན་ཐད་ཚན་པ་ཆེ་ཁག་གཉིས་སུ་བསྡུས་ཏེ་གནས་འཕྲིན་འབྱོར་བའི་ནང་དོན་དུ། སྐུ་ཞབས་ཞྭ་སྒབ་པ་དང་གྲོས་བསྡུར་རིམ་བསྟུད་ཞུས་ལུགས་དང༌། སུད་སིའི་ཚོགས་པ་ནས་གལ་ཆེར་ཆ་འཇོག་ཞུ་ཡུལ་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་བཀའ་སློབ་དེ་རང་གཙོ་བོ་ཡིན་ལུགས་འཁོད་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཆེ་རྟ་ར་བ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཉིད་བརྒྱུད་བཀའ་ལན་སྩལ་བ།

ྋ ཌོག་ཀྲར་ཨོ་ཌོ་ཨེམ་ཝེན་གྷར་མཆོག་ལ།

ཁྱེད་ནས་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༨ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཕུལ་བའི་ཞུ་ཡིག་ལ་ཕྲན་ནས་བཀའ་ལན་འབུལ་དགོས་བཀའ་མངགས་གནང་བྱུང༌།

ཁྱེད་ཚོའི་ཚོགས་པ་ནས་སུད་ཛར་ལན་ཊའི་ནང་བོད་མི་ལེན་རྒྱུ་དང༌། དགོན་པ་རྒྱག་རྒྱུའི་རོགས་རམ་བྱེད་སྟངས་ཇི་ལེགས་སྐོར་ཉེ་འཆར་ྋགོང་ས་མཆོག་དང་སྐུ་ཉིད་ལྡི་ལི་གསར་པར་བཀའ་མོལ་གང་འཚམས་བྱུང་ཡོད་པ་དང༌། ཁ་སྔོན་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཌོག་ཀྲར་ཤཱ་རྩེ་ལ་བཀའ་ལན་ཞིབ་གསལ་གནང་ཡོད་པ་བཅས་ནས་མཁྱེན་རྟོགས་གསལ་པོ་ཡོད་རྒྱུ་ཡང༌། ད་ལམ་ཁྱེད་ནས་དྲི་བ་ཞུས་གནང་ཁོངས་བཀའ་ལན་འབུལ་འོས་རེ་ཟུང་གཤམ་གསལ།

དྲི་བ་དང་པོའི་ཁོངས་ཀ་དང་ཁ་གཉིས་ཀྱི་ལན། དོན་གནད་འདི་གཉིས་ཀ་དགོས་གལ་ཆེ་མཉམ་ཡིན་ཡང༌། ལག་ལེན་ཇི་ལྟར་བྱེད་སྟངས་ནི་ཁྱེད་ཚོའི་དགོངས་འཆར་དང༌། ཡུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་བསྟུན་ཏེ་ཐག་གཅོད་བྱེད་འཐུས།

དྲི་བ་གཉིས་པའི་ཁོངས་དང་པོའི་ལན། གལ་སྲིད་བོད་མི་ཁྱིམ་ཚང་བཅུ་ནས་སུམ་ཅུ་བར་ལག་ཤེས་སྣ་ཚོགས་སློབ་སྦྱོང་དུ་སུད་ཛར་ལན་ཊ་རུ་ལེན་ཐུབ་ན། ཁོང་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་ཆོས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་བྱེད་མཁན་བླ་མ་འགའ་ཤས་མ་བྱུང་ཐབས་མེད་རང་མ་ཡིན་ཀྱང༌། བླ་མ་རེ་གཉིས་ཡོད་ན་བོད་མི་ཚོའི་བློ་བག་འཕེལ་ཏེ་སེམས་ལ་ཕན་ཁྱད་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་རེད།

གཉིས་པའི་ལན། གལ་ཏེ་དངུལ་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ནས་དགོན་པ་ཞིག་རྒྱག་མ་ཐུབ་ན། བླ་མ་དེ་ཚོ་བོད་མི་ཚོ་ཁག་ཡོད་ས་ཞིག་ཏུ་མཉམ་དུ་མ་བཞག་མཐུ་མེད་ཀྱང༌། ལྷ་ཁང་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ངེས་པར་ཡོད་དགོས།

གསུམ་པའི་ལན། བོད་མི་ཁྱིམ་ཚང་ཡོད་སའི་ས་ཁུལ་རེར་བླ་མ་རེ་འཇོག་མ་དགོས། བོད་མི་སྤྱིར་བླ་མ་ཚོ་ཁག་གཅིག་པུ་དེས་ལྟ་རྟོག་བྱས་ན་འགྲིགས།

བཞི་པའི་ལན། དགོན་པའི་ཉེ་སྐོར་དུ་གཞིས་ཆགས་ཡོད་མེད་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པས་ས་གནས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་བསྟུན་ནས་ཐག་བཅད་ན་འགྲིགས་པ་དང༌། ཧ་ཅང་ཁད་ཆུད་མིན་པ་ཞིག་བྱུང་ན་ལེགས་གནས།

ལྔ་པའི་ལན། དགོན་པ་ཞིག་ཟུར་དུ་བྱུང་ན་གྲྭ་པ་བརྒྱད་བྱུང་ན་ཡག་ཤོས་ཀྱང༌། དམའ་མཐར་དགེ་སློང་ལྔ་ལས་མི་ཉུང་བ་དགོས། དགོན་པ་མེད་པར་བོད་མི་གཞན་དང་མཉམ་དུ་བསྡད་ན་གྲྭ་གྲངས་མང་ཉུང་ལ་ཁྱད་པར་མེད། འཚམས་འདྲི་བཅས། སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཡིག་མཁན་ཆུང་རྟ་ར་བ་ནས་ ༡༩༦༡ ཕྱི་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༤ ལ། ཞེས་སྩལ།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ཌོག་ཀྲར་ཨོ་ཌོ་ཨེམ་ཝེན་གྷར་ནས་གོང་འཁོད་བདེན་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཅེས་པའི་ཕྱག་རྩོམ་སྩལ་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུས་དང༌། སུད་སིར་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་འཛུགས་ཐབས་སྐོར་གྱི་གནས་འཕྲིན་ཕུལ་བ།

ྋ གོང་ས་མཆོག་ལ།

ཁ་སྔོན་གནང་བའི་བདེན་པའི་འགྲེལ་བཤད་དེར་སུད་སི་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་ཚོགས་པ་དང༌། ཚོགས་པ་དེའི་གསར་ཤོག་ཀློག་མཁན་ཚོས་དགའ་པོ་བྱས་ཏེ་དབྱིན་ཡིག་དང༌། འཇར་མན་ཡི་གེར་གསར་ཤོག་ཐོག་བཀོད་ཡོད་པ་རེད། འགྲེལ་བཤད་དེ་འདྲ་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

དགའ་པོའི་ངང་ཞུ་རྒྱུར། བདུན་ཕྲག་འགའ་ཤས་ནང་སུད་སིའི་ནང་བོད་མི་ཁྱིམ་ཚང་ཆགས་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་དེར་ཡར་རྒྱས་ཕྲན་བུ་ཕྱིན་སོང༌། ང་ཚོས་ད་ལྟའི་འཆར་གཞི་བོད་མི་ ༢༥ ཙམ་ཞིག་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོས་གླས་པའི་གནམ་གྲུ་ཞིག་ཀ་ཐ་མན་གྲུ་ནས་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་རྒྱུའི་ཐོག་ལེན་རྩིས་ཡོད།

བུ་ཕྲུག་རེ་གཉིས་རེ་ཡོད་པའི་ཁྱིམ་ཚང་དྲུག་དང་མི་ཧྲིང་གཉིས་གསུམ་ཙམ་བཅས་འདེམས་སྒྲུག་བྱས་སྐོར་ཀྲུ་ནེ་ཧ་གན་ལ་ཡི་གེ་བཏང་བ་ཡིན། ཁྱིམ་ཚང་དེ་ཚོའི་ཁྱོ་ག་དང༌། མི་ཧྲེང་རྣམས་སུད་སི་རོ་ཐན་ཐུམ་ (Rothenturm) ས་གནས་སུ་ཤིང་གི་བཟོ་ལས་དང༌། སོ་ནམ་གྱི་ལས་ཀ་བྱེད་ཐུབ་རྒྱུ། ཁོང་ཚོ་ཚང་མ་ཁང་པ་གཅིག་ཏུ་མཉམ་སྡོད་ཐུབ་རྒྱུ་དང༌། ཁང་པ་དེ་འདྲ་ཞིག་ང་ཚོས་གླ་སྒྲིག་ཟིན་པ་ཡིན། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་གྲྭ་པ་རེ་ཟུང་མཉམ་དུ་འཁྲིད་ཐུབ་རྒྱུར། ཁོང་ཚོས་བོད་མི་ཚོར་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་བདག་སྤྲོད་སློབ་སྟོན་བྱེད་རྒྱུ། ང་ཚོའི་བསམ་པར་སུད་སིའི་ནང་བོད་མི་གཞི་རྒྱ་ཆེ་རུ་ཕྱིན་ན་དགོན་པ་ཆགས་རྒྱུར་གྲྭ་པ་དེ་གཉིས་ནི་དགོན་པའི་ས་བོན་ལྟ་བུ་ཡིན། ང་ཚོའི་ལས་དོན་ལེགས་འགྲུབ་ཆེད། ཡུ་རོབ་ས་ཁུལ་གསར་པར་དཀའ་ངལ་སྣེ་མང་འཕྲད་རྒྱུར་བཟོད་བསྲན་ཐུབ་པའི་གྲྭ་པ་འདེམས་སྒྲུག་ཡོང་བ་ཞེས་སྐྱབས་འཇུག་ཞུ་གི་ཡོད། ཌོག་ཀྲར་ཤཱ་རྩེ་ (Dr. Schatz) ནས་ཀ་ཐ་མན་གྲུ་ཧ་གན་ (Dr. Toni Hagen) ལ་ཕྱག་བྲིས་གནང་སོང་ཞིང༌། ཧ་གན་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཞུ་ཡིག་འབུལ་གནང་ཡོད་ཤག

འདི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བཀའ་གསལ་གནང་ན་དགའ་པོ་ཡོང་རྒྱུ། གྲྭ་པ་རེ་ཟུང་གིས་དབྱིན་སྐད་ཕྲན་བུ་མཁྱེན་ན་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ། སུད་སིའི་རྒྱ་གྲམ་དམར་པོའི་ཚོགས་པས་རོགས་བྱེད་བུད་མེད་གཅིག་ང་ཚོས་འཛུགས་རྒྱུར་ཁོང་ནས་སུད་སིའི་ཡུལ་སྐད་ཐོག་དབྱིན་ཇི་ཡང་ཤེས་ཀྱི་རེད།

སུད་སིའི་ནང་ད་དུང་བོད་མི་མང་པོ་ཁྱིམ་ཚང་འཐོབ་པའི་རེ་བ་ཡོད། དེ་འདྲའི་དུས་སྐབས་བྱུང་ན་ཌོག་ཀྲར་ཤཱ་རྩེ་ (Dr. Schatz) དང༌། གུས་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཞུ་ཡིག་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན། གུས་ཞབས་བཅས། ཌོག་ཀྲར་ཝེན་གྷར་ (Dr. Wenger) ནས་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༥ ལ་ཕུལ།

ཞི་བསིལ་འོད་དཀར་སྣང་བའི་མཛོད་འཛིན་བཅུ་དྲུག་ཆ་ཤས་རྫོགས་པ་མོ།། གོང་བུར་ཆགས་པ་གངས་རིའི་ལང་ཚོ་དྲེགས་ལྡན་གྲགས་པའི་རྔ་ཡབ་ཀྱིས།། བསུ་བའི་ཤར་ཕྱོགས་རིག་པའི་ཁྱུ་མཆོག་མཚུངས་མེད་སྨྲ་བའི་ལང་ཚོ་སྡེའི།། ཞུམ་མེད་ཐུགས་སྟོབས་དམ་བཅའི་རོལ་མོ་ས་གསུམ་རྣ་བའི་དཔྱིད་དུ་འཇོ།།

རྡུལ་བྲལ་ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་ནི་ཉི་ཟླ་ནོར་བུའི་རྒྱན་ཕྲེང་བཞིན།། གཏན་བདེའི་དགེ་མཚན་དཔལ་གྱི་ཕྱྭ་གཡང་འགུག་པའི་རོལ་བ་ལྷུར་བླངས་ཏེ།། གངས་ལྡན་ལྔ་ཟུང་རིག་པའི་སྐྱེད་ཚལ་སྐྲུན་པའི་བྱུང་བ་ཟླ་མེད་པ།། ས་ཆེན་ཆེ་རྒུའི་མཆུ་འདབ་ལས་ནི་ཕྱོགས་ཀྱི་བུ་མོའི་རྣ་བར་ལྷུང༌།།

འཕགས་ཡུལ་འཛིན་མའི་ལྟོ་བར་མ་ཤོང་བའི།།

གྲགས་སྙན་གཡུ་འབྲུག་གླལ་བའི་ང་རོ་ཅན།།

ནེ་ཧ་རུ་སོགས་གཞུང་འཛིན་ཆེ་རྒུས་ཀྱང༌།།

གང་གི་ཟབ་གསུང་རལ་བའི་རྩེ་ལ་བླངས།།

བསིལ་ལྡན་རིག་པའི་ཆུ་ཀླུང་བྱེ་བ་བརྒྱ།།

ཀུན་བཟོད་ཀུན་དགའི་སྙིང་པོར་བསྐྱིལ་བ་ལ།།

མཁས་དབང་ཤྲི་མཱ་ལེ་དང་བཅས་པས།།

ཁུར་བླངས་དམ་བཅའི་རི་མོ་འདི་ན་གསལ།།

ད་དུང་གཞན་དོན་འོ་མས་འཚོ་བ་སུད་སིའི་གཞུང་དང་རོགས་ཚོགས་ཀྱིས།། མགོན་གང་ཟབ་རྒྱས་གསུང་གི་བདུད་རྩི་འདབ་བརྒྱད་སྙིང་གའི་དཀྱིལ་དབུས་སུ།། བླངས་པའི་ཕུན་ཚོགས་ཉིན་བྱེད་སྣང་བས་སྐྱབས་མེད་གངས་རིའི་བུ་ཕྲུག་དག། འཚོ་གནས་ཤེས་ཡོན་ཟུང་གི་ལོངས་སྤྱོད་ཟད་མེད་སྦྱིན་པ་འདི་ཀོ་མཚར།།

46 ༡༩༦༡ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༣༡ ཉིན་གྱི་‘རང་དབང་གསར་ཤོག’ནང་གསལ།

47 ཚོགས་པ་འདི་བཞིན་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཕྲུ་གུ་ཚོའི་སློབ་སྦྱོང་ལྟ་རྟོག་ཆེད་གསར་འཛུགས་གནང་རྒྱུ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་གཞི་རྩ་བ་ཞིག་ཡིན། ལྷན་ཚོགས་འདིས་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་དངོས་ཡོད་དགོས་མཁོ་དང་དཀའ་ངལ་ལ་གཞིགས་ཏེ། ཉིན་སློབ་དང་གཏན་སློབ་བཅས་གསར་འཛུགས་ཀྱིས་སློབ་གྲྭའི་མཐུན་རྐྱེན་དང༌། འཛིན་སྐྱོང་ཡོངས་ རྫོགས་རྒྱ་གར་དབུས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་ཐུགས་འགན་གཙང་བཞེས་གནང་བ་ཞིག་རེད། དེར་བརྟེན། རྒྱ་གར་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཕྱོགས་ནས་ཌོག་ཀྲར་སྟི་ཀེ་རམ་ཞུ་བ་ལས་བྱེད་ནུས་ཅན་རྒན་གྲས་ཤིག་བསྐོ་འཛུགས་ཀྱིས་ལས་ཁུངས་ཚུགས་ཡུལ་རྒྱ་གར་ཤེས་རིག་ལས་ཁང་ཁོངས་ནས་ཁང་མིག་གཅིག་གནང་སྟེ། རྒྱ་གར་དབུས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་བོད་མིའི་ཤེས་ཡོན་སོགས་སློབ་སྦྱོང་འཛིན་སྐྱོང་ཚོགས་པ་ཞིག་འཛུགས་རྒྱུའི་ཚོགས་མིའི་ཡོང་ཁུངས་དང་མི་གྲངས། སྒྲིག་གཞི། སློབ་གྲྭ་ཁག་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་སྟངས་དང༌། དབང་ཚད། དཔལ་འབྱོར། ལས་བྱེད་པའི་ཕོགས་དང༌། དགེ་ཆེ། སློབ་སྤྱི་སོགས་ཀྱི་ལས་འགན་གྱི་འཆར་གཞི་ཁག་བཟོས་ཏེ་རྒྱ་གར་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ལ་འབུལ་གནང་གིས་དེ་ནས་ཁྲིམས་ཀྱི་བློན་ཆེན་ལས་ཁུངས་བརྒྱུད་ལྡི་ལི་ཁྲིམས་ཁང་ཆེན་མོར་དེབ་སྐྱེལ་གནང༌། འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཁོངས་རྒྱ་གར་དབུས་ཤེས་རིག་བློན་ཆེན་གྱི་ཚོགས་གཙོ་དང༌། དེ་འོག་རྒྱ་གར་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཟུང་འབྲེལ་དྲུང་ཆེ་གཅིག རྒྱ་གར་དབུས་དངུལ་རྩིས་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཟུང་འབྲེལ་དྲུང་ཆེ་གཅིག ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་གི་བཀའ་བློན་རིམ་བྱོན། དེའི་རྒྱབ་རོགས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཅན་གྱི་བོད་མི་གཅིག་བཅས་དང༌། ལྷན་ཚོགས་དེའི་འཛིན་སྐྱོང་འགན་ཁུར་བ་རྒྱ་གར་ཤེས་རིག་བློན་ཆེན་གྱིས་བསྐོ་གཞག་གནང་བའི་དྲུང་ཆེ་གཅིག་བཅས་བོད་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་སློབ་སྤྱི་དང་བོད་དགེ་རྣམས་ང་ཚོའི་གཞུང་གིས་བསྐོ་གཞག་དང༌། དབྱིན་ཧིན་གྱི་དགེ་རྒན་གཙོས་པའི་ལས་བྱེད་རྣམས་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་བསྐོ་གཞག་གནང་རྒྱུ་གནང༌།

48 བསྙེལ་ཐོ་ཆ་ཚང་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ཡོད།

ས་བཅད་བཞི་པ།

ཚོགས་སྡེ་ཁག་དང་ཕྱི་ནང་གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་གསུང་འཕྲོས།

༡༽ སྐུ་ཞབས་རམ་པཱ་ཅཱ་བ་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༦ ཉིན་ལྡེ་ར་ལྡོང་ (Dehradun) དུ་བཅའ་སྡོད་པར་པ་རམ་པཱ་ཅཱ་བ་མཇལ་ཁར་བཅར་ཏེ་སྐུ་པར་བསྒྲོན་རྗེས་ཞུས་གསལ། “གུས་ནས་སྲིད་དོན་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཕྲན་བུ་ཞུས་ཆོག་པ་དང༌། ཉེ་དུས་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་བོད་དོན་སྐོར་འགྱངས་རྐྱེན་བྱུང་སྟབས་ཐུགས་ཕམ་མེད་དམ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་གྲོས་ཆོད་ཚིག་ཐོ་ཞིག་ལ་གྲོས་འཆམ་བྱུང་ན་ཐུགས་ཕན་ཇི་གསོས་དང༌། བོད་ནང་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་འཇབ་དམག་ལྟ་བུའི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཤུགས་སྐྱེ་རྒྱུ་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོང་མིན་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”བློ་ཕམ་གང་ཡང་མེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན་ཟླ་ཤས་ཤིག་འགྱངས་ཆ་བྱུང་བ་རེད། གྲོས་ཆོད་ཀྱིས་བདེན་པའི་བྱ་བ་རྣམས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱུང་ཚེ་ཕན་ཐོགས་ངེས་པར་ཡོང་རྒྱུ། སྡུག་བསྔལ་ཚབས་ཆེན་གྱིས་མནར་བའི་བོད་མི་དང་ཕྱོགས་འདྲ་བའི་འཛམ་གླིང་ས་ཁུལ་གང་སར་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་མཁན་ཡོད་ཅིང༌། བོད་ཀྱི་བདེན་དོན་ཐོག་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱུང་ན་གཞན་ལའང་དེ་བཞིན་གྱི་དགའ་ཚོར་ཆེ་བ་ཡོང་རྒྱུ། དཔེར་ན་ཀོང་གོའི་ནང་གནས་པའི་མི་ཉམ་ཆུང་ཐོག་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་སྤྱི་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བ་དེར་ངོས་དང༌། བོད་མི་ཚང་མས་དགའ་པོ་བྱེད་མུས་ཡིན།” ཞེས་གསུངས།

པར་པ་རམ་པཱ་ཅཱ་བས་”བོད་ནང་རྒྱ་མི་མ་འབྱོར་གོང་བཟའ་ཆས་ལྡང་བ་ཡོད་མེད་”ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”བཟའ་ཆས་ཀྱི་ལྡང་གི་ཡོད་པ་མ་ཟད། འགྲིམ་འགྲུལ་གྱི་དཀའ་ངལ་ཕྲན་ཚེགས་ཡོད་པ་མ་གཏོགས་རྒྱ་གར་ནང་དུའང་གཏོང་ཐུབ་པའི་བཟའ་ཆས་ཡོད།” ཅེས་གསུངས།

པར་པ་རམ་པཱ་ཅཱ་བས་”བོད་མི་བྲོས་བྱོལ་བ་ཇི་ཡོད་དང༌། དེ་དག་རྒྱ་གར་ནང་གཞིས་ཆགས་ཀྱིས་སྡོད་རྒྱུའམ། ཕྱི་རྒྱལ་དུ་གཏོང་གནང་ཡོད། གལ་སྲིད་རྒྱ་གར་ནང་གཞིས་ཆགས་སུ་འཇོག་པ་གནང་རྒྱུར་བོད་མིས་དགའ་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཨེ་ཡོད་”ཅེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”བོད་མི་བྲོས་བྱོལ་བ་ཁྲི་གསུམ་ཙམ་ཡོད། ད་ལྟ་ཕྱི་རྒྱལ་ནས་ལེན་མཁན་མེད་ཅིང༌། བོད་མི་རྣམས་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་མུས་རྒྱ་གར་ནང་སྡོད་རྒྱུར་དགའ་པོ་བྱེད་ཀྱི་འདུག” ཅེས་གསུངས།

པར་པ་རམ་པཱ་ཅཱ་བས་”བོད་མིས་རྒྱ་གར་སྐད་ཡིག་སྦྱོང་བརྡར་བྱས་རྗེས་ཧིན་རྡུའི་གཤིས་ལུགས་བསྲེས་པ་གནང་གི་རེད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”དེ་འདྲ་མ་ཡིན། བོད་མིས་ཧིན་དཱིའི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་གིས་ཡུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་དང༌། ལུགས་སྲོལ་ཤེས་པ་དགོས། བོད་མིས་བོད་རང་གི་གཤིས་ལུགས་དུས་རབས་མང་པོ་གནས་ཐུབ་པ་ངེས་པར་དགོས་གལ་ཆེ་བ་རེད་བསམ་གྱི་འདུག” ཅེས་གསུངས།

པར་པ་རམ་པཱ་ཅཱ་བས”དགོན་པ་གསར་པ་མང་པོ་ཚུགས་རྒྱུའི་དགོངས་བཞེས་ཡོད་མེད་དང༌། བོད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ལྟར་ན་དགེ་འདུན་པས་ཕྱག་ལས་མ་གནང་བར་བསོད་སྙོམས་ཁོ་ནས་འཚོ་བ་བཞེས་རྒྱུ་ཨེ་ཡིན་”ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ད་ཕན་སྦག་ས་ཙམ་ལས་འཆར་གཞི་མེད། དགེ་འདུན་པའི་འཚོ་ལམ་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར། ལས་ཀ་བྱས་ཏེ་ཚད་གཞི་ཡང་ཡོད་པ་ཞིག་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་”ཞེས་གསུངས།

པར་པ་རམ་པཱ་ཅཱ་བས་བོད་ཕྲུག་ཚོས་དེང་དུས་ཀྱི་བཟོ་གྲྭའི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རྒྱུ་ལ་ཐུགས་མོས་ཡོད་མེད་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་འཛམ་གླིང་ནང་སློབ་སྲོལ་ཇི་ཡོད་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དུ་འཇུག་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་སོགས་བཀའ་ལན་རྒྱ་ཆེར་སྩལ།

༢༽ རྒྱ་གར་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་རོལ་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༩ ཉིན་རྒྱ་གར་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་རོལ་ (Mr Rol) མཇལ་བཅར་སྐབས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བཀའ་མོལ་གནང་རིམ་དུ། འདི་ག་དྷ་རམ་ས་ལར་ང་ཚོའི་སློབ་གྲྭ་མེད་ཀྱང་བུ་གསོ་ཁང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་སྐུ་ཞབས་ཉིད་ཀྱིས་གཟིགས་ཞིབ་གནང་ཆོག་གི་རེད་གསུངས་པས། སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས། “ང་རང་འདི་ག་དྷ་ས་བུ་གསོ་ཁང་དེར་བལྟ་བར་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན་པས་བུ་གསོ་ཁང་དེ་བཞིན་སློབ་གྲྭ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཆེད་ཡར་རྒྱས་ཡོང་རྒྱུ་ཇི་འདུག་ལྟ་རྒྱུའི་ཐོག རྡོ་རྗེ་གླིང་དང༌། ཀ་སྦུག སྒང་ཏོག་བཅས་སུ་བསྐྱོད་དེ་ས་ཁུལ་དེ་ཚོ་ཇི་འདྲ་འདུག་ཉམས་ཞིབ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་”ཞེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ཁྱེད་རྣམ་པས་ལས་དོན་ལག་ལེན་བསྟར་རྒྱུ་འདི་ཧ་ཅང་མགྱོགས་པོ་གནང་སོང་”ཞེས་གསུངས། སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས་”མགྱོགས་པོ་བྱེད་མཁན་ང་རང་མ་ཡིན། མཆོག་ཉིད་ནས་སྐུལ་མ་ཤུགས་ཆེན་གནང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། ད་ལྟ་ང་ཚོའི་ལས་ཀའི་གནས་ཚུལ་འདི་མ་སུ་རི་དང༌། སིམ་ལ (Simla) སོགས་སུ་སློབ་གྲྭ་ཡག་པོ་རྒྱག་རྒྱུའི་ཐོག་ཏུ་སླེབས་ཡོད་”ཅེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”དྷ་རམ་ས་ལར་སློབ་གྲྭ་ཞིག་བརྒྱབ་ན་གནས་ཚུལ་ག་འདྲ་ཡོད་དམ་”ཞེས་གསུངས་པར། སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས་”ང་ཚོས་བུ་གསོ་ཁང་འདི་སློབ་གྲྭ་འཛིན་རིམ་བཅུ་གཅིག་བར་ (སློབ་འབྲིང་) ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཐུབ་མིན་ཚོད་ལྟ་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་”ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”དེ་ཧ་ཅང་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་རེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། མཐུན་རྐྱེན་གྱི་ཐད་ནས་ཡོང་གི་མ་རེད། དཔེར་ན་ཁང་པའི་ཐོག་ནས་བུ་གསོ་ཁང་འདི་སློབ་གྲྭ་བཟོ་རྒྱུ་ཆུང་དྲགས་པ་དང༌། སློབ་གྲྭར་བསྒྱུར་རྒྱུའི་ཁང་པ་གཞན་ནི་མི་འདུག་ཅིང༌། ཁོང་ཚོས་གསུང་རིགས་སུ་ཁང་པ་གསར་པ་ཞིག་བརྒྱབ་ན་འགྲིག་རྒྱུའི་ས་ཆ་མིག་སྟོན་བྱུང་བ་རེད”ཅེས་གསུངས་པར། སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས་”ང་ཚོའི་བསམ་འཆར་ལ་སིམ་ལ་དང༌། མ་སུ་རི་སོགས་ལ་བུ་གསོ་ཁང་བཙུགས་ནས་དེ་ཚོ་རིམ་བཞིན་སློབ་འབྲིང་བར་ཡར་རྒྱས་སུ་གཏོང་རྒྱུའི་རེ་འདུན་ཡོད། དེ་ལྟར་བྱུང་ན་ཕྲུ་གུ་ས་གནས་ཕར་ཚུར་འགྲུལ་བཞུད་མ་དགོས་པར་ཁྱད་པར་ཡོང་གི་འདུག དེ་ལྟར་མ་བྱུང་ཚེ་བུ་གསོ་ཁང་དུ་ཡོང་མི་ཚང་མ་དྷ་རམ་ས་ལར་ཡོང་དགོས་པའི་ཐོག་དེ་ནས་སློབ་གྲྭའི་ཆེད་ས་གནས་གཞན་དུ་གཏོང་དགོས་ཆགས་ཀྱི་རེད”ཅེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”གཞི་རྐང་དེ་ལྟར་རེད་ཀྱང་ཕ་མ་མེད་པའི་ཕྲུ་གུ་ཆུང་ཆུང་མང་པོ་ང་ཚོའི་སར་སླེབས་ཀྱི་འདུག་པ་ལ། དེ་ཚོ་སློབ་གྲྭ་དང་འབྲེལ་བའི་བུ་གསོ་ཁང་དུ་བཞག་ན་གནས་ཚད་མཉམ་གྱི་མི་འདུག མལ་སོར་ལ་ངེས་པར་སློབ་གྲྭ་ཞིག་དགོས་ཀྱི་འདུག” ཞེས་གསུངས་པར། སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས་”ང་ཚོས་བུ་གསོ་ཁང་གི་བུ་ཕྲུག་ལོ་ལྔ་མན་བཟོས་ན་འཐུས་རྒྱུ་མ་ཟད། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་སློབ་གྲྭར་ཕྱིན་ཆོག ང་ཚོས་སྔོན་ལ་ས་ཆ་མཐོ་ས་མ་སུ་རི་དང༌། སིམ་ལ། རྡོར་གླིང༌། དྷ་རམ་ས་ལ་སོགས་དང༌། དེ་ནས་མལ་སོར་ (Mysore) སོགས་ལ་སློབ་གྲྭ་སྔོན་ལ་རྒྱག་རྒྱུ་ཡིན། ཀ་སྦུག་གི་སློབ་ཕྲུག་རྡོར་གླིང་དུ་གཏོང་རྒྱུ། ང་ཚོའི་ལས་དོན་ཐོག་མ་འདི་སྐུ་ཞབས་ཀུན་གླིང་དང་ལྷན་དུ་ས་གནས་སོ་སོའི་གནས་ཚུལ་དང༌། ས་ཆར་བརྟག་ཞིབ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། དེ་ནས་འཆར་གཞི་བཟོས་ཏེ་ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ལ་དགོངས་འཆར་བཀའ་སློབ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ཡག་པོ་ཞེ་དྲག་འདུག འཆར་གཞི་གང་མགྱོགས་བཟོ་གནང་མཛད་དགོས།” ཞེས་གསུངས། སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས་”ང་ཚོའི་ལས་ཀ་འདི་སྐོར་བ་བརྒྱབ་ནས་བྱ་རྒྱུ་དང༌། འཆར་གཞི་བཟོས་ཟིན་པ་དང་ལས་ཀ་སྐབས་འཕྲལ་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་གྱི་ཡིན། ང་ཚོའི་སློབ་གྲྭ་གསར་རྒྱག་བྱེད་རྒྱུ་འདིར་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་འཛུགས་ཀྱི་ཡིན། ཚོགས་ཆུང་དེའི་འགོ་འཛིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་འཇོག་གནང་མཛད་རྒྱུ། ང་ཚོའི་གཞུང་ནས་འགྲོ་སོང་གི་དངུལ་འབབ་རྣམས་སྔར་ལྟར་བསྐོར་ནས་མ་ཡིན་པར་ཐད་ཀར་ཚོགས་ཆུང་ལ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་”ཞེས་ཞུས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ཁྱེད་རང་བུ་གསོ་ཁང་གི་གཟིགས་སྐོར་གྲུབ་རྗེས་ཞིབ་ཆའི་བཀའ་མོལ་གནང་ཆོག” ཅེས་གསུངས།

སླར་ཡང་ཚེས་ ༡༢ ཉིན་སྐུ་ཞབས་རོལ་ (Mr Rol) དང་རང་གཞུང་ཤེས་རིག་བཀའ་བློན་ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་ཟུང་མཇལ་བཅར་ཐོག་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བཀའ་ཁྱབ་གནང་རིམ་དུ། “འདི་ཁུལ་གཟིགས་སྐོར་གནང་རྒྱུ་ཡག་པོ་བྱུང་སོང་ངམ་”ཞེས་གསུངས་པར། སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས་”འདི་ཁུལ་བཞུགས་པའི་ཕྱག་ལས་གནང་མཁན་ཚང་མས་ཕྱག་ལས་ཡག་པོ་གནང་གི་འདུག་པ་དང༌། ཕྲུ་གུ་ཚང་མ་ཤེས་རིག་བཀྲ་བ་གང་ལེགས་ཡོང་བ་འདུག ཀུན་གླིང་དང་མཉམ་དུ་བཟོས་པའི་བསམ་འཆར་དེ་ཐུགས་ཞིབ་གྲུབ་ཡོད་ཤག་”ཅེས་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ཕྲུ་གུའི་གནས་སྟངས་དེ་འདྲ་ཡིན་ན་ངོས་དགའ་པོ་བྱུང༌། ཁྱེད་ཅག་གི་བསམ་ཚུལ་དེའང་ཤེས་སོང༌། དེ་མིན་བསམ་འཆར་གཞན་ཡོད་མེད་དང༌། དབུས་ནས་ལྟ་རྟོག་མ་དགོས་པར་བུ་གསོ་ཁང་ལ་ཟུར་དུ་ལྟ་རྟོག་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་དེར་བསམ་འཆར་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས་”ངས་ཕྱོགས་གང་ཅིར་མཐོང་བྱུང༌། དམིགས་བསལ་བསམ་འཆར་མེད། སློབ་སྦྱོང་བྱེད་མཁན་དང་བུ་གསོ་ཁང་ལ་ལྟ་རྟོག་བྱ་རྒྱུ་ཚང་མ་མཉམ་རུབ་ཀྱིས་བྱེད་རྒྱུའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་བྱུང་ན་ལེགས་པོ་ཡོང་གི་རེད་”ཅེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ལས་དོན་དེ་སྤྱི་ཟོམ་དུ་ལུས་ཉེན་ཆེན་པོ་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཕྲུ་གུ་རྣམས་ལ་བྱམས་བརྩེའི་སྒོ་ནས་ལྟ་རྟོག་བྱེད་མཁན་རིགས་གཅིག་ལྟ་བུ་བྱུང་ན་ཕྲན་བུ་ལས་སླ་པོ་ཡོང་གི་རེད། བུ་གསོ་ཁང་དུ་འཕྲལ་སེལ་དགོས་མཁོ་ཇི་ཡོད་ལ་དགོངས་འཆར་གང་ཡོད་དང༌། ལས་དོན་ཐོག་ལ་ལག་ལེན་དངོས་གནས་བསྟར་རྒྱུ་དེ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་སློབ་སྟོན་”གནང་བར། སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས་”ཀུན་གླིང་དང༌། ང་རང་གཉིས་ནས་གང་ཡོང་ཞུ་མུས་ལ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བཀའ་སློབ་དང༌། ཐུགས་སྨོན་གནང་རོགས་གནང་”ཞེས་སྐྱབས་འཇུག་ཀྱང་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”མ་སུ་རི་དང༌། སིམ་ལ། རྡོར་གླིང་སོགས་ལ་གཟིགས་སྐོར་གནང་ཟིན་བསྟུན་ལྡི་ལིར་ཕྱིར་འཁོར་བྱུང་ནས་སྐུ་ཞབས་རོལ་ཐུགས་ལྕོགས་གྱུར་ན་རབ་དང༌། དེ་མིན་ཀུན་གླིང་དང༌། ལྷ་དབང་གཉིས་འདི་གར་ཡོང་ནས་བར་སྐབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཉན་འདོད་ཡོད།” ཅེས་གསུངས་པར། སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས་”ཕྱི་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་ཤར་ཙམ་ལ་འདི་གར་འབྱོར་རྒྱུ། ཚོགས་འདུ་གཉིས་པ་མ་ཚོགས་གོང་དེ་ཚོའི་གནས་ཚུལ་གྱི་ངོ་བཤུས་འབུལ་ལམ་ཞུས་ཆོག་པ། ཨ་རིའི་རོགས་ཚོགས་ཀེར་ (Care) ལ་སྐད་ཆ་བྱུང་དོན། ཀེར་ནས་སློབ་གྲྭ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་ཕན་འཆར་ཞུ་རྒྱུ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་འདུག་”ཅེས་ཞུས།

སྐབས་འདིར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ང་བློ་བདེ་པོ་བྱུང་”ཞེས་བཀའ་སྩལ་བ་མ་ཟད། ཁ་སྔོན་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཇལ་སྐབས་བཀའ་མོལ་ཇི་བྱུང་ལྟར། རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་བོད་ཀྱི་གཤིས་ལུགས་སོགས་རྣམ་པ་མ་ཉམས་པའི་ཐོག རིག་གཞུང་ལ་སོགས་པ་ཆ་ཚང་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་ཆེད་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རྒྱུ་འདི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་ཡིན་གཤིས། སྐུ་ཞབས་རོལ་ཁྱེད་རང་ཕྱག་ལས་གནང་མཁན་གཙོ་བོ་ཡིན་སྟབས་ངེས་པར་གནས་ཚུལ་དེ་རྣམས་མཁྱེན་པ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་འདུག་པ་དང༌། རང་ཡུལ་དང་བྲལ་བའི་བོད་མི་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པ་རྣམས་ལ་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ལ་སོགས་པ་ཆ་ཚང་མ་བརླགས་པར་བསྡད་ཐུབ་པ་ཞིག་དགོས་ཀྱི་འདུག”་ཅེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས་”སློབ་གྲྭ་རེ་རེར་བོད་ཡིག་དགེ་རྒན་དང༌། ལྷག་པར་སློབ་གྲྭའི་གཙོ་འཛིན་དེ་ཐུགས་བློས་འཁེལ་བ་ཞིག་ངེས་པར་དགོས། ཤེས་རིག་གི་ཚོགས་པ་འཛུགས་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་རེད། དེའི་ནང་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཏེ་ས་གནས་གང་སར་བཏང་ན་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ་”ཞེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་རིག་སློབ་སྦྱོང་མཐའ་གཉིས་སུ་མ་ལྷུང་བ་ཞིག་ངེས་པར་དགོས་རྒྱུ་མ་ཟད། རང་ཡུལ་རང་དབང་ཐོབ་ཆེད་ཤེས་རྩལ་འཛོམས་པ་ཞིག་ཡོང་ཐབས་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་དམ་བཅའ་བཟུང་ཐུབ་པ་ཅིས་ཀྱང་དགོས། ང་ཚོའི་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཕྱོགས་དེ་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་གནོད་གཞིའི་སྲིད་དོན་གྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་ལྟ་བུ་མིན་ལ། སྔ་དུས་རྒྱ་གར་རང་དབང་རང་བཙན་མ་བྱུང་གོང་རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ནང་རང་བཙན་ཐོབ་པ་ཇི་བཞིན་གྱི་སློབ་སྦྱོང་ལྟ་བུ་དགོས་ཀྱི་འདུག” ཅེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས་”གཙོ་བོ་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་དོན་དག་དྲིལ་བསྒྲགས་ཀྱི་སྐད་རྒྱག་རྒྱུ་གཅིག་པུས་ཕན་ཐོགས་མེད། མི་རིགས་རང་དབང་གི་ཤེས་རིག་རྣམས་ཕྲུ་གུ་ཆུང་ཆུང་སྐབས་ནས་གསལ་རྟོགས་ཤིག་བྱུང་ན་གང་ས་ནས་ཕན་ཐོགས་ཡོང་རྒྱུ་མ་ཟད། སྔ་དུས་རྒྱ་གར་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་ལས་འགུལ་དང་པོ་ ༡༩༡༢ ནང་འགོ་འཛུགས་སྐབས་སློབ་གྲྭ་སོ་སོའི་ནང་རང་གི་ལུགས་སྲོལ་དོར་ཏེ་གཞན་ལུགས་སོགས་བྱས་ཡོད་ཀྱང༌། གཞན་གྱི་ལུགས་སྲོལ་ལ་ཁག་བཞག་པས་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་བར་སྐབས་དཀའ་ངལ་ཡང་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

ཕྲུ་གུ་སོ་སོའི་རང་ཡུལ་གང་ཡིན་དང༌། ཆོས་དང་ཤེས་རིག་ལ་སོགས་པ་དྲན་གསོའི་ཆེད་དུ་དེབ་དེ་འདྲ་བཟོ་དགོས་པ་དང༌། ཕྱིས་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་གནས་ལུགས་གང་འདྲ་བྱུང་ཡོད་མེད་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་ལུགས་གསལ་པོ་ཤེས་དགོས། རྗེས་སུ་སློབ་གྲྭ་འདི་ཚོས་བོད་ཀྱི་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་དོན་དུ་ཤུགས་སྣོན་ཡོང་རྒྱུ་”ཞེས་དང༌། ཡང༌། “དེང་སྐབས་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་ནས་མཐུན་རྐྱེན་བསྒྲུབ་དགོས་ཐོག བོད་ནང་དྲག་གནོན་མནར་གཅོད་ཛ་དྲག་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཤེས་པ་བཟོ་དགོས། སྤྱིར་བཏང་སློབ་གྲྭའི་སྲིད་དོན་ཤེས་ཡོན་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་དང༌། མི་མང་གི་ཁེ་ཕན་སོགས་ཤེས་དགོས་”ཞེས་སོགས་རྒྱས་པར་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”དེ་རང་རེད། སྔ་དུས་བོད་ལ་དེ་འདྲའི་ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། དེ་ཡང་ལོ་བཅུ་ཚུན་བསམ་བློ་བཏང་བ་ཡོད། རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་ཆེད་དུ་དམིགས་བསལ་སློབ་སྦྱོང་གི་གཞི་མ་འདྲ་དགོས་མིན། ང་ཚོས་དྲིལ་བསྒྲགས་ཙམ་གཞན་ལ་བཤད་དགོས་པ་མ་ཡིན་ཡང༌། སྐུ་ཉིད་ད་ལམ་ལས་དོན་རྐང་འགན་བཞེས་མི་ཡིན་སྟབས་ཞུས་པ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས།

སྐུ་ཞབས་རོལ་གྱིས་”ང་རང་གི་ལས་དོན་ཤེས་རིག་ཁོ་ན་ལས། སྲིད་དོན་ཤེས་ཀྱི་མེད། སོ་སོའི་ལས་འགན་དམ་དོན་ཞུས་ཆོག་པ་དང༌། ང་ཚོ་རྒྱ་གར་ནང་རང་ཆས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་དང༌། རིག་གཞུང་གི་ཁྱད་ཆོས་གཞན་ལ་སྟོན་ཐུབ་པ་ཡག་པོ་ཡོད། གང་ལགས་ཟེར་ན། སྲིད་བློན་རང་ནས་རང་རིགས་གྱོན་པ་བཞེས་པ་སོགས་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་བ་རེད། དེས་མ་ཚད་རྒྱ་གར་ནང་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཕྱོགས་ལ་རང་དབང་ཡོད།” ཅེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ང་ཚོར་རང་དབང་མ་བྱུང་བར་དུ་རང་དབང་གི་ལས་འགུལ་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེ་ཡིན་པ་མ་ཟད། རང་དབང་བྱུང་ནས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། བོད་དུ་བཅིངས་འགྲོལ་བྱུང་བ་ལ་ཆ་བཞག་ནའང༌། བོད་མིར་སློབ་ཁྲིད་མི་འདྲ་བ་གཉིས་བྱུང་བ་གཅིག་ནི། གུང་བྲན་གྱི་འོག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པའི་དམར་པོའི་ལྟ་སྤྱོད་དེ་དང༌། གཅིག་ནི་རྒྱ་གར་དུ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པ་དེ་ཡིན་གཤིས། ང་ཚོས་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པ་དེ་ཤུགས་ཆེ་བ་ཞིག་དགོས་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་བྱ་དགོས་ཀྱི་འདུག དེ་ལྟར་ཡོང་ཡང་ཐུབ་ཀྱི་རེད།” ཅེས་སོགས་བཀའ་ལན་ལྷུག་སྩོལ་གནང་རྗེས་གསོལ་སྟོན་སྩལ།

ཚེས་ ༡༣ སྔ་དྲོར་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་མཇལ་བཅར་ལྷོད་བཞུགས་བསྐྱངས། ཕྱི་དྲོར་བསྟན་སྲིད་སྐྱེ་འགྲོའི་བདེ་རྩར་ཆེད་དམིགས། རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་གླིང་འདུས་ཚོགས་ནས་ཕུར་པའི་སྒོ་ནས་གཏོར་སྒྲུབ་ཆོ་ག་སྔོན་དུ་སོང་བའི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་བསྐྱངས་ཏེ་གཟོར་འཕེན་མཛད།

དེའི་ཕྱི་ཉིན་བོད་མི་སེར་སྐྱ་མང་པོར་མཇལ་ཁ་དང༌། དྷ་ཤོད་སློབ་གྲྭར་ཨ་མདོའི་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་ནས་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ་ཟློས་གར་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་པར་ཆིབས་བསྒྱུར་ཐུགས་ཞིབ་བསྐྱངས།

ཚེས་ ༡༩ ཉིན་ཌུ་ཌ་ཧའོ་ཝར་ཐ་ (David Howarth) བཅར་ཏེ་སྐྱེ་སྲིད་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་དེས་མང་གཙོའི་སྲིད་ལུགས་དང་འགལ་བ་ཡོད་མེད་དང༌། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་སྟངས་སྐོར་སོགས་དོགས་གཅོད་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀའི་དཔེ་དོན་སྦྱར་ནས་བཀའ་ལན་ཞིབ་མོར་སྩལ། དགོང་དྲོར་ལྡེ་ར་ལྡོང་རྒྱ་གར་ཤིང་ནགས་རྟོག་ཞིབ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སློབ་ཕྲུག་བཞི་བཅུ་སྐོར་མཇལ་བཅར་དང༌། ཕྷ་རན་སིའི་ཁྱོ་ཤུག་གཉིས་སོགས་མཇལ་བཅར་ཞུས།

དེ་རྗེས་པན་འཇབ་གཞུང་གི་ནོར་སྲིད་བློན་ཆེན་ཁྲིམས་དཔོན་སྤ་ཤུམ་ཏམ་མཇལ་བཅར་ཞུ་སྐབས་གསོལ་ཚིགས་ལྷན་བཞེས་གནང༌། དེ་ནས་ཕྱི་སྲིད་བཀའ་བློན་སྣེའུ་ཤག་དང་ལྷན་དུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་ཕྱོགས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་བཀའ་བསྡུར་ཞིབ་མོལ་བསྐྱངས།

༣༽ སློབ་ཕྲུག་ཁག་གཅིག་སིམ་ལའི་སློབ་གྲྭར་གཏོང་སྐབས་མཇལ་བཅར་སོགས།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༥ ཚས་ ༢༡ ཉིན་དྷ་རམ་ས་ལའི་བུ་གསོ་ཁང་དུ་བཅོལ་འབུལ་ཞུ་འབྱོར་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བའི་བུ་ཕྲུག་ལོ་བརྒྱད་ནས་རང་ལོ་བཅོ་ལྔར་སོན་པ་རྣམས་སིམ་ལའི་ (Simla) སློབ་གྲྭར་གཏོང་དམིགས་ཟུར་དབྱེ་གནང་བ་བུ་ཕྲུག་གྲངས་བརྒྱ་དང་བཅུ་གསུམ་དང༌། བོད་ཡིག་དགེ་རྒན་དབང་ཆེན། མ་བྱན་གཅིག མ་མ་གཉིས་བཅས་སིམ་ལར་49གཏོང་གནང་མཛད་སྐབས། ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་ཕོ་བྲང་དུ་བསྟར་སྒྲིག་གིས་ཐོན་མཇལ་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཕྲུ་གུ་རྣམས་ལ་”སློབ་སྦྱོང་ཧུར་བརྩོན་དགོས་པ་དང༌། ཁྱོད་ཚོ་མ་འོངས་པར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་དང༌། མི་དམངས་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་ཞུ་མཁན་གོ་ཆོད་པ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུའི་རེ་བ་དང་ཡིད་ཆེས་ཡོད། དེས་ན་ཁྱོད་ཚོས་རང་གི་ཆོས་དང༌། ཤེས་རིག་གཙོར་བཟུང་ཐོག་དུས་བསྟུན་ཉེར་མཁོའི་ཕྱི་རྒྱལ་སྐད་ཡིག་སོགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་ཧུར་འབུངས་དགོས་པ་དང༌། ད་ཕན་ངོས་ནས་བོད་མི་སེར་སྐྱ་སྤྱིའི་བླང་དོར་བྱེད་སྒོའི་སྐོར་ལ་ཆེད་དུ་བཤད་པའི་དེབ་གཞི་ཁ་ཤས་ཡོད་པ་དེ་ཚོའི་འབྲུ་དོན་ལ་བསམ་ཞིབ་ཀྱིས་སྤྱི་དོན་ཐོག་སེམས་ཤུགས་མ་ཆག་པ་བྱེད་དགོས་རྒྱུ་དང༌། ད་དུང་གནས་ཚུལ་གཅིག་ལ་ཕྲུ་གུ་ཆུང་བ་རྣམས་སྐྱོན་ཆེ་བ་མི་ཡོང་ཡང༌། རྒན་པ་རྣམས་ནས་ཕྱིའི་ཀུན་སྤྱོད་རིགས་ངན་ལང་མ་སོང་བ་གཟབ་གཟབ་བྱེད་དགོས། མ་བྱན་དང༌། མ་མ་གཉིས་ནས་ཀྱང་ཕྲུ་གུ་དེ་ཚོར་མཐོང་དང་བྱམས་བརྩེའི་ངང་བཟའ་ཆས་གང་ཅི་ཚ་འཁོལ་ཐོན་གསུམ་ཡོང་ཐབས་ཧུར་བརྩོན་བྱེད་དགོས།

ཁྱོད་རང་དགེ་རྒན་དབང་ཆེན་ནས་ཀྱང་གོང་བཤད་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཡིད་འཇགས་ཀྱིས་རང་ནུས་གང་ཡོད་ཀྱིས་ཁུར་སྐྱེད་བྱེད་གལ་ཆེ་བ་དང༌། ང་ཚོ་དེ་རིང་ནང་བཞིན་རུབ་འཛོམས་སློབ་སྟོན་བྱེད་རྒྱུ་རྟག་པར་ཡོང་གི་མ་རེད། ཁྱོད་ཚོ་ཕྲུ་གུ་འདི་ཚོ་དང་མ་འབྲལ་བར་ཉིན་མཚན་ཆུ་ཚོད་ཉེར་བཞིའི་རིང་མཉམ་གཤིབ་བྱེད་དགོས་པར་བརྟེན་སློབ་གསོ་བྱེད་ཕྱོགས་གང་ས་ནས་དུས་རྟག་ཏུ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་དགོས་པ་”སོགས་ཀྱི་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་སྩལ།

ཚེས་ ༢༢ ཉིན་ཡོངས་འཛིན་སྐུ་གཞོན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཟུར་བཀའ་བརྒྱ་རྩའི་བཀའ་དབང་གསན་བཞེས་དབུ་འཛུགས་བསྐྱངས་ནས་ཉིན་བཅུ་གཉིས་ལ་རྒྱུན་བསྟུད་རིམ་བཞིན་གསན་བཞེས་ལེགས་གྲུབ་བསྐྱངས། དགོང་དྲོར་མོ་རེ་སི་ཕི་རི་ཊ་མན་ (Maurice Friedmann) མཇལ་བཅར་ཞུས་པར། བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་སྐོར་ལ་བཀའ་བསྡུར་ཞིབ་ལྷུག་སྩལ་ཞིང༌། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭའི་ནང་པའི་སྡེ་ཚན་གྱི་འགན་འཛིན་འཇར་མན་གུན་ཐར་མཇལ་བཅར་ཕྱག་དཔེ་དབྱིན་སྒྱུར་ཞུ་དག་སྐོར་བཀའ་མངགས་སྩལ། ཕྱི་ཉིན་ས་འདུ་རིན་ཆེན་ནས་ལས་དོན་སྙན་སེང་ཞུས་མཇུག ཧའོ་ཐ་ (Mr David Howarth) མཇལ་བཅར་ཞུས་ཐོག་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ང་ཕོད་སྐོར་ལ་དགོངས་ཚུལ་ཇི་ཡོད་ཀྱི་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར་བཀའ་ལན་རིམ་སྩལ་གནང༌།

ཚེས་ ༢༤ ཉིན་བཀའ་འཁྲོལ་སྔོན་ཐོབ་ལྟར་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཤེས་རིག་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་ནས་སྦྱང་འབྲས་གཟིགས་ཕུད་འབུལ་བཞེས་སླད། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང༌། ཆིབས་ཞབས་སུ་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་དང༌། གཞུང་ཞབས་ལས་བྱེད་ཁག ཕྱི་རྒྱལ་མི་སྣ་འགའ་བཅས་བཞུགས་སྒར་ཕོ་བྲང་ཆོས་རའི་དབུ་གཡབ་འོག་ཞབས་སོར་འཁོད་པ་དང༌། རྔ་རོལ་དང་བཅས་རྒྱལ་གླུ་འབུལ་བཞིན་པར་ཧིན་བོད་རྒྱལ་དར་མཁའ་དབྱིངས་སུ་བསྒྲེངས་ནས་རང་ཅག་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཞིང་འབྲོག་ལས་རྩོལ་དང༌། འཕྲོད་བསྟེན་བྱེད་སྟངས། ཆོས་དད་གོམས་གཤིས། ཆོལ་གསུམ་བོད་མི་གཅིག་གྱུར་གྱི་བྲོ་གཞས་སོགས་ྋརྒྱལ་བ་དགྱེས་པའི་གླུ་གར་གྱི་གཟིགས་མཆོད་ཕུལ་རྗེས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ཁྱེད་ཚོས་དཀའ་ལས་བརྒྱབ་པ་གང་ལེགས་བྱུང་འདུག ད་དུང་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ལར་ཞེན་སེམས་བཞག་གིས་ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གཏོང་དགོས།” ཞེས་སོགས་བཀའ་སྩལ།

ཚེས་ ༢༦ ཉིན་ཕི་ལི་པིན་ (Philippines) གྱི་གཞིས་ཆགས་བརྟག་ཞིབ་མཁས་པ་དང༌། གོརྵ་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྒས་གསོ་ཚོགས་མི་བཅས་ཀྱིས་མཇལ་ཁ་ཞུས་ཤིང༌། ཀ་རྡོར་ཁུལ་སོགས་བོད་མིར་ལྟ་སྐོར་བྱེད་རྒྱུའི་སྙན་སེང་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བོད་མིའི་ཕུགས་ཀྱི་ལས་དོན་གང་ཅིར་བདེན་ཐོག་རྒྱབ་རོགས་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་བཀའ་སློབ་སྩལ།

ཚེས་ ༣༠ ཉིན་རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་གཞོན་པ་ལྕམ་ལག་ཤི་མི་མེ་ནོན་ (Mrs.Lakshmi Menon) ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་གྱིས། “འབའ་ལི་སྤུངས་ཁུལ་བོད་མི་རྣམས་ལ་གྱོན་གོས་དང༌། འཚོ་ཆས་དུས་ཐོག་འབྱོར་མིན་གྱིས་དཀའ་ངལ་ཅི་ཆེ་ཡོད་འདུག་པ་མ་ཟད། བུ་ཕྲུག་རྣམས་ལའང་བདག་གཅེས་ཇི་བཞིན་མི་ཐུབ་པ་དང༌། ད་དུང་འདི་ཟླའི་ནང་བོད་མི་སུམ་བརྒྱ་སྐོར་འབྱོར་དང་འབྱོར་བཞིན་བཅས་ལ་བརྟེན་ཕྲན་ནས་འབའ་ལི་སྦུངས་དང་མལ་སོར་གཞིས་ཆགས་ས་ཁུལ་དུ་ལྟ་སྐོར་འགྲོ་རྩིས་དང༌། ཞོར་དུ་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་གཞན་དག་ལའང་སྐོར་ཞིབ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་”ཞེས་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ཉེ་ཆར་སྲིད་བློན་དང་བཀའ་མོལ་བྱུང་བ་བཞིན་ལྷ་རབ་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ས་ཁུལ་དུ་གཞིས་ཆགས་ས་ཡུལ་འཚོལ་ཞིབ་བྱ་རྒྱུ་བྱུང་ན་སྙམ་པས་མོ་རེ་སི་ཕི་རི་ཊ་མན་ (Maurice Friedmann) ཐབས་འཚོལ་དུ་བཏང༌། ཡང་ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེ་ (Himachal Pradesh) ས་ཁུལ་རང་དུ་གཞིས་ཆགས་ཐུབ་ན་གང་ལེགས་ཀྱང༌། ད་ལྟའི་ཆར་དཀའ་ངལ་ཅི་ཆེར་ཡོད་འདུག་པ་རྒྱ་གར་ནང་དུ་ཡོང་འཐུས་བྱུང་ན་ཕྲན་བུ་དྲག་པ་ཡོང་གནས་དང༌། ད་ལྟ་འབྲུག་ནང་བོད་མི་ལྷིང་འཇགས་མ་ཐུབ་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ས་མཚམས་ནས་བོད་མི་གསར་འབྱོར་བཀག་འགོག་བྱེད་ཀྱི་མེད་དམ་སྙམ། གནས་ཚུལ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བློ་ཕམ་གྱི་རང་བཞིན་རེད། ད་ལམ་སྐུ་ཉིད་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་གཟིགས་སྐོར་གནང་ཐུབ་པ་གང་ལེགས་ལ་གཙོ་བོ་ས་གནས་རང་གི་ལས་བྱེད་པ་གལ་ཆེན་པོ་འདུག” ཅེས་གསུངས། ལྕམ་ལག་ཤི་མི་མེ་ནོན་གྱིས་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ལས་དོན་དལ་བུས་བྱེད་པ་དང༌། སྐུ་ཞབས་ན་དྷ་ཡང་ལས་དོན་མགྱོགས་མྱུར་མེད་པ་བཅས་གང་སར་འཐུས་ཤོར་ཡོང་གི་ཡོད་ཚོད་ལ་ཕྲན་ནས་ལྟ་རྟོག་དང༌། ཁུར་ལེན་དམ་དོན་ཞུ་རྒྱུའི་སྙན་སེང་ཞུས་ཏེ། འབའ་ལི་སྤུངས་ཁུལ་སོགས་བོད་མི་ཡོད་ས་ཁག་ལ་གཟིགས་སྐོར་དུ་ཕེབས།

ཚེས་ ༣༡ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བལ་ཡུལ་ཀ་ཐ་མན་གྲུ་ནས་ས་ཁད་རྒྱང་ཞིང༌། ལུང་ཁུག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཤར་ཁུམ་བུ་དང༌། ཤོ་རོང་ཁུལ་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བུ་ཕྲུག་ཕོ་མོ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་མེད་སྟབས། སློབ་གྲྭའི་ཁང་པ་དང༌། གདན་མལ་གྱོན་གོས། སྦྱང་ཤིང༌། སྣག་ཤོག་སློབ་མཁོའི་ཡོ་བྱད་ཡོངས་རྫོགས་གསོལ་རས་དང༌། བོད་དབྱིན་ཧིན་གསུམ་གྱི་དགེ་རྒན་མི་བཞི་བཅས་ཆེད་བསྐོས་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་པ་ལྟར། ཉིན་འདིར་ཤར་ཁུམ་བུ་ནགས་པོ་ཆེ་ས་གནས་འགོ་འཛིན་རྩེ་མགྲོན་ཐུབ་བསྟན་ཉི་མ་ནས་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་ཀྱི་སྒོ་འབྱེད་གཟབ་རྒྱས་གནང་ཞིང་རིམ་བཞིན་འགོ་འཛིན་དགེ་རྒན་དང༌། སློབ་ཕྲུག་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་གིས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་སྙིང་དབུས་སུ་བཅངས་ཏེ་སློབ་སྦྱོང་གི་ཞུ་སྒོར་ལེ་ལོའི་དབང་དུ་མ་སོང་བར་ཁུར་བརྩོན་ལྷོད་མེད་བྱུང་འདུག

༡༩༦༡ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༩ ཉིན་མདོ་སྨད་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་མཇལ་བཅར་སྐབས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ཁྱོད་ཚོས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་འཁྲབ་སྟོན་ངས་མཐོང་བས་གང་ཡག་བྱུང་འདུག ད་ཕན་ཁྱོད་ཚོས་རང་ཁུངས་ནས་གང་ཅིའི་གྲ་སྒྲིག་དང་རང་རང་སྐབས་བབས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་འཐུས་ཤོར་མེད་པའི་ཐོག བོད་སྤྱིའི་ཁེ་ཕན་མཚན་ལ་དགུང་འདེགས་བྱས་པ་ཡག་པོ་རེད། བོད་མི་ཚོས་རང་ཉིད་རང་འཚོ་ཐུབ་པ་བྱེད་པ་དང་ཆབས་ཅིག་སྤྱིའི་གཞུང་ལམ་དང་མ་བྲལ་བར་ཤར་སྐྱོད་བྱེད་པ་བྱུང་ན་གཉིས་ཕན་ཡོང་གི་རེད། བོད་ཟེར་བ་དེ་ཆོལ་ཁ་གསུམ་མཉམ་འདུས་ལ་བཏགས་པ་ཞིག་རེད།

དཔེར་ན། མགོ་དང་རྐང་ལག་ལྟོ་བ་སོགས་ཚོགས་པའི་སྟེང་དུ། གཟུགས་པོ་ཞེས་བཏགས་པ་དང་གཅིག་པ་རེད། ཁྱོད་ཚོ་རྒན་གཞོན་ཚང་མ་མཉམ་རུབ་ཀྱིས་རང་གི་ལྟོ་གོས་ལ་འབད་བརྩོན་བྱེད་བཞིན་པར་ངོས་རང་དགའ་པོ་བྱུང༌། ཆོལ་གསུམ་ཆིག་སྒྲིལ་བྱས་ཏེ་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་དང༌། རང་རིགས་ཤ་རུས་གཅིག་གྱུར་ཡིན་པ་ནམ་ཡང་མ་བརྗེད་པའི་ཐོག་གང་ཅིའི་ལས་དོན་རྒྱ་ཆེར་བཏང་ནས་སྤྱི་དོན་ལ་སྨན་སླེབས་ཐུབ་པ་ངེས་པར་དགོས་རྒྱུ།” ཞེས་བཀའ་སློབ་གནང་བར་བརྟེན།

ཟློས་གར་བ་ཕོ་མོ་བདུན་ཅུ་སྐོར་ཚང་མས་ལག་གཉིས་སོར་མོ་སྙིང་གར་བཏུད་དེ་བཅོས་མིན་དད་པའི་མཆི་མ་ཅིག་ཅར་དུ་ཟམ་མི་ཆད་པར་ཕྱུངས་ཤིང༌། གདུང་ཤུགས་ངུ་འབོད་ངང་ནས་འགོ་གཙོ་མདོ་སྨད་ཆོལ་ཁའི་སྤྱི་འཐུས་གུང་ཐང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་”ྋརྒྱལ་བ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་མཆོག་ནས་ད་ལྟ་བཀའ་སློབ་གང་སྩལ་བ་དེ་དག་ང་ཚོས་སེམས་ཀྱི་རི་མོར་བཀོད་ནས་རང་རང་ཁུར་བབས་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་ཆོལ་གསུམ་བོད་རིགས་སྤྱི་དོན་གྱི་བསྒྲུབ་བྱའི་སྙིང་པོར་ཕན་པ་བཀའ་བཞིན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཅིང༌། ལྷག་པར་བོད་གཞིས་བྱེས་ལྷ་མི་ངོ་འཛོམས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རང་དབང་རང་བཙན་མྱུར་དུ་ཐོབ་པ་དང༌། གངས་ལྗོངས་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་སྐྱེ་འགྲོའི་བདེ་སྐྱིད་མཐའ་དག་གི་སྲོག་རྩ་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུའི་གསང་གསུམ་ཁོ་ནར་རག་ལུས་གཤིས་དགུང་གྲངས་བརྒྱད་ཅུ་དགུ་བཅུ་ཙམ་བཞུགས་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་བཟང་པོ་གནང་བ་འགྱུར་མེད་རྡོ་རྗེ་ཇི་བཞིན། སྐུ་ཚེ་ཞབས་པད་བརྟན་པ་འདི་དག་ང་ཚོའི་ཞུ་བྱའི་སྙིང་པོ་ཡིན།” ཞེས་གདུང་ཤུགས་དྲག་པོས་ཚང་མས་ངུ་འབོད་མགྲིན་དབྱངས་གཅིག་གིས་གསོལ་བ་བཏབ་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ཁྱོད་རང་གིས་སྤྱིའི་ཚབ་བྱས་ཏེ་གོང་དུ་བཤད་པ་རྣམས་ཧ་གོ་སོང༌། འདི་ཚོའི་སྐོར་དུས་རྒྱུན་དུ་དྲན་གྱི་ཡོད། གང་ཡང་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད།” ཅེས་བཀའ་ལུང་གིས་དབུགས་དབྱུང་སྩལ།

ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐུ་ཞབས་ཀེའི་ཨེའི་མེ་ཐས་ལྷོ་ཨ་ཇེན་ཀྲེ་ནཱ་དང༌། ཅི་ལིའི་ཡུལ་སྤ་ཀྲེལ་གྷོའོ་ཉལ་ཟེར་བའི་ཡུལ་དུ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་བྱས་ན་ཡག་པོ་ཡོང་སྐོར་དང༌། ང་ཚོའི་ཤེས་གསལ་ལ་ཡུལ་དེ་གཉིས་རྒྱ་གར་མ་ཡིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ལ་གཏན་ཏུ་བོད་མི་གཞིས་ཆགས་ལེན་འདོད་ཡོད་མཁན་དང་པོ་ཡིན་པ་དང༌། ད་ལྟའི་འཆར་གཞི་འདིར་ཐེ་ཇུས་ཡོད་མཁན་ཚང་མས་ཐུགས་མོས་བྱུང་ཚེ་སྤ་ཀྲེལ་གྷོའོ་ཉལ་ནང་བོད་མིའི་ཁྱིམ་ཚང་འགའ་ཤས་ཉམས་མྱོང་གསོག་ཆེད་ཚོད་ལྟའི་ཆེད་བཞག་ན་ཡག་པོ་འདུག་ཅེས་གནས་འཕྲིན་ཕུལ་འབྱོར་ལ་བཀའ་ལན་སྩལ་བ།

ྋ སྐུ་ཞབས་ཀེའི་ཨེའི་མེ་ཐ་མཆོག་ལ།

ཉིད་ནས་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༣ ཉིན་གནང་བའི་ཕྱག་བྲིས་ནང་གསལ། སྤ་ཀྲེལ་གྷོའོ་ཉལ་ཟེར་བའི་ས་ཡུལ་དུ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་བྱེད་ཐབས་སྐོར། བོད་མི་རྣམས་རང་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་མ་ཐུབ་བར་རང་རིགས་ཀྱི་རྣམ་པ་མ་ཡལ་བར་འཚོ་འདུས་ཀྱིས་གཞིས་ཆགས་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་མོས་མཐུན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་གཤིས།

གཙོ་ཆེར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་རྒྱ་གར་ནང་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་གང་མང་ཡོང་བའི་འབད་བརྩོན་གང་ཟབ་གནང་བའི་རེ་བ་ཡོད།

རྒྱ་གར་དྷ་རམ་ས་ལ་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༠ ལ། ཞེས་སྩལ།

༤༽ སེ་ལོན་དགེ་སློང་ཝི་སུ་ལ་ར་ཐི་རུ་དང་ཨ་ནན་ཏ་གཉིས་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༡ ཉིན་སེ་ལོན་ (Ceylon) དགེ་སློང་ཝི་སུ་ལ་ར་ཐི་རུ་དང༌། ཨ་ནན་ཏ་གཉིས་མཇལ་བཅར་ཞུས་ཏེ་ཐི་རུ་ནས་ཞུ་གསལ། “ང་ཚོའི་ཡུལ་དུ་ནང་པ་ཐེག་དམན་གྱི་ཆོས་ལུགས་བྱེད་མཁན་ཡིན་པས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་གུས་འདུད་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། རྒྱ་གར་ནང་བོད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་འདུན་མང་པོ་ཞིག་ཕེབས་ཡོད་པར་ང་ཚོས་རོགས་རམ་ཆུང་ངུ་ལས་ཞུ་མ་ཐུབ་ཀྱང་རྗེས་སོར་ཞུ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད། གུས་ནི་གྲྭ་གྲངས་བདུན་ཅུ་ཙམ་ཡོད་པའི་དགོན་པ་ཞིག་གི་འགོ་འཛིན་ཡིན། བོད་ཀྱི་ཐེག་ཆེན་པའི་བླ་མ་གཅིག་དང༌། དགེ་འདུན་བཞི། མ་བྱན་གཅིག་ཙམ་བཅས་ཚོད་ལྟ་ལྟ་བུར་གདན་ཞུའི་ཐོག ཁོང་ཚོ་ས་ཆུ་འཚོ་བའི་འཕྲོད་ལམ་ཡག་པོ་བྱུང་ན་རྗེས་སུ་ད་དུང་ལྔ་ཚར་ཞིག་གདན་ཞུ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད།

ཁོ་ཚོ་ཐེག་ཆེན་གྱི་རིང་ལུགས་དང༌། ཞལ་འདོན་ཕྱག་བཞེས་བོད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ཇི་བཞིན་གནང་འཐུས་མ་ཟད། ཚ་དུས་སྐབས་ཚ་གཡོལ་དུ་གདན་ཞུ་ཞུ་རྒྱུ། ཁོང་ཚོས་བོད་སྐད་རང་གི་ཐོག་ནས་ཞལ་འདོན་གནང་བ་དེ་རིམ་བཞིན་སེ་ལོན་དུ་གོམས་འདྲིས་ཡོང་རེ་དང༌། ལྷག་པར་ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོས་ཁྱབ་སྤེལ་བྱུང་ན་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་ཡོང་རྒྱུ། སྔར་སེ་ལོན་དུ་ཐེག་ཆེན་དར་རྒྱས་བྱུང་བ་ད་ཆ་བསྐྱར་དུ་དར་བའི་དུས་སྐབས་བཟང་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་དབར་འབྲེལ་ལམ་བཟང་པོ་ཡོང་རྒྱུའི་རེ་བ་ཡོད།” ཅེས་དང༌།

ཡང༌། “གུས་ནས་རི་མོ་དང༌། ལག་རྩལ་བཟོ་རིགས་ལ་དོ་སྣང་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་བཞིན་པ་སེ་ལོན་དང་བོད་གཉིས་ཀྱི་བཟོ་རིགས་ཧ་ཅང་ཆ་མཐུན་ལ་བརྟེན་དགེ་འདུན་པའི་ནང་རི་མོ་ཤེས་མཁན་གཅིག་ཙམ་ཡོད་ན་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ་”ཞེས་ཞུས་པས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ཁོང་ཚོའི་འགྲོ་སོང་ལ་དགོངས་བཞེས་ཇི་འདྲ་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། ཐི་རུ་ནས་”ཕར་ལམ་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་གནང་རྒྱུ་སྲིད་བློན་ནས་ཞལ་བཞེས་བྱུང་ཞིང༌། ས་གནས་སུ་འབྱོར་མཚམས་ནས་བཟུང་ང་ཚོས་འགན་ལེན་གཙང་མ་ཞུ་རྒྱུ།” ཞེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། ཐི་རུ་ནས་”སྔ་འཕྲོས་ལོ་ལྔར་ཆ་བཞག་གིས་གང་ཅིའི་འཕྲོད་ལམ་བྱུང་ན་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་བཞུགས་ཀྱང་འགྲིག་རྒྱུ། ད་ལྟའི་ལས་དོན་ནི་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་མཉམ་འདུས་ཀྱི་འགོ་འཛུགས་དང༌། རྩིག་པའི་རྨང་རྡོ་ལྟ་བུར་བརྟེན་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་རྒྱ་ཆེ་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཡོད། ཕྲན་ཉེ་ཆར་ཨེ་ཤ་ཡ་ཤར་ལྷོའི་ཁུལ་ལྟ་སྐོར་དུ་ཕྱིན་པར་ནང་པའི་ཡུལ་ཁག་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་བརྩེ་བ་ཆེན་པོ་དང༌། རོགས་རམ་ཞུ་འདོད་ཡོད་པ་མང་པོ་འདུག་ཅིང༌། ང་ཚོས་དཔེ་མཚོན་ལྟ་བུ་བྱས་ཏེ་དེར་གཞན་དག་ནས་ཀྱང་མིག་དཔེ་བྱེད་པའི་རེ་བ་ཡོད། དེང་སྐབས་འཛམ་གླིང་གི་ཤེས་རིག་ཡོངས་རྫོགས་གཅིག་གྱུར་མཉམ་འབྲེལ་བྱེད་པའི་དུས་སྐབས་ལ་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་མཐུན་འབྲེལ་བྱེད་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་པོ་རེད།” ཅེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”དུས་ཚོད་ཇི་འདྲ་ཞིག་ལ་བཞེས་རྩིས་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། ཐི་རུ་ནས་”འདི་ལོའི་དགུན་དུས་ཕྱི་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚེས་བཅུ་གཉིས་ཉིན་ལེན་རྒྱུ་”ཞེས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”འོ་ན་གནས་ཚུལ་ཚང་མ་གོ་རྟོགས་བྱུང༌། ཁྱོད་ཚོའི་བསམ་བཟང་ལག་ལེན་ངོ་མའི་ཐོག་ནས་རོགས་རམ་གནང་རྩིས་ཡོད་པར་དགའ་པོ་བྱུང་བས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ། ཁྱེད་ཚོའི་འཆར་གཞི་འདི་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་བའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད། དེར་བརྟེན་འགྲོ་མི་རྣམས་འདེམས་སྒྲུག་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གཅིག་མཐུན་ཡོང་བའི་བསམ་ཚུལ་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིན། བོད་ཀྱི་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་བྱེད་སྟངས་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་རྩ་བར་བཟུང་སྟེ་ཐེག་དམན་ནས་བཤད་པའི་དགེ་སློང་གི་བསླབ་ཁྲིམས་སོགས་ལག་ལེན་འགལ་མེད་དུ་བྱེད་པ་ཡིན། དེར་བརྟེན་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་འགལ་མེད་མི་གཅིག་གིས་ཉམས་ལེན་བྱེད་ཐུབ་པ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས།

ཐི་རུ་ནས་”ང་ཚོ་སེ་ལོན་པས་བོད་ལ་རྒྱུན་དུ་སེམས་ཁུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་ནི། བར་སྐབས་བོད་མི་ཡིན་པ་དྷ་སེ་ཞུ་བ་ཞིག་སེ་ལོན་དུ་བཞུགས་ནས་ཆོས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་སྐོར་དང༌། དབྱིན་ཇིར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་དེབ་མང་པོ་བརྩམས་ཡོད་པ་རེད། ཁོང་ལོ་བཅུ་སྐོར་གོང་སྐུ་གཤེགས་སོང༌། དེའི་ཆ་ནས་ཀྱང་ང་ཚོས་དགའ་བསུ་ཞུ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡོད།” ཅེས་དང༌། “ད་ལམ་ང་ཚོས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་མདུན་དུ་བཅར་ཏེ་བསམ་ཚུལ་ཇི་ཞུས་ལ་དགོངས་བབས་བྱུང་སྐོར་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུར་ཕྱག་བྲིས་གནང་སྟེ་ངོ་བཤུས་ང་ཚོར་སྩལ་ན་དྲིལ་བསྒྲགས་ལས་དོན་བྱེད་རྒྱུར་ཕན་ཐོགས་ཡོང་རྒྱུ།” ཞེས་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ཁྱེད་ཚོའི་དགོན་པར་སློབ་གཉེར་གང་ལ་གནང་གི་ཡོད་དམ་”ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། ཐི་རུ་ནས་”མདོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་ཕལ་ཆེར་ལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས་བོད་ཡིག་གི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་ཕྱག་དཔེ་སྐུར་གནང་ཐུབ་ན་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཚོ་རང་རང་གི་ཆོས་ཕྱོགས་སུ་མཁོ་བའི་ཆོས་ཚན་ཇི་ཡོད་མཉམ་གཏོང་གནང་ན་གང་ལེགས་ཡོང་རྒྱུ། ཁོང་ཚོར་སེ་ལོན་པས་རོགས་རམ་ཞུ་རྒྱུར་འཚང་ཁ་ཡོང་རྒྱུར་ཐུགས་གཡེང་མ་དགོས།” ཞེས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”༡༩༥༩ ལོ་བོད་དུ་རྐྱེན་ངན་གྱི་གནས་ཚུལ་བྱུང་སྐབས་སེ་ལོན་དགེ་སློང་ཚོས་རྣམ་འགྱུར་ཇི་བསྟན་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ།” ཞེས་དང༌། “སེ་ལོན་དགེ་སློང་ཚོ་ཆུང་དུས་སློབ་གྲྭ་འགྲིམས་མྱོང་བའམ། ཡང་ན་ཐད་ཀར་དགེ་སློང་དུ་ཞུགས་པ་ཇི་ཡིན། ལོ་དྲུག་བདུན་ཙམ་ནས་ཆོས་ཞུགས་བྱེད་སྲོལ་ཡོད་མེད། དེ་ནས་དགོན་པར་གཏན་སྡོད་བྱེད་དང་མི་བྱེད་”སོགས་ཀྱི་བཀའ་འདྲི་གནང་བར།

ཐི་རུ་ནས་”སློབ་གྲྭར་ཞུགས་མ་དགོས་ཤིང༌། ལོ་དྲུག་ནས་ཚོགས་ཞུགས་ཀྱི་དགོན་པར་གཏན་སྡོད་ཆོག་རྒྱུ།” ཞེས་མཚམས་འདིར་ཐི་རུས་གཟིམ་ཆུང་ནང་གི་འཚེམ་དྲུབ་ཞལ་ཐང་མཐོང་བས་རྐྱེན་གྱིས་”འཚེམ་དྲུབ་ཞལ་ཐང་འདི་གྲས་ལ་བརྩི་མཐོང་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུར་ལག་ཤེས་འདི་འདྲ་ཤེས་མཁན་ཁྱིམ་ཚང་རེ་ཟུང་སེ་ལོན་དུ་བསྐྱོད་ཐབས་བྱུང་ན་ཡག་པོ་ཡོང་རྒྱུ་དང༌། ང་ཚོས་ས་ཆ་ཨེ་ཀར་ (Acre) བཞི་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་བོད་རང་གི་བཟོ་བཀོད་དང༌། བྲིས་ཆ་ལྡན་པའི་ལྷ་ཁང་ཞིག་ཡོང་རེ་ཡོད་ཚུལ་སོགས་རྒྱས་པར་ཞུས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”དེ་འདྲའི་ལག་ཤེས་མཁན་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པ་རེད། དེ་འདྲ་དོན་ཐོག་ཏུ་ལག་ལེན་འཁེལ་བ་བྱུང་ན་ལེགས་པོ་འདུག”ཅེས་ཐུགས་དགྱེས་པའི་བཀའ་ལན་རིམ་སྩལ་བསྐྱངས།

གསང་གསུམ་ཡོན་ཏན་ནོར་གྱི་བཅུད་ཕྱུང་བ།།

ཟབ་དོན་མན་ངག་བདེ་འབྱུང་གཙུག་གི་རྒྱན།།

མི་ཕྱེད་སྙིམ་པར་ལྷུང་བའི་བདུད་རྩིའི་རོ།།

སྤྱོད་པའི་སྐལ་བཟང་རྒྱུ་སྐར་མེ་ཏོག་བཞིན།།

མ་ལུས་གངས་ལྗོངས་འགྲོ་བའི་མུན་པའི་རྒྱ།།

འགྲོལ་བའི་ལེགས་ཉེས་ཐབས་ཚུལ་ཇི་དགེ་ཞེས།།

སྙན་དུ་བསྒྲོན་པའི་གསར་མཁན་མཐའ་དག་པ།།

དངོས་དོན་རྗེན་པར་སྤྲོས་པའི་དབྱངས་ལ་ཆགས།།

རྒྱ་རྒོལ་བསྟན་སྲུང་དཔའ་བོའི་ཤུལ་རྗེས་ནས།།

རྙེད་པའི་གངས་དཀར་སྐྱོང་བའི་དམ་བཅའ་དང༌།།

ཞི་བདེའི་ཕུག་རོན་དཀར་པོའི་གཤོག་འགྱུར་སོགས།།

གླིང་བདུན་སྤྱན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཉིད་དུ་ཕུལ།།

ལུང་རྟོགས་པད་ཚལ་རྒྱས་པའི་ཡལ་འདབ་ལས།།

འཁྲུངས་པའི་ཞི་བསིལ་ཕན་བདེའི་མེ་ཏོག་ཕོན།།

བཞད་པའི་དྲི་ཞིམ་འཆི་མེད་བདུད་རྩིའི་རོས།།

མྱོས་པའི་ཆེ་རྒུའི་རྐང་དྲུག་གར་དུ་རྩེན།།

ཞེས་ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལས། རྡོ་ལ་དྷར་རི་རྩེར་སྐུ་གསེང་ཞབས་བཅཊ་དང་སྲིད་བློན་ནེ་རུ་མཆོག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་ཡིག གསུམ་བཅུའི་དུས་དྲན་ཐེངས་གཉིས་པའི་མཛད་སྒོ། བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ཟུར་འཛུགས་དང་སུད་སིར་གཞིས་ཆགས་གསར་འཛུགས་ཡོང་བར་འབད་བརྩོན་གནང་བ། ཕྱི་ནང་གི་ཚོགས་སྡེ་དང་གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་གསུང་འཕྲོས་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་ཉེར་ལྔ་པའོ།། །།

49 དྷ་རམ་ས་ལ་སོགས་ས་ཁུལ་འདིའི་མངའ་སྡེའི་སྲིད་གཞུང་ཚུགས་ཡུལ།

རླབས་འཕྲེང་ཉེར་དྲུག་པ།

སྐུའི་འཁྲུངས་སྐར་རྟེན་འབྱུང་གི་མཛད་སྒོ་དང༌། བཀའ་དབང་ནོད་བཞེས་དང་དབྱིན་ཡིག་སོགས་གསན་སྦྱོང༌། མང་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྙིང་དོན་འགྲེམས་སྤེལ། རྒྱུད་སྨད་སྟོད་དང་གདན་ས་གསུམ་གྱི་མཁན་པོ་མཁན་ཚབ་རྣམས་ལ་བླང་དོར་བཀའ་སློབ་སྩལ་བ་སོགས་ཀྱི་སྐོར།

ས་བཅད་དང་པོ།

སྐུའི་འཁྲུངས་སྐར་རྟེན་འབྱུང་གི་མཛད་སྒོ་དང་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པ་ཐོར་བུ་ཁག་གཅིག

༡༩༦༡ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༦ ཉིན་ལུས་ཅན་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་གངས་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱབས་མགོན་མཚུངས་ཟླ་མ་མཆིས་པ་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་སྤྱི་མཐུན་འགྲོ་བའི་མཁའ་ལ་ཚོགས་གཉིས་རྟ་མཆོག་བདུན་པོས་ལེགས་པར་དྲངས་པའི་མཚན་དཔེའི་འོད་སྟོང་འབར་བའི་མཛེས་སྐུ་གངས་ལྗོངས་འགྲོ་བའི་མགོན་སྐྱབས་དམ་པར་ཤར་ནས་དགུང་གྲངས་ཉེར་བདུན་འཁོར་བའི་འཁྲུངས་སྐར་གྱི་ཉིན་མོའི་སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་དགུ་ཐོག་ཕོ་བྲང་ཉེ་འཁོར་དུ་སྐུ་རླུང་དར་ཕྲེང་འགྲེམས་འཛུགས་ཟིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག་སྐུ་བཅར་མཆོད་མཁན་དང༌། རྣམ་གྲྭ་གསུང་ཞབས་བཅས་ནས་འཁྲུངས་གསོལ་དང་ལྷ་བསང་ཕུལ་ཅིང༌། ཕོ་བྲང་གི་མདུན་དུ་བོད་ལྗོངས་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་དར་དགུང་དུ་བསྒྲེངས་ཏེ། དབུ་གཡབ་ཏུ་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། སྲིད་ཟུར་ཀླུ་ཁང་པ་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན། བཀའ་ཤག རྒྱལ་ཡུམ་ཆེན་མོ་གཙོས་པའི་ཡབ་གཞིས་སྐུ་འཁོར་རྣམ་པ། གསོལ་དཔོན་མཁན་པོ་དང་གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོ། མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་གསུམ་སྐུ་བཅར་རྣམ་པ་དང་བཅས་དབུ་གཡབ་འོག་ཏུ་ཕེབས་བཞུགས་གནང་ཞིང༌། ཕོ་བྲང་གི་གཟིགས་མཐོང་ཡངས་པའི་དབུས་སུ་གཞུང་ཞབས་ལས་བྱེད་ཁག་དང༌། རིས་མེད་ཆོས་སྡེ་ཁག་གི་མཁན་བླ། ཆོལ་གསུམ་སྤྱི་འཐུས། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཟློས་གར་ཚོགས་པ། བུ་གསོ་ཁང་གི་ཕྲུ་གུ་ཆེ་ཆུང༌། གསོ་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་མ་མ་དང༌། དྷ་ས་ཁུལ་གྱི་མི་མང་བཅས་པ་གྲལ་བསྟར་ལེགས་འཁོད་ཟིན་མཚམས། ྋགོང་ས་མཆོག་ཕོ་བྲང་ནས་དབུ་གཡབ་ཏུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་འཕྲལ་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་ནས་རྔམ་ཞིང་བརྗིད་པའི་བོད་ལྗོངས་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་གླུ་དང༌། སྙན་འཇེབས་ལྡན་པའི་བསྟོད་དབྱངས་ཕུལ་ཟིན་རྗེས། ྋགོང་ས་མཆོག་བཞུགས་ཁྲིའི་ཐོག་ཞབས་སོར་འཁོད་བསྟུན་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་མཚོན་གཞུང་ཞབས་ལས་བྱེད་ཁག་དང༌། ཆོལ་གསུམ་སྤྱི་འཐུས་སོགས་བོད་གཞུང་དམངས་གཉིས། དྷ་སར་གཏན་སྡོད་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་དང༌། རྒྱ་གར་ཡུལ་མི་མང་པོ་བཅས་ཀྱི་མཇལ་ཁ་རིམ་ཞུས་ཀྱིས་མཛད་སྒོ་ལེགས་པར་གྲོལ།

ཉིན་འདིར་རྡོ་རྗེ་གླིང་དང་ཀ་སྦུག འབྲས་ལྗོངས། སིམ་ལ། རྡོ་རྗེ་གདན། སྦག་ས། འབྲུག ལ་དྭགས། བལ་ཡུལ་སོགས་བོད་མི་འདུས་སྒར་ཁག་ཡོད་དོ་ཅོག་གིས་རང་གཞུང་སྐུ་ཚབ་དབུ་འཛིན་རྣམ་པ་དང་ལས་བྱེད། དགོན་སྡེ་ཁག་གི་བླ་གྲྭ། དགེ་སློབ། མི་མང་བཅས་ཡོངས་ཀྱིས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྟགས་མཚན་རྒྱལ་དར་དགུང་ལ་བསྒྲེངས་ནས། སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་གསང་མཐོན་པོས་རྒྱལ་གླུ་བཏང་སྟེ། ཚོགས་ཁང་དུ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་པར་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་བཞུགས་གསོལ་ཞུས། བསང་དུད་ལྷ་ལམ་འགེངས་པ་དང༌། སྐུ་ཁམས་དང་མཐུན་པའི་དར་འཕན་མཐོན་པོར་བསྒྲེངས། རྒྱགས་བརྔན་ལྷ་བསང་དང༌། གསེར་སྐྱེམས་འུར་འདོན་གནང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚེ་ཁྲི་ཕྲག་ཏུ་བརྟན་པའི་ཞབས་བརྟན་གསོལ་འདེབས་དང༌། བདེན་ཚིག་སྨོན་ལམ་བཅས་གྲུབ་པ་དང་ལྷ་རྒྱལ་འཐེན། སོ་སོའི་ཡུལ་ལུང་འདྲ་མིན་ཁག་གི་རྐང་བྲོ་གླུ་གཞས་འཁྲབ་སྟོན་སྣ་ཚོགས་ལ་རོལ་ནས་དགའ་བདེའི་དཔལ་གྱི་རྣམ་པ་ཁེངས་བཞིན་རྟེན་འབྱུང་མཛད་སྒོ་ལེགས་པར་གྲུབ།

ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་མི་རྗེ་སྲིད་བློན་ནེ་རུ་མཆོག་ལ་མ་དྷེ་ཡ་པར་དེ་ཤ་མངའ་སྡེས་གཙོས་ས་ཁུལ་ཁག་གཅིག་ལ་གཞིས་ཆགས་གསར་ཚུགས་ཡོངས་ཐབས་བཀའ་ཡིག་སྩལ་བ།

ྋ མི་རྗེ་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ།

བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་སྐོར་ངོས་ཀྱི་རེ་སྐུལ་ཞུ་ཡིག་ལ་བཀའ་ལན་གནང་བར་བཀའ་དྲིན་ཆེ།

མ་དྷེ་ཡ་པར་དེ་ཤ་མངའ་སྡེ་གཞུང་གིས་ཤཱ་རྡལ་རྫོང་ཁོངས་པོང་ཌེ་ཁུལ་དུ་བོད་མི་གཞིས་སྡོད་བྱེད་ས་ས་ཆ་ཞིག་གནང་སོན་བྱུང་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ངས་སྐུ་ཉིད་ལ་དགའ་སྤྲོའི་ངང་ས་ཆ་དེ་བོད་མིར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོང་གནས་བརྗོད་འདོད་བྱུང༌།

བོད་མི་༢༠༠༠ སྐོར་ཞིག་མངའ་སྡེ་དེར་གཞིས་སྡོད་བྱེད་རྒྱུར་སྐུ་མཆོག་ལ་རེ་སྐུལ་དང་དྲན་གསོ་ཞུ་ཆོག་པ་དང༌། ད་དུང་བོད་མིར་འོས་འཚམས་ཡོད་པའི་ས་ཆ་གང་ཡོད་ལ་དགོངས་བཞེས་མུ་མཐུད་གནང་སྐྱོང་ཡོད་པ།

རེ་སྨོན་འཚམས་འདྲི་བཅས། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ ༡༩༦༡ ཕྱི་ཟླ་༧ ཚེས་༡༥ ལ། ཞེས་བཀའ་ཡིག་སྩལ་གནང་མཛད།

ཚེས་ ༡༦ ཉིན་བོད་ཟླ་དྲུག་པའི་ཚེས་བཞི་འཁེལ་བས་ཌ་ལ་ཧའོ་སེའི་ (Dalhousie) དགེ་འདུན་པ་ཁག་གིས་ཆོས་དོན་ལས་ཁུངས་བརྒྱུད་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་སྩལ་ནོད་ཡོང་བའི་གསོལ་འདེབས་སྙན་སེང་ཞུས་པ་བཞིན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་མཁན་སློབ་སྦྲགས་མ་མཛད་ཅིང༌། ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། སེར་ཀོང་མཚན་ཞབས་ཐུབ་བསྟན་སྟོབས་འབྱོར་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་མཁན་སློབ་ཆོག་གྲྭ་གྲངས་ཚང་བའི་སྒོ་ནས་བསྒྲུབ་བྱ་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་མཛེས་པ་དང༌། ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བའི་བར་ཆད་ཀྱི་ཆོས་དང་ཡོངས་སུ་བྲལ་བའི་བསྒྲུབ་བྱའི་གྲངས་བཞི་བཅུ་ཞེ་གཅིག་ལ་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་འབོག་ཆོག་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས།

ཚེས་ ༡༨ ཉིན་བོད་མི་མང་གི་འཐུས་མི་ཚོ་དང༌། བོད་མི་སྡོད་སྒར་ཁག་གི་འགོ་གཙོ་ཐུན་མོང་བཅས་ནས་ཇི་ལྟར་གསོལ་བ་བཏབ་པའི་དོན་བཞིན། ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་དབུ་བཞུགས་ཐོག རྣམ་གྲྭ་གསུང་ཞབས་བཅས་ནས་ཟབ་ལམ་བླ་མ་མཆོད་པའི་ཚོགས་འཁོར་དང་འབྲེལ། ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་བརྟན་བཞུགས་ཞབས་བརྟན་བསྟར་འབུལ་གྱིས་སྐུ་ཚེ་ཞབས་པད་བསྐལ་བརྒྱར་བརྟན་པའི་གསོལ་འདེབས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་ཞུས།

ཚེས་ ༡༩ ཉིན་ཅམ་པའི་ (Chamba) ལམ་བཟོ་བའི་ལས་མི་རྣམས་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་བརྟན་བཞུགས་ཞབས་བརྟན་བསྟར་འབུལ་ཞུས་པ་དགྱེས་བཞེས་མཛད། རང་གཞུང་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་སྙན་ཞུར་བཅར་བར་བྱེད་སྒོའི་ལམ་སྟོན་སྩལ། ཕྱི་ཉིན་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་སྙན་ཞུར་བཅར་ཏེ་རྒྱལ་བློན་ལྷན་ཚོགས་བསྐྱངས་ཏེ་རང་གཞུང་གི་ཆོས་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་དང༌། དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད་ཡུལ་དུས་ཀྱི་གནང་ཕྱོགས་སྒྲིག་གཞི་དང༌། འཆར་གཞིའི་སྐོར་བཀའ་བསྡུར་ཞིབ་ལྷུག་མཛད། དེ་མཇུག་ཕྱི་འབྲེལ་བཀའ་ཚབ་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ་དང༌། ལས་ཚན་ས་འདུ་རིན་ཆེན་ལྡི་ལིར་ལས་དོན་དུ་བསྐྱོད་རྒྱུའི་ཐོན་མཇལ་ལ་བྱེད་སྒོའི་སྐོར་བཀའ་མངགས་དང༌། ཡང་བརྟན་བཞུགས་འབུལ་མི་བོད་མི་སྡོད་སྒར་ཁག་གི་འགོ་བྱེད་རྣམས་ཕྱིར་ལོག་ཐོན་མཇལ་བཅས་སྩལ།

ཚེས་ ༢༢ ཉིན་ས་གནས་རྫོང་དཔོན་སེན་ཏོག་སེང་འཁོར་བཅས་མཇལ་བཅར་ཞུས་ཏེ། ཁོང་གི་གྲོགས་པོ་ཞིག་ནས་སེམས་ཀྱིས་བདེ་བ་ཇི་ལྟར་འཚོལ་ཐབས་སྐོར་བཀའ་སློབ་ཞུས་པར་བཀའ་ལན་རིམ་སྩལ་གནང༌། འཇར་མན་ (German) མི་རིགས་ (H.G. Tallis) མཇལ་བཅར་གྱིས་ཆོས་དོན་ཡར་རྒྱས་སྐོར་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་ལས་ཁུར་བྱེད་ཚུལ་སོགས་བཀའ་སློབ་ཡོང་བ་སྙན་སེང་ཞུས་པར་ཆོས་དོན་ལས་ཁུངས་སུ་འབྲེལ་བ་བྱས་ན་འཐུས་ཚུལ་གྱི་བཀའ་ལན་སྩལ། ཕྱི་ཉིན་ནས་མཛད་སེང་ནམ་བྱུང་ལ་གསུང་སྒྱུར་འབྲས་ལྗོངས་ཡ་པ་སྟོབས་རྒྱལ་ལགས་ནས་ཞབས་ཞུས་ཀྱིས་རང་རྣམ་”ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང”ཕྱག་དཔེ་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་ལྗགས་རྩོམ་མཛད།

བར་ལམ་འབྲུག་ཡུལ་དུ་གནས་སྡོད་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་ལ་འབྲུག་གཞུང་ནས་འཕྲལ་སེལ་སྡོད་རྒྱུ་ལས་རྒྱ་གར་དུ་གནས་སྤོ་དགོས་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་རིམ་བསྟུད་བྱུང་སྟབས། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་སྲིད་བློན་ནེ་རུ་མཆོག་ལ་ཞུ་སྐུལ་བཀའ་ཡིག་སྩལ་དོན།

ྋ མི་རྗེ་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ།

མི་རྗེ་མཆོག་གི་དགོངས་པར་མངའ་གསལ་བཞིན། རྒྱ་གར་ནང་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་སྐོར་གྱི་གནས་སྟངས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་མུས་དང༌། གཞོན་སྐྱེས་རྣམས་ལ་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་ཡོད་པ། རྒན་གྲས་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོས་འཚོ་ཐབས་ལ་འབད་འབུངས་བྱེད་མུས་ལྟར་གང་ལེགས་ཡོད་མུས་རེད། དེར་བརྟེན་རྒྱ་གར་ནང་བོད་མིའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གོམས་སྲོལ་སོགས་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་རེ་ཆེན་པོ་བྱེད་འོས་པ་ཆགས་ཡོད། ཡིན་ནའང༌། འབྲུག་ཡུལ་དུ་ཡོད་པའི་ངོས་ཀྱི་མི་མང་ལ་དཀའ་སྡུག་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་འཕྲད་བཞིན་པ་དང་ཕལ་ཆེར་དཀའ་ངལ་དེ་དག་སེལ་ཐབས་མེད་པ་ལྟ་བུའི་གནས་སྟངས་ཡོད་བཞིན་པ་རེད་འདུག

འདི་ལོ་ ༡༩༦༡ ཕྱི་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༡ ལ་འབྲུག་གཞུང་གི་སྲིད་བློན་མི་རྗེ་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་ནས་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་སྩལ་གནང་བ་དེའི་ནང་ཁོང་གིས་འབྲུག་གཞུང་ལ་དཀའ་ངལ་ཡོད་སྐོར་དང༌། འབྲུག་ཡུལ་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་གནས་སྐབས་ཙམ་ལས་གང་མགྱོགས་རྒྱ་གར་དུ་གཞིས་སྤོ་དགོས་སྐོར་འཁོད་འདུག ད་ལྟའི་ཆར་འབྲུག་གཞུང་གིས་འབྲུག་ཡུལ་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ངོས་བཞེས་གནང་གི་མེད་པ་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་སྟབས། མི་རྗེ་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་ནས་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་སྩལ་གནང་མཛད་པར་གཞིས་གསར་བྱ་ཐབས་དང་གང་ཐུབ་རོགས་པ་བྱེད་ངེས་ཡིན་སྐོར་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་འདུག

ངོས་ནས་ཕྱི་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༢ དང་ ༢༦ སོ་སོར་འབྲུག་རྒྱལ་སྲིད་བློན་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེར་བོད་མིའི་གཞིས་གསར་འཛུགས་རྒྱུར་དགོངས་བཞེས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུས་པ་དང༌། ང་ཚོའི་འཐུས་ཚབ་ཅིག་དེ་གར་བཏང་འཐུས་ཆོག་པའི་རེ་སྐུལ་ཞུས་ཡོད། ད་བར་དུས་ཚོད་རིང་པོ་སོང་ཡང་བརྡ་ལན་གང་ཡང་འབྱོར་སོན་མ་བྱུང༌།

གནས་ཚུལ་འབྱོར་གསལ་ལྟར་ན་འབྲུག་ཡུལ་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ ༣༠༠༠ ཙམ་ལ་འཚོ་ཐབས་ཐོག་དཀའ་ངལ་འཕྲད་མུས་དང་ནད་གཅོང་རིགས་ལ་སྨན་བཅོས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཡག་པོ་མ་རག་པའི་གནས་ཚུལ་ཡོད་པ་གོ་ཐོས་བྱུང༌། དཔེར་ན། འབྲུག་ཡུལ་བརྡ་ལ་ཞེས་པའི་ས་ཡུལ་དུ་བོད་མི་ཁྱོན་བསྡོམས་ ༦༠༠ ཡོད་པའི་ནང་རྒན་པ་ ༩༠ དང་བུ་ཕྲུག་ ༢༡ གློ་བུར་རྐྱེན་ལམ་དུ་ཕྱིན་པ་དང༌། མི་གྲངས་ ༡༦ ད་ལྟ་ལག་པ་དང་རྐང་པ་རྨས་མ་ཆགས་སྡོད་ཡོད་འདུག ད་དུང་དེ་བས་གནས་ཚུལ་ཚབས་ཆེ་ཞིག་ལ། རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ་གཅེས་བསམ་བློ་སྐྱུར་ནས་འབྲུག་གཞུང་གི་མི་སེར་བྱེད་མཁན་གཅིག་པུར་འབྲུག་གཞུང་གིས་ལས་ཀ་སྤྲད་པ་དང༌། ཁོང་ཚོའི་བུ་ཕྲུག་སློབ་འཇུག་གནང་གི་ཡོད་འདུག

གནས་སྟངས་འདི་དངོས་འབྲེལ་ཡིན་མིན་བརྗོད་དཀའ་ཡང༌། རང་དབང་ལུང་པའི་ནང་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཡོང་བཞིན་པའི་བོད་མི་སྲོག་འགོ་འཐོན་པ་ཆེས་ཉུང་ཤས་ཤིག་ལས་མེད་ཀྱང་དེ་དག་རྩ་མེད་དུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་མཐོང་སྣང་འདིས་བློ་ཕམ་དང་སེམས་ངལ་ཇེ་ཆེ་དང༌། དེ་འདྲའི་གནས་བབ་ལ་བརྟེན་ད་སྔོན་མཇལ་འཕྲད་སྐབས་འབྲུག་སྡོད་བོད་མི་རྣམས་རྒྱ་གར་ནང་འཛུལ་ཞུགས་ཆོག་པ་དང༌། ཁོང་ཚོར་བོད་མི་གཞན་དང་འདྲ་བ་གཟིགས་སྐྱོང་དགོས་སྐོར་རེ་སྐུལ་ཞུས་དོན་ལྟར་དེ་རིང་མི་རྗེ་མཆོག་ལ་བསྐྱར་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

གལ་སྲིད་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་འབྲུག་སྡོད་བོད་མི་རྣམས་རྒྱ་གར་ནང་གཞིས་སྡོད་ཆོག་པའི་ཁྲུན་ཐག་གཅོད་གནང་བྱུང་ཚེ་ངོས་རང་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་ཡོང་ངེས་དང༌། འདི་སྐོར་ངོས་རང་ནས་འབྲུག་གཞུང་ལའང་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། མི་རྗེ་མཆོག་ནས་བཀའ་ལན་གང་མགྱོགས་གནང་ཐུབ་པའི་རེ་བ་བཅས། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ ༡༩༦༡ ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༨ ལ། ཞེས་བཀའ་ཡིག་སྩལ་བར། ལྡི་ལི་གསར་པ་ནས་རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་ཨེམ་ཇཱེ་ཌེལ་ (M.J.Deal) ནས་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༡ ཉིན་བཀའ་ལན་ཕུལ་བའི་སྙིང་དོན།

འབྲུག་སྡོད་བོད་མི་རྣམས་རྒྱ་གར་ནང་འཛུལ་ཞུགས་ཆོག་པ་དང་ཁོང་ཚོར་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་བོད་མི་སྤྱི་མཚུངས་ལྟར་ལྟ་རྟོག་དགོས་པའི་དགོངས་བཞེད་གང་ཡོད་ཆ་ཚང་ལག་བསྟར་བྱེད་འདོད་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་ད་ལྟའི་ཆར་བོད་མི་ ༡༠༠༠ ཞིག་གཞིས་ཆགས་འཛུགས་རྒྱུར་སྒུག་བཞིན་པ་དང༌། བོད་མི་ ༢༠༠༠ ཙམ་ལ་གྲ་སྒྲིག་བྱ་བསྡད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཡོད་མུས་ལ། བོད་མི་གསར་པ་ལེན་ཐབས་དཀའ་ཡང་མ་འོངས་པར་གནས་ཚུལ་ལེགས་ལམ་བྱུང་ཚེ་ང་ཚོས་ཐབས་ཤེས་ཞུ་རྒྱུ།

ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུ་འབྲུག་གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་བཀོད་སྒྲིག་གནང་མུས་ལ་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་ཐུགས་མོས་དང་ང་ཚོས་རེ་བ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལུགས། འདིའི་ཐོག་ང་ཚོས་རོགས་ཕན་གང་ཐུབ་ཞུ་ངེས་ཡིན་སྐོར་དང༌། སྔོན་ཟླའི་ནང་ཀ་ཏར་འབྲུག་གཞུང་སྲིད་བློན་སྐུ་ཞབས་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་དང་གནད་དོན་འདིའི་སྐོར་གོ་བསྡུར་ལྷུག་པར་ཞུ་རྒྱུ་བྱུང་བ་མ་ཟད། གཞིས་ཆགས་སྐོར་གནས་ཚུལ་རྟོག་ཞིབ་ཆེད་བོད་མིའི་འཐུས་ཚབ་གཅིག་ཡོང་རྒྱུར་ཐུགས་མོས་ཡོད་ལུགས་དང༌། དེ་བཞིན་འབྲུག་སྡོད་བོད་མིའི་སྐྱབས་བཅོལ་ཆེད་ཐོག་འགེབ་ལྕགས་ཤོག་ (corrugated iron sheets) དང༌། ཞིང་ལས་ཀྱི་ཡོ་ཆས་མཁོ་གཏོང་དགོས་པའི་དགོངས་འཆར་གནང་བ་ཇི་བཞིན་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་དེ་དོན་འགན་ཁུར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་སོགས་འཁོད།

ཡང་ཚེས་ ༢༨ ཉིན་ (བོད་ཟླ་ལྔ་པའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ནས་ཉིན་གསུམ་རིང་) ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་དབུ་བཞུགས་ཐོག་སྐུ་བཅར་མཆོད་མཁན་དང༌། རྣམ་གྲྭ་གསུང་ཞབས་བཅོ་ལྔ་ནས་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་འཕགས་ལུགས་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེའི་རས་བྲིས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་བརྟེན་པའི་སྒྲུབ་མཆོད་དང༌། བདག་ཉིད་འཇུག་ཅིང་དབང་བླངས་བའི་ཕྱག་ལེན་ཞིབ་རྒྱས་སུ་བསྐྱངས་ཏེ་སྤྱི་སྒོས་བསྟན་འགྲོར་སྨན་པའི་ཐུགས་སྨོན་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་རིམ་པས་རྒྱས་འདེབས་མཛད། ཕྱི་ཉིན་ཐའེ་ལན་ཌའི་ (Thailand) གསར་འགོད་པ་རྡོ་ཐ་ཞུ་བ་མཇལ་བཅར་གྱིས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྐོར་དང་བོད་ནང་གི་གནས་ཚུལ་གསར་བྱུང་ཇི་ཡོད་སྐོར་དྲི་ཞུས་བཀའ་ལན་རྣམས་སྒྲ་ཐག་ནང་སྒྲ་འཇུག་དང་སྐུ་པར་བསྒྲོན།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༤ ཉིན་དབུས་བོད་སློབ་ཚོགས་པའི་འཛིན་སྐྱོང་ཚོགས་མི་རང་གཞུང་དབུས་ཤེས་རིག་སྐུ་ཚབ་དོན་གྲུབ་ལྷ་དབང་མཇལ་བཅར་ཞུས་པར་བཀའ་སློབ་དང༌། དགོང་དྲོར་མཛད་རྣམ་ལྗགས་རྩོམ་གྱི་ཞབས་འདེགས་ཞུ་མཁན་སྐུ་ཞབས་ཧའོ་ཐ་ (Mr David Howarth) ལ་ཆོས་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་ལེའུ་གསར་དུ་བཀའ་སྩལ་བར་ཨ་རི་བ་སྐུ་ཞབས་ཧའོ་ཐས་ཟིན་བྲིས་སུ་བཀོད། དེ་རྗེས་ཟིན་བྲིས་ཁག་གཅིག་བོད་ཡིག་གི་མཛད་དེབ་ནང་དུའང་བཅུག ཧའོ་ཐ་ཕྱིར་ཕེབས་ཀྱི་སྐབས་སྐུ་པར་སྒྲོན་བཞེས་གནང་སྟེ་ཁོང་ལ་དངུལ་གྱི་གའུ་ཚགས་ལྡན་གཅིག་དང༌། ལྕམ་ལ་མོ་གྱོན་ཆ་ཚང་བཅས་ཀྱི་གནང་ཆ་སྩལ།

ཚེས་ ༩ ཉིན་ཤེས་རིག་བཀའ་བློན་ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་དང༌། སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ། ངོར་ཐར་རྩེ་མཁན་པོ། ར་སྟོད་སྐྱོང་བླ་རིན་པོ་ཆེ། དགའ་ལྡན་ཛེ་སྨད་སྤྲུལ་སྐུ་བཅས་མཇལ་བཅར་ཞུས་ཏེ་འཛིན་གྲྭ་ལྔ་པ་བར་གྱི་སློབ་དེབ་ཞུ་དག་ཟིན་པ་རྣམས་སྤྱན་ཞུ་བསྟར་བར། ཕྱག་དེབ་ཁོངས་རྒྱལ་རབས་ལེའུར་ཐུགས་ཞིབ་གཟབ་ནན་མཛད་ནས་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་གནང་ཞིང༌།

སུད་ཛར་ལན་ཊ་ (Switzerland) བཅའ་བཞུགས་ཌོག་ཀྲར་ཨེ་ཤ་མན་སོགས་འགའ་ཤས་ཤིག་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་མཇལ་བཅར་གྱིས་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བའི་ཕྲུ་གུ་ཕོ་མོ་བཅོ་བརྒྱད་ང་ཚོས་འགྲོ་སོང་བཏང་སྟེ་སུད་སིར་སློབ་སྦྱོང་དུ་ཉར་ཆོག་པའི་སྙན་སེང་ཞུས་པ་ལྟར། དྷ་རམ་ས་ལའི་བུ་བཅོལ་ཁང་ནས་བུ་ཕྲུག་བཅོ་བརྒྱད་སུད་སི་ས་ཁུལ་ཛུ་རིག (Zurich) ཞེས་པར་བདེ་འབྱོར་བྱུང་ནས། དེར་སྐུ་ཞབས་ཨེ་ཤེ་མན་དང༌། རོགས་རམ་ཚོགས་པ་ཁག རང་གཞུང་སྐུ་ཚབ་རག་ར་སྤྲུལ་སྐུ་སོགས་ཀྱིས་སྣེ་ལེན་བཀོད་སྒྲིག་ཟིན་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་སྙན་སེང་ཞུས།

སྐུ་ཞབས་བྲག་ལེ་སིའི་ལས་རོགས་དང༌། རྒྱ་གར་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་མཉམ་བཅར་གྱིས་བུ་གསོ་ཁང་དུ་རྩེད་ཆས་འབུལ་རྒྱུའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་སྙན་སེང་ཞུས་པར་འཐུས་ལེགས་ཀྱི་བཀའ་ལན་གནང༌།

ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ཕྱོགས་མཐའི་བོད་མི་སྡོད་སྒར་ཁག་གི་འགོ་འཛིན་དང༌། ས་ཁུལ་སོ་སོའི་མི་འཐུས་བཅས་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་བཅར་འཛོམས་ཀྱིས། ྋགོང་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་སློབ་ཁག་ལ་ས་ཁུལ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་སློབ་སྦྱོང་དོན་གཉེར་བཀའ་དགོངས་སྙིང་བཅངས་ལག་བསྟར་ཞུས་ཆོག་པ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ྋགོང་ས་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་སྐུ་ཚེ་ཞབས་པད་བསྐལ་བརྒྱར་བརྟན་ཅིང༌། ཐུགས་བཞེད་ཇི་བཞིན་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པའི་གསོལ་འདེབས་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་བཀའ་བཞེས་སྤྱི་ཐོབ་བཀའ་དྲིན་བླ་མེད་དུ་ཆེ་ཞིང༌། ཆབས་ཅིག་སྐུའི་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས་ལ་བརྟན་བཞུགས་འབུལ་རྒྱུར། ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེར་དྷ་རམ་ས་ལར་བསྟར་འབུལ་ཞུས་པ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་སྐུ་བགྲེས་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་རྡོ་རྗེ་གླིང་དུ་ཕེབས་བཞུགས་ལ་བརྟེན། སྤྱིའི་འཐུས་ཚབ་ཏུ་རྩེ་ཕྱག་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་ལེགས་སྨོན་དང༌། རྩེ་མགྲོན་ཡེ་ཤེས་ལྷུན་གྲུབ་གཉིས་རྡོར་གླིང་དུ་ཕེབས་ནས་བསམ་གཏན་ཆོས་གླིང་དགོན་པར་ཡོངས་འཛིན་སྐུ་བགྲེས་གླིང་རིན་པོ་ཆེར་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་ཞུས།

ཉིན་འགའི་རྗེས་བཞུགས་སྒར་ཕོ་བྲང་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་དབུ་བཞུགས་ཀྱིས་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་གསུང་ཞབས་ཚོགས་ཡོངས་ནས་གསོ་སྦྱོང་མཛད་ཅིང༌། དེ་ནས་བསྒྲུབ་བྱ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་ལ་བསྙེན་རྫོགས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་སྩལ།

ཚེས་ ༢༧ ཉིན་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ཨེ་ཕྷ་རོ་ཨེ་ཤན (Afro-Asian) ཚོགས་འདུའི་གཙོ་འཛིན་སྐུ་ཞབས་ཇེ་པིའི་ན་ར་ཡན (J.P.Narayan) མཆོག་ལ་བཀའ་ཡིག་གནང་དོན། “ཁྱེད་རྣམ་པས་འཛམ་གླིང་ནང་གཞན་དབང་བཙན་པོའི་འོག་ཏུ་འཚུད་པའི་མི་རིགས་རྣམས་ལ་རང་དབང་ཐོབ་པའི་ཕྱག་ལས་གྲུབ་འབྲས་བཟང་པོ་ཡོང་བ་དང༌། ལུང་པའི་ནང་གི་མི་མང་རྣམས་དང༌། དེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་ནང་ཕྱི་རྒྱལ་གཞན་དག་གི་འོག་ཏུ་མནན་པའི་མི་མང་རྣམས་ཀྱིས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་གྱི་ལྕགས་སྒྲོག་ལས་གྲོལ་ཐབས་སུ་སྙིང་སྟོབས་ཀྱིས་འཐབ་འཛིང་བྱེད་པ་དེ་དག་གི་རེ་དོན་མྱུར་དུ་འགྲུབ་པ་བཅས་ཀྱི་སྨོན་འདུན་དང་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་རྒྱུ། བོད་ནང་མི་མང་ཚོས་དྲག་པོའི་ཐོག་ནས་རྒྱ་དམར་ལ་ངོ་རྒོལ་གྱི་ལས་འགུལ་ད་དུང་བྱེད་མུས་ལ། རྒྱ་དམར་གྱིས་དེ་ཚོ་རྩ་མེད་གཏོང་ཐབས་སུ་དྲག་གནོན་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཀྱང་མེད་པ་བཟོ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། མི་མང་རྣམས་ལ་འཚོ་བའི་དཀའ་ངལ་གྱིས་རྐྱེན་པས་ལྟོགས་ཤི་ཐེབས་པ་མང་པོ་ཡོང་མུས་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་རིགས་རྩ་མེད་གཏོང་ཐབས་མུ་མཐུད་ནས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་ཁུངས་བདེན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཅུང་ཟད་ཞུས་པར་འཛམ་གླིང་མི་མང་ཚང་མས་ཐུགས་སྣང་གནང་རྒྱུར་ང་རང་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད།

༡༩༥༠ ཐམ་པ་ཕན་ཆད་རང་བཙན་ཡིན་པའི་བོད་འདི་ད་ཆ་རྒྱ་དམར་གྱིས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་བཟོས་ཤིང༌། གུང་ཁྲན་གྱིས་བཅིངས་འགྲོལ་ཞེས་པའི་མིང་སྙན་པོ་ཞིག་བཏགས་ནས་ལུང་པ་གཞན་དག་ཟ་བ་དང་བཙན་འཛུལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། བོད་ཀྱི་ས་གནས་གང་སར་བཙོན་པ་ལས་བསྒྱུར་གྱིས་མཚོན་ངལ་རྩོལ་རུ་ཁག་མང་པོ་བཙུགས་པའི་བདེན་གཏམ་གསར་དུ་ཁྱབ་སྤེལ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཅིང༌། རུ་ཁག་དེ་ཚོའི་ནང་ཕོ་མོ་རྒན་བྱིས་ཚང་མ་དུས་རྒྱུན་དུ་ཉིན་ལྟར་ཆུ་ཚོད་བཅོ་བརྒྱད་རིང་ལས་ཀ་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། ཉིན་རེ་གླ་ཆ་རྩ་བ་ནས་མེད་ཁར་ལྟོ་ལ་ནས་སོག་རྗེན་འཐག་གི་ཐུག་པ་སྟེར་གྱི་ཡོད་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་རྩ་བ་ནས་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུའི་ལས་འགུལ་ཡང་ཤུགས་ཆེ་རུ་བཏང་ཡོད་པ་རེད་”ཅེས་སོགས་ཀྱི་བཀའ་ཡིག་སྩལ།

ཨེ་ཕྷ་རོ་ཨེ་ཤན་རྒྱུན་ལས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཉིན་གསུམ་ཚོགས་པའི་གྲོས་ཆོད་གཏན་འབེབས་གནང་དོན། “བོད་མི་མང་རྣམས་མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་བྱས་ཆོག་པའི་སྐོར་བཀའ་མོལ་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཅེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་རྒྱས་འཛོམས་ལ་སྙན་སེང་གནང་རྒྱུ་དང༌། ཡོ་སྒོ་ས་ལ་ཝི་ཡའི་ (Yugoslavia) སྲིད་འཛིན་ཊིའི་ཀྲོ (Tito) བརྒྱུད་ཕྱོགས་སྒྲིལ་སྤངས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོའི་ཚོགས་འདུར་ཡང་བོད་མི་མང་ལ་མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཡོང་པའི་དགོངས་བཞེས་གནང་རོགས་ཞེས་པའི་མྱུར་འཕྲིན་འབུལ་རྒྱུ་”བཅས་བོད་དོན་སྐོར་གྱི་གྲོས་ཆོད་གཏན་འབེབས་བྱས་འདུག

༡༩༦༡ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༤ ཉིན་རྒྱ་གར་དབུས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དྲུང་ཡིག་སྐུ་ཞབས་འབིག་རམ་སེང་ (Bikram Singh) དང༌། སྣེ་ཤན་མེ་རོ་ཐ་ ( Mehrota) གཉིས་མཇལ་བཅར་ཐོག་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་སློབ་སྤྱི་ལ་ཕོགས་ཐོབ་སྤྲོད་ཕྱོགས་སྐོར་སོགས་བཀའ་བསྡུར་གནང༌། དྷ་རམ་ས་ལར་སློབ་གྲྭ་ཕྱིར་འཐེན་གནང་རྒྱུའི་བཀའ་བསྡུར་གནང༌། ཕྱི་ཚེས་ལྔ་ནས་བཟུང་ཉིན་ལྔའི་རིང་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་ལས་ཁུངས་ཆེ་ཁག་ལྔ་དང༌། ཡན་ལག་ལས་ཁུངས་གསུམ་བཅས་ཀྱི་ཟླ་དྲུག་ལས་བསྡོམས་ཐེངས་གཉིས་པའི་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་བསྐྱངས་ཏེ་བོད་མི་སྡོད་སྒར་ཁག་གི་འཐུས་མི་དེར་ཡོད་རྣམས་ཀྱང་བཀའ་དགོངས་ཚོགས་འདུའི་ཟུར་ཉན་དུ་རྟག་བཅར་གྱིས་ཟླ་དྲུག་རིང་ལས་ཁུངས་སོ་སོའི་ཕྱག་ལས་ལས་བསྡོམས་སྙན་ཞུ་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་རེ་རེ་བཞིན་སྙན་སྒྲོན་དང་འབྲེལ་གཙོ་འཛིན་བཀའ་བློན་ངོ་ལས་ནས་གསལ་བཤད་དང༌། སླད་ཀྱི་རྒྱལ་ཐབས་སྲི་ཞུ་སྒྲུབ་ཕྱོགས་ལ་ལེགས་སྤེལ་ཉེས་འགོག་གི་དགོངས་འཆར་གསུང་བཤད་ཞིབ་རྒྱས་གསུང་རེས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་ལེགས་ཆའི་གོ་བསྡུར་མཐར་ཕྱིན་གནང་སྟེ། སླད་མར་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་སྙན་འབུལ་སྐབས་བླང་དོར་བཀའ་སློབ་སྤྱི་སྨིན་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས།

ཚེས་ ༦ ཉིན་འཇར་མན་ནུབ་ཀྱི་གཟུགས་མཐོང་རླུང་འཕྲིན་ལས་བྱེད་སྐུ་ཞབས་ཀ་སི་ཀྲིན་ཌ་སི་དང༌། ལས་རོགས་གཞན་གཉིས་བཅས་མཇལ་བཅར་ཞུ་སྐབས་སྒྲ་ལེན་འཁོར་ཐག་ཐོག་བཀའ་གསུང་ཞུས་སྩལ་དུ། “དེང་སྐབས་ང་ཚོའི་ཡུལ་དུ་གནས་ཚུལ་ཧ་ཅང་ཐབས་སྡུག་གིས་རྐྱེན་པས་རང་མི་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟོད་པས་མནར་ཏེ་ང་ཚོ་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་བཙན་བྱོལ་པར་བསྡད་ཡོད་པ་རེད།

འོན་ཀྱང༌། འཕོ་འགྱུར་དང་དར་རྒུད་ཀྱི་འགྱུར་བ་དེ་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་སུ་བྱུང་བ་དང༌། འབྱུང་རྒྱུ་ལས། ཆོས་ཀྱི་བདེན་པ་དེར་དར་རྒུད་འགྲོ་བ་ནམ་ཡང་མེད། འདི་ནི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་བ་དང༌། རིགས་ལམ་ནས་བལྟས་ཚེ་རྒྱུ་མཚན་གསལ་པོ་ཡོད། ཆོས་ཀྱི་བདེན་པ་དེ་འགལ་རྐྱེན་ཇེ་མང་དུ་སོང་བ་དེའི་ཚོད་ཀྱིས་ནུས་པ་གཟི་བརྗིད་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བ་ཡིན།

དེ་ཡང་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ནི་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ (༢༥༠༠) ལྷག་གི་གོང་འཛམ་གླིང་ཐོག་ཚན་རིག་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ཆེར་མེད་པའི་དུས་སུ་ནང་པའི་སྟོན་པ་ཆེན་པོ་དེ་བྱུང་ནས་བདེན་པའི་གསུང་ངམ། ཁོང་གི་ལྟ་བ་དེ་དུས་ཕྱིས་འཛམ་གླིང་ཚན་རིག་སོགས་ཆེས་ཡར་ཐོན་དུ་གྱུར་ནས། ཨེ་ཊོམ་ (atom) དང༌། ཧེ་ཊོར་ཇཱན (hydrogen) ། དེ་བཞིན་མཁའ་འཕུར་འཕྲུལ་འཁོར་གྱི་རིགས་ཆེས་དར་བའི་སྐབས་འདིར་ཡང་ཆོས་ཀྱི་བདེན་པ་དེ་ལོ་རེ་དང༌། ཟླ་རེ། ཞག་རེ་བཞིན་ཇེ་གསལ་དུ་འགྲོ་བ་འདི་ཡིན་ཞིང༌། རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་མི་ལོ་ ༡༣༠༠ གོང་དུ་དར་བའི་ནང་ཆོས་དེར་དྲག་ཤུགས་དང༌། ལྟ་ངན་གྱི་ནུས་ཤུགས་ཇི་ལྟར་ཆེ་ཡང༌། ཚན་རིག་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་གོང་འཕེལ་ཡར་རྒྱས་ཆེས་ཆེར་སོང་བ་དང་ཆབས་ཅིག དངངས་སྐྲག་དང༌། ཉེན་ཚབས་ཆེན་པོའི་ནང་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་གིས་ཞི་བདེ་དང༌། བསམ་པའི་བདེ་བ་དོན་གཉེར་སྐོམ་པ་ཆུ་འདོད་ལྟར་གྱུར་ཡོད་པ་དང༌། དེའི་རེ་བ་སྐོང་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་དེ་ཡང་ཆོས་ཁོ་ན་ཡིན་པ་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱུན་གནས་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད།

འཛམ་གླིང་འདི་དང་གླིང་གཞན་དག་ཚང་མར་རྒྱལ་རབས་འཕོ་འགྱུར་འགྲོ་བཞིན་པར་འགྲོ་བ་མིའི་ནང་སེམས་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བའི་ཐབས་དམ་པའི་ཆོས་འདི་ནམ་ཡང་ཉམས་མེད་ཡུན་དུ་གནས་རྒྱུ་དང༌། དེ་ལྟར་གནས་བའི་ཡིད་ཆེས་ཀྱང་ཡོད”ཅེས་བཀའ་སྩལ།

ཚེས་ ༨ ཉིན་འབོམ་བྷེའི (Bombay) གྲོང་ཁྱེར་སྤྱི་ཁྱབ་ཤྲི་རི་བིའི་བྷིའི་ཝར་ལི་ཀར་མཇལ་བཅར་གྱིས། མི་མང་གི་འགོ་འཁྲིད་བྱེད་སྟངས་སྐོར་བཀའ་འདྲི་བཀའ་སློབ་ཞུས་སྩལ་དུ། “དྲི་དོན་དེའི་ལན་དུ་མིའི་རིགས་ལ་རྣམ་པ་དང༌། གཤིས་ཀ་སྤྱོད་ཚུལ་ཐ་དད་སྣེ་མང་ཡོད་པས་མི་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་ཕན་ཚུན་ཤེས་རྟོགས་བྱ་རྒྱུ་དེར་རྩ་བ་ཟིན་དགོས། མི་ཚོའི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཞིང༌། དམིགས་ཡུལ་སྒྲུབ་སྐབས་ཤ་ཞེན་མཛའ་བརྩེའི་ངང་ནས་བྱས་ན་ཚུར་ཡང་གནད་དོན་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞིག་ཡོང་གི་རེད། ཁོང་ཚོའི་ཕུགས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་དང༌། ང་ཚོ་གཅིག་མཐུན་ཡིན་པར་ཤེས་འཇུག་དགོས། དེ་ལྟར་བྱས་ན་ཁོང་ཚོས་ང་ཚོའི་འཆར་དོན་ལ་མཉམ་རོགས་བྱེད་གཏན་འཁེལ་གྱི་རེད།

ད་དུང་མི་མང་པོ་ལེགས་ལམ་མཉམ་ཞུགས་ཐུབ་མིན་སྐོར་ལ་བསམ་ཚུལ་གཞན་དག་ཀྱང་མང་པོ་ཡོད། རང་རེ་སུ་དང་མཉམ་དུ་གནས་ཀྱང་རང་ཉིད་ལ་ཚང་མས་གུས་བརྩི་བྱེད་པ་ཞིག་དགོས་པ་ནི་དོན་གལ་ཆེན་པོ་རེད་སྙམ་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད། དེས་ང་ཚོའི་ལས་རོགས་ཚོས་དང་ལེན་བྱེད་པ་དེ་འབྱུང་ཐུབ།

ཁོང་ཚོས་ང་ཚོར་གུས་བརྩི་དང༌། གཟི་བྱིན། ཤ་ཞེན་བཅས་ཡོད་ན་གཞི་ནས་ང་ཚོས་མི་མང་ལ་འབྲེལ་བ་དང་འགོ་འཁྲིད་ཡག་པོ་བྱེད་ཐུབ”ཅེས་བཀའ་སྩལ། ཉིན་འགའི་རྗེས་མི་སི་ཕི་ཀྲི་དང༌། འབུར་ན་སོགས་མཇལ་ཏེ་འདོད་མོས་བཞིན་ཆོས་ཀྱི་སྐོར་བཀའ་སློབ་སྩལ་ཞིང༌། ཉི་ཧོང་གཞུང་ཚབ་ལས་བྱེད་སྐུ་ཞབས་མོ་ཀྲོ་དང༌། ཡ་དྷ་མཇལ་ཁར་བཅར་ནས་སྦག་ས་དང༌། ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་ཉི་ཧོང་ཆོས་ཚོགས་ནས་དྲིལ་བུ་གཉིས་ཕུལ་བ་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་འབུལ་ལམ་ཞུས།

ཕྱི་ཉིན་ཨ་རིའི་ཤར་ཕྱོགས་སྲིད་དོན་རྟོག་ཞིབ་ལས་བྱེད་ཌོག་ཀྲར་ལུ་ཡི་རོ་ས་དང་ (Leoü Rose) པི་ནོ་ (Pino) ཟེར་བ་གཉིས་བཅར་ཏེ་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་བོད་དོན་སྐོར་གྱི་དྲི་བ་མང་པོ་ཞུས་པར་བཀའ་ལན་ཞིབ་སྩལ་གནང༌།

ཤར་ཕྱོགས་ངན་གོམས་འབྱུང་པོའི་ཧམ་སེམས་སྦྲུལ་ནག་འཁྱིལ་བའི་ཚང་མལ་ནས།། འཇིག་རྟེན་ཟ་བའི་ངན་བྱུས་རིང་མོས་ལྟོ་བ་འགྲེང་བས་འདུར་རྒྱུག་གིས།། གངས་དཀར་སྲོག་གི་རྒྱུ་བ་རེ་རེ་དུམ་བུར་གཅོད་པའི་ལས་བརྩམས་ཤིང༌།། ཤར་ཕྱོགས་སྲིད་པ་ཡངས་པའི་ཁམས་སུ་མུན་པ་སྟུག་པའི་ལས་དབང་བྱིན།།

དེ་ཚེ་མགོན་གང་དཔལ་གྱི་འཕྲིན་ལས་བདེ་འབྱུང་རལ་པའི་རྒྱན་གཅིག་བུས།། སྐབས་གསུམ་ཞིང་གི་གདུང་བའི་མུན་ཁུང་གཞིལ་བའི་ཟེར་མ་ཡོངས་སྤྲོས་ཏེ།། སྤྱི་མཐུན་འགྲོ་བའི་ནམ་མཁའ་ལ་ནི་ཚོགས་གཉིས་མཚན་དཔེའི་མཛེས་སྡུག་གིས།། ལུགས་གཉིས་གསེར་གྱི་རི་མོ་གསར་པ་བྲིས་པའི་དགེ་མཚན་མཐའ་མི་དཔོག།

མ་འོངས་གངས་ལྡན་ཞི་བའི་ཚལ་གཅིག་སླར་ཡང་བཞེངས་ལ་གཡར་དམ་གྱི།། མི་ཕྱེད་རྡོ་རྗེའི་གོ་ཆ་བགོས་པའི་ཆོལ་གསུམ་དཔའ་བོའི་སྡེ་ཚོགས་ཀྱིས།། མགོན་གང་ཟླ་ཤེལ་འཛུམ་པའི་རི་མོ་སྙིང་ཆུང་ཨུཏྤལ་བཞད་པའི་ལྟོར།། བཀོད་པའི་དྲི་ཞིམ་མི་བཤིགས་རྡོག་སྒྲ་ས་དང་གནམ་གྱིས་བསྐལ་བར་འཛིན།།

དེ་ལྟར་དེང་འདིར་བགྲང་བྱ་ཉེར་བདུན་འཁོར་བའི་དུས་སྟོན་ཟླ་མེད་པར།། ལྷོ་གླིང་བུ་མོའི་འགྲམ་པ་ལ་ནི་རྐང་རྟེན་འཆའ་བའི་སྲོག་ལྡན་དག། ཟད་མེད་སྤྲོ་དགའི་གླིང་བུ་བསྒྱུར་བས་དྲི་ཟའི་འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་པ།། གནས་འདིར་འཕོས་ཞེས་ལེགས་བྲིས་གཞོན་ནུས་ཉི་ཟླའི་ལམ་ཡང་དོག་པོར་བྱས།།

ས་བཅད་གཉིས་པ།

བཀའ་དབང་ནོད་བཞེས་དང་དབྱིན་ཡིག་སོགས་གསན་སྦྱོང༌།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་འབྱོར་གྲུབ་མ་ཐག་ནས་བོད་མིའི་རྩ་དོན་འཐབ་རྩོད་ཀྱིས་གཙོས་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་བསྐྱར་འཛུགས་དང༌། གསར་འབྱོར་བོད་མིའི་གཞིས་སྒར་གསར་རྒྱག་ཆོས་སྡེ་ཕྱག་འདེབས། སྒེར་ཚུགས་ཤེས་ཡོན་སློབ་གྲྭ་གསར་སྐྲུན་སོགས་སྣ་མང་ལས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་མཛད་བྲེལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་སྨོས་མེད་ཀྱང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་དཀའ་སྡུག་དང་ཐུགས་བསུན་གྱི་དྲི་མ་སྐྲ་རྩེ་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་ཐོག་སྐབས་དེར་གང་ཉིད་ནས་བཀའ་དབང་དང་གཞུང་ཆེན་ཁག་གིས་མཚོན་དབྱིན་སྐད་སོགས་གསན་སྦྱོང་དང༌། ལྷག་པར་ཐེག་ཆེན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་ཐུགས་སྦྱོང་ནི་ཉམས་ལེན་གྱི་མཐིལ་དུ་མཛད།

དེ་ཡང༌། ༡༩༦༠ ནང་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་སྔ་ནས་སྙན་ངག་གི་མཛུབ་ཁྲིད་དང༌། རྗེ་བཙུན་རྡོ་རྗེ་རྣལ་འབྱོར་མའི་བྱིན་རླབས། བདེ་མཆོག་དྲིལ་བུ་ལྷ་ལྔ། དྲིལ་བུ་ལུས་དཀྱིལ། ཟུར་བཀའ་བརྒྱ་རྩའི་དབང་བཀའ་བཅས་རིམ་པར་གསན།

ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་སྔ་ནས་འཇིགས་བྱེད་དཔའ་བོ་གཅིག་པའི་བཀའ་དབང་ཞུས་རྗེས་དཔའ་གཅིག་དང་སྒྲོལ་དཀར་གྱི་བསྙེན་མཚམས་ཀྱང་མཛད། མང་ཐོས་ཀུན་སྤོང་བ་ཏྲེ་ཧོར་སྐྱོར་དཔོན་ཚེ་དབང་ནོར་བུ་དེ་ཉིད་ནས་བསྐུལ་ངོར། ཁོང་དང་ཁོང་གི་རྗེས་འབྲང་བ་གྲྭ་རིགས་འགའ་ཤས་ལ་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་བཀའ་དབང་གི་སྟ་གོན་དང་བཅས་ཉིན་གསུམ་རིང་ཞིབ་རྒྱས་སུ་སྩལ།

བསྒྲུབ་བྱ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་ལ་བསྙེན་རྫོགས་བསླབ་སྡོམ་འབོག་ཆོག་གི་མཁན་པོ་གནང་བ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་རྣམ་དཀར་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་གནང་འོས་ཞུ་སྒོ་ཁག་གི་ངོས་ཐད་ནས་ཀྱང་དོན་མེད་འཐུས་ཤོར་དང་ལྷོད་གཡེང་བྱུང་ཉེན་མེད་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རང་རྣམ་‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་’དུ་བཀའ་ཕེབས་གསལ། “དྷ་རམ་ས་ལར་སྡོད་རིང་ཐོག་མའི་ལོ་ཤས་ནང་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་ཐོག་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་ལའང་འབད་འབུངས་ཆེ་བསྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ངོས་རང་གཞོན་དུས་སུ་ཐོག་མར་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་པའི་གཞུང་ཆེན་དེ་ཚོ་ཡང་བསྐྱར་ལྟ་ཀློག་བྱེད་འགོ་ཚུགས། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་པའི་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་བླ་མ་འགའ་ཞིག་གི་དྲུང་ནས་གསུང་ཆོས་ཞུས་པ་ཡིན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རིན་པོ་ཆེ་རང་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་བར་ད་དུང་དུས་ཡུན་རིང་པོར་འགོར་སྲིད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་སྣང་ན་ཡང༌། སྐབས་དེར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རང་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་བ་བྱ་རྒྱུར་ཛ་དྲག་གི་སྐུལ་འདེད་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད།

བསམ་ཚུལ་དེར་དགའ་སྣང་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཀྱང་མིན་པར་བརྟེན། ངོས་ནས་གྲུབ་འབྲས་གང་འཚམས་ཐོན་པར་བྱས་ཡོད། སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ལ། དུས་ཚོད་ལྡང་མིན་གྱིས་རྐྱེན་པས་དེའི་ཐད་ཡར་རྒྱས་ཡོང་རྒྱུར་འགོག་རྐྱེན་ལྟ་བུ་བྱུང༌། འོན་ཀྱང༌། ད་བར་རང་ཉིད་ལ་ཐོབ་པའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་གང་འདྲ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་རུང༌། དེ་ནི་རང་ངོས་ནས་འབད་བརྩོན་བྱས་པ་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་ཐུབ།” ཅེས་དང༌། “ངོས་རང་དྷ་རམ་ས་ལར་སྤོ་སྐབས་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་སྣེ་ཤན་སྐུ་ཞབས་ནཱ་ཡེར་ (Nair) དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་འགའ་ཤས་ཀྱང་མཉམ་དུ་ཡོད། ལྷག་པར་སྐུ་ཞབས་ནཱ་ཡེར་དང་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཡོད་པར་བརྟེན། ཁོང་གིས་དང་བླངས་ཐོག་ངོས་རང་ལ་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་བསླབ་གནང་བྱུང༌། དབྱིན་སྐད་ཀྱི་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན་དེ་ངོས་འཛིན་བྱུང་རྗེས་ངོས་ནས་སྤུན་མཆེད་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ་གླིང་ནོར་ཐི་པོན་ཌ་ (North Point) དབྱིན་ཇིའི་སློབ་གྲྭར་གཏོང་རྒྱུའི་བཀོད་སྒྲིག་བྱས། ཁོང་མ་སུ་རིར་ཡོད་དུས་དབྱིན་སྐད་སློབ་ཚན་ལེན་འགོའང་ཚུགས་ཡོད།

རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ཐུགས་ཁུར་ཆེན་པོས་ངོས་རང་ལ་དབྱིན་སྐད་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་མཁན་གཏོང་གནང་གིས་བདུན་ཕྲག་རེར་ཐེངས་གཉིས་གསུམ་རེ་ཡོང་གིན་ཡོད་ཀྱང༌། སྐབས་དེར་ངོས་ནས་སྦྱོང་འདོད་ཆེན་པོ་དེ་ཙམ་མེད་པས་ཁག་འདོགས་གཡོལ་ཐབས་བྱས་པར་བརྟེན། ངའི་དབྱིན་སྐད་ལ་ཕན་ཁྱད་དེ་ཙམ་མ་བྱུང༌། གང་ལྟར་གཞི་རྐང་ངོས་ཀྱི་སྣེ་ཤན་གསར་པ་ནཱ་ཡེར་དང་མཉམ་དུ་དབྱིན་སྐད་སྦྱང་རྒྱུར་དགའ་མོས་ཡོད་གཤིས་ཁོང་གིས་སློབ་ཁྲིད་གནང་སྐབས་ངོས་ཀྱི་དབྱིན་སྐད་ལ་ཡར་རྒྱས་གང་འཚམས་བྱུང༌།

འོན་ཀྱང༌། དབྱིན་ཡིག་འབྲི་རྩོམ་གྱི་ལས་བྱ་མང་པོ་སྤྲད་གནང་ལ་འདོད་མོས་མ་བྱས། ལོ་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་ཁོང་ཕྱག་ལས་ནས་གནས་སྤོར་བཏང་བར་ངོས་རང་བློ་འགྱོད་བྱུང༌།” ཞེས་དང༌། “དུས་དེ་ནས་བཟུང་ངོས་ནས་དབྱིན་སྐད་སྦྱང་རྒྱུ་དེ་ཕྲན་བུ་རྒྱུན་སྲོལ་དང་མི་མཐུན་པར་བོད་རིགས་ཁ་ཤས་ཚུད་པའི་མི་འདྲ་མིན་ཞིག་ནས་ངོས་རང་ལ་དབྱིན་སྐད་སློབ་སྦྱོང་ཐད་རོགས་ཕན་བྱས་བྱུང་ཡང༌། ད་ལྟའི་རང་ཉིད་ཀྱི་དབྱིན་སྐད་གནས་ཚད་དེ་དེ་སྔོན་རང་ལོ་ཉེར་ལྔའི་གོང་དང་བསྡུར་ན་ཧ་ཅང་གི་དྲག་ཏུ་ཕྱིན་ཡོད་མེད་དོགས་འཆར་ཡང་ཡོང་གི་འདུག་ཅིང༌། ངོས་རང་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ཏུ་འགྲོ་སྐབས་ངོས་ཀྱི་དབྱིན་སྐད་སྐོར་ལ་སེམས་ཚོར་མི་བདེ་བའི་དྲན་གསོ་ཡོང་གི་འདུག ངོས་ནས་དབྱིན་སྐད་བཤད་སྐབས་ནོར་འཁྲུལ་ཆེན་པོ་དེ་འདྲ་ཤོར་དུས་ཁ་སྐྱེངས་པོ་ཆགས་པར་མ་ཟད། སྔོན་མ་གོ་སྐབས་བྱུང་དུས་ངོས་ནས་ཧུར་བརྩོན་ཆེན་པོ་མ་བྱས་པ་དེར་བློ་འགྱོད་ཀྱང་ཡོང་གིན་འདུག”50 ཅེས་སོགས་གསུངས་པ་བཅས་སོ།།

གཞུང་སྒེར་ལས་ཀྱི་འཁོར་ལོས་ཆེས་བྲེལ་ཡང༌།།

ཐུགས་བསུན་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཡང་མི་བཞེས་པར།།

གཞུང་ལུགས་ཆུ་གཏེར་རྒྱས་པའི་ངོས་ཡངས་སུ།།

བྱང་སེམས་ནོར་བུ་འཚོལ་ལ་དེད་དཔོན་བཞིན།།

ཐུབ་བསྟན་ངུར་སྨྲིག་གསར་པའི་བླ་གོས་ཅན།།

བློ་བཟང་དོན་གྱི་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་ལེན་པར།།

གྲགས་པ་རྭ་ཡིག་གཉིས་པའི་རྩེ་དགའ་ལས།།

བྱུང་བའི་འཆད་ཉན་དལ་འགྲོའི་རྒྱུན་བཞིན་འབབ།།

ལྔ་རིག་འོད་དཀར་ཟླ་བའི་རྩེ་དགའ་དང༌།།

འགྲོགས་པའི་རྣམ་དཔྱོད་ཨུཏྤལ་གཞོན་ནུ་ཡི།།

རྨད་བྱུང་ཤེས་རབ་རྒྱས་པའི་ཟེའུ་འབྲུ་ལས།།

མཐའ་དག་རྩོམ་པའི་བསུང་ཞིམ་ཕྱོགས་སུ་འཐོར།།

ལྷོད་མེད་ཐུགས་བརྩོན་གློག་ཞགས་དམར་པོའི་ལྕེ།།

འཁྱུག་པའི་ཀུན་རྟོག་ལྷ་ཡི་རྫིང་རིང་ངོགས།།

མང་ཐོས་ཀུན་སྤོང་ཆུ་སྤྲིན་འཁྲིགས་པའི་གསེང༌།།

ལེགས་བཤད་རྫ་རྔ་ལྡིར་བའི་ཚུལ་འདི་རྨད།།

བཤེས་གཉེན་རི་དབང་བྱེ་བའི་ཁོང་གསེང་ནས།།

བབས་པའི་ཟབ་རྒྱས་ཆུ་བོ་རབ་མེད་པ།།

ཧུབ་ཀྱིས་འཐུང་བའི་གྲགས་སྙན་དབྱར་སྐྱེས་རྔ།།

སྐབས་གསུམ་ཞིང་ལས་བརྒལ་བ་འདི་ཀོ་མཚར།།

མ་སྨད་བསོད་ནམས་བྱེ་བའི་འཕྲུལ་འདེགས་ཀྱིས།།

བཟུང་བའི་འཕྲིན་ལས་ཟླ་བའི་མ་མ་གང༌།།

གནའ་དེང་ཕུན་ཚོགས་རིག་པའི་རླབས་ཕྲེང་གིས།།

ཀུན་ཏུ་མཛེས་པ་ཁྱོད་ལས་ཡོད་རེ་སྐན།།

ཐུགས་སྟོབས་ཧ་རིའི་ཙན་དན་ལྗོན་པའི་རྩེར།།

ཕྱི་གླིང་རིག་པ་གསར་པའི་དྲི་བཞོན་མས།།

རེག་པས་གསུང་བཟང་སྤོས་ཀྱི་ངད་ལྡིང་བ།།

མཁས་རྒུའི་ཁེངས་པ་སྙོམ་པའི་དཔལ་དུ་གྲུབ།།

སྐད་གཉིས་རིག་པ་དར་བའི་སྲོལ་བཟང་པོས།།

ཡོངས་འཁྱུད་མགྲིན་པ་གསེར་གྱི་འཁོར་ལོ་ལས།།

བྱུང་བའི་དོན་བཟང་གཞན་གསོས་བུ་མོའི་སྒྲས།།

ས་ཆེན་གཉིད་ལས་དཀྲོགས་ལ་ཅིས་མི་མཚར།།

ཤེས་རིག་རིན་ཆེན་གཏེར་གྱི་བཅུད་འཛིན་ཞིང༌།།

རྣམ་དཔྱོད་གསེར་གྱི་སྒོ་མོ་ཡོངས་འབྱེད་པ།།

དུས་རབས་གསར་པའི་སྐད་ཀྱི་ཕོ་ཉ་མོར།།

འགྲོགས་པས་གདོང་བཞི་པ་ཡང་མགོ་བོ་སྨད།།

དེ་ལྟར་སྐྱབས་གཅིག་ཉིན་མོར་བྱེད་པའི་མགོན།།

མཛད་བཟང་འོད་རླབས་སྤྲོས་པའི་གཟི་བྱིན་གྱིས།།

མཐའ་ཀླས་ཤེས་བྱར་རྨོངས་པའི་དམུས་ལོང་དག།

གཏན་བདེ་དཔལ་ཡོན་འཚོལ་ལ་དོན་ཡོད་བྱས།།

50 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༡༧༩ ནས་ ༡༨༠ བར་གསལ།

ས་བཅད་གསུམ་པ།

མང་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྙིང་དོན་འགྲེམས་སྤེལ་དང་བསམ་ཚུལ་བསྡུ་བཞེས་བསྐྱངས་པ།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་སྲིད་ཚབ་བདེ་མཁར་བ་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་མཆོག་ནས་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་བརྟན་བཞུགས་ཞབས་བརྟན་འབུལ་བཞེས་གནང་བ་དང་ཆབས་ཅིག་འཆར་ཅན་གསོ་སྦྱོང་གྲུབ་བསྟུན། རང་གཞུང་ལས་ཁུངས་ཁག་གི་དབུ་འཛིན་དང་ལས་རོགས། ཆོལ་གསུམ་ཆོས་ལུགས་ཁག་གི་སྤྱི་འཐུས། བོད་མི་སྡོད་སྒར་ཁག་གི་འཐུས་མི་བཅས་ཚང་འཛོམས་སར། སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོར་བོད་བསྟན་སྲིད་མི་མང་གི་བླ་ན་མེད་པའི་བདེ་ཐབས་སུ་འཛམ་གླིང་སྤྱི་སྲོལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོའི་འགྲོ་ལུགས་དང་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་བཅས་ཟུང་ལྡན་གྱི་མ་འོངས་བོད་ཀྱི་མང་གཙོའི་གཞུང་གི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་རྩ་ཁྲིམས་གསར་གཏོད་གནང་རྒྱུའི་རྩ་ཁྲིམས་ཟིན་བྲིས་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་བཀའ་སློབ་སྩལ་དོན།

“མ་འོངས་པའི་གནས་ཚུལ་ནི་རང་བཞིན་བརྗོད་བདེར་གྱུར་པ་ཞིག་མ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་མ་འོངས་པའི་དོན་དུ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས་པ་ནི་འགྲོ་བ་མིར་གྱུར་པ་ཀུན་གྱི་ལས་འགན་ཡིན། བོད་དུ་རྐྱེན་ངན་བྱུང་བའི་དབང་གིས་ང་ཚོས་རང་རེའི་ཕ་ཡུལ་བརྗིད་ཆགས་ཅན་དེ་དང་བྲལ་དགོས་པ་ཞིག་ཆགས་རུང༌། བདེན་པ་ལ་བརྟེན་པའི་བསླུ་མེད་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཐུགས་རྗེས་རང་ཅག་རྣམས་དུས་རྟག་ཏུ་འདི་མུར་སྡོད་མ་དགོས་པར་རིང་མིན་བོད་མིར་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་བྱུང་སྟེ་རང་དབང་གཙང་མའི་དཔལ་ལ་དངོས་སུ་སྤྱོད་རྒྱུར་ཡིད་ཆེས་ཡོད། དེས་ན་མ་འོངས་པའི་བོད་དེར་རྩ་ཁྲིམས་ཇི་འདྲ་ཞིག་དགོས་པ་དང༌། སྒྱུར་བཅོས་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་མིན། གཏན་བདེའི་རང་དབང་ཅན་འབྱུང་ཐབས་བཅས་ཀྱི་སྐོར་རང་གི་བསམ་ཚུལ་མདོ་ཙམ་འདིར་བྲིས་ཡོད།

དུས་རབས་མང་པོར་གནས་པའི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་སྲིད་དོན་གྱི་འགྲོ་ལུགས་ནང་དུ་ལེགས་ཆ་མང་པོ་ཡོད་ཅིང༌། སྔར་བོད་ཀྱི་ནང་ཟས་གོས་གནས་ཁང་གིས་ཕོངས་པ་སུ་ཡང་མེད། རྒྱ་མི་བོད་དུ་འཛུལ་ནས་བཅིངས་བཀྲོལ་ཟེར་བའི་འབྲས་བུར་བོད་མི་རྣམས་ཚེ་གཡོག་དང༌། དབུལ་ཕོངས་ལྟོགས་ཤིའི་གནས་སུ་ལྷུང་བ་འདི་བྱུང་བ་རེད། མ་འོངས་པའི་བོད་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ས་བོན་ཙམ་ཞིག་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་པའི་སྐབས་འདིར་རང་རེའི་སྔར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཡོད་པའི་ལུགས་སྲོལ་དང༌། དེང་དུས་འཛམ་གླིང་གི་སྲིད་དོན་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་ཚུལ་བཅས་སྒོ་གཉིས་ཀར་བསམ་ཞིབ་བྱས་པའི་སྙིང་པོ་རང་རེའི་བསམ་ཚུལ་དང༌། སྒྲིག་འཛུགས་ལ་བསྐྱར་བཅོས་བྱེད་དགོས་ཤིང༌། ཕལ་ཆེར་བསྒྱུར་བཅོས་ཆེ་ཙམ་ཡོང་སྲིད།

དེ་ཡང་མི་དམངས་ཀྱི་རང་དབང་དང༌། འདོད་མོས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་བརྒྱུད་དེ་ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་འགྲོ་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས། བོད་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ནི་སྟོན་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ལེགས་པར་གསུང་བའི་དམ་པའི་ཆོས་དང༌། འཛམ་གླིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་རྩ་དོན་གཞིར་བཟུང་སྟེ་བཟོ་རྒྱུ་ཡིན། མ་འོངས་པའི་ཡར་རྒྱས་ཡོང་ཐབས་ཟབ་ཤོས་ནི། མི་མང་གི་བློ་མོས་དང་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་སྲིད་དོན་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་བཟོ་དགོས། དེ་འདྲའི་སྒྲིག་འཛུགས་ནི་མི་མང་རང་གིས་བཟོ་དགོས་པ་ལས། རང་དབང་དང་བཅིངས་འགྲོལ་གྱི་མིང་བཏགས་ཏེ་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བཀའ་བཀོད་གཏོང་བའི་རིགས་གཏན་ནས་མི་འགྲིགས། གཞུང་གི་འགྲོ་སྟངས་ནི་དམངས་གཙོའི་ལུགས་སྲོལ་ངེས་པར་དགོས་ཤིང༌། དེ་ནི་དེང་དུས་དང་མཐུན་པ་མ་ཟད། ང་ཚོ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལྟ་སྤྱོད་དང་ཡང་མཐུན་པ་ཞིག་རེད།

རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཞི་གདན་བཟོ་བར་བྱེད་པ་ལ། མ་འོངས་པའི་བོད་ཀྱི་གཞུང་དེ་མི་མང་ནས་བསྐོས་པའི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་མི་དམངས་ཀྱི་གཞུང་ཞིག་ཡིན་པའི་རྩ་འཛིན་ཁས་ལེན་བྱེད་དགོས། མ་འོངས་པའི་བོད་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་བཟོ་སྐབས་རྩ་ཁྲིམས་དེ་དག་དོན་དང་ལྡན་པ་དང༌། རྟག་ཏུ་བརྟན་པོར་གནས་ཆེད་བོད་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་ཡང་བསྟུན་དགོས།

དེ་ཡང་དམངས་གཙོའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཧ་ཅང་གི་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡོད་ན། དེས་ས་གནས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལ་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་ཐོན་རྒྱུ་ཡང༌། སྲིད་དོན་གྱི་འགྲོ་ལུགས་ཐ་དད་པའི་ས་གནས་ཞིག་ལ་དེ་ལྟར་ཕན་ནུས་ཐོན་ཐུབ་པའི་ངེས་པ་མེད། ཕྱོགས་གཞན་ནས་བརྗོད་ན་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་བར་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་དབྱེ་བ་མི་རིགས། རྒྱུ་མཚན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གཞུང་གསར་པའི་འགྲོ་སྟངས་ཐད་བོད་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་རྣམས་ལ་ངེས་པར་བསམ་ཞིབ་ནན་ཏན་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན།

གཞུང་ཞེས་པའི་དགོས་དོན་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་རང་དབང་དང་འཚོ་བ་ཡར་རྒྱས་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ལ། མི་རྣམས་ལ་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་གདེང་འཁེལ་བ་ཞིག་ཡོང་བ་ལ་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་ཉིད་རང་དབང་ལྡན་པ་ཞིག་དགོས་པ་ཡིན།

དེར་བརྟེན་གཞུང་གི་ལས་འགན་གཙོ་བོ་ནི་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་བསྐྱར་ལོན་ཡུན་དུ་གནས་པར་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། དེའི་ཐོག་ནས་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སློབ་སྟོན་ལྟར་རང་རེའི་མི་དམངས་རྣམས་ཤིན་ཏུ་རྩ་ཆེའི་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོབ་ཐང་དང་ལྡན་ཞིང༌། ཕན་ཚུན་ཡིད་ཆེས་བརྩི་བཀུར་གྱི་ངང་དུ་གནས་པ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུ། མ་འོངས་པའི་བོད་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཡར་རྒྱས་སུ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་གཤམ་གསལ་རྩ་དོན་རྣམས་ལ་གཞིར་བཟུང་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།”51 ཞེས་བཀའ་སྩལ།

༡༽ མང་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་སྤྱོད་དང༌། མང་གཙོའི་ལུགས་སྲོལ་གཞིར་བཟུང་གིས་བཟོ་རྒྱུ་ཡིན་ཞིང༌། དེས་ཆོས་དོན་དང༌། སྲིད་དོན། དཔལ་འབྱོར། སྤྱི་ཚོགས་བཅས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་དང༌། མིའི་ཤེས་ཚད་ཡར་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་ཏེ་མི་སོ་སོ་བའི་ཐོབ་ཐང་དང༌། གཞི་རྩའི་རང་དབང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཐུབ།

༢༽ གཞུང་གི་དབང་ཆ།

༡ ཆོས་སྲིད་ཀྱི་འགན་འཛིན་ཚོགས་པ། དེ་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་བསྐོས་བའི་བཀའ་ཤག

༢ ཚོགས་འདུ། མི་མང་ནས་འདེམས་བསྐོས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་གཅིག

༣ རང་དབང་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་ཁང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་བསྐོས་པའི་ཁྲིམས་དཔོན།

༤ གཞུང་གི་ཡན་ལག ས་ཁུལ་སོ་སོར་དགོས་ངེས་ཀྱི་དབང་ཆ་སྤྲད་དེ་བོད་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་གི་ཆིག་སྒྲིལ་དང༌། ཁེ་ཕན། རང་དབང་བཅས་ཀྱི་གཞི་རྩ་གཙོ་བོར་བཟུང་སྟེ་ཁེ་དབང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ།

༣༽ ཏཱ་ལའི་བླ་མ།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ནི་གཞུང་གི་འགན་འཛིན་ཚོགས་པའི་འགོ་ཁྲིད་དང༌། བོད་མི་མང་གི་ཆོས་ཀྱི་འགོ་འཁྲིད་ཀྱང་ཡིན། རྩ་ཁྲིམས་ནང་འགོད་རྒྱུ་ལྟར་གལ་ཏེ་དགག་དགོས་དབང་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་དབང་ཆ་འདོར་དགོས་པ་བྱུང་ན་རྩ་ཁྲིམས་དང༌། ཚོགས་འདུའི་འགྲོ་ལུགས་དང་མཐུན་པར་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ།

༤༽ རྒྱལ་ཚབ་ལྷན་ཚོགས།

ཏཱ་ལའི་བླ་མས་སྐུ་ཕྲེང་གོང་མའི་འགན་དབང་མ་བཞེས་པ་དང༌། ལས་ཁུར་གནང་མ་ཐུབ་པ། རྩ་ཁྲིམས་དང་མཐུན་པར་དབང་ཆ་དོར་བ། ཡང་སྲིད་མ་འབྱོན་པའི་བར་བཅས་སུ་རྒྱལ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནས་ལས་དོན་འགན་འཛིན་བྱ་རྒྱུ།

༥༽ ཚོགས་འདུ།

ཚོགས་འདུའི་འཐུས་མི་རྣམས་ནི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་འགོད་རྒྱུ་ལྟར་འདེམས་བསྐོའི་འགན་ལེན་བྱ་རྒྱུ་གཤམ་གསལ།

༡ བོད་མི་མང་གི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཕྱོགས་ནས་འཐུས་མི་བབས་འོས་ཆ་སྙོམས་བྱ་རྒྱུ།

༢ འཐུས་མི་རྣམས་ནི་ལས་དོན་འཕེར་ཞིང༌། དྲང་ཚུགས་ལ་གཞིགས་པས་འདེམས་བསྐོ་བྱ་རྒྱུ།

༦༽ ཁྲིམས་ཁང༌།

ཁྲིམས་ཁང་ནི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་འགོད་རྒྱུ་ལྟར་ཁྲིམས་དང་མཐུན་པར་རང་དབང་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་རྩ་དོན་ལ་གཞིར་བཞག་སྟེ་འཛུགས་རྒྱུ། ཁྲིམས་ཁང་དེ་ནས་ལས་འགན་ལག་ལེན་བསྟར་སྐབས་འགན་འཛིན་ཚོགས་པ་དང༌། ཚོགས་འདུ་ནས་ཐེ་བྱུས་མི་བྱེད། ཁྲིམས་དཔོན་བསྐོ་ཕྱོགས་ནི་ལས་དོན་འཕེར་ཞིང་དྲང་ཚུགས་ལ་གཞིགས་པས་བསྐོ་རྒྱུ། ཁྲིམས་ཁང་ནས་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་དོན་གཞིར་བཟུང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདེ་སྲུང་དང༌། ས་ཁུལ་སོ་སོའི་དབང་ཆ་བྱེ་བྲག་མི་སོ་སོའི་ཐོབ་ཐང་བཅས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ།

༧༽ ས་ཁུལ་གྱི་དབང་ཆ།

ས་ཁུལ་གྱི་དབང་ཆ་ནི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་འགོད་རྒྱུ་ལྟར་ས་ཁུལ་དེའི་འགན་འཛིན་ཚོགས་པ་དང༌། ཚོགས་འདུ། ཁྲིམས་ཁང་བཅས་ལ་སྤྲད་དེ་གཞུང་གི་རང་དབང་དང༌། ཁེ་ཕན་གཙོ་བོར་བཟུང་སྟེ་ས་ཁུལ་སོ་སོའི་ཁེ་དབང་འགན་ལེན་བྱ་རྒྱུ།

༨༽ མཐའ་དོན།

བོད་མི་མང་གི་ཆོས་སྲིད་སྙིང་དོན་རྣམས་རྩ་ཁྲིམས་ནང་འགོད་རྒྱུ་དང༌། མི་ཉམས་གོང་སྐྱོང་བྱེད་པ་མ་ཟད་ལྷག་པར་སློབ་གསོའི་སྐོར་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གཙོ་བོར་བཟུང་བའི་ཤེས་ཚད་ཡར་རྒྱས་ཡོང་བ་དང་ལས་དོན་འགན་ཁུར་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ། དེ་འབྲེལ་ལས་བྱེད་པ་ཚོར་དམིགས་བསལ་ལས་དོན་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུ། ཐབས་ལམ་འདི་དག་གི་སྒོ་ནས་མི་རིགས་འདྲ་མཉམ་དང༌། སྲིད་དོན་རང་དབང༌། དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས། ས་ཞིང་བཅོས་བསྒྱུར། སྤྱི་ཚོགས་གོང་སྤེལ་སོགས་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་དམིགས་དོན་མ་ལུས་པ་འགྲུབ་པའི་ནུས་ལྡན་གྱི་འཆར་གཞི་ལག་ལེན་ཐུབ་རྒྱུ་བཅས་ཡིན།

ཚེས་ ༢༥ ཉིན་བོད་ཀྱི་མང་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས་གསར་པའི་ཟིན་བྲིས་བོད་མི་ཡོངས་ལ་འགྲེམས་སྤེལ་བསྐྱངས་པ་དེར། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་དང༌། གཞུང་ཞབས་ལས་བྱེད་ཆེ་ཕྲ། བོད་མི་འདུས་སྡོད་གཞིས་སྒར་ཡོངས་ནས་འཐུས་མི་ཆེད་གཉེར་བཅས་བོད་མི་མང་སྤྱི་མགྲིན་ནས་མ་འོངས་པའི་ཁེ་ཕན་མདུན་ལམ་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་ས་བོན་འགྲེམས་སྤེལ་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བའི་དགོངས་དོན་ལ་བསམ་ཞིབ་ནན་ཏན་ཞུས་པར། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་དེ་དག་ནི་སྐབས་དེའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་མཚོན་ན་ཆེས་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་ཅིང༌། མི་མང་ཀྱི་ཤེས་ཚད་དང་ཉམས་མྱོང་གིས་མ་ལྡང་བ་དང༌། མང་གཙོའི་ལྟ་གྲུབ་ལ་རྒྱུས་མངའ་མེད་པ། འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་གནས་བབས་ལ་ཤེས་རྟོགས་ཞན་སྟབས། གོང་སྨོས་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་འགྱུར་མཚམས་ཁག་བློ་ངོར་མ་ཤོང་བར་ཁོངས་སོ་སོའི་ཚོགས་ཕེབས་འཐུས་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱི་མགྲིན་གསོལ་འདེབས་ཞུས་འབྲས་སུ། “བོད་ནང་སྔར་ནས་དར་བའི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དགོངས་དོན་དང༌། དེང་རབས་འཛམ་གླིང་གི་གནས་ཚུལ་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་པ་འདི་ལྟ་བུ་ནི་ཕྱོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་བདག་ཅག་རྣམས་ལ་ལོང་བར་མིག་དང༌། འོན་པར་སྒྲ་ཐོས་པ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དགའ་མགུ་ཡི་རང་བློ་འདོད་ཡོངས་སུ་ཚིམས་ཏེ་དོན་གནད་བྱིངས་ལ་བློ་སྙིང་བྲང་གསུམ་གཅིག་གཏོད་ཀྱི་མོས་མཐུན་གཙང་མ་ཞུས་ལགས་པ་དང༌། ད་ལམ་གལ་དོན་ཆེ་ཤོས་གཅིག་ལ། རྩ་ཁྲིམས་ཟིན་བྲིས་ནང‘ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་དབང་ཆ་འདོར་དགོས་པ་བྱུང་ན་རྩ་ཁྲིམས་དང༌། ཚོགས་འདུའི་འགྲོ་ལུགས་མཐུན་པར་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུ་’ཞེས་གསལ་བ་འདི་ནི་གུས་འབངས་ཡོངས་ཀྱི་བློ་ཡུལ་དུ་འཆུད་དཀའ་བ་མ་ཟད། གདུལ་བྱ་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་མགོན་སྐྱབས་ཡ་བྲལ་དུ་ནམ་ཡང་འགྲོ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ཆོས་སྲིད་དོན་གྱི་བདག་པོའི་མཚན་དབང་སྣོན་འཕྲིའི་དགོངས་གཞི་ཚིག་བརྗོད་འདི་དག་བློ་མོས་ཞུ་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད་ངེས་ལགས་ན། ‘རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ས་བོན་’འདི་དང༌། ‘མ་འོངས་པའི་རྩ་ཁྲིམས་’བཅས་པར་ཚིག་ཟུར་ཙམ་འགོད་མཛད་དགོངས་བཞེད་མི་འབྱུང་བའི་གསོལ་བ་ཕུར་ཚུགས་སུ་འདེབས་རྒྱུ་ཡིན་”ཞེས་སོགས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་འབུལ་ལམ་ཞུས།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་གསུངས་གསལ། “༡༩༦༡ ལོར་ངའི་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཟིན་བྲིས་གནད་བསྡུས་ཤིག་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་ཏེ་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་ཚང་མའི་དགེ་སྐྱོན་གྱི་བསམ་འཆར་བསྡུ་རུབ་བྱས། བསམ་འཆར་བཤད་མཁན་མང་པོ་བྱུང༌། དེ་ཚོ་མང་ཆེ་བས་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་གོ་བབ་ཐོབ་ཐང་སྐོར་རེད།

དེ་ཡང་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་ནས་དམངས་གཙོ་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བའི་རྩ་དོན་གྱི་གོ་རིམ་ཁྲོད། ངོས་ནས་དམངས་གཙོ་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་ཡོང་ཆེད་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་འོས་ཤོག་སུམ་ཆ་གཉིས་ཀྱི་མང་མོས་བྱུང་ན་ངོས་ཀྱི་ད་ཡོད་གོ་གནས་དེ་ཕྱིར་བསྡུ་བྱེད་ཆོག་གི་རེད་ཅེས་རྩ་ཁྲིམས་ཟིན་བྲིས་ནང་བཀོད་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ལ། ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་གོ་གནས་བཤོལ་སྲིད་པའི་བརྗོད་བབ་དེས་བོད་མི་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཡིད་མུག་དང་ཧ་ལས་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་འདུག དེར་བརྟེན་ངོས་ནས་དམངས་གཙོ་ནི་ནང་ཆོས་ཀྱི་དགོངས་དོན་དང་མཐུན་པའི་ཆ་མང་པོ་ཡོད་སྐོར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་དང་སྦྲགས་ཧ་ལམ་མི་གཅིག་གིས་ཁ་དབང་སྒྱུར་བའི་ལམ་ལུགས་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་ཚན་དེ་རྩ་ཁྲིམས་ནང་རང་འཇགས་འཇོག་དགོས་ཞེས་ཨུ་ཚུགས་བྱ་དགོས་བྱུང༌།”52 ཞེས་གསུངས་ཤིང༌།

ཕྱོགས་མཚུངས་དེ་སྔའི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་དང་བདག་ཐོབ་རྙིང་པ་ཁག་གཅིག་འོས་འཚམས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བཅོས་དང་ཁུ་བསྡུ་བསྐྱངས་པ་སོགས་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་བཅོས་བསྒྱུར་གྱི་ཁོར་ཡུག་གསར་པ་ཞིག་བསྐྲུན་པར་མཛད་པ་དེ་ནི།

བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འགྱུར་མཚམས་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་བ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་ལམ་ལུགས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་སྐབས་གོ་གནས་ཐོབ་ཐང་བློས་གཏོང་མ་ཐུབ་པའི་མཐོ་རིམ་དཔོན་རིགས་ཁག་དང༌། མང་ཚོགས་ཀྱི་བློ་ངོར་འབབ་དཀའ་བའི་རྙོག་འཛིང་དང་འགོག་རྐྱེན་མེད་པ་ཞིག་མིན་ཁར། སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཞིག་གི་སྒྲིག་ཁྲིམས་འོག་གཞན་དབང་སྟབས་བསྟུན་གྱི་སྐྱབས་བཅོལ་གནང་སྐབས་ཁྲིམས་ལུགས་གསར་བརྗེ་མཛད་རྒྱུར་སྐུ་ངལ་ལྷག་པར་ཆེ་བ་སྨོས་མེད་ཀྱང༌། འདས་པའི་ལོ་ངོ་ལྔ་བཅུའི་རིང་ལ་ཕྱིར་མིག་ཅིག་བལྟས་ཚེ། རང་དབང་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་གསར་པ་ལ་བསྐྱོད་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཡོད་པ་ས་རིས་ཐང་གསལ་ཡིན།

ཡང་དག་ལྟ་བའི་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་ཆགས་པ།།

དྲི་བྲལ་མང་གཙོའི་མེ་ཏོག་གསར་པ་གང༌།།

ཁྲིམས་ཀྱི་ཀྱོ་བར་སྟོབ་པའི་ཕུན་ཚོགས་རིས།།

ཕབ་པའི་ལེགས་བཤད་གླིང་བུ་ཅིར་ཡང་བསྒྱུར།།

བླ་མེད་ལམ་སྲོལ་དལ་འཛིན་ཞིང་གི་དཔལ།།

གནའ་དེང་ཟུང་ལྡན་རྩ་ཁྲིམས་སྲད་བུའི་སྐྱ།།

འདེབས་པའི་ཟིན་ཚིག་གསེར་གྱི་རྔ་བོ་ཆེ།།

རྡུང་བས་ཟད་མེད་བདེ་བའི་དགེ་ལེགས་སྩལ།།

གཏན་བདེའི་དཔལ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཉེར་བསྡོགས་སུ།།

བསླུ་མེད་རང་དབང་གསར་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཉིད།།

བསུ་བའི་ས་བོན་ཁྲིམས་ཀྱི་གཉའ་ཤིང་གང༌།།

ལུགས་གཉིས་པད་ཚལ་སྐྱོང་ལ་ལེགས་པར་བྱས།།

དེ་ཡང་ཐུབ་བསྟན་གདེངས་ཀའི་ཕོ་བྲང་དང༌།།

རྒྱལ་ཚོགས་ཁྲིམས་སྲོལ་རིན་ཆེན་ཀེ་ཏ་ཀ།

ལྷན་ཅིག་འདུས་པའི་དུས་གསུམ་དགེ་བའི་དཔལ།།

དོན་ལྡན་གཞུང་ཤིང་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་བ་མཚར།།

ཟུང་ལྡན་ལུགས་སྲོལ་གངྒཱའི་རྒྱུན་བཟང་པོ།།

ཆབ་དཔལ་རིག་པ་རྒྱས་པའི་རྩ་ལག་ཏུ།།

འཕོ་བའི་རྣམ་དཔྱོད་འཇུག་པ་བརྒྱ་པའི་གར།།

བསྒྱུར་པའི་སྙན་པ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐའ་ལ་བསྲིངས།།

མང་གཙོའི་མི་ཕྱེད་བདེན་དོན་སྤེལ་བའི་ཕྱིར།།

འཇིག་རྟེན་མིག་སྩོལ་ལྷ་མིའི་རྣམ་འདྲེན་ཆེས།།

གདོད་ནས་མངའ་བའི་སྐུ་དབང་སྨན་གྱི་ལྗོན།།

དེ་ཡང་དགོས་གལ་བྱུང་ན་འདོར་དགོས་གསུངས།།

དེ་ལྟའི་ཐུགས་དགོངས་རྒྱ་མཚོའི་གོས་ཅན་མ།།

བོད་འབངས་ཡིད་ཀྱི་སྣོད་དུ་མ་འཆུད་པས།།

ཁྲིམས་སྒྲིག་ལམ་སྲོལ་ཇི་ལྟར་བསྒྱུར་ཀྱང་རུང༌།།

མགོན་གང་ཆོས་སྲིད་སྲོག་གི་རྩ་བར་བཀུར།།

སྔར་མེད་ལེགས་བྱས་འོད་སྟོང་འབར་བའི་གཟིས།།

གཞལ་མེད་མང་གཙོ་རང་དབང་གཙང་མའི་དཔལ།།

འགྱུར་མེད་ཐུགས་སྟོབས་ཀྱོ་བས་ཉེར་བཟུང་བར།།

ཟླ་མེད་སྟོན་པ་མཆོག་ཀྱང་བསྔགས་ལ་བྲེལ།།

51 ༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་གྱི་‘རང་དབང་གསར་ཤོག’ནང་གསལ།

52 ‘རང་རྣམ་བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༡༨༦ ནས་ ༡༨༧ བར་གསལ།

ས་བཅད་བཞི་པ།

གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགས་མཇལ་བཅར་དང༌། རྒྱུད་སྨད་སྟོད་དང་གདན་གསུམ་གྱི་མཁན་པོ་མཁན་ཚབ་རྣམས་ལ་བཀའ་སློབ། སྐལ་ལྡན་གྱི་བསྒྲུབ་བྱར་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་བསླབ་སྡོམ་སོགས་སྩལ་བ།

༡༽ སུད་སི་ཀྲོ་གིན་ཕྲུ་གུའི་གྲོང་གསེབ་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༢ ཉིན་སུད་ཛར་ལན་ཊ་ཀྲོ་གིན་ཕྲུ་གུའི་གྲོང་གསེབ (Pestalozzi Children’s Village in Trogen) ཚོགས་པའི་དབུ་བཞུགས་སྐུ་ཞབས་ཨ་ཐར་བྷིལ་ཞུ་བ་དྷ་སར་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བཅར་ཞུས་ནས་གྲོང་གསེབ་དེར་བོད་ཕྲུག་གི་གནས་ཁང་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་དུ་ཡོད་པའི་བོད་ཕྲུག་ཚོར་གཅེས་སྐྱོང་ཇི་ལྟར་བྱེད་ཚུལ་སྐོར་སྙན་སེང་ཞུས་པར།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། བོད་ཕྲུག་ཚོར་བྱམས་བརྩེས་གཅེས་སྐྱོང་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་གནང་དང་སྦྲགས་ཕྲུ་གུ་ཚོར་ཆེས་མཐོའི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་ཡོང་བ་དང༌། ད་དུང་བོད་ཕྲུག་བསྐྱར་སྣོན་ལེན་ཐབས་སྐོར་སོགས་ལ་བཀའ་བསྡུར་གནང་ཞིང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་སུད་ཛར་ལན་ཊར་ཡོད་པའི་བོད་ཕྲུག་དང༌། དགེ་རྒན། ལས་བྱེད་བཅས་པར་འཚམས་འདྲིའི་གསུང་འཕྲིན་སྒྲ་ཐག་ནང་སྒྲ་འཇུག་བསྐྱངས་ནས་སྐུ་ཞབས་བྷིལ་ལ་བསྐུར་གནང་མཛད།

གསུང་འཕྲིན་དེའི་ནང”ཁྱོད་རང་ཚོ་སུད་སིའི་ས་ཆའི་ནང་བསྡད་ཡོད་པ་དེའི་དགོས་པ་དང༌། དམིགས་ཡུལ་རྒྱུ་མཚན་བཅས་མ་བརྗེད་པར་ཡང་ཡང་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས། འཛམ་གླིང་ནང་ཆོས་དང༌། ཤེས་རིག་གིས་ཕྱུག་པའི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དེ་ཤི་གསོན་གྱི་མཚམས་ལྟ་བུར་ཡོད་སྟབས་འདི་དག་ལེགས་པར་གསོ་བའི་འགན་མ་འོངས་པའི་བོད་ཕྲུག་ཚོ་ལ་ཡོད། ངོས་དང་བོད་མི་རྒན་པ་ཚོས་ཁྱོད་ཚོར་རེ་བཅོལ་ཇི་ལྟར་བྱས་པ་བཞིན་འགྲུབ་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད། ཁྱོད་རང་ཚོ་སུད་ཛར་ལན་ཊ་ནང་ཡོད་པ་དང༌། ང་དྷ་རམ་ས་ལར་བསྡད་དེ་ས་ཐག་རིང་པོས་ཆོད་ཡོད་ཀྱང༌། ས་ཐག་རིང་པོས་ཆོད་པ་དེས་ལུས་ཀྱི་ཐུག་འཕྲད་ལ་འགལ་རྐྱེན་བྱེད་པ་མ་གཏོགས་སེམས་ཀྱི་ཐུག་འཕྲད་ལ་འགལ་རྐྱེན་བྱེད་མི་ཐུབ། ལྷག་པར་བླ་སློབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དང་བྱིན་མཐུ་ནི་དད་པ་དང་དམ་ཚིག་གང་དུ་ཡོད་པར་ལྷན་སྐྱེས་ལྟ་བུར་གནས་ཡོད་སྟབས་སེམས་མ་སྐྱིད་པ་དང་བློ་གཡེང་བྱེད་མི་དགོས”53ཞེས་སོགས་འཁོད་འདུག

ཚེས་ ༡༨ ཉིན་ལྡི་ལིའི་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཁང་གི་ལས་བྱེད་བཟའ་ཚོ་མི་བཞི་དང༌། མཁན་དྲུང་ཏཱ་བླ་མ་ལྕོག་སྟེང་ཐུབ་བསྟན་ནོར་བཟང༌། ལྡི་ལིར་བླ་སྤྲུལ་ཁག་གཅིག་གི་སློབ་སྦྱོང་དགེ་རྒན་སྒོ་མང་གུང་རུ་དགེ་བཤེས་བསྟན་པ་བསྟན་འཛིན། (རྗེས་སུ་འབྲས་སྤུངས་མཁན་ཁྲི་གནང༌།) ནང་སྲིད་འགོ་འཛིན་མགྲོན་ཆེ་ཕ་ལྷ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན། ཤེས་རིག་འགོ་འཛིན་ལས་རོགས་ཛ་སག་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས། གཡུ་ཐོག་ལྕམ་ཟུར་རྡོ་རྗེ་གཡུ་སྒྲོན་བཅས་མཇལ་ཁ་རིམ་བཅར་ཞུས་པར་སོ་སོའི་འདོད་མོས་བཞིན་བཀའ་ལན་གནང་སྐྱེས་ཀྱིས་རེ་འདོད་ཡིད་བཞིན་བསྐངས་ཤིང༌། གཞན་བོད་རིགས་སེར་སྐྱ་མི་གྲངས་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ལའང་མཇལ་ཁ་སྩལ།

ཚེས་ ༢༢ ཉིན་ཨིན་ཊི་ཡན་ཨམ་བྷར་སེ་ཀྲོར་ཟེར་བའི་གསར་ཁང་ནས། ནེ་རུའི་དོན་དུ་གསུང་འཕྲིན་ཞུས་སྩལ་དུ། “རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་ནེ་རུ་ནི་ཞི་བདེ་འཛིན་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཅིང༌། ཁོང་ནས་འཛམ་གླིང་ཞི་འཇམ་དུ་གནས་པའི་འབད་བརྩོན་མང་པོ་གནང་བ་ནི་འཛམ་གླིང་འཁོན་འཁྲུག་མུན་ནག་གི་རྦ་རླབས་དྲག་པོའི་ནང་ཞི་བདེའི་གྲུ་གཟིངས་བདེ་བར་བགྲོད་པའི་ལམ་སྟོན་འོད་སྣང་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གི་ཟབ་རྒྱ་ཆེ་བའི་དགོངས་བཞེད་དེས་མི་དམངས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་གུ་དོག་ཅན་ནས་གྲོལ་ཐུབ་པའི་དཔེ་སྟོན་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་སྩལ་ཞིང༌།

ཚེས་ ༢༨ ཉིན་སྦག་ས (Buxa) ཐོས་བསམ་ཐར་འདོད་གླིང་དང༌། ཌ་ལ་ཧའོ་སེ་ཆོས་སྒར་བཅས་ནས་མཁན་པོ། མཁན་ཚབ། རིས་མེད་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་སྤྱི་འཐུས་བཅས་ཆེད་བཅར་གྱིས་སྔར་སྲོལ་གདན་ས་སེ་འབྲས་རྣམ་གཉིས་ནས་དབྱར་སྔ་མ་ཞལ་བཞེས་གྲུབ་བསྟུན་དགག་དབྱེ་དང་འབྲེལ་འཆར་ཅན་ལྗོངས་རྒྱུ་མཇལ་ཁ་མཛད་ལམ་ལྟར་བླ་སྤྱི་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཟབ་ལམ་བླ་མཆོད་བདེ་སྟོང་དབྱེར་མེད་ཀྱི་ཚོགས་འཁོར་དང་འབྲེལ་བའི་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་ལ་རྫས་བརྒྱད་མཐུན་འགྱུར་དང༌། མཎྜལ་བཤད་པ་བློ་གླིང་མཁན་པོ་པདྨ་རྒྱལ་མཚན་ནས་ཕུལ་བའི་རྗེས་ཐོག་ཏུ། བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཉིས་བརྒྱ་སྐོར་ལ་ཡང་མཇལ་ཁ་སྩལ།

ཚེས་ ༣༠ ཉིན་རྣམ་གྲྭ་གཟིམ་གཡོག་དགེ་སློང་ཐུབ་བསྟན་ཐབས་མཁས་ནསྋགོང་སྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་ཞབས་བརྟན་དང༌། སྤྱི་སྒོས་བསྟན་འགྲོའི་བདེ་ཐབས་སུ་དམིགས་ཏེ་བླ་མཆོད་ཚོགས་འཁོར་དང་འབྲེལ་བའི་མཆོད་སྤྲིན་སྤྲོ་འབུལ་ཚོགས་མགོན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་ཐོག་གཟིམ་གཡོག་ལགས་ནས་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས་ཤིང༌། འདི་ཉིན་བོད་རྩིས་ཀྱི་ཟླ་བ་དགུ་པའི་ཚེས་ཉེར་གཉིས་ཏེ་ལྷ་བབས་དུས་ཆེན་ལ་བརྟེན་ཌ་ལ་ཧའོ་སེའི་ཆོས་སྒར་དང༌། ཅམ་པ། ལ་དྭགས་བཅས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ནས་དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་ལ་སྔ་ཕྱིར་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་དགེ་སློང་གི་རྟེན་ཅན་དུ་བསྒྲུབ་པའི་སྡོམ་པ་སྩལ་ནོད་མཛད། དགོང་དྲོར་གསུང་སྒྱུར་ཡ་པ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་ལགས་ནས་ཞབས་ཞུས་ཀྱིས་རང་རྣམ་ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་དབྱིན་སྒྱུར་ཕྱག་དེབ་ལ་བསྐྱར་ཞིབ་ལེགས་བཅོས་གནང༌།

༢༽ རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་གཉིས་དང་གདན་ས་གསུམ་གྱི་མཁན་པོ་མཁན་ཚབ་རྣམས་ལ་བླང་དོར་བཀའ་སློབ་སྩལ་བ།

ཌ་ལ་ཧའོ་སིར་ (Dalhousie) གནས་འཁོད་བོད་མིའི་ཁོངས་ནས་ཚ་རྡོར་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཅན་མི་དྲུག་ནས་ ༡༩༦༠ ལོར་བོད་མི་དམངས་སྤྱི་འཛིན་ཚོགས་པ་ཟེར་བའི་མིང་ཐོག་ནསྋགོང་སྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་བོད་ཀྱི་ལས་དོན་བསྒྱུར་བཅོས་དགོས་པའི་སྙན་ཞུ་ཕུལ་བར་སྐབས་དེར་ངོས་བཞེས་ཀྱིས་ལམ་སྟོན་སྦུག་དམ་འབྱར་མའི་བཀའ་ཡིག་སྤྱི་སྩལ་གནང་བ་དང༌། དེ་མཚུངས་བོད་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་དུས་བསྟུན་ལེགས་བཅོས་ཀྱི་བོད་མི་མང་གི་སྤྱི་འཐུས་བསྡུ་སྐོང་དང༌། སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་དང་དེ་དག་གི་འགན་འཛིན་སོགས་མང་གཙོའི་ལམ་བསྟུན་འཆར་ཟིན་གྱིས་བསྐོ་སྩལ་སོགས་ལེགས་བཅོས་མཛད་འོས་ཕྱག་བསྟར་གནང་མུས་སྐབས་སླར་ཡང་ཚ་རྡོར་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཅན་ནས་གཞུང་གི་བཀོད་སྒྲིག་བསམ་འཆར་ཞེས་སྔར་ནད་འཁོན་འཛིན་དང༌། ངོ་དགའི་བྱ་ཐབས་གསལ་བའི་སྙན་ཞུ་བསྐྱར་འབུལ་དང༌། མ་ཟད་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱ་གར་གཞུང་དང་ཐེ་ཝན་གོ་མིང་ཏང་གི་བོད་སོག་ལས་ཁུངས་ཟེར་བ་སོགས་ལ་ཁོ་ཚོའི་བསམ་འཆར་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བའི་སྙན་ཞུ་བཏང་བ་སོགས་ཤིན་ཏུ་མི་འཚམས་པའི་གནས་ཚུལ་དག་ལ་གཡམ་རྒྱུགས་དང་གནས་ལུགས་མ་རྟོགས་པ་ཇི་ལྟར་ཡང་ཌ་ལ་ཧའོ་སིར་ཡོད་པའི་རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་དང༌། གདན་གསུམ་གྱི་དགེ་འདུན། མི་མང་བཅས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་པའི་གནས་ལུགས་ཞུས་པར་བརྟེན། རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་ཀྱི་བརྟན་བཞུགས་འབུལ་བར་བཅར་བ་དང་སྐབས་བསྟུན། ༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡ ཉིན་རྒྱུད་གྲྭ་རྣམ་གཉིས་དང༌། གདན་ས་གསུམ་གྱི་མཁན་པོ་མཁན་ཚབ་རྣམས་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་གཟིམ་ཆུང་དུ་བཀའ་འགུགས་དང་འབྲེལ་ཌ་ལ་ཧའོ་སེའི་གནས་ཚུལ་སྐོར་ལ་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ནས་བཀའ་སློབ་རྒྱ་ཆེར་སྩལ་དོན།

“ཉེ་ལམ་ཌ་ལ་ཧའོ་སེ་ནས་རྒྱུད་གྲྭ་སྟོད་སྨད་དང༌། གདན་ས་གསུམ། གཞན་ཡང་མི་དམངས་ཆེས་མང་པོ་མོས་མཐུན་ཡིན་ཞེས་པའི་སྙན་ཞུ་ཞིག་དང་སྦྲགས་འཐུས་མི་ཡིན་ཟེར་བ་མི་འགའ་ཤས་བཅར་འབྱོར་བྱུང་གཤིས། སྐབས་དེར་སྙན་ཞུ་དེ་རིགས་ལ་བདག་སྤྲོད་མ་འོས་པར་བརྟེན་ལས་དོན་ལྷིང་ཆ་གང་ཆེ་དང༌། འཐུས་མི་ཡིན་ཟེར་བ་དེ་ཚོར་གནས་ལུགས་བརྗོད་རྒྱུ་འཐུས་མི་ངོ་མའི་ངོས་འཛིན་ཡོང་མིན་ལ་བརྟེན་ཌ་ལ་ཧའོ་སེ་རང་དུ་ཞི་འཇགས་དགོས་སྐོར་འདི་ནས་སྦུག་དམ་ཡི་གེ་དང་སྦྲགས་འབྲེལ་ཡོད་བབས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་རོགས་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཆེད་དུ་བཏང་བ་ཡིན།

དེ་རྗེས་མཁན་པོ་སོགས་བསྐྱར་དུ་འདིར་འབྱོར་གྱིས་གཞི་རྐང་བརྟན་བཞུགས་འབུལ་རྒྱུ་དང་ཆབས་ཅིག་འཐུས་མིའི་མིང་འཁྱེར་རྣམས་འཐུས་མི་ངོ་མ་ཡིན་ཚུལ་དང༌། མི་དམངས་ཀྱི་མོས་མཐུན་ཡོད་ལུགས་བཤད་ཀྱང༌། གནས་ཚུལ་དེར་བདག་སྤྲོད་མ་འོས་སྟབས་དང་པོ་ཉིད་ནས་ལན་གསལ་མ་སྤྲད་པས་ད་ཆར་བསྐྱར་དུ་ཞུ་བསུན་བྱས་ན་གཏན་ནས་མི་འགྲིགས་པ་ཞིག་རེད། གདན་ས་གསུམ་དང༌། རྒྱུད་གྲྭ་རྣམ་གཉིས་སྐད་གྲགས་ཇི་ལྟར་ཆེ་ནའང༌། མགོ་འཁོར་གཞན་གཡོའི་འོག་ཏུ་ཚུད་པའི་ལམ་ནོར་དུ་གལ་ཏེ་ཕྱིན་ན་གཞུང་དོན་ཐོག་ནུས་པ་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན།

ད་ཕན་གཞན་སར་ཡང་གཞུང་འདིའི་བཀའ་དྲིན་ཁོ་ནས་སྡོད་ཡུལ་ས་བབས་གཞན་དང་མི་འདྲ་བར་འཚོ་བ་ཡང་འགྲིགས་ངེས་སུ་མཆིས་ཤིང༌། དེར་བརྟེན་གཞུང་འདིའི་རྒྱལ་ཐབས་ཀྱི་བྱ་བར་ཞུགས་ཏེ་གང་བྱུང་གི་རྗེས་སུ་གཡམ་རྒྱུག་མིན་པ་ཞིག་དགོས་གནས་ཀྱང༌། གནས་ལུགས་ལ་བརྟག་དཔྱད་མ་བྱས་པར་ཧོལ་རྒྱུག་གིས་མགོ་འཁོར་མེད་དམ་སྙམ་སྟེ་སྦུག་དམ་ཡི་གེ་བཏང་ཡང༌། འདིར་བསྐྱར་དུ་ཞུ་ཤེད་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཇི་ལྟར་ཡིན། ད་དུང་འགའ་ཤས་ནས་སྦུག་དམ་བཀའ་རྒྱ་རྫུན་མ་ཡིན་ཚུལ་སོགས་བརྗོད་དེ་ང་ཚོའི་སྤྱི་དོན་གཏོར་བཤིག་གཏོང་བའི་བྱ་སྤྱོད་ལ་ཆོས་དོན་བརྒྱུད་ལྷིང་འཇགས་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་ནན་ཏན་དུ་བརྗོད་ཡོད།

ད་ཆ་ཁྱོད་ཚོས་ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་བ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་གཤིས་ཕྱིན་ཆད་བཀའ་གསུང་ཅི་སྒྲུབ་ཞུ་རྒྱུ་ལས། དཀྲོག་རྐྱེན་ཡོང་གཞིའི་རིགས་གཏན་ནས་ཞུ་རྒྱུ་མིན་ཞེས་རང་བྱས་ནོར་འཁྲུལ་རང་ངོ་ཤེས་པ་དང༌། ཕྱིན་ཆད་འདི་དང་འདི་འདྲའི་དཀྲོག་རྐྱེན་བསྐྱར་སློང་མི་འབྱུང་བ་ཞུ་རྒྱུའི་དམ་བཅའ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱུང་ན་ཡག་པོ་འདུག” ཅེས་དང༌། “ད་ནི་ངོས་ནས་ཁྱེད་ཚོར་ཆོས་ཀྱི་ཆ་ནས་བླ་སློབ་དང༌། སྲིད་ཀྱི་ཆ་ནས་འགོ་དམངས་ལ་བརྟེན་ནང་མར་འདི་ཚོའི་གནས་ལུགས་རོབ་ཙམ་བརྗོད་རྒྱུར། དེང་གི་སྐབས་སུ་ང་ཚོ་ཚང་མ་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་དང་གནས་ཚུལ་ཁག་པོ། འགན་ལྗིད་པོའི་དུས་སུ་ཚང་མས་སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་དགོས།

སྔར་སྒྲུང་ལ་ཡོད་པའི་སྡེ་པ་གཞུང་གི་ཇུས་གཏོགས་སྡེ་སྲིད་མགོ་ལེབ་ནས་བྱེད་ཀྱི་རེད་ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་བསམ་ཚུལ་རྟག་ལྟ་དང༌། ཡང་གནས་ཚུལ་ཕྲན་བུ་ཞིག་ལ་ཧོལ་རྒྱུག་གི་དཀྲོགས་རྐྱེན་བྱེད་པ་ཆད་ལྟ་ལྟ་བུ་གཉིས་ཀ་སྤོང་དགོས། ང་ཚོ་རྒྱ་གར་ས་ཐོག་ཏུ་ཡིན་ཡང་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་དང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་སོགས་ནས་ནང་དོན་མཐོང་དང་ཆ་འཇོག་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པར་བརྟེན་ཚང་མས་གཞུང་འདི་ལ་གཅེས་སྤྲས་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། བཙན་བྱོལ་སེར་སྐྱ་ཡོངས་ལ་འཚོ་བ་མི་ཕོངས་ཙམ་ཡོད་པའང་དབུས་གཞུང་འདིའི་བཀའ་དྲིན་ཡིན་ཞིང༌། དབུས་གཞུང་འདིའི་ལས་དོན་ལས་བྱེད་པ་བརྒྱུད་ནས་ཡོང་རྒྱུ་ལས། དེ་མིན་པ་ཞིག་ནས་ཡོང་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད།

ད་རེས་ཁྱེད་ཚོས་ཟང་ཟིང་བྱེད་པའི་རྣམ་འགྱུར་དུ་དང་པོར་དྷ་རམ་ས་ལའི་ལས་ཁུངས་ཁག་གི་ལས་བྱེད་དང་བཅས་པ་རུལ་པ་ཡིན་ཚུལ་གྱིས་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་གོང་དུ་ཕུད། དེ་བྱིངས་ལས་ཁུངས་ཁག་ལ་ཆ་འཇོག་མེད་པ་ཞིག་བཟོས། གཉིས་པར་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་སོ་སོའི་འདོད་པར་སོང་ན་ཡང་དག་དང༌། ཡང་རང་གི་འདོད་བློར་མ་བབས་ཚེ་བཀའ་རྫུན་མ་རེད་ཟེར་བ་དང༌། སྐུ་དབང་ཡོད་པ་མ་རེད་སོགས་བརྗོད་དེ་དོན་སྙིང་སྤྱི་དོན་གཏོར་བཤིག་གི་བྱེད་ཚུལ་མགོ་མཇུག་གཏན་ནས་མེད་པ་ཞིག་རེད། ལས་བྱེད་པ་མི་རེ་རེའི་ཐོག་ནོར་འཁྲུལ་ཡོང་སྲིད། ད་ལམ་ཡང་ནོར་འཁྲུལ་གྱི་ལས་དོན་ཡོད་རིགས་ཁྱོད་ཚོ་མཁན་པོ་རེ་ཟུང་ཡོང་ནས་སྐྱོན་སེལ་བྱས་ན་མི་འཐུས་པ་གང་ཡང་མེད་ཅིང༌། མི་དམངས་འཐུས་མི་ཡིན་ཞེས་དཔུང་ཤེད་ཀྱིས་ཟང་ཟིང་འ་འུར་བྱེད་པ་དཀྲོགས་རྐྱེན་ཆེད་བཟོས་ལྟ་བུ་རེད། རྒྱ་བལ་ཁུལ་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་ཁྲི་དྲུག་ཙམ་ཡོད་པ་མི་རེ་རེའི་འདོད་པ་ཡོངས་རྫོགས་འགྲུབ་པ་ཡོང་མི་སྲིད།

དེར་བརྟེན་མི་ཉུང་ཤས་ཤིག་གིས་འདོད་བློར་མ་བབས་པའི་སྐྱོན་སྣེ་གཅིག་ལ་བསྙད་དེ་ལས་བྱེད་པ་དེ་ལམ་སང་ཕུད་དགོས་བྱུང་ན་ལས་ཀ་བྱེད་མཁན་སུ་ཡང་མི་ཡོང༌། ཁྱོད་ཚོ་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་ལ་མི་ཞེན་པ་མི་སྲིད་ཀྱང༌། གནས་ལུགས་ལ་བརྟག་ཞིབ་མེད་པར་གཡམ་རྒྱུག་བྱས་ཚེ། དཔེར་ན། མཐུ་ཞིག་བརྒྱབ་ན་དེའི་ནུས་པ་ཇི་ཙམ་ཆེ་ཡང༌། བརྒྱབ་སྟངས་ལེགས་པོ་ཞིག་མ་བྱུང་ན་མཐུ་རང་ལོག་ཏུ་ཡོང་གི་ཡོད་པ་ཇི་བཞིན་རེད། མཁན་བླ་གྲྭ་དམངས་དང༌། མི་དམངས་བཅས་པར་ཁག་ཡོད་པ་མ་རེད། ཁྱེད་ཚོ་མགོ་འཁོར་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ཕུགས་རུལ་བའི་མི་འཇོན་པོ་ཞིག་གི་སྐད་ཆ་ཉན་ན་རྒྱུད་མངས་སྒྲ་ལས་ཀྱང་སྙན་ཞིང༌། རོ་སྦྲང་རྩི་ལས་མངར་བ། རེག་བྱ་ལྷའི་གོས་ལས་འཇམ་པའི་ཐོག་ནས་ཁྱོད་ཚོ་མགོ་སྐོར་བློ་བྲིད་བྱེད་སྲིད་ཀྱི་རེད།” ཅེས་དང༌། “ཡང་གནས་ཚུལ་གཅིག་ལ་ཁྱོད་ཚོའི་ནང་ནས་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་མཁན་ཡོད་དམ། སུ་ཡོད་ཅེས་ཡུད་ཙམ་བཀའ་རྩད་གནང༌། ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོའི་ལས་དོན་ཤེས་ཀྱི་ཨེ་ཡོད།

སྔ་ལོ་ཁོ་ཚོའི་ལས་དོན་ནང་གསར་བསྒྱུར་བྱེད་དགོས་ཚུལ་དང༌། གཞུང་དོན་འཐུས་ཤོར་གྱུར་ལུགས་ཟེར་བ་ཡང་དག་རེད་ནའང༌། ནོར་འཁྲུལ་ཇི་མང་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། སྐབས་དེར་མི་མང་ཡོངས་ནས་ཚབས་ཆེར་མངོན་ཏེ་ས་གནས་གང་ས་ནས་སྙན་ཞུ་མང་པོ་ཕུལ་ཡོད་པ་རེད། ཆོས་ཀྱི་ཆ་ནས་བརྗོད་ན། གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ཚོད་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་སྐབས་སོ་སོར་བྱེད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་ཐུབ་བཟང་གི་སྙན་ཞུ་དེ་དག་ཐོག་མར་དང་ད་ལྟའི་ཆར་ལན་འདེབས་བྱེད་སྟངས་རྩ་བ་ནས་ཁག་ཁག་ཡིན་ཞིང༌། སྔ་ལོ་དབུས་གཞུང་གི་ལས་དོན་ངོ་ཐོག་འཐུས་ཤོར་ཡོད་པར་བརྟེན་དེ་སྐབས་འཐུས་ཤོར་ཞེས་པ་ཡང་དག་ལྟ་བུར་མངོན་ཡང༌། དེང་གི་གནས་ཚུལ་ལས་ཁུངས་ཁག་བགོས་ཀྱི་ནང་གསེས་ཆོས་ལུགས་དང༌། ཆོལ་གསུམ་གྱི་སྤྱི་འཐུས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལས་དོན་གང་ཅི་ཚགས་ཚུད་ཡོད་པ་རེད། དགོས་ངེས་ཀྱི་ལེགས་བཅོས་བྱས་པ་དཔེར་ན། ཞབས་པད་ཟུར་གཡུ་གཉིས་ཀྱིས་ལས་དོན་བར་ལྡིང་དུ་འཁུར་ལེན་མ་བྱས་སྟབས་དུས་ཚོད་ཆུད་ཟོས་འགྲོ་བཞིན་འཐུས་ཤོར་ལ་བརྟེན་ངོས་ནས་བློ་ཕམ་པའི་ངང་སྤྱི་དོན་ལ་བསམ་སྟེ་ལས་ཁུངས་ཁག་ལྔའི་ནང་མ་བཞག་པ་ཡིན་ན་ཡང་སྲིད་ཚབ་བདེ་མཁར་བ་དང་འདྲ་བར་བཀའ་སློབ་གནང་མཁན་གྱི་གྲས་སུ་ཡོད།

ལས་ཁུངས་ཁག་ལྔ་སོགས་བཙུགས་ནས་བཟུང་ལས་དོན་ཚགས་ཚུད་བྱུང་བ་ཟླ་དྲུག་ལས་བསྡོམས་ནས་གསལ་རྟོགས་བྱུང་བ་དང༌། དེ་འབྲེལ་བོད་རིགས་ལས་བྱེད་པར་ཆ་འཇོག་དང༌། དེས་དོན་ཕན་ཆེ་བར་མངོན་ཏེ་བོད་མི་སྡོད་སྒར་གང་སར་ལས་བྱེད་པས་མི་ལྡང་བའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་སྟེ་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ས་ཁུལ་གང་སར་བོད་རིགས་ལས་བྱེད་པ་གཏོང་གནང་ཡོད་པ་ཞུས་འདུག་པ་བཅས་གྲུབ་འབྲས་དེ་དག་ལས་སླ་པོ་ཞིག་མིན་པ་དང༌། ང་ཚོས་ཕར་བརྩི་མཐོང་བྱེད་རོགས་བརྗོད་པ་ཞིག་ཀྱང་མ་རེད།

གནས་ཚུལ་དེ་ཚོར་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་ནས་ཀྱང་གང་ཅིའི་རོགས་རམ་དང༌། མཐོང་དང་ཆ་འཇོག་གནང་བཞིན་པ་རེད། ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་དོན་ཡི་གེ་བྲིས་ཐུབ་པ་ཙམ་ཞིག་དང༌། ཁ་བདེ་པོ་ཤོད་ཐུབ་པ་ཙམ་གྱིས་སྒྲུབ་ཐབས་མེད་ཅིང༌། ལོ་ཟླ་སྦྲེལ་ཏེ་ངལ་བ་དང་ལེན་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་གང་འཚམས་ཐོན་བཞིན་པར་ད་དུང་ཕྱི་ནང་ལས་དོན་ཐོག་སྐད་ཆ་མང་པོ་ཞིག་བཤད་ན་ད་ཆ་ཤོད་མཁན་དེ་ནོར་འཁྲུལ་རེད།

དེ་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པའི་ལས་དོན་ལ་མི་འགྲིགས་མི་འཐུས་བརྗོད་ན་ནོར་འཁྲུལ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། སྔ་ལོ་དང་འདི་ལོ་གཏན་ནས་མི་འདྲ། ལས་དོན་ཚགས་ཚུད་ཡོད་བཞིན་དུ་མི་འགྲིགས་པའི་གནས་ལུགས་བརྗོད་ན་རྩ་བ་ནས་མི་འཐུས། མལ་གུང་དྲུང་ཡིག་ཁོ་ཚོའི་ནང་ནས་དངོས་འབྲེལ་སྡོད་ཚུགས་ཟིན་པར་བརྟེན་ལས་དོན་ཐོག་ངེས་པར་གཏོང་དགོས”ཞེས་དང༌།

“ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཅན་ནས་ད་དུང་སྡོད་ཚུགས་མི་ཟིན་པར་རང་དོན་ཕུགས་བཅུག་གམ། ཡང་ན་དེ་བས་ཉེན་ཁ་ཆེ་བ་ཞིག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་འགྲོ། དེང་མི་ཁ་ཤས་ནས་དུས་རབས་དང་འཚམས་པའི་ཚིག་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཏེ་ང་ཚོའི་དབུས་གཞུང་གིས་གསར་བརྗེ་བཀག་འགོག་བྱེད་ཚུལ་བརྗོད་དེ་གཡོ་སྐོར་གྱི་ཐབས་བྱུས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ང་ཚོས་རྟག་ཆད་གཉིས་སུ་མ་ལྷུང་པར་འགྲོ་དགོས་པ་ཡིན་ན་གཞན་གྱིས་བེད་སྤྱོད་འོག་མི་ཚུད་པ་བྱེད་དགོས། ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་སྒེར་རྨར་ལམ་པའི་ཕྱག་མཛོད་ཚེ་བརྟན་ཞེས་པས་ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་ཡོད་མདོག་ཁ་བོ་རེད།

དེའི་ཐོག་སྐད་ཆ་མང་ལྷག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། དོན་གཅོད་མདའ་དཔོན་དང་རྩེ་མགྲོན་གཉིས་ཌལ་ཧོར་དུ་འབྱོར་ནས་ལས་དོན་གང་ཅི་ལྷིང་ཆ་གང་ཆེ་གང་ལེགས་ཡོད་དང་ཡོད་བཞིན་པར་གློ་བུར་ངན་དུ་འགྱུར་མི་སྲིད་ཅིང༌། དེས་ན་བརྗོད་བདེའི་སྐྱོན་འཛུགས་དང༌། དཔུང་ཤེད། ངན་ཤེད་བྱས་པས་མི་འཐུས། ང་ཚོ་བོད་འདི་མ་འོངས་པའི་གནས་སྟངས་ནི་དམངས་གཙོ་ངེས་པར་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན་ཅིང༌། དེ་ནི་ང་ཚོའི་ཆོས་དང་མཐུན་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད།

གཉིས་ནས་དེང་འཛམ་གླིང་ནང་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་པའི་མིང་དེ་མི་སྙན་པ་དང༌། དམངས་གཙོ་ཞེས་པ་སྙན་པོ་ཞིག་གོ་བ་དཔེར་ན། རང་རེ་ཐལ་འགྱུར་བ་ཟེར་དུས་མིང་དེ་སྙན་པོ་ཞིག་ཏུ་གོ་ཞིང༌། བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་ཟེར་དུས་མིང་དེ་ཕྲན་བུ་མི་སྙན་པ་ལྟ་བུར་གོ་བ་དང་གཅིག་པ་རེད། དགོས་པ་འདི་ཚོའི་སླད་དུ་ང་ཚོས་དམངས་གཙོ་ངེས་པར་དུ་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན་ན་ཡང༌། དམངས་གཙོ་ཞེས་པ་མགོ་མཇུག་མེད་པ་ཞིག་མ་ཡིན།

དཔེར་ན། རྒྱ་མི་ལྟ་བུའི་དམངས་གཙོ་ང་ཚོས་མི་བྱེད་ཀྱང༌། ཁོས་ཀྱང་དམངས་གཙོ་གཅིག་སྡུད་ཟེར་བ་ལས། མགོ་མེད་མཇུག་མེད་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་མཚོན་ནའང༌། དམངས་གཙོ་གོ་རིམ་དང་ལྡན་པ་འགོ་ཁྲིད་ཁོ་ནའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལས་མགོ་མཇུག་མེད་པའི་དམངས་གཙོ་གཏན་ནས་ཡོད་པ་མ་རེད། དམངས་གཙོ་ཡིན་ཞེས་དོན་གནས་ཕྲན་བུར་ཟིང་སློང་བྱས་ན་སྦོ་ལུག་རྒྱུ་ལས་ཡོད་པ་མ་རེད།

དེ་རྣམས་ངོས་ནས་གཅིག་སྡུད་ཀྱི་དཔེ་ལྟ་བུར་བརྗོད་པ་ཡིན་པས་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་ལ་ཞོག་མཛོད། རྩ་བ་སྡེ་བ་གཞུང་སྲ་ཚུགས་ན་རྒྱུད་གྲྭ་རྣམ་གཉིས་དང༌། གདན་ས་གསུམ་སོགས་རིས་མེད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་པ་རྣམས་འདིའི་བཀའ་དྲིན་གྱིས་དྲོད་འགྲོ་བ་ལས་དཀའ་ངལ་གང་ཡང་མི་ཡོང༌།

དེར་བརྟེན་ཚང་མས་སེམས་ཤུགས་མ་ཆག་པའི་སྒོ་ནས་བླང་དོར་ཚུལ་བཞིན་གནང་དགོས། ངོས་ནས‘ཁྱོད་ཚོར་སེམས་ཤུགས་ཆེ་དྲག་འདུག་བརྗོད་པ་མ་ཡིན། ཁྱོད་ཚོ་ནོར་འཁྲུལ་དབང་དུ་འགྲོ་བཞིན་འདུག’ ཅེས་བརྗོད་པ་ཡིན། ལས་དོན་གང་ཅི་འགོ་བྱེད་ལ་རག་ལས་པ་ཡིན་ན་འགོ་ནས་བཤད་ཀྱང་གཤམ་འོག་ནས་ཉན་གྱི་མིན་ཞེས་པའི་བརྗོད་བབས་འདི་རིགས་སུ་མ་སོང་བར་ཚང་མས་སེམས་འཇགས་ཀྱིས་སྟངས་འཛིན་མི་ལྷོད་པ་དགོས་རྒྱུ། ལས་ཁུངས་རྣམས་ལ་བརྩི་འཇོག་མེད་པའི་གང་དྲན་བྱས་ན་ལས་ཁུངས་ཚང་མ་སྒོ་བརྒྱབ་རྒྱུ་མ་རེད་དམ། དེ་ནི་ཧ་ཅང་ཉེན་ཁ་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་རེད།

ད་ལམ་རྨར་ལམ་ཕྱག་མཛོད་ཅེས་པ་ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་སྐྱོབ་གསོ་ཡོད་མུས་ལ་བརྟེན་ཕྱིར་ལོག་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ན་གཙེར་བསུན་རིགས་མེད་པ་བྱ་དགོས།”54 ཞེས་སོགས་བཀའ་སློབ་གནད་སྨིན་སྩལ། དེར་བརྟེན། རིམ་པས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་སྡོད་བག་མི་ཕེབས་པའི་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཅན་དང་འབྲེལ་བའི་རྙོག་ཟིང་ཕྲན་བུ་ལྷག་ལུས་ཡོད་པ་དེ་རིགས་ཞི་ལྷིང་གཏན་ཡལ་དུ་གྱུར།

༣༽ ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་རྣམ་ཐར་ཟློས་གར་གཟིགས་ཞིབ།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༥ ཉིན་རང་གཞུང་ཤེས་རིག་ཟློས་གར་ཚོགས་པ་ནས་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་ཆོས་ཕྱོགས་མཛད་པ་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་རྒྱལ་རབས་སྦྱངས་བརྩོན་ཞུས་རིགས་ལ་སྣོན་འཕྲི་བཀའ་སློབ་ཞུ་སླད་སྤྱི་ནོརྋགོང་སྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་གཟིགས་ཕུལ་དང་པོར་འབུལ་ཞུས་ཆོག་པའི་སྐོར་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་སྔོན་ཚུད་སྙན་ཞུས་བཀའ་འཁྲོལ་ལྟར། དེ་ཉིན་གཟིགས་མོ་འབུལ་ཡུལ་ཀོའོ་ནེམ་ཀོ་ཀྲིའི་ཟློས་གར་ཚོགས་ཁང་ཕྱི་ནང་དུ་གད་བདར་དངོས་གཙང་ཞུས་ཐོག་རྣམ་གྲྭ་བཞི་ནས་ཁྲུས་གསོལ་ཞུས།

ཕེབས་ལམ་དུ་བསང་ཁུང་རྡོ་བསྟར་ས་ཐིག་སོགས་ཨང་གསར་ཞུས་ཏེ་དགོང་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་བཞི་དང་ཕྱེད་ཀའི་ཐོག་ཤེས་རིག་ལས་རོགས་ཛ་སག་ཁེ་སྨད་ནས་སྤོས་སྣེས་སྔུན་བསུས། ཤེས་རིག་ངོ་ལས་དང་ལས་ཁུངས་ཁག་ལྔའི་གཙོ་འཛིན་རྣམས་དང༌། ཡན་ལག་ལས་ཁུངས་གསུམ་གྱི་འགན་འཛིན་བཅས་ནས་བསྟར་སྒྲིག་གུས་འདུད་ཞུས་ཏེ་ཚོགས་ཁང་བཞུགས་ཁྲིར་ཞབས་སོར་འཁོད་པ་དང༌། ཛ་སག་ཁེ་སྨད་ནས་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་དང་ལས་བསྡོམས་སྙན་སེང་ཞུས་རྗེས། ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་ཆོས་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་རྣམ་ཐར་ཟློས་གར་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་པར་ཐུགས་སྣང་ཆེན་པོས་ཆ་ཚང་ཐུགས་ཞིབ་གྲུབ་པ་དང༌། ཆིབས་ཞབས་སྐུ་བཅར་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་དང༌། སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཆེ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཉིད། སྐུའི་གཅེན་མོ་ཚེ་རིང་སྒྲོལ་མ་སོགས་སྐུ་འཁོར་ལྷན་རྒྱས་བཅས་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས།

ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་སྐུའི་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བ་གླིང་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་དགྱེས་མཉེས་ལྷོད་བཞུགས་བསྐྱངས་ཏེ་གསུང་མཆིད་རྒྱས་པར་མཛད། བྱ་བཏང་ཏྲེ་ཧོར་སྐྱོར་དཔོན་ཚེ་དབང་ནོར་བུ་མཆོག་ནསྋསྤྱི་ནོརྋགོང་ས་མཆོག་གི་ཞལ་སྔ་ནས་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་དབང་ཆེན་ཞིག་སྩལ་སྨིན་ཡོང་བའི་གསོལ་འདེབས་སྔོན་ཞུས་ལྟར། ཕྱི་ཉིན་སྔ་དྲོར་ཚོགས་འབུལ་དང་ཉིན་གུང་ཆུ་ཚོད་དང་པོ་ནས་དགོང་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་བརྒྱད་པའི་བར་སྔོན་འགྲོའི་སྟ་གོན་གྱི་རིམ་པ་དང༌། ཚེས་བཅུ་དྲུག་དང་བཅུ་བདུན་སོ་སོར་ཏྲེ་ཧོར་སྐྱོར་དཔོན་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཁོང་གི་ཞལ་སློབ་དགེ་སློང་བཅུ། སྐུ་བཅར་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་བཅས་པར་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་དབང་གི་དངོས་གཞིའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཞལ་ཕྱེས་ནས་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གསུམ་གྱི་ཕྱག་ལེན་རྣམ་པར་དག་པས་བཀའ་དབང་རྒྱས་སྨིན་སྩལ།

དེ་རྗེས་ཏྲེ་ཧོར་སྐྱོར་དཔོན་རིན་པོ་ཆེ་ཕེབས་ཁར་ཐོན་མཇལ་ཞུས་ཏེ་ཕོ་བྲང་ཕྱི་རོལ་ཏུ་ཕེབས་སྐབས་བཞད་མོ་ཆེན་པོ་བཞད་པས་གམ་བཅར་དགེ་བློ་བསྟན་དབང་ཕྱུག་ནས་རྒན་ད་རིང་བཞད་མོ་ཆེན་པོ་བཞད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཇི་ཡིན་ཞུས་པར། ཁ་སང་ཁ་ཉིན་གསང་བ་འདུས་པའི་བཀའ་དབང་སྩལ་སྐབས་གསང་བ་འདུས་པ་དངོས་མཇལ་གྱི་འདུག དེ་རིངྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་རང་མཇལ་གྱི་འདུག་ཅེས་གསུངས་ལུགས་ཤག་སྐོར་མཁན་རིན་པོ་ཆེ་ཉི་མ་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་ནས་བཀའ་གནང་འདུག

༤༽ ཁེ་ན་ཌའི་མཁས་དབང་ཝུ་ཀྲི་ཀོག་སྟེང་ཞལ་གཉིས་མཇལ་བཅར།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་ཁེ་ན་ཌའི་མཁས་དབང་ཝུ་ཀྲི་ཀོག་སྟེང་ཞལ་ཟུང་མཇལ་བཅར་ཐོག་ཟློས་གར་བར་རོགས་ཕན་ཞུ་ཕྱོགས་དང༌། བོད་དོན་ཚོགས་པ་འཛུགས་ཕྱོགས་སྐོར་ལ་བཀའ་སློབ་ཞུས་པ་མ་ཟད། ཁོང་གི་ལྕམ་ནས་ནང་བའི་ཆོས་ལུགས་ལ་ལྷ་འདྲ་མིན་མང་པོ་ཡོད་པ་དང༌། སྐུ་མདོག་འདྲ་མིན་མང་པོའི་རྒྱུ་མཚན་སོགས་བཀའ་སློབ་ཞུས་པར་གནས་ལུགས་ཞིབ་ཕྲ་སྩལ་ཞིང༌། ཁེ་ན་ཌའི་མི་མང་ལ་གསུང་འཕྲིན་སྒྲ་ཐག་ཐོག་སྩལ་དོན་དུ། ཁེ་ན་ཌའི་ (Canada) མི་མང་ལ་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཚིག་འགའ་ཤས་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བ་འདིར་དགའ་པོ་བྱུང༌།

བོད་ནང་གནས་ཚུལ་ཧ་ཅང་ཐབས་སྡུག་བྱུང་སྟེ་ང་ཚོའི་ཆོས་དང༌། ཤེས་རིག་སོགས་བོད་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཡོངས་རྫོགས་ཆུད་གཟོན་དུ་ཕྱིན་ཏེ་ཚིག་གི་ལམ་ནས་བརྗོད་མི་ཐུབ་པའི་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོར་གྱུར་སོང་ཡང༌། འཛམ་གླིང་ནང་རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་དང༌། སེམས་བཟང་མི་མང་རྣམས་ནས་ང་ཚོར་གདུང་སེམས་མཉམ་བསྐྱེད་ཐོག་གང་ཐུབ་ཀྱི་རོགས་རམ་གནང་བར་བརྟེན་ང་ཚོར་སྤོབས་པ་རྙེད་པ་དང་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོ་བྱུང༌།

བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ད་ལྟའི་སྐབས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་བསྟན་པའི་གནས་ཚད་རྫོགས་པའི་དུས་སུ་གསུངས་མེད་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འདི་བདེན་པ་ཞིག་གི་ཐོག་ཏུ་གནས་ཡོད་སྟབས་རྫུན་དང་མཚོན་ཆའི་རླུང་ཤུགས་ཇི་ལྟར་ཆེ་ཡང་བདེན་པའི་འོད་སྣང་ནུབ་མི་ཐུབ་པར་སྙིང་ནས་ཡིད་ཆེས་ཡོད། རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ། འབྲུག འབྲས་ལྗོངས་བཅས་པར་བོད་མི་འབོར་ཆེན་འབྱོར་ཡོད་པར་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཡོད་ཀྱང༌། རང་དབང་གི་ཡུལ་དུ་རང་དབང་ཐོབ་པ་འདི་རང་ལ་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

སྤྱིར་བཏང་མིའི་འཚོ་སྤྱོད་ཐུབ་པའི་འབད་བརྩོན་བྱེད་སྐབས་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཚང་མར་ཡོང་བཞིན་པ་ལྟར་ང་ཚོར་ཡང་དེ་བཞིན་ཡོད། མ་འོངས་པའི་བོད་ཀྱི་དོན་དུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་བོད་ཕྲུག་གཞོན་ནུ་འདི་ཚོའི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་སྐོར་ལ་ང་རང་བློ་གཡེང་ཆེན་པོ་འདུག རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ཀྱང་འདི་སྐོར་ཐུགས་ཁུར་ཆེན་པོས་རོགས་རམ་གནང་གི་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཁྱོད་ཚོ་དང༌། ཁྱེད་ཚོ་འདྲ་བའི་གྲོགས་པོ་བཟང་པོ་ཚོས་བོད་ཕྲུག་ཚོའི་ཤེས་ཡོན་སྐོར་ལ་གྲོགས་ཕན་གནང་བའི་རེ་བ་ཡོད། ལྷག་བསམ་བཟང་པོས་བོད་མིར་བརྩེ་ཞེན་གནང་མཁན་ཚོར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་སྩལ།

ཚེས་ ༢༤ ཉིན་ཧིན་རྡུ་སེ་ཏན་ཀྲ་ཨེམ་སེའི་ (Hindustan Times) (ཕྱི་ཟླ་ ༡༡ པའི་ཚེས་ ༢༠) གསར་ཤོག་ནང་འཁོད་དོན། “ཐེ་ཝན་ནས་ཕྱི་ཚེས་ ༡༩ ཉིན་ཐོན་གསལ། གོ་མིན་ཏང་བོད་སོག་ལས་ཁུངས་ཞེས་པའི་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་གིསྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བོད་རིགས་གཞོན་ནུ་བཞི་སྟོང་ཐམ་པ་ཐེ་ཝན་ལ་གཏོང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་གནང་སོང་”ཞེས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་འདུག་པའི་སྐོར་ལ། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ལྡི་ལི་བོད་གཞུང་དོན་གཅོད་བརྒྱུད་གསར་ལམ་ཁག་ལ་བཀའ་ལན་ཁྱབ་བསྒྲགས་གནང་དོན། “ཐེ་ཝན་ལ་བོད་རིགས་གཞོན་ནུ་གཏོང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་གནང་ལུགས་བཀོད་པ་དེ་དག་ཁོ་ཚོའི་རྫུན་གཏམ་བདེན་འཛིན་ཡོང་ཐབས་སུ་གསར་མཁན་གྱིས་བཀོད་པ་ལས། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཞལ་བཞེས་རྩ་བ་ནས་གནང་མེད”ཅེས་དོན་གཅོད་བརྒྱུད་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས།

༥༽ བསྙེན་རྫོགས་བསླབ་སྡོམ་འབོག་ཆོག་བསྐྱངས་པ།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢ ཉིན་དགའ་ལྡན་ལྔ་མཆོད་འཁེལ་སྟབས་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལ་ཕོ་བྲང་སརྦ་ཨ་ཤ་རམ (Swarg Ashram) ཚོམས་ཆེན་དུ། ཐུབ་དབང་གཉིས་པ་མཁན་ཆེན་འདུལ་བ་འཛིན་པ་ཆེན་པོྋགོང་སྋསྐྱབས་མགོན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཅིང་གཟིགས་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ལས་ཆོག་གྲངས་ཚང་བའི་ཐོག་ནས་དགའ་ཤར་ལུང་རྟོགས་དབང་ཕྱུག་ཅན་གྲྭ་གྲངས་བཅུ་གཅིག དགའ་བྱང་དཀོན་མཆོག་ཆོས་དར་ཅན་གྲྭ་གྲངས་བཅུ། བློ་གླིང་ཡེ་ཤེས་ཤེས་རབ་ཅན་གྲྭ་གྲངས་བདུན། འབྲས་སྔགས་ཡེ་ཤེས་གྲགས་པ། སེར་བྱེས་བྱམས་པ་རྣམ་རྒྱལ་བཅས་གྲྭ་གྲངས་སུམ་ཅུ་ཐམ་པར་བསླབ་གཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་སྩལ་ནོད་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས།

དེ་རྗེས་བཀའ་ཤག་གིས་མཚོན་ལས་ཁུངས་ཁག་ལྔ་ཡན་ལག་ཁོངས་གཏོགས་དང་བཅས་པའི་ལས་བྱེད་ཡོངས་རྫོགས་ལ་མཇལ་ཁ་སྩལ་ཅིང༌། དགོང་དྲོར་རྣམ་གྲྭ་གསུང་ཞབས་བཅས་ནས་བླ་མཆོད་ཚོགས་འབུལ་དང༌། གནས་བཅུ། གསང་བདེ་འཇིགས་གསུམ་དང༌། དུས་འཁོར་སྨོན་ལམ་སོགས་གསུང་འདོན་དང་འབྲེལ་བསྟན་འགྲོ་སྤྱི་སྒོས་དགེ་བའི་ཐུགས་སྨོན་བསྐྱངས།

ཕྱི་ཉིན་བསྒྲུབ་བྱ་སུམ་ཅུ་སྐོར་ལ་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་བསླབ་པ་སྩལ་ཅིང༌། དགོང་དྲོར་འཛམ་གླིང་ལྷ་ཁང་ཚོགས་པའི་ལས་བྱེད་གསུམ་དང༌། ཨ་རིའི་ཆོས་ཀྱི་གསར་འགོད་པ་གཅིག་བཅས་ལ་མཇལ་ཁ་སྩལ། ཕྱི་ཉིན་ཡང་བསྒྲུབ་བྱ་ཉི་ཤུ་ལྷག་བསྙེན་པར་རྫོགས་ཤིང༌། དགེ་སློང་གསར་སྒྲུབ་སྤྱི་ནས་བླ་མཆོད་ཚོགས་འཁོར་དང་འབྲེལ་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་ཞུས། ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རེ་གཅིག་ལོ་འདིར་སྔ་ཕྱིར་བསྒྲུབ་བྱ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ང་བདུན་ལ་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་འབོག་ཆོག་བསྐྱངས།

ཚེས་ ༦ ཉིན་བོད་མི་བརྒྱ་ཕྲག་སྐོར་ལ་མཇལ་ཁ་དང༌། འཇམ་མགོན་ཀོང་སྤྲུལ་དང་ང་ཕོད་པདྨ་གཉིས་ཀྱིས་གཟིམ་ཆུང་མཇལ་ཁ་ཞུས། བཀའ་བློན་སྣེའུ་ཤག་སྙན་ཞུར་བཅར་བ་བཅས་ལ་བཀའ་སློབ་སྩལ། ཕྱི་ཉིན་འཕན་པོ་ནཱ་ལེའི་སྐྱབས་རྗེ་གཟིམ་འོག་སྤྲུལ་སྐུ་ནས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ལྟར། བཞུགས་སྒར་ཕོ་བྲང་མདུན་ཐང་དུ་སེར་སྐྱ་མི་གྲངས་ལྔ་བརྒྱ་སྐོར་ལ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ངན་སོང་ཀུན་གྲོལ་གྱི་རྗེས་གནང་སྩལ་ཅིང༌། དགེ་འདུན་བརྒྱ་སྐོར་ལྷན་དུས་དྲན་གསོ་སྦྱོང་བསྐྱངས།

ཚེས་ ༡༠ ཉིན་སུད་སིའི་བོད་མིའི་ཕྲུ་གུའི་ཤེས་ཡོན་ཐོག་རོགས་རམ་བྱེད་མིའི་ཚོགས་མི་ཌོག་ཀྲར་ཝི་ཀྲི་ཀ་ (Dr.E.Wiederkehr) མཇལ་བཅར་བཀའ་སློབ་ཞུས་རྗེས། སུད་སིའི་ཚོགས་མི་རྣམས་དང་མི་མང་བཅས་ལ་བཀའ་ཡིག་གནང་དོན། “ང་ཚོ་བོད་མི་རིགས་རྣམས་རྩ་བརླག་ཏུ་འགྲོ་རྒྱུའི་ཉེན་འགན་ཆེན་པོའི་དུས་སྐབས་འདིར། སུད་སིའི་མི་མང་ནས་མ་སྐུལ་དང་བླངས་ཀྱིས་རོགས་རམ་ཚོགས་པ་བཙུགས་པ་འདི་ནི་ཧ་ཅང་གི་བཀའ་དྲིན་ཆེན་པོ་ཡིན་ཅིང༌། སྤྱོད་བཟང་འདིར་འཛམ་གླིང་མི་མང་ཚང་མས་མིག་དཔེ་བྱེད་འོས་པ་རེད། ངོས་ཐེ་བས་བོད་མི་ཚོས་ཚོགས་པ་འདིའི་དུས་སྐབས་སུ་རོགས་རམ་བྱས་པ་ནི་ནམ་ཡང་བརྗེད་མི་ཐུབ། ཏཱ་ལའི་བླ་མས། ༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༠ ལ།” ཞེས་སྩལ།

ཚེས་ ༡༢ ཉིན་སིམ་ལའི་བུ་བཅོལ་ཁང་གི་ལས་བྱེད་དབྱིན་ཕི་ཀ་ནུ་མཇལ་བཅར་ཞུས་པར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བུ་གསོ་ཁང་ཁག་གསུམ་སོ་སོར་དད་རྟེན་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་དང༌། སྐུ་པར་རེའི་གནང་སྐྱེས་སྩལ། བཞུགས་སྒར་བུ་བཅོལ་ཁང་ནས་མ་སུ་རི་སློབ་གྲྭར་འགྲོ་མཁན་བུ་ཕྲུག་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུར་མཇལ་ཁ་གནང༌། དེ་ནས་མཚུར་ཕུ་རྒྱལ་ཚབ་སྤྲུལ་སྐུའི་གཙུག་ཕུད་འབུལ་བཞེས་ཐོག མཚན་ལ་བསྟན་འཛིན་ངག་དབང་འཕྲིན་ལས་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ་ཞེས་སྩལ། སྡེ་དགེ་དཔལ་སྤུངས་བླ་མ་བློ་བཟང་ཆོས་འཕེལ་ལ་མཇལ་ཁ་གནང༌། དགུན་ཐོག་འདིར་སྐུའི་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བ་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་ཝཱ་ཎར་སྐུའི་འཕྲོད་བཞེས་ཆེད་ཕེབས་པར་མཇལ་བཅར་གནང་བར་སྐུ་ལྷོད་བཞུགས་ཀྱིས་ཆོས་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་གསུང་གླེང་ཞིབ་རྒྱས་མཛད།

༦༽ དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ཀྱི་བཀའ་དབང་སྩལ་བ།

༡༩༦༡ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་གནས་ཆུང་སྐུ་རྟེན་ཏཱ་བླ་མ་བློ་བཟང་འཇིགས་མེད་དང༌། དགའ་གདོང་སྐུ་རྟེན་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་བསྟན་འཛིན་གཉིས་ནས་ཆོས་དོན་ལས་ཁུངས་བརྒྱུད་ཇི་ལྟར་གསོལ་བ་བཏབ་པ་བཞིན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་སྐལ་ལྡན་བུ་སློབ་ལྔ་བཅུ་སྐོར་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་དཔའ་བོ་གཅིག་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་བརྟེན་ནས་སྨིན་བྱེད་དབང་གི་སྔོན་འགྲོའི་སྟ་གོན་གྱི་རིམ་པ་རྣམས་སྩལ་ཅིང༌། སང་ཉིན་དབང་དངོས་གཞི་སྤུས་དག་ཡོང་ཆེད་ཚང་མས་བསག་སྦྱང་གང་འགྲུབ་བྱེད་དགོས་པའི་བཀའ་སློབ་ནན་ཏན་སྩལ།

ཕྱི་ཉིན་སྨིན་བྱེད་དབང་གི་དངོས་གཞི་ལེགས་པར་སྩལ་སྐབས་དབང་ཞུར་བཅར་མཁན་འཕར་མ་བཞི་བྱུང་བར་ད་ལམ་རིང་ཁྱེད་རྣམས་ཁ་འདོན་ཧུར་ཐག་བྱེད་མཁན་ཡིན་འདུག་པས་བཀའ་འཁྲོལ་སྤྲད་པ་ལས། རྗེས་སུ་ངེས་པར་སྟ་གོན་ལ་བཅར་དགོས་ཚུལ་དང༌། ཆོས་འདི་དག་ལས་སླ་འཇུག་བདེ་བྱེད་མི་འོས་པ་སོགས་བཀའ་སློབ་ཟབ་མོ་མང་དུ་གནང་ཞིང༌། བསྟན་དང་འགྲོ་ལ་ཐུགས་གཅེས་པའི་བཀའ་སློབ་རྒྱ་ཆེར་སྩལ་ནས། རྒྱལ་བའི་བཀའ་དང༌། བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་གང་ཟག་གཅིག་གི་ཉམས་ལེན་དུ་འཁྱེར་ཤེས་པ་འཇམ་མགོན་བླ་མའི་བསྟན་པའི་ཁྱད་གནད་ཡིན་པ་དང༌། དེ་རིང་ངས་ཁྲི་འདིའི་སྟེང་ནས་ཆོས་འདི་ལྟ་བུ་ཚར་གཅིག་ཤོད་རྒྱུ་བྱུང་བ་གསུངས་ཏེ་སྤྱན་ཆབ་དབང་མེད་དུ་བསིལ་བ་སོགས་མཛད་པ་འདི་དག་རྒྱལ་བསྟན་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་གསང་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྲིད་ན་རྙེད་དཀའ་འདི་དག་ལ་ཐུགས་དད་ཀྱིས་དགོངས་དབྱིངས་བསྐྱེད་པའི་རྣམ་པ་གསལ་བར་སྣང་བའི་མཛད་ཚུལ་བསྟན།

ཆོལ་གསུམ་ལྷུན་པོ་འགྱིང་བའི་ཕྲག་གོང་དུ།།

ཕན་བདེའི་རྩ་བ་རྟ་བདུན་དབང་པོ་གང༌།།

གཡོ་མེད་རྟག་ཏུ་འཆར་བ་མ་མཐོང་ནས།།

དམུས་ལོང་ངན་བྱུས་འཚོ་བ་རེ་འགའ་བྱུང༌།།

དོན་མེད་མི་དམངས་སྤྱི་འཛིན་ཚོགས་པ་ཞེས།།

དགོས་མེད་དཀྲུགས་ཤིང་འཛུགས་པའི་ཚུལ་བརྩམས་ཤིང༌།།

དམངས་སེམས་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་པའི་ཞུ་སྙན་ཏེ།།

བབ་ཅོལ་གཏམ་གྱི་འཛེར་སྐད་ཕྱོགས་སུ་བསྒྲགས།།

དེ་བས་ཡབ་གཅིག་པད་དཀར་འཛིན་པ་གང༌།།

དག་པ་འཛུམ་ཞལ་དཀྱིལ་འཁོར་གྲོལ་བ་ལས།།

འཕོས་པའི་ལམ་སྟོན་བཀའ་ཡིག་འོད་པོ་ཆེ།།

སྤྲོས་དང་ལྷན་ཅིག་གཞུང་རྐང་བརྟན་ཏུ་བཙུགས།།

འོན་ཀྱང་བྲང་སྟོད་གཡོ་བྱུས་ཉེར་བཅིངས་པ།།

སྔར་ནད་འཁོན་དུ་བཟུང་བའི་དུག་རླངས་དང༌།།

མི་མཐོང་གངས་དཀར་སྲོག་གི་གཤེད་མ་དག།

མི་འཚམས་གཡམ་རྒྱུག་འཁོར་ལོ་རྒྱུན་མར་བསྐོར།།

དེ་ཚེ་གདན་གསུམ་རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་དང༌།།

ཌལ་ཧོར་དམངས་ཀྱང་བདེན་རྒྱབ་ལངས་ཡོད་ཅེས།།

གནས་ལུགས་ནེ་ཙོའི་ཅ་ཅོ་འདོན་པའི་སྒྲ།།

སྙན་དུ་ལྷུང་བ་འདི་ཀོ་ཨ་ཙ་མ།།

དེ་ལྟར་ྋགོང་ས་ཡིད་བཞིན་དབང་གི་རྒྱལ།།

བདེན་དོན་གསེར་གྱི་སྒོ་མོ་ཡོངས་ཕྱེས་ཏེ།།

གནས་ལུགས་ཀེ་ཏ་ཀ་ཡི་དོ་ཤལ་ཕྲེང༌།།

བསྟར་བས་ཅལ་འདྲོག་རྫུན་མཐིལ་བརྟོལ་ལ་ལྟོས།།

འདུས་སྡེ་ཆུ་གཏེར་རྒྱས་པའི་ཚུལ་མངོན་ཡང༌།།

ངན་གཡོ་ཁྲག་གི་རྒྱུ་བ་དང་འགྲོགས་ཚེ།།

གཞུང་དོན་བདེ་སྐྱིད་ཀ་བ་ཡོངས་འགྱེལ་ཏེ།།

མི་སྡུག་མུན་པ་སྟུག་པོའི་གཡང་དུ་དཔྱངས།།

སྤྱི་དོན་གཏོར་བའི་བྱེད་བབ་སྣ་ཚོགས་པ།།

མུན་ཁྲོད་ཚང་ཚིང་ཚེར་མའི་རྗེས་འགྲོ་ཡང༌།།

ཐུགས་དཀྱེལ་ཉིན་བྱེད་གཟི་འོད་མ་ཉམས་པས།།

རིགས་ཚོགས་རྡོག་སྣེ་བདེ་ལྡན་ཞིང་དུ་དྲངས།།

འཁྲུལ་ཤེས་ཀུ་ཅོ་ལྐོག་ཤལ་ཅན་གྱི་སྒྲས།།

ཧོལ་རྒྱུག་དཀྲོགས་རྐྱེན་ཐང་མར་བརྡལ་ཀྱང་རུང༌།།

བརྩེ་ཆེན་ཐུགས་ཀློང་ནོར་གྱི་བློ་གྲོས་མས།།

ལུགས་གཉིས་གསེར་གྱི་ཀ་བ་དགུང་དུ་བཏེགས།།

དེ་ལྟར་ཐུབ་བསྟན་སྐབས་གསུམ་སྐྱེད་མོས་ཚལ།།

ཉ་རྒྱས་ཟླ་ལྟར་འཕེལ་བའི་ཕུན་ཚོགས་ཟས།།

རོལ་བའི་ཐུགས་དགོངས་ནམ་མཁའི་ཉིན་བྱེད་དབང༌།།

ས་ཆེན་ཕྱྭ་གཡང་འགུག་པའི་དཔལ་དུ་ཤར།།

ཞེས་ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལས། སྐུའི་འཁྲུངས་སྐར་རྟེན་འབྱུང་གི་མཛད་སྒོ་དང༌། བཀའ་དབང་ནོད་བཞེས་དང་དབྱིན་ཡིག་སོགས་གསན་སྦྱོང༌། མང་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྙིང་དོན་འགྲེམས་སྤེལ། རྒྱུད་སྨད་སྟོད་དང་གདན་ས་གསུམ་གྱི་མཁན་པོ་མཁན་ཚབ་རྣམས་ལ་བླང་དོར་བཀའ་སློབ་སྩལ་བ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་ཉེར་དྲུག་པའོ།། །།

53 སློབ་སྦྱོང་སྐོར་གྱི་བཀའ་སློབ། པོད་དང་པོ། ཤོག་ངོས་ ༢༠ ནས་ ༢༡ བར་གསལ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་པ། ༢༠༠༠

54 རྨར་ལམ་ཕྱག་མཛོད་ནི་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཅན་ཕྱོགས་གཏོགས་ལ་སྔ་བར་ཕྱི་གསུམ་དུ་དགག་རྒྱག་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་གཙོ་བོའི་གྲས་ཡིན་སྟབས། ཕྱིས་སུ་ནང་སྲིད་ནས་རྨར་ལམ་ཕྱག་མཛོད་དྷ་ས་མཉམ་ལས་འགན་འཛིན་དུ་བསྐོ་གཞག་གནང་བར། ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ཅན་ནས་དེ་ལུགས་འགྲིགས་མིན་གྱི་རྙོག་གླེང་བྱུང་བར་བརྟེན། གནས་ཚུལ་ཞི་འཇམ་ཡོང་སླད་བཀའ་སློབ་དེ་ལྟར་ཕེབས་པ་ཡིན་འདུག

ཟུར་སྣོན།

ྋགོང་ས་མཆོག་དང་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་རྣམ་གཉིས་ཕན་ཚུན་བཀའ་ཡིག་སྩལ་བ་ཁག་གཅིག

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་འཁོད་མ་ཉིད་ནས་འཕྲལ་སེལ་བོད་བསྟན་སྲིད་ཀྱི་སྲི་ཞུ་སྒྲུབ་པའི་ལས་བྱེད་ཤེས་ལྡན་སྐྱེད་སྲིང་དང་ཕུགས་སུ་བོད་ཕྲུག་ཚོ་བོད་མི་ཚད་ལྡན་འབྱུང་ཐབས་སུ་སྐབས་དེའི་བཞུགས་སྒར་མ་སུ་རིར་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བོད་ཕྲུག་ལྔ་བཅུ་སྐོར་བསྡུ་སྐོང་གིས་སྔོན་འགྲོའི་བོད་ཕྲུག་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་བསྐྱང་རྒྱུའི་དགོངས་གཞི་དང་སྦྲགས་རེ་ལྟོས་ཞུ་ཡུལ་གཙོ་བོ་རྒྱ་གར་གཞུང་རང་ཡིན་སྟབས། སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ་བཀའ་ཡིག་དང་ནེ་ཧ་རུའི་བཀའ་ལན་སྩལ་བ་གཤམ་འཁོད་ལྟར་ཡིན་ཞིང༌། བཀའ་ཡིག་འདི་དང་འདི་འདྲའི་བཀའ་ཡིག་ཁ་ཤས་གཤམ་དུ་བཀོད་ཡོད་པ་ལོ་ཚིགས་དང་བསྟུན་ན་གོང་དུ་སོང་ཟིན་པའི་མཛད་རྣམ་དང་འབྲེལ་ཆགས་ཤ་སྟག་ཡིན་ཀྱང༌། སྐབས་དེར་བཀའ་ཡིག་ཁག་ལག་སོན་མ་བྱུང་ཞིང༌། བཀའ་ཡིག་འདི་རྣམས་ཀུན་གྱིས་ཤེས་རྟོགས་དགོས་པའི་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན་ཤ་སྟག་ལ་བརྟེན། གལ་པོ་ཆེ་ལ་ནན་ཏན་གྱི་ཚུལ་དུ་འདིར་བཀོད་པ་ཞིག་ཡིན།

ྋ མི་རྗེ་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ།

ངོས་ནས་ཉེ་ཆར་སྐུ་ཞབས་མེ་ཐ་ (Mehta) དང༌། སྐུ་ཞབས་པི་ཨན་ (P.N. Menon) མེ་ནོན་རྣམ་གཉིས་བརྒྱུད་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ལ་ཐུགས་བརྩེས་རོགས་རམ་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་བྱུང༌། སླར་ཡང་ངོས་ནས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། འདིར་གཤམ་འཁོད་དཀའ་ངལ་ཁག་གཅིག་སྐུ་ཉིད་ལ་མི་ཞུ་ཀ་མེད་བྱུང་བས་ཐུགས་བསུན་མི་མཛད་པའི་རེ་བ་མཆིས།

༡ བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་མི་རབས་གཞོན་པ་རྣམས་རྒྱ་གར་དུ་སྡོད་རྒྱུན་རིང་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་གང་མགྱོགས་ཁོང་ཚོར་ཤེས་ཡོན་དང་ལས་རིགས་འདྲ་མིན་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲོད་ཐབས་དང༌། གལ་ཏེ་གོ་སྐབས་འདི་དམིགས་བསལ་མཐུན་འགྱུར་གནང་འོས་སུ་འགྱུར་ཚེ་སློབ་ཕྲུག་རང་ཉིད་ཙམ་མ་ཟད་མ་འོངས་བོད་གཞུང་ལའང་ཕན་ཐོགས་ངེས་གཏན་ཡོང་རྒྱུ།

༢ ཉེ་ཆར་སྐུ་ཉིད་མཆོག་དང་མཇལ་འཕྲད་སྐབས་བཀའ་མོལ་བྱུང་དོན་ངོས་ཀྱི་འཐུས་ཚབ་ཁག་གཅིག་ཆོས་ལུགས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ལམ་ཆེད་ནུབ་ཕྱོགས་དང་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་གཏང་རྒྱུའི་བསམ་བློ་གཏོང་མུས་ཡིན། སྐུ་ཉིད་ལ་མི་འགྲོ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ཐོ་འབུལ་འཐུས་ཆོག་པ་དང༌། ཁོང་ཚོར་ཕྱོགས་བསྐྱོད་མཐོང་མཆན་ལག་འཁྱེར་སོགས་མཐུན་རྐྱེན་ཇི་དགོས་དང་ལས་དོན་གྲུབ་འཕྲལ་རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིར་ལོག་ཆོག་པའི་ངོས་སྦྱོར། དེ་བཞིན་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དངུལ་སྒྱུར་དགོས་རིགས་བཅས་ལ་རོགས་རམ་ཡོང་བ།

༣ ངོས་ནས་སྒང་ཏོག་ཏུ་བཅོལ་འཇོག་བྱས་པའི་གསེར་ཡོད་པ་རྣམས་བཏོན་ནས་ཀ་ཏར་ཚོང་སྒྱུར་བྱེད་ཐུབ་ན་བསམ་མུས་ཡིན། སྐུ་ཉིད་ནས་ཚོང་སྒྱུར་ཆོག་པའི་བཀའ་འཁྲོལ་དང༌། ཕྱི་ཚོང་སྒྱུར་ཁྲལ་འབབ་ཀྱང་ཆག་ཡང་གནང་བའི་རེ་འདུན་ཞུ་གི་ཡོད།

༤ ངོས་ཀྱི་གཞུང་དང་སྲི་ཞུ་བ་རྣམས་ལ་ལོ་གཅིག་རིང་དགོས་གྲོན་ཆེད་ཧིན་སྒོར་ ༤༧༣༦༠༠༠ སྔ་གཡར་ཡོང་བ།

༥ ངོས་ནས་བོད་ཕྲུག་ན་གཞོན་ཁག་གཅིག་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་སློབ་སྦྱོང་ཆེད་གཏོང་འདོད་ཡོད་ཅིང༌། གལ་སྲིད་འཆར་གཞི་ངེས་གཏན་བྱུང་ཚེ་ཁོང་ཚོའི་མིང་ཐོ་ཟུར་འབུལ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། དེ་འབྲེལ་ཕྱོགས་བསྐྱོད་མཐོང་མཆན་ལག་འཁྱེར་དང་སློབ་སྦྱོང་ཟིན་འཕྲལ་རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིར་ལོག་ཆོག་པའི་བཀའ་འཁྲོལ་བཅས་གནང་སྐྱོང་ཞུ།

གོང་ཞུས་དོན་ཚན་ཁག་ལ་སྐུ་ཉིད་ནས་གང་མགྱོགས་དོན་ཕན་ལྡན་པའི་དགོངས་བཞེས་གནང་བའི་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་བཅས། མ་སུ་རི་འབིར་ལ་ནེ་ཝ་སི་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༣ ལ།

ྋ མི་རྗེ་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ།

༡ སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱ་ཆེའི་རྒྱལ་དོན་མང་དག་ཅིག་འགན་བཞེས་གནང་མུས་དང་སྐུ་གཟུགས་སྔར་བཞིན་བདེ་མུས་ཡིན་པའི་རེ་བ་མཆིས། ངོས་ནས་གང་ཉིད་ཀྱི་རྩ་ཆེའི་དུས་ཚོད་ཆུད་གཟོན་དུ་བཏང་སྙམ་གྱིས་དགོངས་སེལ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ཡང་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་ངོས་དང་ངོས་ཀྱི་མི་དམངས་ལ་བཅངས་པའི་ལྷད་མེད་ཀྱི་མཛའ་བརྩེ་ཡིད་ལ་དྲན་བཞིན་དུ་ཞུ་ཡིག་འདི་ཕྱིར་བཤོལ་མེད་པར་འབུལ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང༌།

༢ ངོས་དང་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་འགའ་ཤས་བཙན་བྱོལ་དུ་གྱར་ནས་ཕལ་ཆེར་ལོ་ངོ་ཧྲིལ་པོ་གཅིག་ཙམ་ཕྱིན་འདུག གང་ཉིད་སྐུ་སྒེར་དང་རྒྱ་གར་གཞུང་དམངས་བཅས་ནས་ངེད་ཚོ་བོད་མི་རྣམས་ལ་བྱམས་བརྩེ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་རྣམ་པ་གསལ་པོར་བསྟན་གནང་བ་མ་ཟད། མཛད་བྲེལ་དང་སྐུ་ངལ་མང་པོ་ཞིག་གི་ཁྲོད་ནས་ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་སྐབས་དང་ལྷག་དོན་གྲངས་འབོར་མང་བའི་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ལ་བཀའ་དྲིན་གསབ་ཐབས་བྲལ་བའི་གཟིགས་རྟོག་གནང་བར་ང་ཚོས་ནམ་ཡང་བརྗེད་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད། སྐུ་ཉིད་དང་རྒྱ་གར་གཞུང་དམངས་ནས་ང་ཚོར་མཛའ་བརྩེའི་རོགས་རམ་ཇི་སྙེད་གནང་མུས་ཡིན་པ་ངས་འདིར་རེ་རེ་བཞིན་ཞུ་དགོས་མ་མཆིས།

༣ ངོས་རང་ལ་འདོད་པ་ཆེན་པོ་གཅིག་ཡོད་པ་ནི་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཁྱོན་འབོར་འདིར་རྒྱ་གར་གཞུང་དང་རོགས་རམ་ཚོགས་ཁག་ལ་དུས་རྟག་ཏུ་འཁུར་འགན་གནང་བཞེས་ཡོང་ཐབས་ཞུ་འདོད་བསམ་པ་མེད། འོན་ཀྱང༌། རྒྱ་གར་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་སྡོད་ཡུན་ནི་ཕལ་ཆེར་དུས་ཚོད་ངེས་མེད་ལྟ་བུ་རེད་སྙམ་བཞིན་ཡོད། དེས་ན་དུས་ཚོད་འཕྲོ་བརླག་ཏུ་མ་སོང་བའི་ཐོག་ནས་གཞིས་ཆགས་གསར་པ་འཛུགས་ཐབས་ལ་མདུན་སྐྱོད་བྱེད་དགོས་ཤིང༌། ཡང་དུས་ཚོད་ཐུང་ངུ་ཞིག་ནང་ཕྱོགས་མང་པོ་ཞིག་ལ་གཞན་བརྟེན་མི་དགོས་པར་རང་ཁ་རང་གསོ་ཐུབ་པ་ཡོང་རེ་བྱེད་བཞིན་པ་ཡིན།

བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་ཅིག་འབྲས་ལྗོངས་ཁུལ་དུ་ལམ་བཟོའི་ལས་ཀ་བྱེད་མུས་དང༌། དེ་ལས་མང་བ་ཞིག་ས་གནས་གཞན་དུ་ལག་ཤེས་ཀྱི་ལས་ཀ་འཐོབ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཡོང་བའི་རེ་བཅངས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། དེས་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ཚོར་འཕྲལ་སེལ་གྱི་དཀའ་ངལ་སེལ་རྒྱུར་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཐེ་ཚོམ་མེད། ཡིན་ན་ཡང་ལག་ཤེས་ཀྱི་ལས་ཀ་དང་གཞུང་གི་འཛུགས་སྐྲུན་ལས་གཞིར་ཞུགས་པའི་ཉིན་གླའི་ཡོང་འབབ་ཙམ་གྱིས་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ཚོར་གནས་སྐབས་དང་ཕུགས་རྒྱང་རིང་བའི་གཞིས་ཆགས་བྱེད་ཐབས་ལ་མཐར་ཐུག་གི་གྲུབ་འབྲས་སོན་རེ་དཀའ་བའི་ཚོར་སྣང་བྱུང༌།

༤ གྲྭ་བཙུན་གྱི་གནས་སྟངས་ཐོག་ཞུས་ན། ངོས་ཀྱི་ལུང་པའི་ནང་རྒྱ་དམར་གུང་ཁྲན་གྱིས་བོད་མིའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་རྩ་བརླག་ཏུ་གཏོང་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་ཧ་ཅང་ཡོད་མུས་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་སྦག་ས་དང་ཌ་ལ་ཧོ་སི་གཉིས་སུ་ཆོས་སྒར་འཛུགས་སྐྲུན་གནང་བ་དང༌། རྒྱ་གར་ནང་བོད་པའི་ཆོས་རིག་གོམས་སྲོལ་དང་རིག་གཞུང་མཐའ་དག་ཉམས་མེད་གནས་ཐབས་ཆེད་གྲྭ་བཙུན་ཚོས་རང་དབང་གི་ཐོག་ནས་མུ་མཐུད་སློབ་གཉེར་དང་ཉམས་བཞེས་གང་འདོད་བྱེད་ཆོག་པའི་ཐག་གཅོད་གནང་བར་བཀའ་དྲིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ།

༥ གཤམ་གསལ་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་གྲངས་འབོར་ནས་སྐྱ་བོའི་བདེ་དོན་ཆེད་ཞུ་སྐུལ་བྱེད་རྒྱུ་ལས་རང་ཉིད་ཀྱིས་འཚོ་ཐབས་འགན་འཁུར་ཐུབ་པའི་བླ་སྤྲུལ་ཚོའི་བདེ་དོན་སྐོར་ཞུ་སྐུལ་བྱེད་རྒྱུ་མིན།

༦ བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཁྲོད་ནས་དེ་སྔ་བོད་དུ་འབྲོག་ལས་དང་ཞིང་ལས་བྱེད་མྱོང་བ་གང་མང་ཞིག་ཡོད་ཅིང༌། ཁོང་ཚོ་རྒྱ་གར་ནང་ལས་ཀ་གཅིག་མཚུངས་འདྲ་བྱེད་ཐབས་བྱུང་ཚེ་རང་ཁྱིམ་དུ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་ཚོར་བ་ཡོང་ངེས། ངོས་ཀྱི་བསམ་འཆར་ཞུ་རྒྱུའི་ཁོངས་ནས་ས་ཞིང་འདེབས་ལས་བྱེད་མཁན་སོ་ནམ་པ་དང༌། སྤྱིར་བཏང་གི་འཚོ་ཐབས་ལས་རིགས་དང་ཕན་ཐོགས་ངེས་ཅན་ཡོད་པ་རྟ་ལུག་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་མཁན། དེ་བཞིན་ཤིང་ནགས་ཀྱི་ལས་ཀ་བྱེད་མཁན་བཅས་ཡོད། རྒྱ་གར་ལ་ས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡོད་སྟབས་གོང་གསལ་སྡེ་ཚན་ཁག་གི་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ལ་གོ་སྐབས་འདྲ་མིན་འཐོབ་རྒྱུའི་རེ་བ་ཆེན་པོ་བྱེད་མུས་ཡིན།

དཔེར་ན། ཞིང་ས་འདེབས་ལས་བྱེད་མཁན་རྣམས་ལ་ས་ཞིང་དང༌། རྟ་ལུག་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་རྣམས་ལ་ས་ཆ་འོས་འཚམས་ཐོབ་སྐལ་སྤྲོད་རྒྱུ་དང༌། ནགས་ཚལ་ས་རྒོད་ཁག་ཏུ་གཞིས་གསར་འཛུགས་ཐབས་ཀྱིས་ཐོག་མར་ཤིང་ནགས་གཙང་བཟོ་བྱས་པ་དང་ཆབས་ཅིག ཤིང་ཆ་ཚོང་འབྲེལ་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། དེ་རྗེས་ས་ཞིང་རྨོ་ལས་བྱེད་ཆོག་ཡོད། ལག་ཤེས་དང་བཟོ་གྲྭའི་ལས་ཀ་བྱེད་མྱོང་མཁན་བོད་མི་གང་འཚམས་ཡོད་པ་དེ་དག་ལའང་རང་གི་ལག་ཤེས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་ཚེ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ་དང༌། ད་དུང་བོད་མི་ཁག་གཅིག་ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་གཞིར་བཞག་ཐོག་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་མཁན་ཡང་ཡོད། འགའ་ཤས་དམིགས་བཀར་ལས་རིགས་ཁག་ལ་བློ་སྤོབས་ཡོད་མཁན་ཡང་ཡོད་པ་ནི། དཔེར་ན། དམིགས་བསལ་ཆོག་མཆན་སྤྲོད་ལེན་གྱི་ལས་ཀ་དང༌། དོ་བདག་སོ་སོར་དངུལ་འབོར་མང་ཉུང་ལ་ལྟོས་ནས་མ་རྩ་འཇོག་རྒྱུ་སོགས་ཡོད་ཅིང༌། དེ་དག་གིས་བོད་མི་ཚོར་རང་ཁ་རང་གསོ་ཐུབ་ཐབས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ།

༧ ངོས་ཀྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ན། སྔ་ལོ་ཕྱི་ཟླ་ ༣ ནས་བཟུང་རོབ་རྩིས་བྱས་ན་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་གསུམ་ཙམ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་འབྱོར་ཡོད་པ་དང༌། དེའི་སྟེང་སྔོན་ཚུད་ནས་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་ཟིན་པ་ཡོད་ཀྱང༌། དུས་འགྱུར་གྱི་རྐྱེན་པས་བོད་དུ་ཕྱིར་ལོག་མ་ཐུབ་པའི་བོད་མི་དབུལ་ཕོངས་ཉམས་ཐག་ངོ་ཡོད་མི་གྲངས་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཙམ་ཡོད་མུས་རེད། དེར་བརྟེན་ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་གར་དུ་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ཐོབ་སྐལ་འཚོལ་མཁན་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཡོད། གཤམ་དུ་ངོས་ནས་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་གྲངས་འབོར་ནས་ལས་རིགས་དང་སྡེ་ཚན་འདྲ་མིན་ཐོག་ནས་རོབ་ཙམ་དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན། རོབ་རྩིས་བྱས་ན་ཁྱོན་བསྡོམས་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ། ༢༡༠༠༠ གཅོག་འཕྲི་དགོས་པ།

ཀ རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་སྔོན་ཚུད་ནས་རོགས་རམ་གནང་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་ཟིན་པ་དང་གྲྭ་བཙུན་ཁོངས།

༡ སྦག་ས་ཆོས་སྒར་དུ་གྲྭ་བཙུན་གྲངས། ༡༥༠༠

༢ ཌ་ལ་ཧོ་སིར་གྲྭ་བཙུན་རོབ་རྩིས། ༣༠༠

༣ ཌ་ལ་ཧོ་སིར་སེར་སྐྱ་རྒས་རིགས། ༧༠༠

ཁ རང་ཁ་རང་གསོ་ཅན། ༥༠༠

ཁྱོན་བསྡོམས། ༣༠༠༠

ལྷག་ཡོད་རོབ་རྩིས་མི་གྲངས། ༡༨༠༠༠

སྡེ་ཚན།

༡ ལས་རིགས་གཟབ་སྦྱོང་ཁོངས། ༢༠༠༠

༢ སློབ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་བཞིན་པའི་ལོ་ན་ཉི་ཤུ་མན། ༢༠༠༠

ག ལས་རིགས་ལ་འཇུག་མཁན་ཁོངས།

༡ ས་ཞིང་འདེབས་ལས་པ་རོབ་རྩིས། ༩༠༠༠

༢ ཕྱུགས་རྫི། ༣༠༠༠

༣ ཤིང་ནགས་གཅོད་འབྲེག་བྱེད་མཁན། ༢༠༠༠

ཁྱོན་བསྡོམས༌། ༡༨༠༠༠

གོང་གསལ་རྣམས་རོབ་རྩིས་ཐོག་སྡེ་ཚན་དུ་དབྱེ་བ་ཡིན་ཅིང༌། ཕྱིས་སུ་མི་འབོར་ཞིབ་བཤེར་གྱི་ལས་དོན་ཐག་གཅོད་བྱུང་རྗེས་དང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་མཐུན་རྐྱེན་བགོ་འགྲེམས་གནང་བའི་གྲངས་འབོར་ལ་བལྟས་ནས་གནས་ཚུལ་བསྐྱར་ཞུ་ཆོག་པ།

༨ ཟུར་སྣོན། གནས་ཚུལ་འབྱོར་བ་ལྟར་ན་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་༤༠༠༠ ནས་ ༥༠༠༠ བར་བལ་ཡུལ་དུ་འབྱོར་ཟིན་ཡོད་ཅིང༌། ཁོང་ཚོ་རྒྱ་གར་དུ་ཡོང་ནས་སྐྱབས་བཅོལ་ཞུ་འདོད་ཡོད་ཚོད་འདུག་ན་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བཀའ་འཁྲོལ་དང་རོགས་རམ་གང་དགོས་སྐྱབས་འཇུག་ཡོང་བ།

༩ ང་ཚོས་བསམ་ཞིབ་གོ་བསྡུར་བྱས་རྗེས། ངོས་ནས་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་རྒྱ་གར་དུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་གཞིས་གསར་འཚུགས་ཐབས་དང༌། རྒྱུན་ལྡན་ལྟར་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་བབས་ཡོང་ཐབས་སྐོར་སྐུ་ཉིད་མཆོག་ལ་རོགས་རམ་ཞུ་རྒྱུའི་དུས་འཚམས་འཁེལ་བར་གསལ་སྟོན་ཞུ་འདོད་བྱུང་ཞིང༌། གསར་འཛུགས་ཀྱི་གཞིས་སྒར་ཁག་ཕན་ཚུན་བར་ཐག་ཉེ་པོ་བྱུང་ཚེ་དགེ་མཚན་ཆེ།

༡༠ སྐུ་ཉིད་ལ་རེ་སྐུལ་ཞུས་པ་རྣམས་ལ་ལྷག་བསམ་ཟོལ་མེད་ཀྱིས་དགོངས་བཞེས་གནང་རྒྱུར་ངོས་ནས་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། གནས་སྐབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ཆེད་གཞིས་ཆགས་གསར་པ་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ལས་འཆར་ཁག་དུས་བཀག་གིས་སྔོན་ཚུད་ནས་འགོ་འཛུགས་ཐུབ་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད། ངོས་ནས་གཞིས་ཆགས་གསར་འཛུགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་སྐོར་སྐུ་ཉིད་ལ་རེ་སྐུལ་ཞུས་པ་རྣམས་ལ་བཟོད་བསྲན་ཐུབ་པ་བྱེད་མུས་ཡིན། གལ་སྲིད་གཞིས་གསར་འཛུགས་སྐྲུན་ལག་བསྟར་ཆེད་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་ཚད་ལྡན་ཞིག་ནས་འདིའི་སྐོར་ཆ་རྩིས་གསལ་སྟོན་གནང་ཐུབ་ཚེ་དགའ་པོ་ཡོང་ངེས། ལས་དོན་ཚགས་ཚུད་ཡོང་ཆེད་དོན་གནད་འདི་དག་ཐོག་རྒྱ་གར་གཞུང་དང་མཉམ་རུབ་བྱེད་མཁན་ངོས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་ནས་ཉམས་མྱོང་ཡོད་པ་ལས་བྱེད་ཁག་གཅིག་གཏོང་འཆར་ཡོད།

༡༡ འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན་སྐུ་ཞབས་ཨ་པ་སྦི་སྤན་ཌེ་ (Apa B. Pant) ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ངོ་འཕྲད་སྐབས་དོན་གནད་འདི་ཚོའི་སྐོར་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་ཡུན་རིང་གོ་བསྡུར་ལྷུག་པོ་བྱེད་རྒྱུ་བྱུང༌། ཁོང་གི་དགོངས་འཆར་ཁག་དང་ངོས་ཀྱིས་གོང་དུ་གསལ་སྟོན་ཞུས་པ་ལྟར་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ལ་གཞིས་ཆགས་དགོས་གལ་སྐོར་དགོངས་མཐུན་ལེགས་པོ་བྱུང༌། ངོས་ཀྱིས་ཡི་གེ་རིང་པོ་ཞིག་བྲིས་ནས་སྐུ་ཉིད་ལ་ཐུགས་བསུན་འཕར་མ་ཞིག་ཞུ་འདོད་མ་མཆིས། གཞུང་གི་ལས་བྱེད་དང་གནད་ཡོད་མི་སྣ་ཁག་བརྒྱུད་ནས་སྐུ་ཉིད་ལ་ཞིབ་ཞུ་བྱེད་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱེད་བཞིན་པ་དང༌། བོད་རིགས་ཚོ་གཞིས་ཆགས་བྱ་ཡུལ་གྱི་ས་ཁུངས་ཤིག་ངེས་པར་དགོས་པའི་འདོད་འདུན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད། སྐབས་བབ་རེ་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་གལ་ཆེ་ཤོས་ནི་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གང་མགྱོགས་གཏན་འཁེལ་ཐུབ་པ་གནང་རྒྱུ་དང༌། དེ་ཡང་བོད་མི་རྣམས་ཁ་འཐོར་མེད་པར་སྤྱི་ཚོགས་གཅིག་ནང་མཉམ་སྡོད་ཀྱིས་རྒྱུན་ལྡན་འཚོ་བ་སྐྱེལ་ཐབས་བྱུང་ན་ཧ་ཅང་ལེགས་གནས་སྙམ།

༡༢ གཏན་འཇགས་ཀྱི་འཆར་གཞི་ཁག་འགོ་འཛུགས་མ་གནང་གོང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་དང་དབུས་སྐྱོབ་གསོ་ཚོགས་པ་ནས་སྔར་རྒྱུན་བཞིན་རོགས་རམ་སྐྱབས་འཇུག་ཡོང་བ། གཞན་ཡང་དོན་དག་གཞན་ཞིག་ནི། གོང་དུ་དོན་ཚན་བདུན་པའི་ནང་འཁོད་པ་ལྟར་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ (ཁོང་ཚོ་མང་ཆེ་བ་རྡོར་གླིང་དང་ཀ་སྦུག་ཁུལ་དུ་ཡོད་) ཧ་ཅང་ཉམ་ཐག་པའི་གནས་སྟངས་སུ་གནས་མུར་བརྟེན། ཁོང་ཚོ་གཞིས་ཆགས་བྱ་ཡུལ་སྔོན་དུ་གོ་སྒྲིག་གནང་ཐབས་ཡོང་བ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཁོང་ཚོས་འཚོ་ཐབས་དང་སྡོད་སྒར་སྐོར་ཡང་ཡང་ཞུ་སྐུལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ངོས་ནས་གསལ་པོ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌།

༡༣ ཉེ་ཆར་ངོས་རང་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་དང་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་གནས་སྐོར་སྐྱོད་སྐབས་དེ་ཁུལ་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་གམ་དེ་ལས་མང་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ཤེས་བྱུང༌། ཁོང་ཚོ་ནི་ཧ་ཅང་ཉམ་ཐག་པ་དང་འཚོ་ཐབས་ཕལ་ཆེར་སློང་མོ་བྱེད་རྒྱུའི་མཚམས་སུ་སླེབས་པ་ལྟ་བུའི་གནས་སྟངས་སྐྱོ་པོ་འདུག ཁོང་ཚོ་བོད་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་ནས་ཡིན་ཞིང༌། བལ་ཡུལ་བརྒྱུད་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཡོང་བ་ཡིན་ཀྱང༌། བོད་མིའི་གཞིས་སྒར་ཁག་ཏུ་འགྲོ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་མ་རག་པ་ཤ་སྟག་རེད། ཁོང་ཚོར་གཞིས་སྡོད་བྱེད་སའི་ས་ཆ་འོས་འཚམས་ཤིག་མ་བྱུང་ཚེ་དབྱར་དུས་སུ་དཀའ་ངལ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་འཕྲད་ངེས་ཡིན་གཤིས་ངོས་རང་འདིའི་ཐད་སེམས་འཚབ་ཆེན་པོ་འདུག་པས། ཁོང་ཚོའི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་སྐོར་དགོངས་བཞེས་ངེས་གནང་ཡོང་བ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས། སྐུ་ཉིད་ལ་མཛད་དཀའ་བཟོས་པར་ངོས་ནས་དགོངས་སེལ་ཞུ་རྒྱུ་དང་ཆབས་ཅིག མཐའ་དོན། གུས་བརྩེའི་འཚམས་འདྲི་བཅས། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་རྡོར་གདན་ནས་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༣༠ ལ།

ྋ གོང་ས་མཆོག་ལ།

ཕྱི་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༣༠ ལ་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་སྐོར་གནང་བའི་ཕྱག་བྲིས་ཀྱི་དོན་གནས་གོ་རྟོགས་བྱུང༌། བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་སྐོར་ང་ཚོའི་བྱེད་ཕྱོགས་རྒྱ་ཆེ་ཞིག་ཡོད་པ་ལྟར་ད་ལམ་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་བཞེས་དང་ཕྱོགས་མཐུན་བྱུང་འདུག་ན་ང་ཚོས་འཆར་གཞི་དེ་དག་བརྩེ་ཞེན་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་གཤིས་ཐུགས་བློས་འགེལ་གནང་ཡོད་པ་ཞུ། ལྡི་ལི་ནས་འཇོ་ཝ་ནེ་ཧ་རུས་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢༢ ལ་ཕུལ།

ྋ མི་རྗེ་སྲིད་བློན་མཆོག་ལ།

རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་འབྱོར་བའི་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཕྱེད་གཏན་འཇགས་སམ་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་བར་གཞིས་ཆགས་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་དགོངས་བཞེས་གནང་མུས་ཡིན་པར་ངོས་ནས་སྐུ་ཉིད་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། སྐུ་ཉིད་ནས་ངོས་ཀྱི་མི་དམངས་ལ་བྱམས་བརྩེས་གཟིགས་སྐྱོང་ཚད་མེད་གནང་བཞིན་པར་ངོས་རང་སེམས་འགུལ་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཤིང༌། ད་ལམ་ངོས་ནས་བློ་འཚབ་བྱེད་བཞིན་པའི་གཤམ་གསལ་གནད་དོན་ཁག་ལ་འབྱུང་འགྱུར་མུ་མཐུད་རོགས་ཕན་ཡོང་བའི་རེ་སྐུལ་མི་ཞུ་ཀ་མེད་བྱུང༌།

གཉིས་པ། བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཁྲོད་ནས་བོད་ཕྲུག་སུམ་བརྒྱ་ནས་ལྔ་བརྒྱ་བར་གྱི་ཤེས་ཡོན་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་དང་འབྲེལ་བའི་དཀའ་ངལ་སྐོར་ཡིན། གཞི་རྩ་སྐུ་ཉིད་ནས་མཁྱེན་མངའ་ལྟར་ཞིབ་ཕྲའི་གནས་དོན་ཞུ་དགོས་མ་མཆིས། བོད་ཕྲུག་འདི་རྣམས་གནས་སྟངས་ཐབས་སྡུག་འོག་ནས་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཡོང་བ་ཤ་སྟག་ཡིན་པ་དང༌། ཁོང་ཚོའི་ཁྱིམ་ཚང་རྣམས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་རྩ་གཏོར་བཏང་ཡོད་པ་མ་ཟད། བཙན་བྱོལ་ནང་ཁོང་ཚོར་ལྟ་རྟོག་བྱེད་མཁན་སོ་སོའི་ཕ་མ་ཡང་མེད། ཁོང་ཚོ་ནི་རང་གི་ཤེས་ཡོན་དང་མི་ཚེའི་སྐྱིད་སྡུག་ལེགས་ཉེས་ཇི་མཆིས་དྲིན་སྐྱོང་གནང་བཞིན་པའི་ཚོགས་སྡེ་དང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་ཁོ་ནར་སྐྱབས་བཅོལ་ནས་བསྡད་ཡོད།

གལ་ཏེ་ཁོང་ཚོར་སློབ་སྦྱོང་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཆ་ཚང་ཞིག་མཁོ་སྒྲུབ་མ་ཐུབ་ཚེ་ཁོང་ཚོའི་མི་ཚེ་སྟོང་ཟད་དང་ཕམ་ཉེས་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ་མ་ཟད། ཁོང་ཚོ་རྒྱ་གར་ནང་དང༌། ས་ཕྱོགས་གང་དུ་གནས་ཀྱང་སྐྱོབ་ཐབས་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཞིག་འཕྲད་ངེས་ཡིན། ངོས་ནས་ན་གཞོན་འདི་ཚོ་རྒྱ་གར་ནང་གནས་རྒྱུན་རིང་བོད་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་སོགས་བོད་མིའི་རྣམ་པ་དང་ཁ་མ་བྲལ་བའི་ཁོར་ཡུག་རན་འཚམས་ཤིག་བསྐྲུན་དགོས་པ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེར་མཐོང་བཞིན་ཡོད་ལ། དེ་ལྟར་བྱུང་ཚེ་ཁོང་ཚོ་རྒྱ་གར་བའི་གྲོགས་པོའི་དཀྱིལ་ནས་བོད་མི་རྣམ་དག་ཅིག་ཡོང་ཐུབ། དེ་ནི་ངའི་རེ་བ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན།

གསུམ་པ། སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་མཁྱེན་རྟོགས་ཡོད་པ་བཞིན། ང་ཚོས་ཉེ་ཆར་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ལ་ཐོག་མར་རྨང་གཞིའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་གོ་སྐབས་སྤྲོད་ཐབས་བྱས་ཤིང༌། དབུས་སྐྱོབ་གསོ་ཚོགས་པའི་རོགས་རམ་འོག་སྡོད་སྒར་འདྲ་མིན་ནས་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་བུ་ཕྲུག་ལྔ་བཅུ་ཐམ་པ་མ་སུ་རིར་བསྡུ་སྐོང་བྱས་ཏེ་སྔོན་འགྲོའི་སློབ་ཚན་ཧིན་དཱི་དང་དབྱིན་ཡིག བོད་ཡིག་བཅས་དང༌། རིག་གནས་ཁོངས་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་དང༌། ཨང་རྩིས། འཛམ་གླིང་ས་ཁམས་རིག་པ། དེ་བཞིན་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཁོངས་ནས་དམིགས་བཀར་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་རབས་བཅས་སློབ་མུས་ཡིན། བུ་ཕྲུག་ལྔ་བཅུ་པོ་དེ་ཚོའི་ལོ་ཚད་ནི། བུ་དྲུག་གི་ལོ་ ༡༠ ནས་ ༡༥། བུ་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ཀྱི་ལོ་ ༡༦ ནས་ ༢༠། བུ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ལོ་ ༢༡ ནས་ ༢༥།

བཞི་པ། ཕལ་ཆེར་ལོ་ཚད་འདྲ་མཉམ་ཅན་གྱི་བུ་དང་བུ་མོ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ལྷག་ཙམ་ཡོད་ཅིང༌། ཁོང་ཚོ་ལ་མཚོན་ན་ཤེས་ཡོན་ནི་དགོས་མཁོ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་མོད། ཁོང་ཚོའི་ཆེད་ད་དུང་ཡང་སྡོད་གནས་ཁང་པ་དང་ལག་སྣེ་སོགས་གང་ཡང་ཐབས་ཤེས་མ་ཐུབ་པར་ལུས་ཡོད། ད་ལྟ་མ་སུ་རིར་བུ་ཕྲུག་ལྔ་བཅུ་ཐམ་པ་ཡོད་མུས་ཡིན་ཡང༌། དབུས་གཞུང་སྐྱོབ་གསོ་སྡེ་ཚན་ནས་དུས་ཡུན་ག་ཚོད་བར་དུ་རོགས་རམ་གནང་མིན་ལའང་ཚོད་བགམ་མི་ཐུབ་པའི་གནད་དོན་ཞིག་རེད།

ལྔ་པ། ངོས་ནས་བསམ་བློ་ཞིབ་ཚགས་བཏང་རྗེས། སྐུ་ཉིད་ལ་མུ་མཐུད་ནས་བརྩེ་ཞེན་གྱི་རོགས་རམ་བསྐྱར་མ་ཞུ་རྒྱུའི་བློ་གདེང་བསྐྱེད་ཅིང༌། ད་ཡོད་མ་སུ་རིར་ཡོད་པའི་བུ་ཕྲུག་ལྔ་བཅུ་ཡོད་པར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་མུ་མཐུད་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུའི་ཐོག བུ་ཕྲུག་ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་གང་མགྱོགས་རོགས་རམ་འགོ་འཛུགས་ཐུབ་པའི་དགོངས་བཞེས་ཡོང་བ་ཞེས་རྟིང་སྐུལ་ཞུ་གི་ཡོད། ངོས་ནས་གལ་ཆེར་བརྩི་རྒྱུ་ཞིག་ནི་སློབ་ཕྲུག་ཚོའི་སྡོད་གནས་དྷ་ས་ནས་བར་ཐག་རིང་ཙམ་ཞིག་དང་ས་ཁདཕྲན་བུའི་དམའ་བ་ཞིག་ཏུ་འཛུགས་སྐྲུན་ཐུབ་ཚེ་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་རང་ཁྱིམ་དུ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་གསོ་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་དང༌། སློབ་ཕྲུག་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ནང་འཚར་ལོངས་བྱེད་ཐུབ་པའི་དགེ་མཚན་ཡོང་སྙམ་དང༌། རོབ་རྩིས་བྱས་ན། སློབ་ཕྲུག་གི་གྲངས་འབོར་ལ་གཞིགས་པའི་ཆ་རྐྱེན་མ་མཐར་སྡོད་ཁང་དཀྱུས་མ་ཞིག་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་ཡུལ་ས་ཆ་ངེས་གཏན་ཞིག་དགོས་གལ་ལ། དེ་ལ་ཐོག་མའི་འགྲོ་སོང་ནི་ཧིན་སྒོར་འབུམ་གཅིག་ཙམ་དང༌། རྒྱུན་ལྡན་འགྲོ་སོང་སློབ་ཕྲུག་རེ་རེར་ཟླ་རེར་ཧིན་སྒོར་ལྔ་བཅུ་རེ་བརྩིས་ལོ་གཅིག་ལ་ཆ་སྙོམས་འགྲོ་སོང་ཧིན་སྒོར་འབུམ་གཉིས་དང་ཕྱེད་ཙམ་ཡིན།

དྲུག་པ། རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ད་ཡོད་གྲངས་འབོར་མང་བའི་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཐོག་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་འགན་འཁུར་བཞེས་བཞིན་པ་ངོས་ནས་གསལ་པོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། དེ་ལྟ་ནའང་ངས་གོང་དུ་འགྲོ་སོང་འཕར་མའི་སྐོར་རེ་སྐུལ་ཞུས་པ་འདིའི་ཐད་ཡང་བསྐྱར་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་སྐུ་ངལ་འཐོལ་པ་ཞིག་བཟོ་བཞིན་པ་ཤེས་རྟོགས་ཡོད། ངོས་ནས་འགྲོ་གྲོན་འདིའི་ཐོག་ཞལ་འདེབས་ཆུང་ཚེགས་ཤིག་བརྒྱབ་རྒྱུའི་འདོད་མོས་ཡོད།

དེ་ཡང་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ཉེ་ཆར་བཀའ་འཁྲོལ་གནང་བ་བཞིན་འབྲས་ལྗོངས་སུ་ཡོད་པའི་ངོས་རང་སྒེར་གྱི་མཛོད་སྦུག་ནས་བེད་སྤྱོད་ཆོག་པའི་བཀའ་འཁྲོལ་ཡོང་བ་དང༌། ངོས་ཀྱི་རེ་བར་གལ་ཏེ་དེ་དག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་ཚེ་སློབ་ཕྲུག་གི་ཤེས་ཡོན་ཐོག་ཧིན་སྒོར་སྟོང་ཕྲག་ལྔ་བཅུ་ཙམ་རོགས་རམ་བྱེད་ཐུབ་རྒྱུ་རེད་སྙམ། འོན་ཀྱང་ད་དུང་སློབ་ཕྲུག་ཚོའི་མཐུན་རྐྱེན་ཆེད་ལོ་རེར་ཧིན་སྒོར་འབུམ་གཉིས་ཙམ་དགོས་གལ་ལ། ངོས་ནས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་མུ་མཐུད་རོགས་རམ་གནང་སྐྱོང་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་ཞུ་ཡི་ཡོད།

བདུན་པ། ངོས་རང་སྒེར་ངོས་ནས་མ་སུ་རིར་ཡོད་པའི་བུ་ཕྲུག་ལྔ་བཅུའི་གནས་སྟངས་ཡར་རྒྱས་ཡོང་ཆེད་འབྲེལ་བ་མུ་མཐུད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཅིང༌། འདིར་ངོས་ནས་དགའ་སྤྲོའི་ངང་བརྗོད་རྒྱུར། སློབ་གྲྭ་འདི་འགོ་འཛུགས་བྱས་ནས་དུས་ཡུན་བདུན་ཕྲག་འགའ་ཤས་ལས་མ་སོང་ཡང་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི་ཡིད་ཚིམས་པ་ཞིག་དང༌། ཁོང་ཚོར་མུ་མཐུད་སློབ་སྦྱོང་ཚད་ལྡན་སྤྲོད་དགོས་པ་སྔར་ལས་འདུན་པ་ཤུགས་ཆེར་བྱུང༌། ངོས་ནས་ཁོང་ཚོར་གདེང་ཚོད་དང་རེ་བ་བཅོལ་འཇོག་ཐོག་ཁོང་ཚོས་ཀྱང་ངོས་ཀྱི་རེ་བ་སྟོང་ཟད་དུ་མི་གཏོང་བའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད་ཁར། བོད་མི་ཡོངས་ནས་ཁོང་ཚོའི་ཤེས་ཡོན་ཐོག་རོགས་སྐྱོར་གནང་མཁན་རྣམས་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་སྙིང་དབུས་སུ་བཅངས་བཞིན་པ་དང༌། ད་ལྟ་མ་སུ་རི་སློབ་གྲྭ་ཆུང་ཆུང་འདིའི་ནང་དང་བླང་དང་ཞབས་གླ་དམའ་བའི་དབྱིན་ཡིག་དང་ཧིན་དཱི་དགེ་རྒན་བོད་མི་འགའ་ཤས་ཤིག་ཡོད་མོད། སློབ་ཕྲུག་གི་གྲངས་འབོར་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པར་བརྟེན། དགེ་རྒན་ལས་རོགས་འགའ་ཤས་ཤིག་གསར་འཇུག་བྱ་དགོས་ཆགས་ཡོད་ཅིང༌། བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཁྲོད་ནས་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་གང་འཚམས་ཡོད་པ་རྣམས་མི་གྲངས་ཉི་ཤུ་ནས་སུམ་ཅུ་བར་ཁག་བགོས་ཀྱིས་ཁོང་ཚོར་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་སྐད་ཡིག་དང་དེང་དུས་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུའི་འདོད་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་མུས་ཡིན། སྐུ་ཉིད་ནས་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་ཕན་གྲོགས་གནང་ཐུབ་ཚེ་དགའ་བསུ་དང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

བརྒྱད་པ། ངོས་ནས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་དུས་ཚོད་ངེས་མེད་བར་རོགས་རམ་ཞུ་རྒྱུའི་འདོད་པ་གཏན་ནས་མེད། སློབ་ཕྲུག་འདི་ཚོ་ཡང་སློབ་སྦྱོང་ལ་ཧུར་བརྩོན་དང་བློ་སྤོབས་ཅན་ཡིན་པར་སོང༌། སོ་སོའི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་ཐུབ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་སྤྱི་ཚོགས་གང་འདྲ་ཞིག་ནང་ཞུགས་ཀྱང་སྤྱི་པའི་ལས་དོན་ལ་དོ་ཁུར་མཉམ་ལེན་བྱེད་ངེས་ཡིན། ད་དུང་ཁོང་ཚོར་འཚོ་ཐབས་ལས་རིགས་འདྲ་མིན་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲོད་ཆོག་ཡོད་པ་ནི་དཔེར་ན། ལག་ཤེས། བཟོ་རིགས། ཞིང་ལས་སོགས་སྦྱོང་བརྡར་འདྲ་མིན་སྤྲོད་ཐུབ་རྒྱུ་དང༌། དགོས་དོན་དེ་དག་ཆེད་ངོས་ནས་ཁོང་ཚོའི་སྡོད་གནས་དང༌། ས་ཞིང་འདེབས་ལས་བྱེད་ས། ལག་ཤེས་བཟོ་གྲྭ་དང་དེ་མིན་ལས་རིགས་འདྲ་མིན་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་སའི་ས་ཆ་བཅས་སོན་ཐབས་ཡོང་བའི་རེ་བ་བྱེད་མུས་ཡིན།

དགུ་པ། སྐུ་ཉིད་ལ་དམིགས་བསལ་རེ་འདུན་ཞུས་པ་རྣམས་ཛ་དྲག་གིས་དགོངས་བཞེས་གནང་ཐུབ་ཚེ་བཀའ་དྲིན་ནམ་ཡང་བརྗེད་ཐབས་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན། མ་སུ་རི་འབིར་ལ་ཧའོ་སེ་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༧ ཉིན།

ྋ སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ།

ཉིན་ཤས་གོང་སྐུ་ཉིད་ནས་ཟླ་བ་བཞི་པའི་ཚེས་བདུན་ཉིན་འཁོད་པའི་ཕྱག་བྲིས་ལག་སོན་བྱུང༌། ངོས་རང་འདས་པའི་བདུན་ཕྲག་གཉིས་རིང་ལས་བྲེལ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ནང་ཚུད་སྟབས། སྐུ་ཉིད་ལ་དུས་ཐོག་བཀའ་ལན་འབུལ་ཁོམ་མ་བྱུང༌།

འདིར་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་བོད་ཕྲུག་ན་གཞོན་རྣམས་ལ་ཤེས་ཡོན་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་མཁོ་སྤྲོད་ཞུ་བཞིན་པའི་ཐད་ཚད་ལོངས་པ་ཞིག་བྱུང་མེད་པ་ཁོ་བོས་གསལ་པོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། སྐུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱག་བྲིས་མ་འབྱོར་སྔོན་ནས་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ན་གཞོན་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་སློབ་གྲྭའི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱོར་རྒྱུར་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་ནན་ཏན་བརྗོད་པ་ཡིན། སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་འགྲེལ་རྗོད་གནང་བཞིན་པའི་མ་སུ་རི་སློབ་གྲྭ་ལས་གཞན་སྒང་ཏོག་དང་ཀ་སྦུག་སློབ་གྲྭ་གཉིས་ལའང་བསམ་བློ་གཏོང་མུས་དང༌། ང་ཚོས་ཕྱོགས་ཡོངས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་བསྐྱར་ཞིབ་ཅིག་བྱས་ཏེ་མ་འོངས་པར་སློབ་སྦྱོང་གི་མཐུན་རྐྱེན་སྔར་ལས་གང་ལེགས་སུ་བསྐྲུན་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ད་དུང་ང་ཚོས་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་དགོངས་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བའི་མ་སུ་རི་སློབ་གྲྭའི་འཛུགས་སྐྲུན་བརྟན་པོ་ཚུགས་ཐབས་ལའང་བསམ་ཞིབ་བྱེད་བཞིན་པ་དང༌།

གང་ཉིད་ནས་བོད་ཕྲུག་ཕོ་མོ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཐོག་ལོ་རེར་ཧིན་སྒོར་སྟོང་ཕྲག་ལྔ་བཅུ་ཐམ་པ་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་མཛད་འདུག་པར་ངོས་རང་དགའ་སྤྲོ་བརྟས། ང་ཚོའི་ལས་བྱེད་འགན་འཛིན་ཚོས་ཉིད་ཀྱི་དགོངས་བསྟུན་ལས་གཞི་ཁག་མུ་མཐུད་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུའི་ཆོད་སེམས་བརྟན་པོ་ཡོད་པ་བཅས། འཇོ་ཝ་ནེ་ཧ་རུ་ནས་ ༡༩༦༠ ཕྱི་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ ཉིན།

ྋ མི་རྗེ་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ།

སྐུ་ཉིད་ཕྱི་རྒྱལ་དང་ལ་དྭགས་ཁུལ་དུ་འཚམས་གཟིགས་ལེགས་པར་བསྐྱངས་ཏེ་ད་ཆ་སྐུ་གཟུགས་བདེ་ཐང་ངང་བཞུགས་ཡོད་པའི་རེ་བ་ཡོད།

གཉིས་པ། ཉེ་ཆར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ན་གཞོན་ཕྲུ་གུ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་ཤེས་ཡོན་གྱི་མཐུན་སྦྱོར་གོ་སྒྲིག་གནང་རྒྱུ་དང་འོས་འཚམས་ལྡན་པའི་སློབ་གྲྭ་འཛུགས་སྐྲུན་གནང་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བཅས་ལ་ངོས་ནས་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

གསུམ་པ། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ཐུགས་བརྩེའི་ཞལ་བཞེས་ལྟར་དྷ་རམ་ས་ལར་སློབ་གྲྭ་གསར་རྒྱག་གི་ལས་གཞི་འགྲོ་མུས་ཡིན་པར་ངོས་རང་དགའ་སྤྲོ་ཤིན་ཏུ་ཆེ། ད་དུང་སློབ་གྲྭའི་སྡོད་ཁང་མ་ལྡང་བའི་དཀའ་ཚེགས་ཡོད་པ་མཐོང་སྣང་བྱུང་སྟབས། ངོས་ནས་རེ་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུར། ལྷ་རབ་བྱུང་ན་བོད་ཕྲུག་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་གྱི་ཆེད་སྡོད་ཁང་ཞིག་དྷ་རམ་ས་ལ་རང་དུ་གླར་གཏོང་བྱེད་པའམ་ཉོ་སྒྲུབ་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། ཡང་ན། སློབ་ཕྲུག་གི་གྲངས་འབོར་ལ་གཞིགས་པའི་གནས་སྐབས་སྡོད་ཁང་གསར་རྒྱག་གི་ས་རྒྱ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་གནང་རྒྱུའི་ཐད་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་དམིགས་བསལ་འབད་བརྩོན་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། གལ་སྲིད་ཁང་པ་གསར་རྒྱག་གནང་རྒྱུ་དང༌། སྟབས་བདེའམ་རྒྱས་སྤྲོས་མེད་པའི་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་གཏན་འཁེལ་ཚེ། བོད་མི་ངལ་རྩོལ་ལས་མིའི་ཁོངས་ནས་དང་བོད་ཕྲུག་རྒན་གྲས་རྣམས་གླ་མེད་ལས་ཀར་བཀོལ་གཏོང་བྱེད་ཆོག

བཞི་པ། མ་སུ་རི་སློབ་གྲྭའི་སྐོར་ལ་ཐོག་མར་སློབ་གྲྭ་དེ་ཉིད་དྷ་རམ་ས་ལར་སྤོ་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་བསྐྱར་ཏུ་བསམ་བློ་གཏོང་སྐབས་གནས་སྤོ་མ་དགོས་པར་མ་སུ་རི་རང་དུ་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་སྟེ་སློབ་ཕྲུག་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་བསྡུ་ལེན་ཐུབ་ན་བསམ་པ་དང༌། འདི་ནི་གོང་གི་དོན་ཚན་གསུམ་པའི་ནང་འཁོད་པ་བཞིན་དྷ་རམ་ས་ལའི་སློབ་ཕྲུག་ལྔ་བརྒྱའི་ཐོག་སློབ་གྲངས་འཕར་སྣོན་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

ལྔ་པ། དྷ་སའི་བུ་གསོ་ཁང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ཚད་ལྡན་ཞིག་བཟོ་དགོས་པ་ཛ་དྲག་གི་གནད་དོན་གཞན་ཞིག་ཡིན། འཚོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་ཞན་པའི་ཇ་རྨུ་ (Jammu) གཞིས་སྒར་ཁུལ་དུ་བོད་ཕྲུག་གང་འཚམས་ཤིག་འདས་གྲོངས་སོང་བ་དང༌། མང་པོ་ཞིག་ལ་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་མུས་སྟབས། རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་ཕྲུ་གུ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་ཞིག་དེ་ནས་དྷ་སར་ལེན་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་ཞུས་དོན་ལྟར། མོས་མཐུན་གནང་བ་བཀའ་དྲིན་ཆེ། དེ་བཞིན་བྷ་ཝར་ན་དང་ཅམ་པ་ (Bhawarna, Chamba) ཁུལ་སོགས་ནས་ཕྲུ་གུ་གང་མང་ཞིག་དྷ་སར་ལེན་ཐུབ་ཡོད་ཅིང༌། ཁྱོན་བསྡོམས་ཕྲུ་གུ་ ༡༨༡ ལེན་ཡོད་ཁོངས་ནས་ཕྲུ་གུ་ ༩༧ མ་སུ་རི་སློབ་གྲྭར་བཏང་ཟིན་ཅིང༌། ཕྲུ་གུ་ལྷག་མ་ ༨༤ ཡོད་པ་རྣམས་སློབ་གྲྭར་གཏང་རྒྱུའི་ལོ་ཚད་མ་ལོངས་མཁན་ཤ་སྟག་ཡིན་སྟབས། ཁོང་ཚོའི་ཆེད་བྱིས་བཅོལ་ཁང་ཞིག་དགོས་གལ་ཆེ་བ་དང༌། ཁོང་ཚོའི་ཕ་མ་ཁག་གཅིག་ནི་ལུང་ཁུག་དང་ཐག་རིང་ལམ་བཟོའི་ངལ་རྩོལ་ནང་ཞུགས་ཡོད་པ་དང༌། ཕ་མ་རྣམས་ལས་ཀའི་བྲེལ་ཟིང་ཁྲོད་ནས་སོ་སོའི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་ལྟ་རྟོག་བྱེད་ཁོམ་མེད་གཤིས། དྷ་རམ་ས་ལ་རང་ནས་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་ཐབས་ཡོང་བ་ཞེས་མངགས་བཅོལ་བྱེད་ཀྱི་འདུག

དྲུག་པ། དྷ་སར་ཡོད་བཞིན་པའི་ཕྲུ་གུ་ ༨༤ ཐོག་ད་དུང་སྡོད་སྒར་འདྲ་མིན་ཁག་ཏུ་ཕྲུ་གུ་ངོ་གྲངས་ ༡༥༠ བརྒལ་བ་བྱིས་བཅོལ་ཁང་ཞིག་ཏུ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་དགོས་ལ་བརྟེན། ངོས་ནས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་ཁོང་ཚོ་དྷ་སར་ལེན་རྒྱུའི་ཐད་མཐུན་སྦྱོར་རོགས་རམ་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། དེ་སྔོན་རེ་སྐུལ་ཞུས་ཟིན་ལྟར་དྷ་སར་གསོ་སྐྱོང་དགོས་པའི་བོད་ཕྲུག་ཁྱོན་བསྡོམས་ངོ་གྲངས་ ༡༥༠ ནས་ ༢༠༠ བར་ཉར་ཚགས་ཐུབ་པའི་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

བདུན་པ། གལ་སྲིད་མ་འོངས་བོད་ཀྱི་རེ་བ་བཅོལ་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཉམ་ཐག་སློབ་ཕྲུག་འདི་ཚོར་དམིགས་བསལ་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་གཟིགས་རྟོག་གནང་ཐུབ་ཚེ་ཐུགས་རྗེ་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ངོས་ནས་ཕྲུ་གུ་ ༢༠༠ ནས་ ༢༥༠ ཙམ་གྱི་ཆེད་བུ་གསོ་ཁང་ཞིག་དྷ་སར་འཛུགས་རྒྱུའི་རེ་སྐུལ་ཞུས་དོན་ལྟར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་འདིའི་ཐོག་དགོངས་བཞེས་མཛད་བཞིན་ཡོད་ཤག་དང༌། ད་ལྟའི་སྐབས་འདིར་སྡོད་ཁང་ལྡང་མིན་གྱི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་མུས་ལ། སྡོད་ཁང་མཁོ་སྒྲུབ་དང༌། གཞན་ཡང་དྷ་སར་ཡོད་པའི་བོད་མི་དར་མ་རྣམས་ལ་ས་གནས་གཞན་དུ་ལས་ཀ་ཐོབ་ཐབས་མཛད་བཞེས་ཡོང་བ་སྙིང་ཐག་པ་ནས་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཕྲུ་གུ་ཚོའི་དགོས་མཁོའི་མཐུན་རྐྱེན་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེར་བརྟེན། དེ་དོན་རེ་སྐུལ་ཞུ་དགོས་ཆགས་ཤིང༌། དགོས་ངེས་མཐུན་འགྱུར་ཁོངས་སུ་ཕྲུ་གུ་གསོ་སྐྱོང་ཚུལ་མཐུན་ཐོག་ཟས་གོས་རིགས་སོགས་དང༌། སྨན་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་མཁོ་སྒྲུབ། གཞི་རྩའི་སློབ་སྦྱོང་གི་མཐུན་རྐྱེན་སོགས་སྦྱར་རྒྱུ་བཅས་ཡིན།

བརྒྱད་པ། སྐུ་ཉིད་ཀྱི་རྩ་ཆེའི་དུས་ཚོད་རྣམས་ངོས་ནས་མུ་མཐུད་ཆུད་གཟོན་དུ་གཏོང་དགོས་བྱུང་བར་དགོངས་སེལ་ཡོང་བ་དང༌། མཛའ་བརྩེའི་འདུན་པ་ནམ་ཡང་ལྷོད་མེད་བཅས། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་དྷ་རམ་ས་ལ་སརྦ་ཨ་ཤ་རམ་ནས་ ༡༩༦༠ ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༠ ཉིན།

ྋ སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ།

ཉིན་ཤས་གོང་ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་སྩལ་བའི་ཕྱག་བྲིས་ལག་སོན་བྱུང༌། སྐུ་ཉིད་ལ་བཀའ་ལན་དུས་ཐོག་འབུལ་རྒྱུ་མ་བྱུང་བར་སྙིང་ཐག་པ་ནས་དགོངས་སེལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ད་སྐབས་བོད་ཕྲུག་ཚོའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་མཐུན་རྐྱེནམཁོ་སྤྲོད་ཞུ་མུས་རྣམས་ཇི་བཞིན་ལྡང་ངེས་དང་ཚད་ལོངས་པ་ཞིག་མེད་པ་ངོས་ནས་ངེས་པར་མོས་མཐུན་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། སྐུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱག་བྲིས་མ་འབྱོར་བའི་གོང་ནས་བོད་ཕྲུག་ཚོར་མཐུན་འགྱུར་རོགས་རམ་ཕྱི་འགྱངས་མི་རུང་བ་ནན་སྐུལ་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། དྷ་རམ་ས་ལར་སློབ་གྲྭ་གསར་རྒྱག་གནང་རྒྱུའི་ལས་འཆར་ཁག་དང༌། མ་སུ་རི་སློབ་གྲྭ་རྒྱ་བསྐྱེད་གཏོང་རྒྱུ་བཅས་ལ་མོས་མཐུན་ཞུ་མུས་ཡིན།

ང་ཚོའི་ངོས་ནས་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སློབ་ཕྲུག་ཚོའི་ཤེས་ཡོན་རྟོག་ཞིབ་ཆེད་ལས་བྱེད་རྒན་གྲས་ཤིག་དམིགས་བསལ་གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་བསྐོ་གཞག་བྱས་ཡོད་ཅིང༌། གང་མགྱོགས་བོད་ཕྲུག་ཚོའི་ཤེས་ཡོན་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་སྐོར་སོགས་ནན་ཏན་མངགས་བྱ་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། རིང་མིན་ཁོང་པ་ཀ་སྦུག་དང་འབྲས་ལྗོངས་སོགས་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་འདུས་སྡོད་ཁག་ལ་རྟོག་ཞིབ་ཏུ་འགྲོ་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད་པ་ལྟར། ཕྱི་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ཟླ་འགོར་དྷ་རམ་ས་ལར་ངེས་བསྐྱོད་དགོས་སྐོར་དང༌། ྋསྐྱབསམགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ངོ་མ་དང་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་ཏེ་བཀའ་བསྡུར་ལྷུག་པོ་ཞུ་དགོས་པའི་ནན་སྐུལ་བྱས་ཡོད། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བོད་ཕྲུག་ཚོར་ལྟ་སྐྱོང་བྱེད་དགོས་གང་ཡོད་ལ་འགན་འཁུར་བྱེད་ངེས་ཡིན་པས་སྐུ་ཉིད་ཐུགས་གཡེང་མི་དགོས་པར་དགོངས་འཇགས་ཞུ། འཇོ་ཝ་ནེ་ཧ་རུ་ནས་ ༡༩༦༠ ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༨ ཉིན་ཕུལ།

ྋ མི་རྗེ་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ལ།

རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་བའི་བོད་ཕྲུག་ཚོའི་ཤེས་ཡོན་ཐོག་གྲ་སྒྲིག་གནང་བར་ངོས་ནས་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། འདི་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཤི་ལོང་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྟོན་པ་སྐུ་ཞབས་ཨེ་སེ་ཨལ་སོ་ནེ་ (Mr. S.L. Soni) ཉེ་ཆར་ངོས་དང་ཐུག་འཕྲད་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་ཡུན་རིང་གོ་བསྡུར་ལྷུག་པོ་བྱ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང༌། ངེད་ཚོ་གནད་དོན་འདྲ་མིན་ཐོག་ལྟ་ཚུལ་གཅིག་མཚུངས་བྱུང་བར་ངོས་རང་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་མ་ཟད། དམིགས་བཀར་བོད་ཕྲུག་རྣམས་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་དང༌། ཆོས་ལུགས། རིག་གཞུང༌། སྐད་ཡིག་བཅས་ལ་ཤ་ཞེན་ཡོད་པའི་བོད་མི་རྣམ་དག་ཅིག་གསོ་སྐྱོང་དགོས་པ་གྲོས་མཐུན་བྱུང༌། འོན་ཀྱང་ང་ཚོ་གནད་དོན་གལ་ཆེ་གཅིག་གི་ཐོག་ལ་ཐག་གཅོད་མ་ཐུབ་པར་ལུས་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ནི་ཕྲུ་གུ་ཚོའི་སྦྱང་བྱའི་སློབ་ཚན་ཁག་གི་བརྒྱུད་ལམ་སྐད་ཡིག་གང་གི་ཐོག་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་མིན་སྐོར་ཡིན།

གཉིས་པ། ངོས་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་དོན་ལྟར་སྐུ་ཞབས་ཨེ་སེ་ཨལ་སོ་ནེ་མཆོག་གི་དགོངས་ཚུལ་གཞིར་བཞག་བྱས་ན་དབྱིན་སྐད་ནི་ལོ་རིམ་ལྔ་པ་བར་སྦྱང་བྱའི་སློབ་ཚན་ཞིག་ཏུ་གཏན་འབེབས་དགོས་པ་དང༌། དེ་ནས་འཛིན་གྲྭ་མཐོ་རིམ་ནས་སློབ་ཚན་ཁག་གི་བརྒྱུད་ལམ་སྐད་ཡིག་ཧིན་དཱི་འཇོག་དགོས་པའི་དགོངས་འཆར་གནང་བྱུང༌། ངོས་ནས་སློབ་ཚན་ཁག་གི་བརྒྱུད་ལམ་སྐད་ཡིག་དེ་བོད་སྐད་རང་གི་ཐོག་ནས་བྱས་ཚེ་བོད་ཕྲུག་ཚོའི་རང་སྐད་ཀྱི་ཐོག་ནས་སློབ་ཚན་ཁག་ལ་དོ་སྣང་དམིགས་བསལ་ཡོང་རྒྱུ་དང༌། དེས་ཁོང་ཚོའི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་སྟངས་དང་གོམས་སྲོལ་རིག་གཞུང་བཅས་ལའང་ཕན་ཐོགས་ཡོང་ངེས་སྐོར་བརྗོད་པ་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་ཁོང་གིས་ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུ་ཚན་རིག་དང༌། འཛམ་གླིང་ས་དཔྱད་རིག་པ། རྒྱལ་ཁམས་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཀྱི་སློབ་དེབ་རྣམས་བོད་སྐད་ཐོག་གྲ་སྒྲིག་ལམ་སང་བྱེད་རྒྱུར་དཀའ་ཚེགས་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་བྱུང༌། དཀའ་ངལ་རྣམས་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་མོད། ངོས་ཀྱི་ཐོག་མའི་བསམ་ཚུལ་རྣམས་ལག་བསྟར་བྱེད་དགོས་པ་ནན་ཞུ་བྱ་རྩིས་མེད།

གསུམ་པ། གང་ལྟར་དབྱིན་སྐད་དང་ཧིན་སྐད་གཉིས་ལས་དབྱིན་སྐད་སློབ་ཚན་ཁག་གི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་རྒྱུའི་བརྒྱུད་ལམ་སྐད་ཡིག་ཏུ་བཞག་ན་དགེ་མཚན་མང་པོ་མཐོང་བའི་བསམ་ཚུལ་གཤམ་གསལ་རྣམས་ལ་གཟིགས་ཞིབ་དང༌། ལག་ལེན་དུ་འཁེལ་བ་བྱུང་ཚེ་བཀའ་དྲིན་བླ་མེད་དུ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

སྐུ་ཞབས་ཨེ་སེ་ཨལ་སོ་ནེ་མཆོག་གི་དགོངས་པ་ལྟར་ན་བོད་མིའི་སློབ་ཕྲུག་མང་ཆེ་བ་མཐོ་སློབ་འགྲིམས་མཚམས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག་བྱས་ཏེ་རང་ངོས་ནས་འབྲིང་རིམ་སློབ་གྲྭའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་གནས་ཚད་དང་མཐུན་པའི་བཟོ་འཕྲུལ་ལས་རིགས་དང༌། འཚོ་ཐབས་ལས་རིགས་བཅས་སུ་འཛུལ་ཞུགས་ངེས་པར་བྱ་རྒྱུ་དང༌། དེར་བརྟེན་རྒྱ་གར་ཡུལ་མི་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་རྒྱུན་ལྡན་འབྲེལ་བ་བྱེད་དགོས་སྟབས། ཧིན་སྐད་ནི་དབྱིན་སྐད་ལས་རང་བཞིན་གྱིས་གལ་འགངས་ཆེ་བ་ཡོང་རྒྱུར་བརྟེན། ཧིན་དཱིའི་བརྒྱུད་ལམ་ཐོག་སློབ་ཁྲིད་བྱས་པ་ཡིན་ན་ཕན་ཐོགས་ཆེ་སྐོར་གསུངས་བྱུང༌།

ངོས་ནས་བོད་པའི་སློབ་ཕྲུག་ཚང་མས་མཐོ་རིམ་གྱི་ཤེས་ཡོན་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་ལ་རྗེས་སྙོབ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་མོད། ཡིན་ནའང་འབྲིང་རིམ་སློབ་གྲྭའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་གོ་སྐབས་ཐོབ་པའི་མཚམས་ཁོང་ཚོའི་ཁྲོད་ནས་གང་མང་མང་ཞིག་མཐོ་རིམ་ཤེས་ཡོན་ཁག་ལ་མུ་མཐུད་འགྲོ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཡོད་པའི་རེ་བ་བྱེད་མུས་ཡིན། སློབ་ཕྲུག་འདི་ཚོ་དུས་ཡུན་གང་འཚམས་སོང་རྗེས་གཞན་ལ་ལམ་སྟོན་བྱེད་མཁན་གྱི་གཞོན་སྐྱེས་ཕོ་མོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཐུབ་པར་བློ་གདེང་ཡོད།

ཤེས་ཡོན་གྱི་ལམ་སྲོལ་ཡང་དེང་རབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གནས་ཚད་དང་མཐུན་པ་རིམ་པས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་པའང་མཐོང་བཞིན་ཡོད། ཁོང་ཚོས་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་ཤེས་ཡོན་ལམ་སྲོལ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཡར་རྒྱས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་གཞན་གྱི་ལམ་སྲོལ་སོགས་ལའང་དོ་སྣང་དང་གོ་སྐབས་དང་ལེན་བྱེད་ཐུབ་ཚེ་ངོས་རང་དགའ་སྤོབས་ཆེན་པོ་ཡོང་ངེས། དེང་དུས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་སློབ་ཚན་ཁག་གི་བརྒྱུད་ལམ་སྐད་ཡིག་ནི་བོད་སྐད་རང་བྱུང་ཚེ་མཐར་ཐུག་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ངོས་ནས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་མུས་ཡིན་ཀྱང༌། ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་འདིར་ལག་ལེན་བསྟར་དཀའ་བའི་གནས་སྟངས་སུ་གྱུར་ཡོད་པ་དངོས་འབྲེལ་རེད།

དེ་འདྲ་སོང་ཙང༌། བརྒྱུད་ལམ་སྐད་ཡིག་གཞན་གྱི་ཐོག་ནས་བསླབ་དགོས་ངེས་ཡིན་ཡང་སྐད་ཡིག་གང་ཞིག་གདམ་མིན་ཐད་ལ་ངོས་ནས་དབྱིན་སྐད་འདམ་ཀ་བྱེད་རྒྱུར་དགེ་མཚན་ཆེ་བ་མཐོང་གི་འདུག རྒྱུ་མཚན་ནི་དེ་ཉིད་བཀོལ་སྤྱོད་ཆེ་བ་དང༌། མ་འོངས་པར་མུ་མཐུད་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་མཁན་རྣམས་ལ་བརྒྱུད་ལམ་ཁྱབ་ཚད་ཆེ་བའི་དབང་གིས་ཡིན།

ངོས་རང་གི་ཤེས་རྟོགས་ལ་རྒྱ་གར་བའི་སློབ་ཕྲུག་ཕལ་ཆེ་བར་གཞི་རིམ་སློབ་ཚན་རྣམས་དབྱིན་ཡིག་ཐོག་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། ད་ལྟའི་སྐབས་ཀྱང་རྒྱ་གར་ནང་འབྲིང་རིམ་སློབ་གྲྭ་མང་ཆེ་བའི་སློབ་ཚན་ཁག་གི་བརྒྱུད་ལམ་དབྱིན་སྐད་ཐོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་ངོས་ནས་གསལ་པོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། དེ་འདྲ་ཡིན་ཙང་ཁོང་ཚོར་མཐོ་རིམ་སློབ་སྦྱོང་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུའི་ཆ་རྐྱེན་དང་ཁོར་ཡུག་བཟང་པོ་ཐོབ་ཡོད་པ་ཧ་ཅང་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཡིན་པ་ར་འཕྲོད་བྱུང༌།

བོད་ཕྲུག་རྣམས་རྒྱ་གར་ནང་དུས་ཡུན་རིང་པོ་གནས་དགོས་བྱུང་ཚེ་རྒྱ་གར་ནང་ལས་ཀ་བྱེད་རྒྱུ་དང་མི་ཚེ་བསྐྱལ་རྒྱུའི་ཐད་ཁོང་ཚོ་ལ་རན་འཚམས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་བསྐྲུན་དགོས་པ་མ་ཟད། འཕགས་བོད་གཉིས་གནའ་ནས་ད་ལྟའི་བར་འབྲེལ་ལམ་ཡོད་པ་བཞིན་མ་འོངས་པའང་འབྲེལ་བ་མུ་མཐུད་དགོས་པར་བརྟེན། བོད་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་ཧིན་དཱི་ཤེས་དགོས་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཡིན་ནའང༌། སྔོན་འགྲོ་ནས་མཐོ་སློབ་ཞུགས་མཚམས་བར་ཧིན་དཱིའི་སྐད་ཡིག་ནི་ངེས་པར་སྦྱང་བྱའི་སྐད་ཡིག་ཨང་གཉིས་པ་བྱས་ན་འགྲིག་ངེས་སྙམ་པ་དང༌། དབྱིན་སྐད་སློབ་ཚན་ཚང་མའི་བརྒྱུད་ལམ་སྐད་ཡིག་ཅིག་ཏུ་གཏན་འཁེལ་ཐུབ་ན་དགེ་མཚན་ཆེ་བ་མངོན།

བཞི་པ། གནད་དོན་འདིའི་ཐད་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་གཟིགས་སྐྱོང་དང་དགོངས་བཞེས་མཐུན་རྐྱེན་གནང་བར་ངོས་ནས་བཀའ་དྲིན་བླ་མེད་དུ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ངོས་ནས་བོད་ཕྲུག་རྣམས་དེང་སང་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་སྒེར་སྐྱོང་སློབ་གྲྭའི་འཛིན་སྐྱོང་གནང་སྟངས་ལྟར་བྱེད་རྒྱུའི་འདོད་བབ་མེད་ཅིང༌། སློབ་གྲྭའི་འཛུགས་སྐྲུན་ཡང་དེ་འདྲ་བྱེད་དགོས་བསམ་པ་མེད། བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ནི་སྟབས་བདེ་ཞིང༌། འགྲོ་སོང་ཚད་རན་པ་ཞིག་ལས་སྒེར་སྐྱོང་སློབ་གྲྭའི་རྒྱས་སྤྲོས་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ་མཐོང་གི་མེད། ངོས་ཀྱི་སེམས་ནང་གང་ཡོད་པ་ནི་སློབ་གྲྭའི་ཁོར་ཡུག་གི་གནས་སྟངས་ཁག་བོད་པ་དང་མཐུན་པ། སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་སྟངས་ཀྱང་བོད་པའི་སྐད་ཡིག་དང༌། རྩོམ་རིག ཆོས་དང་རིག་གཞུང་བཅས་སློབ་རྒྱུ། རྒྱ་གར་ནང་ག་ཚོད་ཡུན་རིང་ལྷག་པ་དེ་སྲིད་དུ་བོད་མིའི་རྣམ་པ་མ་བརླག་པར་གསོ་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་བཅས་ཡིན། ཡིན་ནའང་སློབ་ཚན་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ཐད་བཀོལ་སྤྱོད་ཆེ་བའི་བརྒྱུད་ལམ་དབྱིན་ཡིག་རང་གི་ཐོག་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱུང་ན་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བ་མངོན། འཚམས་འདྲི་དང་བཅས་དྷ་རམ་ས་ལ་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༣༠ ལ།

ྋ སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ།

༡༩༦༠ ཕྱི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༣༠ ཉིན་སྲིད་བློན་མཆོག་གི་མཚན་ཐོག་རྒྱ་གར་ནང་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་བའི་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱི་སློབ་ཚན་ཁག་གི་སློབ་ཁྲིད་བརྒྱུད་ལམ་སྐད་ཡིག་སྐོར་ཕྱག་བྲིས་གནང་འབྱོར་བྱུང་དོན་ལྟར་ངོས་ནས་དགའ་པོའི་ངང་སྐུ་ཉིད་ལ་འཕྲིན་ལན་འབུལ་རྒྱུར། སྐུ་ཉིད་ཀྱི་དགོངས་གཞི་ལྟར་ང་ཚོའི་ངོས་ནས་འབྲིང་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་སློབ་ཚན་ཁག་གི་བརྒྱུད་ལམ་སྐད་ཡིག་དབྱིན་ཡིག་ཐོག་གཏན་འཁེལ་བྱ་རྒྱུ་དང༌། དེ་ཡང་འཛིན་རིམ་ལྔ་པ་ནས་འབྲིང་རིམ་འོག་མ་བར་ཧིན་དཱི་ངེས་པར་དུ་སློབ་ཁྲིད་དགོས་པ་བཅས་དགོངས་འཇགས་ཞུ། མཐའ་དོན་འཚམས་འདྲི་བཅས། ལྡི་ལི་གསར་པ་ནས་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཟུང་འབྲེལ་དྲུང་ཆེ་ཀེ་ཨེལ་མེ་ཐ་ (K.L. Mehta) ནས།

རྡོར་གདན་དུ་ཆོལ་གསུམ་སེར་སྐྱ་ཡོངས་ནས་ཕུལ་བའི་མནའ་གན་མཐུ་མོ་ཆེ།

སྔ་ལོ་བཀའ་ཤག་ནས་བཀའ་རྒྱ་སྤྱི་ེབས་དགོངས་དོན། སྲིད་ཞིའི་རྣམ་འདྲེན་ྋསྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་གནས་གཟིགས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་རྒྱུར། དེའི་སྐབས་བོད་མི་འདུས་སྡོད་ཀ་སྦུག་དང༌། རྡོར་གླིང༌། སྒང་ཏོག ཌལ་ཧོར། འཕྲལ་སེལ་གསོག་སྒར་སྦག་ས་དང༌། མི་ས་མ་རི་སོགས་ནས་མི་མང་འཐུས་མི་དོ་ཆོད་བཅར་འཛོམས་དགོས་རྒྱུ་སྤྱི་ཕེབས་བཞིན། གོང་གསལ་ས་གནས་སོ་སོའི་མི་མང་སྤྱི་མགྲིན་གྱིས་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་བསྟན་འགྲོའི་མགོན་དཔུང་དམ་པར་སྐུ་ཚེ་ཞབས་པད་བསྐལ་བརྒྱར་བརྟན་པའི་གསོལ་འདེབས་སྙན་ཞུ་དང་སྦྲགས་འཐུས་མི་ཆེད་བཅར་ཁོངས་གཞུང་ཞབས་དང༌། རིས་མེད་དགོན་ཁག་གི་མཁན་བླ། ལས་སྣེ་བགྲེས་གྲས། བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོད་པའི་ཆོལ་ཁ་ཁྱོན་ཡོངས་ས་ཁུལ་གང་ས་གང་ནས་ཡུལ་ཚོ་སོ་སོའི་དཔོན་འགོ། གཙོ་དྲག ཁྱིམ་ཚང་ཆེ་ཁག་གི་མི་དྲག་དང༌། ཤེས་ཡོན་ཅན། སྤྱི་དོན་དུ་དཀའ་ངལ་དང་ཁུར་བྱས་པའི་ཉམས་མྱོང་ཅན་ཆོལ་གསུམ་སེར་སྐྱ་མི་དྲག་རྣམས་གངས་ཅན་སྣོད་བཅུད་ཆོས་སྲིད་ཡོངས་ཀྱི་དོན་གྱི་བདག་པོ་འཕགས་མཆོག་ཕྱག་ན་པད་མོ་སྐུ་དངོས་ཀྱི་ཞབས་པད་ལ་ཕྱག་བྱ་ཞིང་སྔར་ནོངས་འགྱོད་བཤགས་དང༌། མ་འོངས་ཅི་གསུང་བཀའ་བཞིན་ཞུས་ཆོག་པ་ཞུ་བར་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་འཚང་རྒྱ་བའི་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་འདུས་ཤིང༌། ཚོགས་འཐུས་ཚང་འཛོམས་ཀྱིས་མ་འོངས་རང་བཙན་བསྐྱར་གསོ་བྱ་ཐབས་ཇི་དགེའི་བསམ་ཞིབ་གྲོས་བསྡུར་གཟབ་ནན་བྱས་པར། ད་རེས་ཉམས་ཉེས་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་གཞིའི་རྩ་བ་ཕྱི་རྐྱེན་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་འཛམ་གླིང་ནང་མི་འབོར་དང༌། དམག་གྲངས་མང་ཤོས་བཙན་འཛུལ་གྱི་ལམ་ནས་རྒྱ་བསྐྱེད་ཀྱི་ལྟ་བ་ཅན་རྒྱ་མི་དམར་པོའི་དྲག་ཤུགས་བོད་དུ་ཁ་བསྒྱུར་ནས་འབུ་ཆེས་ཆུང་བཟོས་བྱས་པའི་ཁྲིམས་འགལ་ནག་ཉེས་ཚད་ལས་བརྒལ་བ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང༌། ནང་རྐྱེན་གཙོ་གནད་ནི། མི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་ཕྱི་ལག་ནང་འདྲེན་བོད་ཀྱི་ས་མི་ཀོ་རློན་སྐམ་པ་ལྟར་མཐའ་བཞི་འཁུམས་པས་མ་ཚད། རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཕྱི་ཕྱོགས་ནས་བཙན་འཛུལ་ཚབས་ཆེའི་སྐབས་དེར་མཐའ་དཀྱིལ་བར་གསུམ་གྱི་བོད་མི་མཆིས་སོ་ཅོག་གིས། ཤ་རུས་གཅིག་ལས་མཆེད་པའི་རང་རིགས་དང༌། རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་སྙིང་ལ་བཅངས་ཏེ་རྡོག་རྩ་གཅིག་སྒྲིལ་གོང་བུའི་ནུས་ཤུགས་རྩལ་དུ་འདོན་དགོས་དེ་ལྟར་ཡང༌། རྒྱ་མིས་རྩ་བཀོག་གཏོང་བར་ཇི་མི་སྙམ་པར་ལོ་མ་འབྲས་བུར་སྲེད་ཞེན་ལྟ་བུས་རང་མགོ་གང་ཐོན་དུ་བསྡད་པས། རྒྱ་དམར་བཙན་འཛུལ་བར་གོ་སྐབས་བྱུང་སྟེ། བོད་ས་རིལ་མོའི་ཁྱོན་ཀུན་བཙན་བཟུང༌། སྲིད་དབང་བཙན་འཕྲོག་གིས་རང་ཅག་བོད་མི་ཡོངས་རྫོགས་གནས་བབས་འདི་འདྲར་གྱུར་པ་དེ་ནི་བསླབ་བྱ་གཏིང་ཟབ་ཡིན་པས། མཚོན་ཆས་རྨས་ཚབས་ཆེ་ཡང༌། ཤི་མ་ཐུབ་པར་གསོན་པོར་ཀེར་ལངས་ཐུབ་པའི་སྲོག་རྩ་གཅིག་ཉིད་ཆོལ་གསུམ་བོད་མི་ཡོངས་རྫོགས་ཁ་ཞེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གཅིག་སྒྲིལ་རང་བཙན་སླར་གསོའི་དོན་དུ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་དབུ་ཁྲིད་འོག་སྒོ་གསུམ་ནུས་ཤུགས་གང་ཡོད་ཀྱི་འབད་བརྩོན་ལྷོད་མེད་ཞུ་རྒྱུ་འདི་རང་ལགས་པས། དེ་ལྟར་མནའ་གན་འབུལ་ལམ་ཞུ་རྒྱུར་གྲོས་ཐག་བཅད་དེ། རྡོར་གདན་བོད་དགོན་འཕེལ་རྒྱས་གླིང་འདུས་སྤྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་བཞིན། ༡༩༦༠ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༣ ཉིན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་ཞལ་སྔ་ནས་འཇམ་མགོན་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་ཡོན་ཏན་གཞིར་གྱུར་མའི་བཀའ་ཁྲིད་གྲུབ་འཕྲལ། གཞུང་འབངས་ཐུན་མོང་གིས་བླ་མཆོད་བདེ་སྟོང་དབྱེར་མེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་དང་འབྲེལ་མནའ་གན་མཐུ་མོ་ཆེ་འབུལ་ཞུས་རྒྱལ་རབས་ནང་གལ་དོན་ཆེ་བའི་ལེའུ་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་བའི་གན་དོན་གཤམ་གསལ།

དཔལ་མྱུར་མཛད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མགོན་པོ་ཕྱག་དྲུག་པ་དང༌། དཔལ་ལྡན་དམག་ཟོར་གྱི་རྒྱལ་མོ་རེ་མ་ཏི། བསྟན་སྲུང་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོ་དཔང་དུ་བཙུགས། ཕན་བདེའི་འབྱུང་གནས་ལུགས་གཉིས་གོང་མ་ཁྲིམས་བདག་རིན་པོ་ཆེའི་ཞབས་དྲུང་དུ།

བདག་མིང་རྟགས་ཁུངས་གཤམ་གསལ་རྣམས་བློ་ཡིད་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པའི་རང་མོས་བློས་བླངས་ནམ་ཡང་འགྱུར་མེད་ཀྱི་གན་རྒྱ་མཐུ་མོ་ཆེ་གཙང་མར་འཇོག་སྙིང༌། དོན་རྩ། འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ལ་ཕན་བདེ་གང་ལས་བྱུང་བའི་རྩ་ལག་དམ་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་དར་རྒྱས་ཡུན་རིང་དུ་གནས་ཐུབ་པ་དང༌། རང་ཅག་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ། བར་དབུས་གཙང་རུ་བཞི། སྨད་མདོ་ཁམས་ཆུ་བཞི་སྒང་དྲུག ཨ་མདོ། འགུ་ལོག་བཅས་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་མི་མང་ཡོངས་ལ་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་རྟག་ཏུ་བཞད་པའི་ཐབས་ཚུལ་ལ་གངས་ལྗོངས་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་ཡོངས་ཀྱི་བདག་པོ་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ཉིན་མཚན་དུས་དྲུག་ཏུ་ཐུགས་ཁུར་ཟབ་བཞེས་བཀའ་དྲིན་མུ་མཐའ་མེད་པ་བསྐྱངས་རུང༌། རང་ཅག་བོད་རིགས་མི་མང་ཡོངས་ནས་ད་བར་མཐུན་ལམ་རྡོག་རྩ་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་བའི་ཁུར་བབས་སྲི་ཞུ་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གཅིག་བསྒྲུབས་མ་ཐུབ་པའི་ཉེར་ལེན་དང༌། བསྟན་སྲིད་གཉིས་ཀར་ངན་འབྲས་བཟློག་ཏུ་མེད་པ་རང་ས་དགྲ་ཡིས་ཧམ་བཟུང་གིས་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཚད་ཀྱི་མི་རྒྱུ་ཟོག་གསུམ་གང་ལའང་བལྟ་བཟོ་སྤུ་ཙམ་མེད་པར་ད་ཆ་བོད་མི་ཀུན་གྱི་ཡིད་ལ་བཟོད་པར་དཀའ་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དྲག་པོ་མྱོང་མུས་ཀྱང༌། ད་དུང་གནས་སྐབས་རང་རང་གི་བདེ་དོན་ཕྲ་མོར་ཞེན་པའི་འཁྲི་བ་མ་བཅད་པར། མཁྲེགས་ཆོས་སུ་བཟུང་སྟེ་བསྟན་པ་སྤྱི་དོན་ལ་རང་ཅག་བོད་རིགས་ཚང་མས་སྔར་མུས་ལྟར་སྤྱི་ཟོམ་ཡལ་ཡོལ་འབའ་ཞིག་གི་དབང་དུ་མ་སོང་བར་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་སྐུ་ངལ་ཁྱད་བསད་ཀྱིས་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་སྟེ་བོད་ལྗོངས་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ཁྱོན་ལ་ཆོས་སྲིད་རང་དབང་བདེ་སྐྱིད་རྫོགས་ལྡན་གསར་པའི་དགེ་མཚན་གསར་དུ་བཞད་ཐབས་ལ་སྐུའི་གསང་བ་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་མ་ལུས་པ་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་ཏེ་མཐུ་སྟོབས་ནུས་པའི་རྣམ་འཕྲུལ་ནི་རང་ཅག་སོ་སྐྱེ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བརྗོད་ཀྱི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་མཐའ་ཡས་རྒྱ་ཆེའི་མཛད་འཕྲིན་འོད་སྟོང་འཛམ་གླིང་ཡངས་པའི་གོ་ལར་མངོན་པར་དུ་འཕགས་པ་འདི་ནི་འཛམ་གླིང་ནང་གི་སངས་རྒྱས་པའི་རིང་ལུགས་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་དང་སྒོས་སུ་རང་ཅག་ཁ་བ་རི་པའི་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ལ་བསམ་བཞིན་དད་པའི་སྤུ་ལོང་དབང་མེད་དུ་གཡོ་བའི་བཀའ་དྲིན་གྱི་ཚད་མཐའ་གཞལ་དུ་མེད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་དུས་སྐབས་འདིར་རང་ཅག་བོད་རིགས་ཚང་མས་སྔར་བྱས་ལ་འགྱོད་སྡོམ་དྲག་པོ་དང༌། ཕྱིས་ཀྱི་ཁུར་བབས་ཞུ་བྱའི་ཐད་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་ཆེན་པོའི་དགོངས་གཞི་ཟབ་མོ་དང་མཐུན་པའི་བོད་རིགས་ནང་ཁུལ་རང་རང་མིང་གི་རྗེས་སུ་སྙེགས་པའི་ཕྱོགས་འཐེན་ཕྲག་དོག་རྣམས་ཞེ་ནས་སྤངས་ཏེ་མཐུན་སྒྲིལ་རྡོག་རྩ་གཅིག་སྒྲིལ་ལྕགས་ཀྱི་གོང་བུ་བཞིན་བྱེད་རྒྱུ་དང༌།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་ཡང་དག་པའི་དབུ་ཁྲིད་འོག་ང་ཚོས་བཀའ་དགོངས་ཟབ་མོ་དང་མཐུན་པའི་ཁུར་བབས་ཞུ་བྱ་ཅི་མཆིས་ཅི་ནུས་ཅི་ཐུབ་ཞུས་ན་བོད་སྤྱིའི་འཕྲལ་ཕུགས་བདེ་དོན་བསྒྲུབས་པར་འདི་ལས་དགེ་མཚན་ཆེ་བ་མ་མངོན་པར་ཚང་མའི་མཐོང་སྣང་གཅིག་ཏུ་མཐུན་ཏེ་མ་བསྐུལ་དང་བླངས་དགའ་སྤྲོའི་སེམས་པས་ཁེངས་པའི་ངང་ནས་གྲོས་ཐག་གཙང་བཅད་ཟིན་པ་འདི་ལས་ནམ་ཡང་མི་འགལ་ཞིང༌། གལ་སྲིད་འགལ་ཆར་འགྲོ་རིགས་དྲག་ཞན་སེར་སྐྱ་སུ་ཐད་ནས་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཤར་རུང་ཡུལ་ཁྲིམས་དང་མཐུན་པའི་ལུགས་གཉིས་ཁྲིམས་ཀྱི་བརྡ་འདེད་ཡན་པོར་མ་སོང་བ་བྱེད་པོ་སུ་ཡིན་རྣག་ཐོག་གཙག་འཁེལ་གྱི་བཀའ་དཔྱད་ཞུ་རྒྱུ་སྨོས་ཅི། དེས་ན་ཕྱིན་ཆད་མི་མང་གི་དགྲར་ཟིན་པ་མ་ཟད། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པར་ཁས་ཆེ་བའི་མི་རིགས་ནས་རང་གི་ཁས་ལེན་དམ་བཞག་ལས་བཟློག་པའི་བགྱི་བ་ངན་པ་བྱེད་སྲིད་ན་བསྟན་སྲུང་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་ཀྱིས་ལས་འབྲས་དུས་སུ་བདོ་བའི་དྲག་པོའི་ཆད་པ་གཅོད་པར་མཛོད་ཅིག ཅེས་འགོད་འབུལ་ཞུས་ཤིང༌།

ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས། གནད་འགག་སོ་སོར་བཀའ་སློབ་ཟབ་རྒྱས་སྩལ་བའི་སྙིང་དོན་ཙམ་འདི་ལྟར། རང་ཡུལ་མཛེས་ཤིང་བརྗིད་ཆགས་སྐྱིད་ལ་ཉམས་དགའ་གངས་རིས་བསྐོར་བའི་བོད་ལྗོངས་དེར་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་བསྟན་པ་འཇིག་ལ་ཕྱོགས་ཤིང་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་རྣམས་ཀྱི་ལུས་སེམས་ལ་མནར་གཅོད་དྲག་རྩུབ་ཉིན་ཞག་མི་འཁྱོལ་བ། བཤས་ལུག་བཤན་པའི་ལག་འོག་ཏུ་ཚུད་པ་ལྟ་བུའི་སྲོག་དང་བྲལ་ཉེའི་འཇིགས་དངངས་སྡུག་བསྔལ་དེ་འདྲར་གནས་ཀྱང༌། འཇིགས་སྣང་སྤུ་ཙམ་མེད་པར་བསྟན་སྲིད་མི་རིགས་ཁོ་ནའི་སླད་དུ་རང་སྲོག་བློས་བཏང་གིས་དགྲ་བོར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་རྒོལ་ཏེ་རང་རེ་བྱེས་འབྱོར་རྣམས་ལ་ཡིད་ཆེས་བློས་བཀལ་སྙིང་ནས་རེ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ན། ང་ཚོ་བྱེས་འབྱོར་མི་རེ་ངོ་རེས་རང་རང་སྐབས་སུ་གང་བབས་ཁུར་འགན་རེ་བླངས་ཏེ་འདོད་ཐག་ཐུང་ཐུང་མ་ཡིན་པར་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་འགོར་ཡང་བཟོད་ཐུབ་སྙམ་པའི་སྲ་ཞིང་མཁྲེགས་པའི་སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་རང་རང་ས་གནས་གང་འོས་སུ་གནས་ཆགས་ལྷིང་སྡོད་བྱས་ཏེ་སོ་སོའི་འཚོ་ཐབས་འདུ་འགོད་དང༌། གལ་གནད་ཆེ་ཤོས་ཡུལ་ཚོ་འདྲ་མིན། ཆོས་རྒྱུད་འདྲ་མིན། རིམ་པ་མི་འདྲ་བ། འབྱོར་སྔ་རྟིང་སོགས་ཀྱི་དབར་དགྲ་བོའི་དབྱེན་སྦྱོར་ལ་བྱ་ར་ཁོང་ཟོན་ལྷོད་མེད་ཀྱིས་ཆགས་སྡང་ཕྱོགས་རིས་མ་བྱས་པར། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་དབྱིངས་སུ་རོ་གཅིག་གསུངས་པ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་གཅིག་གྱུར། བོད་མི་གཅིག་གྱུར། དམིགས་ཡུལ་གཅིག་གྱུར་དུ་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ་བོད་མི་ཡོངས་རྫོགས་རྡོག་རྩ་གཅིག་སྒྲིལ་བྱེད་རྒྱུ་བསྟན་སྲིད་སླར་གསོའི་སྲོག་རྩ་དེ་ལྟར་ལགས་པས་ཚང་མས་བསམ་ཞིབ་ནན་ཏན་གྱིས་གཞིས་ལུས་མི་དམངས་ཚོའི་རེ་བ་སྐོང་ཐབས་བྱེད་དགོས། ཞེས་དང༌།

བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་བཞིན་སྔར་ལུགས་ལྟར་མ་དགོས་པར། དེང་དུས་འཛམ་གླིང་སྤྱི་སྲོལ་དང་མཐུན་ཞིང༌། དགེ་བཅུའི་ཁྲིམས་སྲོལ་གཞིར་བཟུང་མཚན་ཉིད་ཚང་བའི་དམངས་གཙོ་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་ཞིག་བྱེད་པ་ལ་མི་དམངས་ཀྱི་འཐུས་མི་མཚོན་ཐུབ་པའི་ཆོལ་ཁ་རེ་ནས་མི་གསུམ་རེ་དང༌། ཆོས་བརྒྱུད་བཞི་སོ་སོ་ནས་འཐུས་མི་རེ་བཅས་མི་དམངས་སེར་སྐྱའི་ཁྲོད་ནས་ཤེས་ཡོན་འཇོན་ཐང་དང༌། རྒྱལ་གཅེས་ལྷག་བསམ་ལྡན་པ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་བློས་འགེལ་ཆོག་པའི་མི་འགྲོ་འོས་འདེམས་ཀྱིས་མིང་ཐོ་འོས་གྲངས་དང་བཅས་འཕྲལ་འབུལ་དགོས་པ་བཅས་ཀྱི་བཀའ་ཁྱབ་སྩལ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢ ཉིན་མང་གཙོ་དབུ་བརྙེས་སྐབས་ས་དབང་ཟུར་ཁང་མཆོག་ནས་ཚོགས་འདུ་སྒོ་དབྱེའི་རྟེན་འབྱུང་གསུང་བཤད་གནང་བ།

ད་ལྟ་ང་ཚོ་ཚོགས་འདུ་དབུ་ཚུགས་པ་ཡིན། ད་རེས་ཀྱི་ཚོགས་འདུའི་རྩ་བའི་གནང་སྒོའི་སྐོར་ཚོགས་འདུའི་ཡིག་ཚང་ནས་ཉིན་རེའི་ལས་འཆར་ཟུར་ཕུལ་ཞུས་ཟིན་པ་ལྟར་དེ་དོན་གཞིར་བཟུང་ལས་དོན་སྐོར་སང་ཉིན་ནས་རིམ་པས་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། གཞི་ནས་ང་ཚོ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་དབུ་ཁྲིད་འོག ད་ལམ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་མི་དམངས་རང་ནས་འཐུས་མི་འོས་ཕུལ་བསྐོ་གཞག་གནང་བའི་སྤྱི་འཐུས་ཁག་དང༌། གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་བཅས་ལྷན་འཛོམས་ཐོག་ནས་བོད་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་མཛད་ཐབས་སྐོར་ལ་གྲོས་བསྡུར་ཚོགས་འདུ་གནང་རྒྱུ་འདི་ནི་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་སྐལ་བ་བཟང་པོ་ཞིག་ལ་སོང་ངས་དབུ་བཞུགས་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཞུས་ཏེ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཀྱི་སྨོན་ཚིག་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

བར་ལམ་རང་རེའི་བོད་དུ་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་མི་དམངས་ཚོགས་འཐུས་དང་བཅས་ཏེ་ཚང་མ་མཉམ་ཚོགས་སྤྱི་དོན་གྲོས་བསྡུར་བྱ་རྒྱུར་དེ་ཙམ་གོམས་སྲོལ་མེད་པ་ལྟ་བུས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོ་རང་ཚོ་སྒེར་ལངས་བྱེད་སྐབས་རྒྱ་དམར་ནས་སྔར་དང་མི་འདྲ་བའི་དྲག་གནོན་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་བྱུང་བར་ཚང་མས་ངོ་རྒོལ་ཡ་ལན་གྱི་ཐབས་བྱུས་གང་ཐུབ་ཇི་ཐུབ་བྱས་རུང༌། རྩ་བ་དཔུང་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་གིས་ཧེ་བག་འཛོལ་བ་རེད།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་བོད་དུ་མི་དམངས་འཐུས་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་གནང་རྒྱུ་སོགས་དུས་བསྟུན་ལེགས་བཅོས་དགོས་ངེས་ཀྱི་དགོངས་བཞེད་སྔར་ནས་ཡོད། སྔ་ལོ་ཟིང་འཁྲུག་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་ནས་ལེགས་བཅོས་སྤྱི་ཚོགས་ཞེས་སྤྱི་འཐུས་ཡོད་པའི་ཚོགས་འདུའི་སྒྲིག་འཛུགས་གསར་དུ་བཟོས་ཏེ་བོད་ནང་གང་ཅིའི་ལེགས་བཅོས་ཐབས་ཤེས་མང་པོ་ཞིག་མཛད་ཡོད་ཀྱང༌། རྒྱ་དམར་གྱི་བཙན་དབང་འོག་ཏུ་རང་རེར་ལས་དོན་ལག་ལེན་ཐག་གཅོད་བྱེད་པའི་རང་དབང་མེད་སྟབས། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཐུགས་བཞེད་ཇི་བཞིན་བསྒྲུབས་ཐུབ་པ་བྱུང་མེད།

སྔ་ལོ་ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་ས་ཐོག་ཏུ་ཞབས་སོར་འཁོད་ཉིད་ནས་མི་དམངས་འཐུས་མི་འོས་འདེམས་བསྡུ་སྐོང་ཐོག་ནས་བོད་བསྟན་སྲིད་སྤྱི་དོན་ཚགས་སུ་ཚུད་ཐབས་གནང་རྒྱུའི་དགོངས་བཞེད་བཀའ་ཕེབས་བྱུང་ཡང༌། བོད་ནས་རང་མི་བྲོས་བྱོལ་བ་འཛད་མེད་འབྱོར་བ་དེ་དག་འཚོ་བས་མ་ཕོངས་པར་བདེ་བར་འཁོད་ཐབས་ཤིག་གནང་དགོས་ཁ་ཚ་དགོས་གལ་ཆེ་བ་སོགས་སྤྱི་དོན་གནད་ཆེ་མང་པོ་ཞིག་གཅིག་མཇུག་གཉིས་མཐུད་འདོམས་པའི་མཛད་བྲེལ་སྡེབས་འབུངས་ལྟ་བུས་སྤྱི་འཐུས་འདེམས་བསྐོ་གནང་རྒྱུའི་ཐད་བར་དེར་ཤུགས་མ་ཐུབ་ཀྱིས་ནར་འགྱངས་སུ་གྱུར་ཡོད།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སྔ་ལོ་རྒྱ་གར་ཁུལ་གནས་གཟིགས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་མི་དམངས་སེར་སྐྱའི་སྤྱི་འཐུས་མང་འཛོམས་ཐོག་བཀའ་སློབ་ཞིབ་སྩལ་དང༌། སྐབས་དེར་མི་དམངས་ནས་ཀྱང་བཀའ་བསྟུན་བསམ་གྲོས་དང་འབྲེལ་སྤྱི་འཐུས་མོས་འདེམས་འོས་འཆར་འབུལ་རྒྱུ་དང༌། ཕྱིན་ཆད་ཞབས་འདེགས་ཞུ་ཕྱོགས་ཀྱི་མནའ་གན་ཕུལ་བ་སོགས་བཀྲ་ཤིས་དོན་ལེགས་བྱུང་སོང་ཡང༌། གནས་གཟིགས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་རིང་བཀའ་ཤག་སོགས་ཚང་འཛོམས་མེད་པ་དང༌། འཐུས་མིའི་འོས་འཆར་ཡང་འགའ་ཤས་དུས་ཐོག་འཕྲལ་འཕྲལ་ཕུལ་འབྱོར་མ་བྱུང་བའི་འགྱངས་གཞི་ཆགས་པ་བཅས་ད་ཆ་ཉེ་སྔོན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་མི་དམངས་ཀྱི་འོས་འཆར་ལ་ཡེ་ཤེས་དབྱིངས་དཔྱད་ཀྱིས་བསྐོ་གཞག་སྩལ་བའི་སྤྱི་འཐུས་རྣམས་བསྡུ་སྐོང་ཚོགས་འདུ་བསྐྱང་རྒྱུའི་བཀའ་གྲོས་བྱུང་འདུག་པ་ལྟར་འཐུས་མི་རྣམས་པ་འདིར་འཛོམས་ཐོག དེ་རིང་གཟའ་ཚེས་ལེགས་པ་དང་བསྟུན་ཚོགས་འདུ་དབུ་འཛུགས་ཀྱི་སྒོ་དབྱེའི་རྟེན་འབྲེལ་ཙམ་ཞིག་ཡིན།

བོད་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་ཕྱོགས་སྙིང་པོ་བོད་ལྗོངས་རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་རང་བཙན་བསྐྱར་ལེན་ཐུབ་ཐབས་དང༌། ལྷག་པར་བོད་དུ་རང་རེའི་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་མང་ཆེ་བ་རྒྱ་དམར་གྱི་བཙན་གནོན་མནར་གཅོད་དྲག་པོ་མྱོང་བཞིན་པའི་དམྱལ་བ་གསོན་པོའི་ནང་ནས་སྐྱོབ་རྒྱུའི་ལས་དོན་གལ་ཆེ་བསྒྲུབ་དགོས་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་བཀའ་སློབ་བཞིན་རང་ཚོ་རྒྱ་གར་ཁུལ་སོགས་སུ་བྲོས་ཐར་རྣམས་ཀྱི་ལས་འགན་ཡིན་གཤིས། འདི་དང་འདི་འདྲའི་སྤྱི་དོན་ལ་ད་རེས་འཐུས་མི་ཚང་མའི་དགོངས་གཞི་ཟབ་གྲོས་ཞིབ་བསྡུར་གྱིས་འགྱོད་པ་མེད་པ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་མཛད་དགོས། ལེགས་བཤད་ལས། བྱེ་བྲག་འབྱེད་པའི་བློ་ཡོད་ཀྱང༌།། བྱ་བ་གྲོས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ།། འགྲུབ་འགྱུར་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཀྱིས།། མ་འགྲུབ་ན་ཡང་མཛེས་པ་ཡིན།། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་དགེ་མཚན་ཐོན་པ་ཞིག་གིས་རྒྱབ་ལོགས་སུ་ལབ་རྒྱུ་ངན་པ་མེད་པའི་ཚོགས་འདུ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་དོན་ལ་འཁྱོལ་བ་ཞིག་ཡོང་ཐབས་ཚང་མའི་དགོངས་པར་མངའ་བ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་གསུངས།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༤ ཉིན་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་འཐུས་མི་ངོ་མ་བཅུ་གཅིག་དང༌། ངོ་ཚབ་གཅིག བཀའ་ཚབ་སྣེའུ་ཤག་བཅས་མཇལ་བཅར་སར་བཀའ་སློབ་སྩལ་བ།

སྔོན་འབྱོར་འཐུས་མི་ཚོ་ཐེངས་གཅིག་འཕྲད་ཀྱང༌། འཐུས་མི་ཡོངས་རྫོགས་ཚང་འཛོམས་ཞིབ་མོལ་ཞིག་བྱུང་ན་སྙམ་པ་དེ་རིང་ཅུང་ལྷོད་པ་བྱུང་བས་གནས་ཚུལ་ཕྲན་བུ་བརྗོད་ན། བར་སྐབས་ལོ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་རིང་ང་ཚོའི་ལས་དོན་ཐོག་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་མཐོང་ཞིང༌། ཉམས་མྱོང་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་ཡོད། དེར་བརྟེན། གཅིག་ནས་འདི་གར་ལས་ཀའི་འགོ་བྱེད་ཚོའི་བསམ་ཚུལ་མི་མང་ནས་ཇི་བཞིན་མ་ཤེས་པ་དང༌། མི་མང་ཚོའི་བསམ་ཚུལ་ཐད་ཀར་འཕྲལ་འཕྲལ་ང་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་མ་ཐུབ་པའི་སྐྱོན་ཡོང་གི་འདུག ཡང་གལ་སྲིད་ཤོག་ཁག་སོ་སོའི་འཐུས་མི་ནས་གནས་ཚུལ་བརྗོད་རྒྱུ་ཡོང་གི་ཡོད་ཀྱང༌། སྒྲིག་འཛུགས་འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་མི་དམངས་འཐུས་མིའི་ཚོགས་པ་ཞིག་མིན་སྟབས། ཤོག་ཁ་སོ་སོའི་འཐུས་མིས་རྩ་བའི་གནས་ཚུལ་ཇི་བཞིན་མ་རྟོགས་པའི་དབང་གིས་ལག་ལེན་འཁེལ་ཐུབ་དང་ཐུབ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བསམ་ཚུལ་མང་པོ་ཡོང་གི་འདུག་པ་དེ་ནི་རྙོག་གྲའི་རྒྱུ་ལས་མ་འདས་པ་རེད།

དེར་བརྟེན། འཆར་གཞི་དང་ལྡན་པའི་མི་དམངས་འཐུས་མིའི་ཚོགས་འདུ་ངོ་མ་ཞིག་ཡོད་ན་དགེ་མཚན་ཆེ་བར་མཐོང༌། གཉིས་ནས་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་ང་ཚོའི་སྲིད་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་དུས་བསྟུན་སྲིད་གཞུང་གི་མཚན་ཉིད་ཚང་བ་ཞིག་འཛུགས་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེར་བརྟེན། ངེས་པར་མི་དམངས་འཐུས་མིའི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་དགོས་གལ་ཆེ། ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་རྒྱ་གར་ནང་བོད་གཞུང་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཀྱང༌། མཚན་ཉིད་ཚང་བའི་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ཡག་པོ་ཞིག་བྱུང་ན་གཞན་དག་ནས་ཆ་འཇོག་བརྩི་མཐོང་ཆེ་བ་དང༌། རིམ་པས་མཚན་ཉིད་ཚང་བའི་སྲིད་གཞུང་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་པ་ཡོང་རྒྱུ་དང༌། ལས་དོན་འཐུས་ཤོར་མེད་པ་ཡོང་བའི་དགོས་པ་དེའི་ཆེད་དུའང་མི་དམངས་འཐུས་མིའི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་ཡོད་ན་ལེགས། དེ་ཡང་དཔེར་ན། བོད་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་སྐབས་འགའ་ཞིག་ཏུ་མི་དམངས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཡོད་ཀྱང༌། མང་ཆེ་བ་གཞུང་ཞབས་རེད། རྩ་བའི་བོད་ཀྱི་ཕྱིན་ཆད་འགྲོ་སྟངས་སྐོར། རྒྱ་ཆེའི་འཛམ་གླིང་སྤྱིར་ཡོད་པའི་འགྲོ་ལུགས་དང་གོ་བསྟུན་པའི་བསམ་བློ་གཏོང་བ་དང༌། ལས་དོན་མ་བྱས་ན་སྔར་གྱི་བསམ་ཚུལ་ཁོ་ནར་ཨུ་ཚུགས་བྱས་ན་གྱོང་ཕོག་རྒྱུ་དང༌། རྩིས་ཧ་ལོག་རྒྱུ་རང་རེད།

སྤྱིར་ན་བོད་འདི་བླ་མའི་གདན་ས་དང་ཆོས་ལྡན་གྱི་ཞིང༌། སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་འདུལ་ཞིང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལུང་རིགས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། གནས་ཡུལ་འཛམ་གླིང་འདིའི་ནང་དུ་ཡོད་སྟབས་རྒྱ་ཆེའི་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ལ་འགུལ་བསྐྱོད་ཡོང་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་བོད་དུའང་མི་འབྱུང་ཐབས་མེད་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ནས་ ༤༨ སྐབས་བོད་དུ་གུང་ཁྲན་གྱི་ཉེན་ཁ་ཡོང་དུས་བོད་འདི་ལྷ་བླ་མའི་གདན་ས་གཞན་དང་འདྲ་མིན་སྟབས་དགའ་པོ་མི་ཡོང་ངམ་སྙམ་པ་རང་གཞན་ཚང་མར་བྱུང་ཡོད་ཀྱང༌། འཛམ་གླིང་ནང་དམར་པོའི་འགུལ་ཤུགས་ཀྱི་ཡོ་ལངས་བྱུང་བ་དང་ཆབས་ཅིག་ང་ཚོའི་ཡུལ་དུ་ཡང་ལོ་དགུའི་རིང་དཀའ་ངལ་དེ་ལྟ་བུ་བྱུང་བ་ཡིན་པས་ང་ཚོས་ངེས་པར་འཛམ་གླིང་གི་འགྲོ་ཕྱོགས་དང་གོ་བསྟུན་དགོས། འོན་ཀྱང༌། འཛམ་གླིང་ཕྱི་རྒྱལ་གཞན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཆ་ཚང་ཞིག་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དགོས་པ་མིན།

གང་ལྟར། དེ་དག་ལ་གོ་བསྟུན་ཏེ་བསམ་ཤེས་མ་བྱས་ན་ཁུངས་འཁྱོལ་དཀའ་བའི་ཉམས་མྱོང་བྱུང་བ་མ་ཟད་རིགས་པས་ཀྱང་གྲུབ། ད་རེས་ཀྱི་འཐུས་མི་མི་གྲངས་ཆ་བགོས་བྱེད་སྟངས་སྐོར་མ་འོངས་པའི་བསམ་ཕུགས་རིང་པོ་ཞིག་དང་གོ་བསྟུན་ཏེ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ལ་ཆ་བགོས་ཀྱིས་སོ་སོ་ནས་གནས་སྐབས་འཐུས་མི་གསུམ་རེ་དང༌། རིས་མེད་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཐུས་མི་གསུམ་བཅས་ཡིན་ཡང༌། གཙོ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་གཅིག་ཚང་མིན་ལྟ་བུར་བསྐྱར་སྣོན་གྱི་འཐུས་མི་གཅིག་བཅས་ཁྱོན་མི་གྲངས་བཅུ་གསུམ་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་རེད། ཕྱིན་ཆད་ང་ཚོ་བོད་མི་རིགས་དང༌། ཆོས། སྐད་ཡིག་གིས་ཤན་ཕྱེ་བའི་དར་མདོ། ཨ་མདོ་ཚུན་གྱི་བོད་རིགས་ཡོངས་རྫོགས་གཅིག་གྱུར་ཐོག ཐོབ་ཐང་དང༌། དབང་ཆ་འདྲ་མཉམ་ཡོད་པའི་སྤྱིའི་གཞུང་དགོས་པ་བཅས་ལ་དམིགས་ནས་འཐུས་མི་བསྡུས་པ་ལས། འཕྲལ་སེལ་རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཉུང་ཤས་ཀྱི་འཐུས་མི་ལྟ་བུ་མིན། འཐུས་མི་གཏན་འཁེལ་བྱེད་སྟངས་ཐད་ཀྱང་རང་བཞིན་མིང་གྲགས་ཆེ་བ་དང༌། འོལ་ཚོད་ཀྱིས་བཙུགས་པ་མིན་པར་སོ་སོའི་ཤོག་ཁོངས་རང་ནས་འོས་འདེམས་དྲག་སྒྲུག་ཐོག འདི་ནས་ཀྱང་ཞིབ་བརྟག་དང་འབྲེལ་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་ཡིན་པས་འདི་ཚོའི་སྐོར་ཚང་མས་བསམ་ཞིབ་ཡག་པོ་བྱ་དགོས། དེ་ལེའུ་གཅིག་ཡིན།

ཡང་འདི་འདྲ་ཞིག་བརྗོད་འདོད་འདུག ད་རེས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་འདི་ངེས་པར་དོན་ཕན་ཡོང་བ་ཞིག་ཚོགས་དགོས། སྔོན་བཤད་ལྟར་གྲགས་པ་སྟོང་པ་ཡོང་རེ་དང༌། དྲི་མ་འགེབས་བྱེད། ལག་པ་འཕྱིད་བྱེད་ལྟ་བུ་གཏན་ནས་མིན། དེ་ལྟར་ཡིན་ན་གོ་བསྡུར་ལམ་རོབ་རྗེས་ཡི་གེ་འདྲ་ཆགས་པོ་བཟོས་ཏེ་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་ན་འགྲིགས་ཀྱང༌། དེ་འདྲ་མིན་པར་དོན་དམ་ལས་དོན་ཐོག་དགེ་འདོན་སྐྱོན་སེལ་བྱེད་ཆེད་དུ་ཡིན་སྟབས་ཁྱེད་ཚོས་ང་ཚོ་དྷ་རམ་ས་ལར་བཀུག སྐད་ཆ་མང་པོ་ཉན་ནས་ཡི་གེ་མང་པོ་བྲིས་ནི་བྲིས་པ་ཡིན་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་རང་ངོས་ནས་སེམས་ཁུར་མ་བླངས་ན་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་པས་གང་ཡོད་ཀྱི་བློ་གྲོས་འདོན་དགོས།

དེ་ལ་མཛེས་ཟོལ་དང༌། འཇིགས་སྣང༌། སྤྱི་ཟོམ་དུ་བཞག་ན་མི་འགྲིགས། ཡང་ཁོས་བཤད་སོང་ཟེར་བའི་སྟོང་བཤད་མང་པོས་མི་ཕན་པས་དོན་ལག་ལེན་དགོས་ངེས་དང༌། ལག་ལེན་ཐུབ་ངེས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་གང་ཡོད་མཛེས་ཟོལ་འཛེམས་ཞུམ་མེད་པར་ཤོད་དགོས། མཛེས་ཟོལ་དང་འཇིགས་ཞུམ་བྱེད་དགོས་ས་སུ་ཡང་མེད། ཁྱོད་ཚོ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་ཀྱི་ཚབ་བྱེད་ཐུབ་པའི་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ཁོངས་བཙན་བྱོལ་མི་དམངས་ནས་འདེམས་སྒྲུག་བྱས་པའི་ཐོག ལས་སྨོན་དབང་གིས་བོད་མིའི་འགོར་སླེབས་པ། ངས་ཐག་བཅད་པའི་མི་ཤ་སྟག་རེད། དེ་ཡིན་ན་སྤྱིར་བཏང་མི་དམངས་ནང་ཁུལ། གཞུང་ཞབས། གལ་སྲིད་ངའི་ཐོག་ནས་ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་ན་ཡང་ཁྱེད་ཚོས་ང་ལ་ལས་དོན་འདིར་ནོར་འཁྲུལ་འདི་ལྟ་བུ་བྱུང་འདུག་ཅེས་གསལ་པོར་བཤད་ན་ངས་དགའ་པོའི་ངང་ནས་ཉན་འཇོག་གིས་ནོར་འཁྲུལ་སྐྱོན་སེལ་བྱེད་དགོས་པ་ལས། ང་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ཟེར་ནས་མཐོན་པོའི་ཁྲི་དང༌། བཙན་པོའི་བཀའི་ལག་ལེན་བྱེད་འོས་པ་མིན་ལ། བྱེད་ཀྱིའང་མ་རེད། གལ་སྲིད་བྱས་ན་ང་རང་ནོར་བ་རེད། ངས་རྒྱོབ་མཆོངས་ཟེར་བའང་མིན། མཛེས་ཟོལ་འདིས་འཐུས་ཤོར་བྱུང་དང་འབྱུང་མུས་སྟབས་ལས་དོན་གང་ཅིར་སྤྱི་ཟོམ་དང༌། མཛེས་ཟོལ་གཏན་ནས་མེད་པ་ཞིག་ངེས་པར་དགོས། དེ་མིན་ང་དཀའ་ངལ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་འདུག

ང་ཚོ་རྒྱ་གར་ནང་འབྱོར་ནས་ལོ་གཅིག་དང༌། ཟླ་བ་ལྔ་དྲུག་ཙམ་སོང༌། དེའི་རིང་ལས་ཀ་མ་བྱས་པ་མིན་པར་མང་པོ་ཞིག་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན། སྣེའུ་ཤག་འདིར་ཡོད་པ་ནས་ཤེས་གསལ་རེད། འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོས་འགྲུབ་ཚོད་དང༌། ཐུབ་ཚོད་ཀྱི་ལས་དོན་འདོད་ཁེངས་ཤིག་གཏན་ནས་ཡོང་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག བོད་ཀྱི་ནང་ང་ཚོའི་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་ལ་དཀའ་ངལ་དང༌། སྡུག་བསྔལ་ཇི་ཡོད་ང་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང༌། སྐབས་གཅིག་ལམ་སང་བྱེད་ཐབས་གང་ཡང་མེད། རྒྱ་གར་ནང་ང་ཚོས་འགྲུབ་ཚོད་དང༌། ཐུབ་ཚོད་ཀྱི་ལས་དོན་འགའ་ཤས་རྗེས་ལུས་དང༌། ཟོམ་འཇོག ཁུར་མེད་ཀྱིས་འཐུས་ཤོར་འགྲོ་བ་འདི་ལ་ཧ་ཅང་བློ་ཕམ་ཆེ་ཞིང༌། ཐབས་སྡུག་ཅིག་རེད།

བོད་ནང་གི་མི་ཚོ་ཟས་ཡི་དྭགས་དང༌། ལས་དུད་འགྲོ། ཡིད་དངངས་སྐྲག་གི་སྡུག་བསྔལ་དམྱལ་བ་ལྟ་བུ་མྱངས་དང་མྱོང་བཞིན་ཐོག རྣམ་འགྱུར་ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་སྲོག་ལ་ཉེན་ཁ་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་འདྲ་ཞིག་གི་འོག་ནས་སེམས་ཤུགས་མ་ཆག་པར། ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་དང་བོད་གཞུང༌། བོད་མི་མང་པོ་བཅས་རྒྱ་གར་ལ་ཡོད་སྙམ་སྟེ་ང་ཚོར་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་ནང་གི་བོད་མི་དམངས་རྣམས་ནས་ཀྱང་དཀའ་ངལ་ཇི་ཡོད་བཟོད་བསྲན་གྱིས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བཀའ་ཤག་དྷ་རམ་ས་ལར་ཡོད་སྙམ་དུ་བློ་གཏད་བཅོལ་གྱི་ཡོད་ཀྱང༌། ང་ཚོའི་ལས་ཀ་བྱེད་སྟངས་འདི་མུར་ལུས་ན་ཏན་ཏན་བློ་ཕམ་ཡོང་གཞི་དང༌། འགྱོད་པ་སྐྱེ་རྒྱུ། ཐབས་སྡུག་པོ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུ་གསལ་པོ་མཐོང་གི་འདུག

སྔ་ལོ་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་ཉིད་ལས་དོན་ཚགས་ཚུད་ཆེད་བཀའ་ཤག་ཡོད་མུས་ཐོག ནང་གསེས་ལས་བགོས་ཟུར་དུ་བྱས་ཏེ་ནང་སྲིད་ལ་ཟུར་ཁང་དང་ཕྱི་འབྲེལ་ལ་སྣེ་ཤག ཆོས་དོན་ལ་ཤན་ཁ། འདུ་འགོད་ལ་གཡུ་ཐོག་བཅས་ནས་འགོ་འཛིན་བྱས་ཏེ་ལས་དོན་ཆུང་ཙག་རིགས་ལས་ཁུངས་སོ་སོས་འགན་ཁུར་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། གལ་ཆེའི་རིགས་ཁོངས་སོ་སོས་འཆར་གཞི་བཀོད་དེ་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་ཐོག་གོ་བསྡུར་བྱེད་རྒྱུ་བྱས་ཀྱང༌། དེ་འདྲའི་ལས་དོན་རྣམས་ཁུངས་འཁྱོལ་པོ་ཞིག་བྱུང་མ་སོང༌། སྐབས་རེ་ལས་བྱེད་པས་ལྕོགས་མིན་ལྟ་བུ་དང༌། སྐབས་རེ་དམིགས་བསལ་གྱི་གནས་ཚུལ་སོགས་གང་ལྟར་ལས་བགོས་ཀྱི་ཁོངས་སོ་སོའི་འགན་ཁུར་འཐུས་ཚང་མ་བྱུང་བའི་སྐབས་ལས་དོན་ཇི་ཐོན་ལས་བགོས་ལ་བསྙད་དེ་འཇོག་ཐབས་མེད་སྟབས། འདི་གར་གཏན་སྡོད་ཤན་ཁ། སྣེའུ་ཤག དགའ་བྲང་སོགས་ནས་ཁུར་ལེན་མ་བྱེད་མཐུ་མེད་བྱུང་བ་རེད། དེ་ནི་ལས་ཀ་མང་ལ་མི་ཉུང་བ་དང༌། མི་གཅིག་གིས་ལས་ཀ་མང་པོ་བྱེད་རྒྱུ་དུས་ཐོག་འགྲུབ་མིན་གྱིས་འཐུས་ཤོར་དང༌། སྐྱོན་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་འདུག

རང་རེ་ནང་ཁུལ་ལ་བརྟེན་གསལ་པོ་བཤད་ན་མི་འགའ་ཤས་དངོས་གནས་ལྷག་བསམ་དཀར་ཞིང༌། བསྟན་སྲིད་དང༌། རྒྱ་ཆེའི་བོད་མི་དམངས་ཀྱི་ཆེད་དུ་དཀའ་ངལ་དང་ལེན་འབད་བརྩོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང༌། ད་ཕན་བོད་ནང་གི་གནས་ཚུལ་ཙམ་ལས། ཕྱིའི་ལུགས་སྲོལ་སོགས་ཇི་བཞིན་མ་ཤེས། ལག་ལེན་དང་བསམ་བློས་ད་ལྟའི་གནས་དུས་ཀྱི་རྗེས་ཟིན་མི་ཐུབ་པའི་སྐྱོན་ཡོང་གི་འདུག ཡིན་ནའང་དེ་ལ་ཧ་ལས་རྒྱུ་དང་ཡ་མཚན་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད། རང་བཞིན་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཞིག་རེད། འགའ་ཤས་ནས་རང་གི་ཤེས་ཚད་ཀྱི་ལས་དོན་འགྲུབ་ཚོད་རྣམས་ལའང་ལས་འགན་ཇི་བཞིན་མ་ཁུར་བའི་འཐུས་ཤོར་འགྲོ་གི་འདུག

དེར་བརྟེན་སྤྱི་ཟོམ་དང་འཐུས་ཤོར་གྲ་མ་འགྲིགས་ཤ་སྟག་རེད། གནས་ཚུལ་འདི་སྐོར་ང་ཚོས་རྒྱུན་དུ་གོ་བསྡུར་ཡོང་གི་ཡོད། ཧུར་བརྩོན་བྱས་ཀྱང་ནུས་པས་མི་ལྡང་བ་དང༌། འགའ་ཤས་ནས་ཕྲན་བུ་ཤེས་ཀྱང་ལས་འགན་མི་འཁུར་བ་སོགས་མི་དམངས་ནས་ཀྱང་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། སྐད་ཆ་ཡང་ཤོད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱི་རེད། ད་གང་དྲག་ཟེར་བསྡད་ནས་མི་ཕན་པས་ལས་དོན་འཐུས་ཤོར་གང་ནས་བྱུང་དང༌། ཡོང་རྐྱེན་ཇིར་ཐུག་ཞིབ་བརྟག་གིས་དོན་ཕན་ཡོང་བའི་སྐྱོན་སེལ་བྱེད་དགོས་པ་མ་གཏོགས་རང་སོ་སོའི་ཐག་གཅོད་འགན་དབང་གི་ནུས་པ་དེ་ཟུར་དུ་བཞག་ནས་གང་དྲག་ཟེར་བསྡད་པས་ཕན་པ་གང་ཡང་མེད། དེ་ཡན་ལེའུ་གཅིག་ཡིན།

ད་རེས་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་རྒྱུའི་གོང༌། ལས་བགོས་ཀྱི་མི་འགྲོ་གཏན་འཁེལ་བྱེད་རྒྱུའི་གྲས། ཆོས་དོན་དང༌། ནང་སྲིད། འདུ་འགོད། ཕྱི་འབྲེལ། ཤེས་རིག་སློབ་གསོ་བཅས་ཡོད་པ། ནང་སྲིད་ཁོངས་དྲིལ་བསྒྲགས་དང༌། བདེ་འཇགས་ཀྱི་འགན་ཁུར་བ་ཟུར་དུ་ཡོད་པ་དང༌། བྱུང་ན་རྗེས་སུ་ལས་བྱེད་མི་འགྲོ་བསྡུ་གཏོང་བྱེད་མཁན་ལས་བྱེད་བདག་གཉེར་ཁང་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་ན་ལས་ཁུངས་དེས་ལས་བྱེད་ཚང་མར་རྒྱུན་དུ་ཞིབ་བརྟག་གིས་འཕྲལ་འཕྲལ་བཏང་ཆོག་ཡོང་གནས་སྙམ།

གང་ལྟར་ད་ལམ་ལས་བྱེད་གཏན་འཁེལ་དགོས་པ་རྣམས་ད་ཕན་ལས་དོན་གྱི་སྐྱོན་དང༌། ཉམས་མྱོང་ལ་ཞིབ་འཇུག་གིས་དོན་ཕན་འཐུས་ཤོར་མི་འབྱུང་བའི་མི་འགྲོ་བསྐོ་འཛུགས་བྱེད་རྒྱུ་ལས། མིང་དང༌། གོ་ས། རྒན་གཞོན་སོགས་ལ་སྟབས་བསྟུན་བྱེད་མ་དགོས། ལས་འགན་སུས་ཐེག་པ་དང༌། སུ་ལ་བྱེད་འདོད་ཡོད་པ། སུས་བྱེད་ཐུབ་པ། སུ་ལ་འོས་པ་བཅས་ལ་འགན་ཁུར་སྤྲོད་པ་ལས། མཛེས་མཚོན་ཟོམ་འཇོག་བྱེད་རྒྱུ་འཐུས་ཤོར་གྱི་གཞི་རེད། ངའི་སེམས་ལ་ལས་བྱེད་མི་འགྲོ་གཞོན་པ་མང་ཙམ་ཞིག་བྱུང་ན་སྙམ། ན་གཞོན་རྣམས་རང་བཞིན་སེམས་རྩ་གྲུང་བ་དང༌། བསམ་བློ་གསར་པ་ཡང་མང་བ། ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་ཤེས་ཆེ་ལ། འབྱུང་བ་དར་བས་གང་ཅི་ནས་ནུས་ཤུགས་ཆེ།

འོན་ཀྱང༌། རྒན་པ་ངེས་པར་དུ་ཡོད་དགོས། གཞོན་པའི་བསམ་འཆར་རྣམས་ལ་རྒན་པའི་ཉམས་མྱོང་བསྣན་ཏེ་ཐལ་ལུས་ཡ་ཡུད་མེད་པའི་སྟངས་འཛིན་བྱེད་ཐུབ། ཡང་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རྒན་པ་རྣམས་རིམ་ཟད་འགྲོ་རྒྱུར་གཞོན་པ་རྣམས་ལ་ཉམས་མྱོང་དང༌། མིག་ལྟོས་ངེས་པར་དུ་འཇགས་པ་བྱེད་དགོས། ལས་བྱེད་པའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཡག་པོ་ཞིག་བྱུང་ན་ལས་དོན་ཇི་བྱེད་ནང་ཁུལ་གོ་བསྡུར་བྱས་ཏེ་འཆར་གཞིའི་ཡི་གེ་བཟོ་དགོས།

དེ་ཡང་ཟླ་བཞིའམ། ཟླ་དྲུག་ལྟ་བུ་སྔོན་རྩིས་དུས་བཀག་བཟོས་ཏེ་བསྒྲུབ་དགོས། དེ་ལ་འགྲོ་གྲོན་ཇི་དགོས་སོགས་སྔོན་ཚུད་འཆར་གཞི་ཞིག་བཀོད། དེ་ལ་ལས་བྱེད་ཚང་མའི་སེམས་ཤུགས་བསྒྲིལ་ནས་འབད་སྒྲུབ་བྱས་ན་ལས་དོན་བསྒྲུབ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད། དེ་འདྲ་མིན་པར་ད་ལྟའི་བྱེད་སྟངས་ལ་སྐྱོན་ཆེན་པོ་ཡོད། ད་ལྟ་ཟླ་ ༩ དང་ ༡༠ པའི་ནང་ལས་དོན་ཇི་བྱེད་ཀྱི་འཆར་གཞི་གང་ཡང་མེད་པར་མི་གཞན་ཞིག་ནས་འདི་འདྲ་ཞིག་བྱེད་རན་ཟེར་ན་གློ་བུར་དུ་འཚབ་འཚུབ་ངང་བྱེད་དགོས། དེ་ལྟར་བྱས་པས་ལས་དོན་ཇི་བཞིན་མི་འགྲུབ་པ་དང༌། བསྒྲུབས་པ་རྣམས་ལའང་སྐྱོན་ཡོང་གི་འདུག

དེར་བརྟེན། ད་ཆ་ལས་དོན་སྒྲུབ་ཕྱོགས་ལ། མ་ལན་མ་འགྱོད་མེད་པའི་བསམ་བློ་ཞིབ་ཏུ་གཏོང་བ་དང་གོ་བསྡུར་ནན་ཏན་བྱས་ནས་སྐྱོན་སེལ་གང་ཐུབ་དང༌། དོན་ཕན་གང་ཆེ་ཡོང་ཐབས་བྱེད་དགོས། ཚོགས་འདུའི་ཉིན་གྲངས་ཁོངས་མ་ཟིན་ཡང་གལ་ཆེ་དོན་ཆེའི་ལས་དོན་ལ་ཉིན་རེ་ཟུང་འཕར་དུ་འགོར་ན་ཡང་འགྲིགས།

བསམ་བློའི་རྒྱུ་ཆར་ཉེ་ཆར་ཌ་ལ་ཧའོ་སེར་ངའི་བསམ་ཚུལ་གང་འཚམས་བཤད་པ་པར་འདེབས་བྱས་ཡོད་པ་དེ་ཁྱོད་ཚོས་ཡག་པོ་ཀློག་དང༌། དེས་བསམ་བློའི་ནང་མ་རྩ་ལྟ་བུ་ཕན་ཁྱད་ཕྲན་བུ་ཡོང་རེ་ཡོད། ད་དུང་ཁ་སང་སྣེའུ་ཤག་ནས་བར་སྐབས་ཀྱི་ལས་དོན་གནས་ཚུལ་བཤད་པ་རྣམས་ལའང་དགེ་སྐྱོན་ཇི་འདུག་བསམ་ཞིབ་ཡག་པོ་བྱེད་དགོས། རྗེས་སུ་ཚོགས་འདུ་ཟིན་སྐབས་ད་ལམ་ཚོགས་འདུར་གྲོས་མོལ་ཇི་བྱས་དང༌། ལས་བསྡོམས་ཇི་བྱུང་གི་ཡི་གེ་ཞིག་བཟོས་ན་ཡག་པོ་ཡོང་གནས་སྙམ། བོད་མི་དམངས་ནས་ང་ཚོར་རེ་བ་ཇི་བཅོལ་དང༌། འགན་ཁུར་ཇི་སྤྲད་ལ་ང་ཚོས་བསམ་བློ་ཡག་པོ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་གཏོང་དགོས།

བོད་མི་ཁྲི་ཕྲག་གི་གཅེས་པའི་སྲོག་དང༌། ཤ་ཁྲག་རྣམས་སྣང་ཆུང་དགོས་མེད་དང༌། སྐྱིད་འདོད་ཀྱིས་གང་བྱུང་ཆུད་ཟོས་བཏང་བ་གཏན་ནས་མིན། ཤི་ཁར་ཁ་ཆེམས་ལའང་བསྟན་སྲིད་ཀྱི་དོན་དུ་འབད་བརྩོན་དགོས་ལུགས་ཟེར་བའི་ལས་འགན་དེ་སུ་ལ་འཁྲི་གི་ཡོད་དམ། ཤི་བ་ཚོ་དང་རྨས་པ་ཚོའི་གདོང་ལ་གཅིག་ལྟོས་དང༌། ཁོང་ཚོ་ཤི་རྨས་གང་གི་དོན་དུ་བྱུང་བ་ཡིན། ང་ཚོ་མ་ཤི་བར་རྒྱ་གར་རང་དབང་གི་ཡུལ་དུ་ཡོད་པ་རྣམས་ནས་བསྟན་སྲིད་དང༌། བོད་མི་རིགས་སྤྱིའི་ལ་རྒྱ་དང༌། ཤ་ཞེན་སྙིང་ལ་བཟུང་ནས་རང་ནུས་གང་ཡོད་ཀྱི་འབད་བརྩོན་འགྱོད་པ་མེད་པ་ཞིག་མ་བྱས་ན་ཆོས་ཀྱི་ཆ་ནས་ལས་འབྲས་ལ་མི་བཏུབ་ཅིང༌། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆ་ནས་ཡ་རབས་ཀྱི་སྤྱོད་ཚུལ་དང་འགལ་གྱི་རེད།

མི་འགྲུབ་མི་ཐུབ་པའི་ལས་ཀར་བྱ་ཐབས་མེད་ཀྱང༌། འགྲུབ་ཚོད་ཐུབ་ཚོད་ཀྱི་ལས་དོན་ལ་མཉམ་ཁུར་མ་བླངས་པར་སྤྱི་ཟོམ་མཛེས་ཟོལ་འཐུས་ཤོར་དུ་བཏང་ན་དངོས་གནས་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་འདུག ཚང་མས་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཚེ་བརྟན་པ་ཞེས་རྒྱུན་དུ་ཟེར་ཡང༌། ངས་བསྟན་སྲིད་དང༌། བོད་མི་སྤྱིར་ཕན་ཐོགས་ཤིག་བྱུང་ན་བསྡད་ཀྱང་བསྡད་གོ་ཆོད། དེ་མིན་མི་གཅིག་གི་ནུས་པས་གོམ་པ་རིམ་བགྲོད་ཀྱི་ཞིབ་ཕྲའི་ལས་དོན་ཐོག་དོན་ཕན་ཡོང་རྒྱུ་ཁག་པོ་རེད།

ང་ཨ་མདོའི་ཕྲུ་གུ་ཐེབས་ཆག་གཅིག་ལས་སྨོན་རྟེན་འབྲེལ་དབང་གིས་བསྟན་སྲིད་བོད་མི་བཅས་པར་དོན་ཕན་ཡོང་རེ་ཞིག་ཡོད་ན། ལོ་ཁྲི་ཕྲག་ཟེར་བ་ཇི་ལྟར་ཡང༌། འཇིག་རྟེན་འདིའི་གནས་ཚུལ་དང་མཐུན་པའི་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་ལྷག་སྡོད་ཤས་ཆེ། ངས་ཕན་ཐོགས་ཡོད་ངེས་ཤིག་ཡིན་ན་བསད་ཀྱང་ཤི་བ་དཀའ། སྐྱེ་འཆིར་རང་དབང་མེད་ཀྱང་ལས་སྨོན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད།

ཚུལ་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ལས་ཀའི་ཐོག་ཚང་མས་ལྷག་བསམ་ཆིག་སྒྲིལ་གྱི་ཁུར་འགན་མ་བླངས་ན་ང་མི་གཅིག་གིས་ཇི་ཙམ་བསྡད་ཀྱང་ཕན་ཐོགས་པ་དཀའ། གཞུང་ཞབས་ནང་ལྷག་བསམ་དཀར་ནག་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བརྗོད་དཀའ་ཡང༌། ལས་དོན་བྱེད་སྟངས་ཐོག་ཧ་ཅང་བློ་ཕམ་འབྱུང་གཞིའི་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཡོང་གི་འདུག

ཁྱོད་ཚོ་མི་གསར་པ་རྣམས་ནས་བསམ་བློ་གསར་པས་ཐབས་གསར་པ་བཏོན་ཏེ་འབྲས་བུ་གསར་པ་ཞིག་ཡོང་བ་བྱེད་དགོས། ཡང་ཁྲི་བཅུ་དཔོན་ལྟ་བུ་ནས་ལོ་མང་རིང་གུང་ཁྲན་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་དང༌། དེ་སྔོན་གོ་མིང་ཏང་དང་འབྲེལ་གཏུགས་ཀྱི་ལས་དོན་བྱས་པའི་ཉམས་མྱོང་ཡོད་གཤིས་ང་ཚོས་སྐད་ཆ་བཤད་པ་ཐད་ཀར་གསལ་པོ་གོ་གི་མེད་ན་ནང་ཁུལ་ཕར་ཚུར་གོ་བསྡུར་ཡག་པོ་བྱས་ཏེ་བསམ་འཆར་གང་ཡོད་མཛེས་ཟོལ་མེད་པ་བརྗོད་རྒྱུའི་རེ་བ་ཡོད།

གོ་བསྡུར་སྐབས་ཚོགས་ཆེན་ནམ། ཡང་ན་འབྲེལ་ཡོད་གཉིས་གསུམ་ཚོགས་ཆུང་ལྟ་བུར་གོ་བསྡུར་བྱས་ཀྱང་འགྲིགས། གང་ལྟར་དོན་ཕན་གང་ཆེའི་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས། ངས་ད་རེས་ཀྱི་གྲོས་ཚོགས་ལ་རེ་བ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ད་རེས་གྲོས་ཚོགས་འདིར་ལས་དོན་ནོར་འཁྲུལ་འདིར་ལེགས་བཅོས་འདི་བྱས་དང༌། དོན་ཕན་འདི་བྱུང་རྗེས་འབྲས་བུ་ཐོན་པ་ཞིག་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཡོད། གཞན་དེ་རིང་བརྗོད་རྒྱུ་འདི་ཙམ་ཡིན། ཞེས་བཀའ་སྩལ།

སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་དང་བཀའ་མོལ་གནང་བའི་བསྙེལ་ཐོ།

༦༡ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཤེས་རིག་བཀའ་བློན་ཆིབས་བསྒྱུར་ཞབས་ཞུ་མཉམ་འཁྲིད་ཀྱིས་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་དང་མཇལ་མོལ་སྐོར། བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་མ་ལག་དང་བཅས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པའི་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༣༧ པའི་ནང༌། སྐབས་དེའི་བཀལ་མོལ་སྐོར་ཡིག་ཆ་ཁག་ལ་ཞིབ་འཇུག་སྐབས་བསྙེལ་ཐོ་འཁྱུག་བྲིས་ཤིག་སོན་པ་ཆ་ཚང་ལེབ་བཤུས་ཀྱིས་བཀོད་པ་གཤམ་གསལ།

༡༽ རྒྱ་གར་ས་ཐོག་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ཟླ་ ༢ ཚེས་ཕན་འབྱོར་བའི་བུ་ཕྲུག་ལོ་ ༡༦ མན་གྱི་གྲངས་འབོར་བུ་དང་བུ་མོ་ཁྱོན་བསྡོམས་མི་གྲངས་ ༢༩༧༥ ཡོད་ཐོག་ནས་ཕྲུ་གུ་ལོ་ ༡ ནས་ ༨ བར་གྲངས་ ༢༥༠ ལོ་ ༨ ནས་ ༡༦ བར་ ༡༠༠ བཅས་ལ་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་སློབ་སྦྱོང་གི་རོགས་རམ་གནང་རྒྱུ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་ལྟར་མ་སུ་རིར་མི་གྲངས་ ༤༠༠ ཡོད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཁག ༡ དང༌། དྷ་རམ་ས་ལར་མི་གྲངས་ ༢༥༠ ཡོད་པའི་བུ་གསོ་ཁང་ ༡ ཡོད་པ་དེ་རྣམས་ལའང་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་རིམ་ཚད་གཞི་དང་ལྡན་པ་བྱུང་མེད་ཁར་འཕྲོས་མི་གྲངས་ ༦༠༠ སློབ་གྲྭ་ཁག་བགོས་གང་མྱུར་འཛུགས་རྩིས་བཅས་ཕུད་རུང༌། (སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་མ་ཐོབ་པ་) མི་གྲངས་ ༡༧༢༥ བསྡད་པའི་ཐོག་ད་དུང་སྐྱབས་བཅོལ་གསར་འབྱོར་ཡོང་དང་ཡོང་མུས་བཅས་ལ་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་ཐོབ་པའི་རོགས་རམ་ཡོད་པ་ཞུ་རྒྱུ།

༢༽ གོང་གསལ་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་སློབ་གྲྭའི་འགྲོ་སོང་སློབ་གྲྭ་མཐར་སོན་མ་ཐུབ་པར་གཏོང་དགོས་དེ་དག་ལོ་རྒྱུས་རིང་པོར་བརྟེན་པས་ཐུགས་གཡེང་ཆེན་པོ་ཡོད་སྟབས་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་རྒྱུན་འཁྱོངས་རོགས་རམ་ཡོང་བ།

༣༽ ཕྱིན་ཆད་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བོད་ཕྲུག་དོན་དུ་འགྲོ་སོང་སྔོན་རྩིས་འཆར་གཞི་ཇི་ཡོད་གསལ་གསུང་ཐུབ་ན་ང་ཚོ་བསམ་བློ་གཏོང་ཕྱོགས་ཁྱད་པར་ཡོད་གནས།

༤༽ རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་གནང་རྒྱུ་དེ་དག་ལག་ལེན་གང་མགྱོགས་འཁེལ་ཐབས་དང༌། རིག་གསར་དང་མཐུན་པའི་སློབ་སྦྱོང་གི་འགྲོ་སྟངས་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་གནང་བར་ཆེད་མངགས་མི་གཅིག་བསྐོ་འཛུགས་གནང་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་ཡག་པོ་ཡོང་བ་འདུག

༥༽ སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་དང་ལས་བྱེད་ཀྱི་སྐོར་ལ་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་དང་རིག་གནས་སྐོར་གྱི་དགེ་རྒན་ང་ཚོས་ལྡང་ངེས་གཏོང་ཐུབ་ཅིང༌། ཧིན་དཱི་དང་དབྱིན་ཇིའི་དགེ་རྒན་ཤེས་ཚད་དྲག་གྲས་གཏོང་གནང་རོགས་རམ་ཡོད་པ་ཞུ་རྒྱུ།

༦༽ བོད་ཡིག་དང་གཞན་ཡང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སློབ་སྦྱོང་སྐོར་ལ་དེང་དུས་དང་མཐུན་པའི་དེབ་པར་སློབ་ཚན་ཚད་རིམ་དང་ལྡན་པ་མེད་སྟབས་དེང་སང་གོ་རིམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་བྱེད་མུས་མཇུག་སྐྱོང་དང་དཔར་སྐྲུན་སྐོར་དང་འགྲོ་སོང༌། རྒྱུས་མངའི་ལམ་སྟོན་རོགས་རམ་ཡོང་བ།

དེ་ལྟར་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་མ་འོངས་བོད་ཀྱི་སོན་རྩ་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ཕྱི་ནང་གི་ཤེས་ཡོན་གཉིས་ལྡན་ཞིག་ཏུ་གསོ་སྐྱོང་གནང་རྒྱུ་ནི་བསྟན་སྲིད་མི་རིགས་རིག་གཞུང་བཅས་གང་ཐད་ནས་སྙིང་པོའི་ནང་གི་སྙིང་པོ་ཡིན་པར་གཟིགས་ཏེ་རེ་སྐུལ་གནང་བ་ལྟར། སྲིད་བློན་ནེ་རུ་མཆོག་གིས་ཞལ་བཞེས་དང་སྦྲགས་སྐབས་དེར་ཤེས་ཡོན་དང་གཞོན་སྐྱེས་ཞབས་ཞུའི་བློན་ཆེན་ལས་ཁུངས་ (Ministry a/c Education & Yauth Serceices) ཞེས་འབོད་པའི་གྲོས་ཆོད་ལྟར་ ༦༡ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༣༡ ཉིན་ཚོགས་པ་དེབ་སྐྱེལ་གྱི་ཁྲིམས་ཡིག་ (1of 1860) གཞི་བཟུང་བོད་སློབ་འཛིན་སྐྱོང་ཚོགས་པ་ཞེས་འཛུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཞེས་གསལ།

སྲིད་ཚབ་བླ་མ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས།

སྲིད་ཚབ་དམ་པ་དབོན་འབྲུག་བྱང་བླ་མ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་སམ་མཚན་གཞན་དཔལ་འབྱོར་ཚེ་དབང་མཆོག་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སའི་འོ་སྟོད་སྦུག་ཏུ་ཁྱིམ་ཚང་ཆུང་ངུ་ཞིག་ནང་འཁྲུངས་པ་དང༌། དགུང་ལོ་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་རི་བོ་དགེ་ལུགས་པའི་གདན་ས་ཆེན་པོ་དགའ་ལྡན་བྱང་རྩེ་གྲྭ་ཚང་དུ་ཆོས་ཞུགས་གནང༌། དེ་རྗེས་བོད་གཞུང་གི་རྩེ་ཡིག་ཚང་སློབ་གྲྭར་གྲྭ་ཕྱག་ཁོངས་ཚུད་དེ་ཡིག་གཟུགས་སོགས་རིག་གནས་ཁག་ལ་སྦྱངས་པ་མཐར་ཕྱིན་མཛད། དེ་ནས་རྩེ་སྐོར་ཞབས་སྡོད་ཞུས་ཏེ་ཞིབ་ཁང་ལས་བྱ་གནང༌། དེ་རྗེས་འདམ་བླ་མ་དང་བསམ་ཡས་རྫོང་སྡོད། རྩེ་མགྲོན་ཐོག་བཀྲས་ལྷུན་ཛ་སག་བླ་མའི་ལས་བྱ་གནང༌། དེ་རྗེས་གནས་བཞི་པ་མཁན་ཆུང་གནས་སྤར་ཐོག་རྒྱ་ནག་ནན་ཅིང་བོད་ཀྱི་དོན་གཅོད་ཁང་གི་མཛད་འགན་བཞེས། ཇ་ཚ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དོ་དམ་ཧོས་ཁང་ཟུར་བའི་ཛ་སག་གི་ལས་སྦྲེལ་གནང༌། དེ་རྗེས་མཁན་ཆེན་གནས་སྤར་གྱིས་སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དོ་དམ་གནང༌། ཁོང་ནས་གཞུང་གི་ཕྱག་ལས་གནང་བའི་དུས་ཡུན་རིང་ཐུགས་རྒྱུད་དྲང་ཞིང༌། རང་ཟོན་སྤངས་ཏེ་གཞུང་དང་མི་མང་གི་བདེ་དོན་མཛད་འགན་ཁུར་ཆེན་ཐེག་ཐུབ་མཁན་གྱི་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བཀུར་ཞུ་བའི་གྲས་ཡིན་འདུག

བཙན་རྒྱལ་རྒྱ་མི་དམར་པོའི་གཞུང་གིས་བོད་ནང་བཙན་འཛུལ་གྱི་ལག་པ་བརྐྱངས་པའི་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཛ་དྲག་ཆེ་བའི་སྐབས། བོད་ལྗོངས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་རྒྱ་དམར་གཞུང་གི་བྱེད་སྤྱོད་ལ་གཞིགས་ན་ཉེན་ཚབས་ཅི་ཆེ་འགྲོ་བཞིན་སྟབས། སྐུ་ཕྱྭའི་ཉེན་སྲུང་དང་བཅས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་རེ་ཞིག་རྒྱ་གར་གྱི་ས་མཚམས་དང་ཐག་ཉེ་གྲོ་མོ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐྱོང་ལེགས་ཀྱི་བསམ་གྲོས་གཅིག་མཐུན་གྱི་ཚིག་ཐོ་འབུལ་ལམ་ཞུས་པ་ལྟར། ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱང་རྒྱུ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་དང༌། གནས་སྟངས་ཛ་དྲག་འ་འུབ་མ་འདུས་པའི་སྐབས་བོད་ནང་གི་ཞི་དྲག་ཚང་མའི་འགན་ཁུར་གནང་མཁན་མཁན་ཆེ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་མཆོག་དང༌། རྩིས་དཔོན་བདེ་མཁར་བ་ཀླུ་ཁང་པ་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་རྣམ་གཉིས་ལ་སྲིད་བློན་དུ་བསྐོ་གཞག་གནང་ཡང༌། སྲིད་ཚབ་ཀྱི་མཚན་གནས་ཐོག་ནས་གསར་མཇལ་ཞུ་བ་གནང༌། སྲིད་ཚབ་རྣམ་གཉིས་ནས་བོད་བསྟན་སྲིད་རང་དབང་གི་དོན་དུ་རང་ཉིད་ཉེན་ཁའི་ནང་ཚུད་པར་འཇིགས་ཞུམ་མེད་པར་དགྲ་བོའི་གདོང་ལེན་གྱི་སྲིད་བྱུས་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་དུ་སྐྱོང་བས། ཁ་གཏད་རྒྱ་དམར་གྱི་དབང་འཛིན་པ་མགོ་ན་དགོས་པའི་གནས་སུ་བཀོད།

ནང་སྲིད་ཀྱི་ཐོག་ལའང་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་གཞུང་གི་རྩིས་འབོར་ཆེ་ས་གང་ཡོད་ལ་རྩིས་ཞིབ་ཞིབ་ནན་གནང་འཆར་གྱིས་ཐོག་མར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དངུལ་དཔར་ལས་ཁུངས་ལ་རྩིས་ཞིབ་ཀྱིས་གཞུང་བུན་དང་རྩིས་ཆད་ཡོད་རིགས་བརྡ་དེད་ཚ་ནན་གྱིས་སྒྲུབ་ཏུ་བཅུག་པ་དང༌། རྩེ་གསོལ་ཐབ་དང་ཞོལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་གཏོང་ཡོང་དེབ་གཞི་སྤྱན་འབུལ་ཞུ་དགོས་པའི་བཀའ་ཁྱབ་གནང་བ་སོགས་མི་མང་དགའ་བ་སྐྱེད་པའི་འཛིན་སྐྱོང་བྱ་ཕྱོགས་མུ་མཐུད་གནང་བཞིན་སྐབས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་དྲག་དཔུང་གིས་བོད་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་མཁན་གྱི་དམག་དཔོན་ཀྲང་གོ་ཧ་དང་ཆབ་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ཐན་ཀོས་སན་གྱིས་སྣེ་འཁྲིད་པའི་དམར་པོའི་དྲག་དཔུང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་བཙན་འཛུལ་གྱིས་འབྱོར་བ་དང༌། རྒྱ་མིའི་དཔོན་དམག་ཚོའི་ཟ་འབྲུའི་གཙོས་པའི་དགོས་འདུན་ཉིན་བཞིན་ཇེ་འཕར་དུ་འགྲོ་བ་དང༌། དམག་དཔུང་མང་པོ་གློ་བུར་དུ་འབྱོར་རྐྱེན། བོད་དུ་དེ་སྔོན་བྱུང་མ་བྱུང་མྱོང་བའི་བཟའ་བཅའི་རིན་འབབ་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་འཕར་བས་མི་མང་རྣམས་དཀའ་སྡུག་གི་གནས་སུ་གྱུར་ཞིང༌། རྒྱ་མིའི་དཔོན་དམག་ལ་མི་མང་གི་ལྟ་སྟངས་ཇེ་སྡུག་ཏུ་སོང་ནས་ ༡༩༥༢ བོད་ཟླ་ ༣ ཚེས་ཤར་ལ་པོ་ཏ་ལར་བཀའ་ཤག་ཚོགས་སར་བོད་མི་མང་གི་ཞུ་ཐོ་ཞེས་པའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་བོད་སྡོད་བཅིངས་འཀྲོལ་དམག་མི་དེ་སྔོན་མན་ཇུ་གོང་མའི་ལམ་ལྟར་དགོས་ཚུལ་བྲིས་ཡོད་འདུག་པ། བཀའ་ཤག་ནས་གྲོས་བསྡུར་གནང་དོན་ཡི་གེ་འདི་འདྲ་ཞིག་བླངས་ཚེ་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་རྙོག་གྲ་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུར་ངོས་འཛིན་གྱིས་སྙན་ཞུ་ཕྱིར་གནང་ཡང༌། དེའི་སྐོར་བཀའ་ཤག་སྲིད་ཚབ་རྣམ་གཉིས་ལ་སྙན་སེང་ཞུ་སྐབས་སྲིད་ཚབ་རྣམ་གཉིས་ནས་ཞུ་ཐོ་འདི་མི་མང་གིས་ཕུལ་བ་ཞིག་རང་ཡིན་སྟབས། བཀའ་ཤག་ནས་ཞུ་ཐོ་ངོ་མ་བསྣམས་ཏེ་བོད་སྡོད་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྲང་རའེ་པོའོ་རང་ལ་འབུལ་བར་འགྲོ་དགོས་ཞེས་བཀའ་ཁྱབ་གནང༌།

དེའི་སང་ཉིན་བཀའ་བློན་ཚོས་སྲིད་ཚབ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་བཀའ་དགོངས་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་སར་ཕེབས་པར། རྒྱ་དཔོན་དེས་མི་དམངས་ཚོགས་པ་སྐུལ་སློང་བྱེད་གཏེ་སྲིད་བློན་གཉིས་ཡིན་པས་སྲིད་ཚབ་རྣམ་གཉིས་ལས་གནས་ནས་ཕྱིར་འབུད་བྱེད་དགོས་ཞེས་བརྗོད་སྟབས། སླར་ཡང་བཀའ་ཤག་དང་དྲུང་རྩིས་རྒྱ་དཔོན་སར་ཕེབས་སྐབས། རྒྱ་དཔོན་གྱིས་མི་དམངས་བརྫུས་འཐུས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་ངན་པ་འདི་དག་སྲིད་ཚབ་གཉིས་ནས་བཟོས་པ་མ་ཟད། སྔ་ཕྱིར་རྒྱ་བོད་མཐུན་སྒྲིལ་གཏོར་བཤིག་གི་སྤྱོད་ངན་མང་པོ་བྱས། ང་ཚོས་མཐའ་ལ་མ་ཐུག་བར་ཕྱིར་འཐེན་བརྒྱབ་པ་ཡིན། ད་དུང་འདི་ནས་ཕྱིར་འཐེན་བརྒྱབ་ཚེ་ང་ཚོ་གཡང་ལ་ལྷུང་རྒྱུ་རང་རེད།

དེར་བརྟེན་སྲིད་ཚབ་གཉིས་དང་ང་ཚོ་འགྲིག་ཐབས་གཏན་ནས་མི་འདུག་པས་དེ་དོན་ཁྱེད་ཚོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་ཞུ་དགོས་ཞེས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བཤད་པར་བརྟེན། བཀའ་བློན་ཚང་མས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་གནས་ལུགས་ཞིབ་གསལ་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་དང་སྲིད་ཚབ་རྣམ་གཉིས་འགལ་བ་ཆགས་པ་འདི་ཐད་ཀར་དཀར་ཡོལ་ལ་སེར་ཁ་ཤོར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་གཤིས། ད་ཆ་འགྲིག་ཐབས་དཀའ་བས། བཀའ་བློན་རྣམས་སྲིད་ཚབ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་མདུན་དུ་བཅར་ནས་མཚན་གནས་དང་ཕོགས་ཐོབ་རང་གནས་ཐོག་སྲིད་ཚབ་ཀྱི་ལས་ཁུར་མཚམས་འཇོག་གནང་ལེགས་ཞེས་ཞུ་དགོས་བཀའ་མངགས་གནང་བས། བཀའ་བློན་རྣམས་ནས་སྲིད་ཚབ་རྣམས་གཉིས་ལ་གནས་ལུགས་ཞིབ་ཆ་ཞུས་པར། སྲིད་ཚབ་རྣམ་གཉིས་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་བཀའ་དགོངས་ཡིན་སྟབས་ལགས་སོ་ཞེས་གསུངས་ནས་ངོས་བཞེས་ཀྱིས་སྲིད་ཚབ་དགོངས་ཞུ་གནང་བ་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་སྲིད་ཚབ་དམ་པ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་མཆོག་ནོར་གླིང་བཀའ་བཀོད་ཁང་གི་དབུ་འཛིན་དུ་བསྐོ་གཞག་གནང་ཡང༌། ཚེས་ ༢༢ ཉིན་རྒྱ་དམག་གིས་སྲིད་ཚབ་དམ་པ་འཛིན་བཟུང་ཞུས་ཏེ་བོད་དམག་ཁུལ་ཁང་གི་བཙོན་ཁང་དུ་བཙོན་འཇུག་བྱས་ཏེ་ལོ་དྲུག་ལྷག་ཙམ་རིང་ཕྱག་ཞབས་ལ་ལྕགས་སྒྲོག་བརྒྱབ་སྟེ་དོ་དམ་བྱས། མཐར་ ༡༩༦༥ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༣༡ ཉིན་གུ་ཡངས་གློད་གྲོལ་ཟེར་བའི་མིང་ཐོག་ནས་མང་ཚོགས་ལ་རྩིས་སྤྲད་དེ་བལྟ་སྐུལ་འོག་སྒྱུར་བཀོད་བྱ་རྒྱུ་བྱས་ཏེ་བཙོན་ཁང་ནས་གློད་གྲོལ་ཐོབ་ཀྱང༌། གཅིག་ནས་སྐུ་ན་བགྲེས་པ་དང༌། གཉིས་ནས་བཙོན་ཁང་དུ་སྡུག་སྦྱོང་མནར་གཅོད་ཚད་མེད་བཏང་རྐྱེན་རིང་མིན་བོད་མི་མང་གི་སྙིང་དབུས་ནས་འབྲལ་ཐབས་མེད་པའི་སྐུ་ཚབ་མཆོག་ལྷ་སར་དགོངས་པ་རྫོགས་པ་རེད།

༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སྲིད་ཚབ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་མཆོག་ལྷ་ས་ནས་ནོར་གླིང་དུ་ཕེབས་དགོས་པའི་བཀའ་མངགས་གནང་ཡང༌། དེ་རིང་དུས་ཚོད་ཕྱི་པོ་ཆགས་འདུག་པ་སང་དྲུང་ཇའི་གོང་འབྱོར་བ་བཅར་གྱི་ཡིན་ཞེས་བཀའ་ལན་ཕུལ་འདུག་པ། དེའི་མཚན་མོར་ྋགོང་ས་མཆོག་བཙན་བྱོལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྲུབ་པར་བརྟེན་ྋགོང་ས་མཆོག་ལྷན་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་མ་ཐུབ་པ་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༥ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༣༡ ཉིན་ཀྲུང་གོ་མི་དམངས་བཅིངས་བཀྲོལ་དམག་བོད་དམག་ཁུལ་གྱི་དམག་དོན་ཁྲིམས་ཁང་གི་བཅད་ཁྲ་ཞེས་པ་ (༦༥) ཁྲིམས་ཉེས་ཡིག་ཨང་ ༣ གཞུང་གི་གཏུག་མཁན། བོད་དམག་ཁུལ་གྱི་དམག་དོན་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་ཆན་ཁྲ་ཀྲང་གཞོན་པ་ལེའུ་རུའི་ཀྲང༌། གཏུག་བྱ། དབོན་འབྲུག་བྱང་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་སམ་དཔལ་འབྱོར་ཚེ་དབང་ཡང་ཟེར། ལོ་ད་ལྟ་རང་ལོ་ ༦༥ བོད་རིགས། སྐྱེ་ཡུལ་བོད་གྲོང་ཁྱེར་ལྷ་ས། ཁྱིམ་ཁུངས་ཞིང་བྲན་བདག་པོ། རང་ཁུངས་ཞིང་བྲན་བདག་པོ། སྔར་རྩེ་དྲུང་གི་རིམ་པ་གཉིས་པ་སྲིད་ཚབ་ལ་སོགས་པའི་ལས་འགན་འཁུར་མྱོང་བ་རེད། ངོ་ལོག་ཟིང་འཁྲུགས་ནང་ཞུགས་པས་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་འཛིན་བཟུང་བྱས་པ་རེད།

བོད་དམག་ཁུལ་གྱི་ཡོན་ཀྲང་གཞོན་པ་ཅི་ཙང་རའི་ཡིས་འདྲི་གཅོད་ཆེ་མོ་བ་བྱས་པ་དང༌། འདྲི་རོགས་པ་དམག་མི་ཞོ་ཀུའི་ཕེན་དང༌། ཡང་ཁྲོན་རུང་བཅས་ལས་མཉམ་གྲོས་ཁྲིམས་ར་བཙུགས་པ་དང༌། ཡིག་འབྲི་པ་ཝང་ཝེན་ཤིའུ་ཡིས་ཟིན་བཀོད་པ། ཅན་ཁྲ་ཀྲང་གཞོན་པ་ལེའུ་རུའི་ཀྲང་ཁྲིམས་རར་ཕེབས་ཏེ་ལས་འགན་ལག་བསྟར་གྱིས་དབོན་འབྲུག་བྱང་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་གསར་བརྗེར་ངོ་ལོག་པའི་ཟིང་འཁྲུགས་བསླངས་པའི་ཉེས་དོན་ལ་ ༡༩༦༥ ལོའི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༣༡ ཉིན་དམག་ཁུལ་གནས་ཡུལ་དུ་ཁྲིམས་ལྟར་ཁྲོམ་བསྒྲགས་ཐོག་ནས་འདྲི་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན།

ཉེས་དོན་འདིའི་སྐོར་འདྲི་གཅོད་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས་གསལ་པོ་བྱུང་དོན་གཤམ་གསལ།

གཏུག་བྱ་དབོན་འབྲུག་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་རྒྱབ་གཏོད་བྱེད་མཁན་ཏཱ་ལའི་རུ་ཚོགས་ནང་ཞུགས་པ་དང༌། ༡༩༥༩ ལོའི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༡ ཉིན་ནོར་བུ་གླིང་གར་ཕྱིན་ཏེ་ངོ་ལོག་ཟིང་འཁྲུག་གི་ཚོགས་འདུའི་ནང་ཞུགས་པ་མ་ཟད། ནོར་བུ་གླིང་གའི་ངོ་ལོག་ཇག་པའི་རྒྱུན་ལས་བཀའ་བཀོད་ཁང་གི་སྤྱི་ཁྱབ་པའི་འགན་འཁུར་ནས་ནོར་བུ་གླིང་གར་དྲག་པོའི་ངོ་ལོག་ཟིང་འཁྲུག་སློང་བའི་བཀོད་སྒྲིག་དང་བཀོད་འདོམས་དངོས་སུ་བྱས་པ་རེད།

གཏུག་བྱ་དབོན་འབྲུག་བྱང་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་རྒྱབ་གཏོད་མཁན་ཏཱ་ལའི་རུ་ཚོགས་ཀྱི་བྱེད་གཏེ་གཙོ་བོའི་གྲས་ཡིན་པ་དང༌། ཉེས་སྤྱོད་ཚབས་ཆེན་ཡོད་པ། མི་དམངས་ཀྱིས་ཁོང་ཁྲོ་ཆེན་པོ་ཡོད་སྟབས་ཁྲིམས་གཅོད་དྲག་པོ་གཏོང་དགོས་ངེས་ཡིན་རུང༌། བཙོན་ཁོངས་སུ་སྡོད་རིང་ཁོ་པས་རང་ཉེས་ཁས་ལེན་གྱིས་ཁྲིམས་འཁུར་ཐོག བསྒྱུར་བཀོད་ལ་དང་ལེན། ཉེས་སྤོངས་དགེ་ལེན་བྱེད་སེམས་ཡོད་སྟབས་ཀྲུང་ཧཱ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གསར་བརྗེར་ངོ་ལོག་པར་ཁྲིམས་གཅོད་བྱེད་པའི་ཁྲིམས་སྲོལ་གྱི་དོན་ཚན་བཅུ་བཞི་པའི་ནང་གསེས་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་གཏན་འབེབས་དང༌། ཁྲིམས་གཅོད་དང་གུ་ཡངས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་དགོས་དོན་གཞིར་བཞག་གུ་ཡངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཁྲིམས་གཅོད་བྱས་པ་གཤམ་གསལ།

གསར་བརྗེར་ངོ་ལོག་གི་ཉེས་ཅན་པ་དབོན་འབྲུག་བྱང་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ ༡༩༦༥ ལོའི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༣༡ ཉིན་གུ་ཡངས་ཀྱིས་གློད་གྲོལ་བཏང་སྟེ་མང་ཚོགས་ལ་རྩིས་སྤྲད་དེ་བལྟ་སྐུལ་འོག་བསྒྱུར་བཀོད་བྱ་རྒྱུ།

གཏུག་བྱ་རང་ཉིད་ཀྱིས་གལ་ཏེ་ཁྲིམས་གཅོད་འདིར་བློ་མོས་མེད་ཚེ་བཅད་ཁྲ་འདི་ལག་ཏུ་འབྱོར་བའི་ཕྱི་ཉིན་ནས་བཟུང་ཉིན་བཅུའི་ནང་ཚུན་འདིར་ཁྲིམས་ཁང་ལ་གོང་གཏུག་ཞུ་བ་དང༌། དེའི་འདྲ་ཡང་གཅིག་ཕུལ་ཏེ་ཀྲུང་གོ་མི་དམངས་བཅིངས་བཀྲོལ་དམག་གི་དམག་དོན་ཁྲིམས་ཁང་བར་དུ་གོ་གཏུག་ཞུས་ཆོག

འདྲི་གཅོད་ཆེ་མོ་པ་འདྲི་ཙུང་རུའི།

འདྲི་རོགས་པ་དམག་མི་ཞེ་ཀུའེ་ཕེན།

ཐེལ་ཙེ་རྒྱ་ཡིག ཡང་ཁོན་ཏང༌།

ཡིག་འབྲི་བ་ཝང་ཝིན་ཤོའུ། ༡༩༦༥ ལོའི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༣༡ ཉིན། ཞེས་གསལ། གོང་འཁོད་རྣམས་ལོ་ཚིགས་དང་བསྟུན་ན་མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་སྔོན་ཟིན་རྣམས་དང་འབྲེལ་ཆགས་ཡིན་ཀྱང༌། ད་ལམ་རྒྱུ་ཆ་གསར་རྙེད་བྱུང་བ་དོན་གནས་གལ་ཆེར་བརྟེན། མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོང་འབྲི་འགོད་ཞུས་པ་ཞིག་ཡིན། (ཕྱི་དྲིལ་ཁང་གི་དྲུང་གཞོན་དང་ཤེས་བྱའི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་སྐུ་ཞབས་བྱམས་པ་བསྟན་འཛིན་ལགས་སུ་སྲིད་ཚབ་དམ་པའི་སྐུ་ཚེ་ལོ་རྒྱུས་ཤེས་རྟོགས་དཀའ་བས་ཐུགས་མྱོང་བབ་ཀྱི་ཆ་ནས་ཐབས་འཚོལ་གྱིས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ཡོང་བ་རེ་ཞུས་ལྟར་ཐུགས་བརྩོན་ལྷོད་མེད་ཀྱིས་ཐབས་ཤེས་གནང་བ་ཞིག་གནང་སོན་བྱུང་བ་ནས་ཟུར་བཏོན་གྱིས་བཀོད་པ་ཡིན།)

བསམ་ཕོ་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན།

བཀའ་བློན་བསམ་ཕོ་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན་མཆོག་ནི་ཡབ་བསམ་ཕོ་ཐའི་ཇི་ཕྱག་རྡོར་དབང་ཕྱུག་དང་ཡུམ་སྐལ་བཟང་སྒྲོལ་མ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས་ཤིང༌། (འཁྲུངས་ཚེས་སོགས་རྙེད་སོན་མ་བྱུང༌།) གཞུང་ཞབས་ནང་ཞོལ་གཉེར་55བསྐོ་གཞག་སྩལ།

དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༤ ནང་རྩིས་དཔོན་ལུང་ཤར་བ་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་གནས་དབྱུང་བཏང་ཚབ་རྩིས་དཔོན་ལ་བསྐོ་གཞག་གནང༌། རྗེས་སུ་སྐུ་ལྕམ་བདེ་ལྡན་སྒྲོལ་མ་མཁྲིས་ནད་ཀྱིས་འདས་གྲོངས་གྱུར་སྐབས་ཐུགས་སྣང་བག་ཕེབས་མ་བྱུང་བས་རྩིས་དཔོན་དང་ཆབས་ཅིག་ལས་ཞབས་དགོངས་ཞུ་གནང་ཡང༌། རྒྱལ་ཚབ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེས་རྩིས་དཔོན་མུ་མཐུད་བྱེད་རྒྱུ་གཟུགས་གཞིས་འཁྱོལ་ཐབས་མེད་ཚེ་ལས་དོན་ཟོར་ཡང་ཆེད་ཐའི་ཇིའི་གོ་མིང་སྩལ་ཏེ་གཞུང་ཞབས་མུ་མཐུད་འཇོག་གནང་མཛད་པ་མ་ཟད། འབབ་ཞབ་དོ་དམ་གྱི་ལས་ཁུར་མུ་མཐུད་དགོས་པར་ཕེབས། དེ་རྗེས་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་ཉམས་གསོ་ལེགས་པར་གྲུབ་པའི་རབ་གནས་དང་སྦྲགས་རྒྱལ་ཚབ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱང་རྒྱུའི་ཕེབས་སྒྲིག་དོ་དམ་པར་རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བའི་ཕྱག་སྦྲེལ་དུ་བསྐོ་གཞག་སྩལ།

རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་འོག་ནས་རང་བཙན་རིང་མིན་ཡོང་རྒྱུའི་བར་བརྒལ་གཞུང་གི་སྐབས། རྒྱ་གར་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མཉམ་འབྲེལ་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་ཚོགས་རྒྱུར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་གདན་ཞུ་གནང་བ་ལྟར། བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཐའི་ཇི་བསམ་ཕོ་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན་དང༌། མཁན་ཆུང་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན། སྐད་སྒྱུར་རིམ་བཞི་སྐྱིད་སྦུག་པ་བློ་བཟང་དབང་འདུས་དང༌། ལས་བྱ་བཅས་གཏོང་གནང་མཛད་པ་བཞིན་ལྡི་ལིར་འབྱོར་ཏེ་མེ་ཕག་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཨིན་ཊར་སྤར་སི་ཏ་ཀི་ལ་ཟེར་བའི་ས་གནས་སུ་ཉི་ཧོང་མ་གཏོགས་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བའི་སྐུ་ཚབ་ཡོད་པའི་ཚོགས་འདུར་སྤྱི་མཚུངས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་སྒྲེང་འཛུགས་དང་བསམ་ཕོ་ཐའི་ཇི་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན་མཆོག་ནས་གསུང་བཤད་གནང༌། (གསུང་བཤད་ངོ་མ་ཞྭ་སྒབ་པའི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་གླེགས་བམ་གཉིས་པར་གསལ།)

༡༩༥༠ ལོར་སྨན་བཅོས་སུ་ལོ་གསུམ་དགོངས་ཞུ་མཛད་ཀྱང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གྲོ་མོར་ཆིབས་བསྒྱུར་གྲུབ་རྗེས་གྲྭ་བཞི་དངུལ་ཁང་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དོ་དམ་བསྐོ་གཞག་སྩལ་འབྲེལ་ཛ་སག་གི་གསར་མཇལ་ཞུས་ཏེ་མཛད་འགན་བཞེས་ཐོག གཞུང་འབྲུ་སྤྱི་མཛོད་ཁང་གི་དོ་དམ་གཅིག་ལྕོགས་ཀྱི་འགན་དཀྲི་བསྐོ་གཞག་སྩལ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༨ ལོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་བཀའ་བློན་རག་ཁ་ཤག་མདོ་མཁར་བ་དགོངས་པ་རྫོགས་ཚབ་བཀའ་བློན་བསྐོ་གཞག་དང༌། དེ་ནས་བོད་ལྗོངས་དམག་སྒར་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་བསྐོ་སྩལ་གནང་ཞིང༌། རྒྱ་དམར་ནས་བོད་ས་ཁུལ་དམག་སྤྱི་ཁང་འཛུགས་རྒྱུ་དང༌། དེའི་ནང་བོད་པའི་དམག་སྤྱི་གཉིས་བསྐོ་འཐུས་བརྗོད་པ་ལྟར་སྔར་ཡོད་བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་ཐོག་ཁོང་ལ་རྒྱ་མིས་དམག་སྤྱི་གཞོན་པའི་མཚན་གནས་ཕུལ་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་རྒྱལ་ས་ལྷ་སའི་མི་མང་རྣམས་ནོར་གླིང་དུ་རྒྱ་མིའི་དམག་སྒར་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་ཆིབས་བསྒྱུར་མི་གནང་བའི་ཕྱག་འཚལ་ཞུ་བར་བཅར་ཞིང༌། བཀའ་བློན་རྣམས་དེ་ཉིན་རྒྱ་མིའི་དམག་སྒར་དུ་ཆིབས་ཞབས་སུ་བཅར་དགོས་སྟབས་བསམ་ཕོ་བཀའ་བློན་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན་ནོར་གླིང་གཞུང་སྒོའི་འགག་ཏུ་ཕེབས་སྐབས་ལྷན་དུ་རྒྱ་མི་སྐུ་སྲུང་བ་གཅིག་དང་འཇིབ་འཁོར་ཁ་ལོ་པ་གཅིག་བཅས་ཡོད་སྟབས། མི་མང་ནས་མཐོང་འཕྲལ་རྡོ་གཞུས་པས་སྟབས་མ་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་བསམ་ཕོ་བཀའ་བློན་གྱི་དབུ་ལ་ཞོར་རྡོ་ཞིག་ཕོགས་ནས་དྲན་མེད་དུ་གྱུར། དེར་ཡོད་གཞུང་ཞབས་རྣམས་ནས་མི་མང་ལ་བཀའ་བློན་ཡིན་པའི་བརྡ་སྤྲོད་དང་འབྲེལ། དེ་གའི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་གར་གཞུང་ཚབ་ཀྱི་སྨན་ཁང་དུ་གདན་ཞུ་ཞུས་ཀྱང༌། སྐུ་སྲུང་བ་རྒྱ་མི་དེས་དེ་ནས་རྒྱ་མིའི་སྨན་ཁང་ནང་གདན་ཞུ་བྱས་རྐྱེན་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་ཆིབས་ཞབས་སུ་ལྷན་བཅར་མ་ཐུབ་པར་རྒྱ་མིའི་འོག་ཏུ་བཞུགས་དགོས་བྱུང་འདུག

རྒྱ་མིས་བོད་ས་ཁུལ་ཁག་གི་དམག་སྤྱི་གཞོན་པའི་མཚན་གནས་ཡོད་པ་དང༌། བོད་གཞུང་གི་བཀའ་བློན་ཡིན་པའི་སྟབས་ཀྱིས་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་བར་དུ་ལུས་ཀྱི་མནར་གཅོད་བཙོན་འཇུག་དང་འཐབ་འཛིང་སོགས་ཀྱི་སྐུ་ངལ་ཆེ་བ་མ་བྱུང་བར་ཡར་ཐོན་པའི་གྲས་སུ་བཞག་ཡོད་ཀྱང༌། རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་སྐབས་མཁར་དབང་གཞུང་བཞེས་དང་འཐབ་འཛིང༌། ཤོག་བུའི་ཞྭ་རིང་གཡོགས་ནས་ཁྲོམ་སྐོར་དུ་འཁྲིད་པ་སོགས་ཡར་ཐོན་པའི་གྲས་སྤྱི་མཚུངས་སྐུ་ངལ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ དོན་གྲངས་ནང་སྐུ་ཚེ་འཕེན་པ་རྫོགས།

གོང་འཁོད་རྣམས་ལོ་ཚིགས་དང་བསྟུན་ན་མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་སྔོན་ཟིན་རྣམས་དང་འབྲེལ་ཆགས་ཡིན་ཀྱང༌། ད་ལམ་རྒྱུ་ཆ་གསར་རྙེད་བྱུང་བ་དོན་གནས་གལ་ཆེར་བརྟེན། མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོང་འབྲི་འགོད་ཞུས་པ་ཞིག་ཡིན། (ལོ་རྒྱུས་འདི་ནི་ཁོང་གི་སྲས་བསམ་ཕོ་མདའ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་བརྩམས་པའི‘མི་ཚེའི་རྦ་རླབས་འཁྲུགས་པོ’ཞེས་པ་གཞིར་བཞག་ཐོག་བྲིས་ཀྱང་འཁྲུངས་ལོ་འཁྲུངས་ཚེས་སོགས་ངེས་གསལ་ཡོད་པའི་ཡིག་ཆ་རྙེད་སོན་མ་བྱུང༌།)

55 ཞོལ་གཉེར་ནི་ཞོལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དོ་དམ་པ་ཚོར་གཞུང་ཡིག་ནང་ཞོལ་གཉེར་ཞེས་འཁོད་པ་དང༌། ཞོལ་ལས་ཁུངས་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༦༧༥ ལོར་སྡེ་སྲིད་བློ་བཟང་སྦྱིན་པས་བཙུགས་ཤིང༌། ཐོག་མར་ཞོལ་ལྕགས་རི་ཕྱི་ནང་གི་ཁྲིམས་འདོམས་བྱེད་པོ་ཡིན་ཞིང༌། རྗེས་སུ་ཉེ་འཁོར་རྫོང་གཞིས་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཁྲལ་བསྡུ་ཁྲིམས་གནོན་བྱེད་མཁན་ཡིན།

ཚིག་འགྲེལ།

བློ་གསར་བ་སོགས་མཛད་རྣམ་འདི་ཀློག་པ་པོ་ཕྱི་བོད་ཐ་སྙད་གསར་རྙིང་གི་དངོས་དོན་ཤེས་རྒྱ་ཆུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་གོ་དོན་རྟོགས་སླ་བའི་ཆེད་དུ། སྤྱིར་བཏང་ཡོངས་གྲགས་མིན་པ་དང༌། ཚིག་མཛོད་ཆེ་ཆུང་ཁག་ནང་མ་གསལ་བའམ། གསལ་ཡང་ཚིག་དོན་འགྲེལ་ཚུལ་མི་འདྲ་བའི་ཚིག་དང༌། ཚིག་གྲུབ། དག་ཆ་འདྲ་མིན་བཅས་པར་དམིགས་བསལ་འགྲེལ་བཤད་དགོས་རིགས་ཟུར་བཏོན་འདི་གཤམ་ཀ་སྡེའི་རིམ་པར་བཀོད་ཡོད། མཁྱེན་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚིག་འགྲེལ་འདི་དག་ལ་དཔྱད་ཞིབ་གནང་སྟེ། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཁུངས་དག་དར་ཁྱབ་སླད་དུ་སྐྱོན་སེལ་དགོངས་འཆར་གསལ་པོར་སྩོལ་བའི་རེ་བ་ཆེན་པོ་ཞུ་བཞིན་ཡོད།

ཀ་དར་སྒྲོག མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་གྲུབ་སྟེ་གྲོལ་ཁར་རྟེན་འབྲེལ་སླད་ཚོམས་ཆེན་གྱི་ཀ་རིང་མདུན་མ་གཉིས་རེ་རེར་དར་དཀར་ཨ་ཤེ་རེ་བསྣར་ཏེ་བསྒྲོགས་པ་ལ་ཟེར་ཞིང༌། ཀ་བ་ཕྲ་བའི་རིགས་ལ་ཀ་དར་བཅིངས་ཞེས་འབྲི་དགོས།

བཀར་ཡོང་བོགས་གསུམ། བཀར་འཇུག ཡོང་བཞེས། བོགས་མ་བསྡུ་མཁན།

ཀེར་ལེབ་སྒུར་གསུམ། མི། ས། ཕྱུགས།

བཀའ་བློན་བླ་མ། སེར་མོ་བའི་བཀའ་བློན།

དཀར་སྤྲོ། མཛད་སྒོའི་སྐབས་བསྒྲིགས་པའི་མར་ཁུ་དང་སྣུམ་ལ་བསྲེགས་པའི་ཁ་ཟས་ཀྱི་ཞེ་ས།

བཀའ་སྒྱུར་སྩལ། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། ྋརྒྱལ་ཚབ་བམ། སྲིད་སྐྱོང༌། བཀའ་ཤག་ཅི་རིགས་ནས་བཀའ་ཁྱབ་གནང་དགོས་རིགས་མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་དང༌། སྣེ་མགྲོན། བཀའ་མགྲོན་བཅས་ཁུངས་སོ་སོ་བརྒྱུད་དེ་ཡིག་ཐོག་དང༌། ངག་ཐོག་ཇི་འོས་སྐབས་བསྟུན་བཀའ་ཁྱབ་སྩལ་བ་དེ་ལ་མགྲོན་བརྒྱུད་བཀའ་སྒྱུར་སྩལ་ཟེར།

བཀའ་ཐམ་བདེ་སྐྱིད་མ། ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་བསྐྱར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དེ་སྐབས་བཀའ་ཤག་ལ་སྩལ་བའི་ཐམ་ག་ཞལ་རིས་སུ་ཧོར་ཡིག་‘བདེ་སྐྱིད’ཅེས་འཁོད་པ་དེ་ཡིན།

བཀའི་གུང་བློན། བཀའ་བློན་ལ་གོ་དགོས།

སྐུ་རྒྱབ་སློང་ཁྲ། བཞུགས་ཁྲིའི་སྟེང་གི་རྒྱབ་བསྙེས།

བཀྱེ་ཆོག་ཞུས། མཛད་སྒོའི་སྐབས་བསྒྲིགས་པའི་དཀར་སྤྲོ་དང༌། ཤིང་འབྲས་སྣ་ཚོགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུད་དེ་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་འབུལ་བ་དང༌། དེ་ནས་མཛད་སྒོར་བཅར་བ་གོང་རིམ་ལ་འབུལ་འགྲེམས་ཞུ་བ། དེ་མིན་ཡོངས་རྫོགས་མི་དམངས་ལ་སྟོན་ཆེན་བཤམས་ཆོག་པ་ཞེས་ྋསྙན་གསན་ཞུས་པའི་དོན།

ཀྲད་བཀྲོན། གཞུའི་འཐེན་སྐུད།

བཀྲུ་བྱབས། བྱབས་ཁྲུས་དང་དོན་གཅིག

བསྐྲུ་བ། ཟས་སློང་བའི་དོན་ཡིན།

ཁ་ཡར། ཁ་ཤས་ཀྱི་དོན་ཡིན།

ཁ་ཤའི་གཤག་དེར། སྨོན་ལམ་རྟ་པའི་ཆ་ཆས་གྲས།

ཁང་ཡོད་ཁང་ཆུང༌། ལྷ་ས་ཁུལ་གཞུང་སྒེར་ཆོས་བཅས་ཀྱི་ཁང་ཁུངས་རྒྱ་ཁྱོན་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ཁོངས་ནས་སྒེར་པ་ཁྱིམ་ཚང་ཁག་གཅིག་ལ་ས་ཞིང་ཡང་ཡོད་འདུག་ཅིང༌། དེ་དག་གིས་རང་རང་གི་ས་རྟེན་ལ་འཁྲི་བའི་རྟ་འུལ་དང༌། ཁལ་མ་གཏོང་བ་སོགས་གཞུང་ཁྲལ་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་དུད་ཚང་དེ་རྣམས་ལ་ནང་གསེས་ཁང་ཡོད་ཁང་ཆུང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཐོགས་འདུག

ཁད་ཆུད། ས་ཁད་རྒྱང་ཐག་རིང་ལ། ལམ་ཀྱོག་ཏུ་ཆུད་པ།

ཁོག་བརླམས། ཆོས་སྐྱོང་གི་སྐུ་རྟེན་ནམ། ལྷ་པའི་ཁོག་ཏུ་ཡེ་ཤེས་པ་ཞུགས་པ་ལ་ཟེར།

ཁྲི་དར་སྒྲོན། མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་གྲུབ་འཕྲལ་ྋགོང་ས་མཆོག་བཞུགས་ཁྲི་ལས་མ་བཞེངས་ཙམ་ལ་རྟེན་འབྲེལ་སླད་བཞུགས་ཁྲིའི་མདུན་སྟེང་མཇལ་དར་ཨ་ཤེ་ཕྲེད་དུ་བསྣར་ཏེ་བསྒྲོན་པ་ལ་ཟེར།

ཁྲུང་ཞུ་མ། ཆང་འདྲེན་མ།

ཁྲོམ་ཆོས། ཁྲོམ་ཚོགས་ལྟ་བུའི་སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་མང་པོ་འདུས་ཚོགས་ལ་གསུང་ཆོས་གནང་བ།

གུ་ཤའི་ཨ་ཁྲབ། སྨོན་ལམ་རྟ་པའི་ཆ་ཆས་གྲས།

གོས་ཆེན་གྱི་གྷན་སྦྱར། འདི་ནི་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་པས་མཆོད་བཞེས་ཀྱི་སྐུ་བེར་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཞིག

གྲུ་སུག་བྱས། སྐབས་འདིར་གྲུ་ནི། ལག་ངར་བསྐུམས་པའི་ཟུར་ཐོན་ཚིགས་རྡོག་གྲུ་མོ་ལ་ཟེར་བ་དང༌། གྲུ་མོའི་ཟུར་དེ་རང་གི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པར་བསྣུན་པའམ། བཙུགས་པ་ལ་གྲུ་སུག་བྱས་ཟེར།

གླིང་མེ། དགའ་ལྡན་ལྔ་མཆོད་དང་འདྲ་བར། དགོན་པ་རི་ཁྲོད་ཁག་ལ་སོགས་པའི་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ཐོག་ཁའི་སྟེང་དང༌། སྒེའུ་ཁུང་གི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་མཆོད་མེ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་སྟར་བསྒྲིགས་ཀྱིས་འབུལ་བ་ལ་ཟེར།

མགོ་དང་འགོ འཇུག་ཡུལ་མི་འདྲ་བ་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་ཅིང༌། འདིར་ནི་ལུས་ཀྱི་མགོ་མཇུག་མ་མགོ་དང༌། བྱ་བའི་འགོ་མཇུག་འ་འགོ་ཡིན། ཞེས་པ་སྟེ། དཔེ་བརྗོད་དུ་ “མགོ་ཆེན་མགོ་སྐོར་ཐེབས་ནས་མགོ་བོ་ན། ལས་འགོ་འཛུགས་སྐབས་འགོ་ཁྲིད་གྲལ་འགོར་འཁོད།” ཅེས་པ་འདི་ལྟའི་སྔོན་འཇུག་འདྲ་མིན་འཇུག་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར་རྩ་བཟུང་གཅིག་གྱུར་འབྲི་སྤྱོད་བྱས་ཡོད།

གོ་དྲུང༌། དྲུང་ཡིག གོར་ཁའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་དྲུང་ཡིག

མགྲོན་ཚབ། རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བའམ། མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོའི་ལས་ཚབ་རྩེ་མགྲོན་ལ་ཟེར།

འགག་དེབ། རྩེ་འགག་ཏུ་རྩེ་མགྲོན་གྱིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་ཉིན་རེའི་མཛད་པ་ཡིག་ཐོག་བཀོད་པའི་མཛད་དེབ་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་དེབ་ཆེན་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་བསྡུས་མིང་ཡིན།

མགོ་མཆན་ཐམ་འབྱར། ཆོག་མཆན་གནང་བ་ཞིག

རྒྱ་རྡོའི་སྒྲོམ་སྐྱོར། རྒྱ་ཕྲ་ལྟ་བུ།

རྒྱན་བཞི་མཚལ་ཀའི་ཡོལ་བ། གྱང་ལ་འགེལ་བྱེད་གོས་ཆེན་རྒྱན་བཞིའི་ཡོལ་བ།

གྱ་རི་གྱུ་རི། བརྟན་པོ་མེད་པའི་དོན།

རྒྱ་གར། མིང་ཚིག་འདིའི་རྩ་བའི་དག་ཆ་ ‘རྒྱ་དཀར་’ ཡིན་ཞིང༌། དེ་ལ་འགྲེལ་བཤད་འདི་ལྟར་ཡོད། སྔར་བོད་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་དབར་ལ་འབྲེལ་བ་ཐོག་མར་བྱུང་སྐབས། གངས་རིའི་ར་བས་བསྐོར་བའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྡེའི་ལྷོ་རྒྱུད་རི་བོ་རྣམས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་ཐང་ངམ། ས་ཐང་རྒྱ༵་ཆེར་ཡུལ་ལུང་ཆགས་ཡོད་པ་དང༌། ཡུལ་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གོས་དཀ༵ར་པོ་གྱོན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས། ཡུལ་མིང་ལ་ ‘རྒྱ་དཀར་’ དང༌། ཡུལ་མི་ལ་ ‘རྒྱ་དཀར་བ་’ ཞེས་འབོད་པའི་ཐ་སྙད་ཐོགས།

‘རྒྱ་དཀར་’ ཞེས་ངག་ནས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལ་ (རྒྱ་གར་) ཞེས་རང་བཞིན་གྱིས་ཐོན་གྱི་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འབྲི་སྲོལ་དར་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་བོད་སྐད་ནང་ཚིག་འབྲུ་གཉིས་བསྡེབས་པའི་མིང་དང༌། ཚིག་གང་རུང་གི་ཚིག་འབྲུ་སྔོན་མའི་སྒྲ་དམའ་པོ་དང༌། ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མའི་སྒྲ་མཐོ་པོ་ཡིན་ཚེ། ཚིག་འབྲུ་སྔོན་མའི་སྒྲ་དམའ་བའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མའི་སྒྲ་མཐོ་པོ་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་དམའ་བར་འགྱུར་འགྲོ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། སྐད་ཆ་ཤོད་སྐབས་ ‘འབྲས་དཀར་’ལ་ (འབྲས་གར་) དང༌། ‘འགྲོ་སྟངས་’ ལ་ (འགྲོ་སྡངས་) ཟེར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་བཞིན་ཚིག་འབྲུ་སྔོན་མའི་སྒྲ་མཐོ་བའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མའི་སྒྲ་དམའ་པོ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་མཐོ་བར་འགྱུར་འགྲོ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། ‘དབྱར་ག་’ ལ་ (དབྱར་ཀ་) ཟེར་བ་དང༌། དེ་བཞིན་ ‘རྒྱུན་གཏན་’ལ་ངག་ནས་ (རྒྱུན་གདན་) ཞེས་ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མ་‘གཏན་’གྱི་སྒྲ་རང་བཞིན་གྱིས་དམའ་བར་འགྱུར་ཞིང༌། དེ་ལས་‘རྒྱུན་ལྡན་’ཞེས་པའི་དག་ཆ་སྣ་སྒྲ་ཅན་ལ་འགྱུར་བའང་འབྲི་སྲོལ་དར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། འདི་རིགས་ནི། སྐད་རིགས་ཚང་མའི་རང་བཞིན་སྒྲ་འགྱུར་འགྲོ་ལུགས་གཅིག་གྱུར་ཅིག་ཡིན་སྐོར་འཕྲུལ་སྤྱད་ལ་བརྟེན་ནས་བརྟག་ཞིབ་བྱས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་གནས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སྒྲ་འགྱུར་རིག་པར་དཔྱད་ན་དངོས་དོན་གསལ་བར་རྟོགས་ཐུབ།

རྒྱ་སེའི་གཟར་ཆེན་གཟར་ཆུང༌། རྟ་སྒའི་འོག་ཏུ་འདིང་རྒྱུའི་གོས་ཆེན་གྱི་གདན་ཞིག

རྒྱ་ནག འདི་ལའང་རྒྱ་དཀར་དང་འདྲ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཡོད། དེ་ནི་གངས་རིའི་ར་བས་བསྐོར་བའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྡེའི་ཤར་རྒྱུད་རི་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་ཐང་ངམ། ས་ཐང་རྒྱ༵་ཆེར་ཡུལ་ལུང་ཆགས་པ་དང༌། ཡུལ་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གོས་ན༵ག་པོ་གྱོན་པས་ན། ཡུལ་མིང་ལ་ ‘རྒྱ་ནག’ དང༌། ཡུལ་མི་ལ་ ‘རྒྱ་ནག་པ་’ ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཐོགས།

རྒྱ་འདྲེ་བརྒྱབ། ཚིག་འདི་ནི་ཕལ་སྐད་དུ་ ‘རྒྱམ་འདྲེ་བརྒྱབ་’ ཟེར་བ་དེ་ཡིན། ཚིག་འདིར་ཁ་རྩོད་བརྒྱབ་པ་དང༌། རྒྱག་རེས་བརྒྱབ་པའམ། གཞུ་རེས་བཏང་བ་གཉིས་ཀའི་གོ་དོན་ཡོད། རྒྱ་འདྲེ་ལ་ ‘རྒྱམ་འདྲེ’ ཟེར་བ་ནི། དགྲ་འདུལ་ལ་ ‘དགྲམ་འདུལ་’ ཟེར་བའི་སྒྲ་འགྱུར་འགྲོ་ལུགས་དང་འདྲ་བ་ཡིན།

སྔར་སྲོལ་སྦད་རྒྱང་བཤད་པ། གཟིམ་ཆུང་དམག་མིའི་དམག་རྩལ་དང་དམག་གཞས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས།

ཅ་འགྲོས་ཅ་འགྲོས། འདི་ནི་ཚིག་རིས་ལྟར་རིམ་བཞིན་གྱི་དོན།

ཆབ་བདག་མ་གཉིས། གདན་ས་ཁག་གི་ལས་སྣེ་གལ་ཆེ་བ་ཞིག

ཆིབས་བསྟར། རྟ་བཞོན་པ་མང་པོ་བསྟར་བསྒྲིགས་པའི་ཞེ་ས་ཡིན།

ཆིབས་རགས་དང་ཆིབས་ཧྲག ཆིབས་རགས་ནི། ཆིབས་བསྟར་གྱི་རིམ་པ་མ་འཁྲུགས་པར། ཆུ་རགས་ཀྱི་རྡོ་བསྟར་ཇི་བཞིན་གྲལ་བསྟར་འགྲིགས་པོར་བསྒྲིགས་པ་དེ་ལ་ཟེར། ཆིབས་ཧྲག་ནི། ཆིབས་རྟ་ཤེད་ལྡན་ཞེ་གཅིག་བཅིབས་པའམ། བཞོན་པའི་རྟ་པ་མང་པོ་ཞིག་སྟེ། དེ་རྣམས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྔ་རྟིང་གྲལ་བསྟར་བསྒྲིགས་མ་དགོས་པར། གཉིས་གསུམ་མམ། འགའ་ཤས་མཉམ་སྐྱོད་དང༌། སྡེབ་སྐྱོད་བྱས་ནའང་འགྲིགས། ཁ་རྒྱུན་དུ་རྟ་ཧྲག་མི་ཧྲག་ཟེར་བ་དེ་ཡིན།

འཇུ་ལང༌། སོག་པོའི་དམག་དཔོན་ཞིག་གི་གནས་བབས་རྒྱུད་འཛིན་བྱེད་པའམ། ཚབ་བྱེད་ཀྱི་མི་སྣ།

འཇུ་ཐ། མདོའི་རྣམ་གྲངས་སམ་མིང༌།

ལྗགས་རྒྱངས། གཞས་གདངས་ཀྱི་མིང་དམག་གཞས།

མཆོང་དམར། མཆོང་ཞེས་པའི་རྡོ་རིགས་ཁ་དོག་དམར་ཤས་ཆེ་བ་ཞིག་འཇོག་བཟོ། རྗེས་འབྲས་སམ། ལྟ་བཟོ།

སྙན་གསན་ཞུས། སྙན་དུ་གསན་པར་གསོལ་བའི་དོན་གང་ཞིག་ཡིག་ངག་ཅི་རིགས་ནས་ཞུས་པ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། བར་ལམ་ཞིག་ནས་གཞུང་སྒེར་ཡིག་ཆ་ཁག་ནང༌། ‘སྙན་གསན་’ དང༌། ‘སྙན་གསང་’ ‘སྙན་སང’ ‘སྙན་གསེང༌།’ ‘སྙན་སེང༌།’ ཞེས་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་ལྔ་བྲིས་དང་འབྲི་བཞིན་དུ་མཆིས།

སྙེག་ལ་ཁད། སྙེག་ལ་ཉེ་བ། སྙེག་གྲབས།

གཏན་མེད་ཀྱི་གཏོང་བ། གཏན་མེད་ནི་སྒོ་གཏན་མེད་པ་སྟེ། སྒོ་དབྱེ་མི་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ། སྒོ་རྒྱབ་ལ་ཕྲེད་གཏན་ཟེར་བའི་ཤིང་གདུང་ཞིག་གིས་བཀག་སྟེ་སྒོ་བརྒྱབ་པ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར། མཛོད་ཀྱི་སྒོ་མོ་ཡོངས་སུ་ཕྱེ་སྟེ། དགོས་འདོད་ཀྱི་ཟས་ནོར་ཅི་ཡང་འཛད་མེད་མཆོད་སྦྱིན་དུ་གཏོང་བའི་དོན་ཡིན།

གཏན་ཞལ། ཁྱོ་ཤུག་གམ། བཟའ་ཚང་གི་ཞེ་ས་ཡིན། སྟེང་ཞལ་དང༌། སྟངས་དཔྱལ་ཞེས་ཀྱང་འབྲི་སྲོལ་སྣང༌།

རྟགས་ཐམ། ལས་ཁུངས་གང་ཞིག་མཚོན་པའི་དམ་ཕྲུག

སྟན་དམར། འགོ་སྣམ་མཚལ་ཀ་ཁ་གདན་རིང་པོའི་ཆ་ཚད་དང་མཚུངས་པར་མཐའ་ལྕགས་གོས་ཆེན་ཧོར་ཇུས་དམར་པོས་བརྒྱན་པ། ནང་ཤ་གྲུའུ་ཙེ་མཚལ་སྨུག་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཟེར། དེ་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་གམ། ྋརྒྱལ་ཚབ་བམ། སྲིད་སྐྱོང་གིས་སྐུ་ཕྱག་འབུལ་གནང་སྐབས་སུ་གཙང་སྟན་གྱི་ཚུལ་དུ་འདིང་དགོས་པ་ཡིན།

ལྟག་མཚེར། གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཟུར་སྣོན་ཡིག་ཆའི་དཀར་ཆག་ལ་གཟིགས།

སྟེགས་སྟན། སྟེང་དུ་གདན་ཆུང་བཏིང་བའི་རྐུབ་སྟེགས་ལ་ཟེར།

བསྟེན་སྐྱིལ། གང་ཞིག་གིས་རང་གི་དགོས་དོན་ཆེད་དུ་མི་གཞན་དག་གམ། རྟ་ཟོག་སེམས་ཅན་ཅི་རིགས་འཇམ་རྩུབ་ཐབས་མཁས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟེན་ཉར་བཀག་བསྐྱིལ་བྱས་པ།

ཐོན་ཐི་ཚོན་ཁྲའི་ཞྭ་མོ་སྒ་སྦུབ་རྒྱབ་འཇར་ཅན། རྩེ་དྲུང་ཚོས་དགུན་ཁ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་གྱོན་བྱེད་ཞྭ་མོ་ཞིག

མཐར་ཐོན་ཐི་མཚལ་སེར་གྱི་ཁ་གོས། གོས་ཆེན་གྱི་རིགས་ཤིག

ཐོལ་བྱུང༌། གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ།

ཐེ་ཇི་འོ་ཆུ་སྡེ་དཔོན་དགའ་བཞི་བ། སོག་སྐད་ཀྱི་ཆེ་བསྟོད་ཅིག

དག་པ་ཤེལ་རི། བོད་དབུས་ཙ་རིའི་ནང་བདེ་མཆོག་གི་ཕོ་བྲང་ཡིན་པར་གྲགས་པའི་གནས་ཆེན་གངས་རི་ཞིག

དར་སང༌། དར་གོས་སྲབ་མོ་སང་རས་འདྲ་བ།

དོན་མཐུན། མངོན་བརྗོད་དུ་གསལ་བ་ལྟར། འདིར་ཡང་ཚོང་པའི་མིང་ཡིན་ཏེ། མཐའ་ཡི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ནས་ནོར་བུ་ལོན་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ། གྲུ་ཆེན་གཅིག་གི་ནང་མཉམ་ཞུགས་ཚོང་པ་ཇི་ཡོད་ཀྱིས་ཐབས་བྱུས་ནུས་ཤུགས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་བའི་ཁུར་མཉམ་ལེན་བྱེད་པ་ལྟ་བུར་དོན་མཐུན་རྒྱ་མཚོར་ཞུགས་པ་ཇི་བཞིན་ཞེས་དཔེ་མཚོན་དུ་འབྲི་བརྗོད་བྱེད་སྲོལ་ཡོད།

དྲི་རྟོག དྲི་བ་བཀོན་པ་དང་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་པ།

དྲུང་འཁོར། ཤོད་དྲུང་དང་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན།

དྲུང་ཇ་ཚོགས། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་སོགས་དགོན་ཁག་ནས་དགེ་འདུན་པ་ལྔ་བཅུ་སྐོར་ཞིག་གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོ་རྣམས་དང་ཟུང་སྦྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་དང༌། རྫོང་གཞིས་ཁག་བཅས་པར་གཞུང་དོན་ལས་ཁུར་མཉམ་ལེན་ཞུ་བའི་ལམ་སྲོལ་གསར་གཏོད་བསྐྱངས། དུས་དེ་ནས་བཟུང་ལྷ་སར་གནས་འཁོད་གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་རྣམས་ཉིན་རེ་འཆར་ཅན་ཞོགས་པ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་སྐུའི་ཉེ་དྲུང་ངམ། ཉེ་འབྲེལ་ཚོམས་ཆེན་གྱི་མདོ་སྦུག་ཏུ་ཚོགས་ཚུགས་ཐོག རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་ཚོགས་ཞུགས་ཡོངས་ལ་གསོལ་ཇ་བཏེགས། ཚོགས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་གཅིག་ཙམ་གྱི་རིང་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཇལ་ཁ་སྩལ་དགོས་རིགས་དང༌། བཀའ་འབྲེལ་གཞུང་གི་ལས་དོན་དང༌། གཞུང་ཞབས་ཀྱི་ལས་ཁུར་བསྐོ་གཞག་སོགས་མགྲོན་བརྒྱུད་བཀའ་སྒྱུར་སྩལ། ཚོགས་ (དྲུང་ཇ་) གྲོལ་རྗེས་རང་རང་གི་ལས་ཁུངས་སོ་སོར་ཉིན་རེའི་ལས་ཁུར་ཞུ་བར་བསྐྱོད་དགོས་པ་བཅས་སོ།།

དྲུང་ན་སྤྱོད་པ། ཉེ་འཁོར་དུ་ལས་སུ་གཞུག་བཞིན་གནས་པ་དག་ལ་ཟེར་ཡང༌། སྐབས་འདིར་གཞུང་སའི་དྲུང་ན་སྤྱོད་པ་ཞེས་པ་དེ་གཞུང་ཞབས་སམ། གཞུང་གི་སྲི་ཞུ་བ་དག་ལ་གོ་དགོས་པ་ཡིན།

དྲུང་མདའ། དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའམ་མཁན་དྲུང་དང༌། མདའ་དཔོན་བསྡུས་ཚིག

དྲུང་རྩིས། དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའམ་མཁན་དྲུང་དང༌། རྩིས་དཔོན་བསྡུས་ཚིག

དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ། སེར་མོ་བའམ་རྩེ་དྲུང་དང༌། སྐྱ་བོའམ་ཤོད་དྲུང་ཁོངས་གཏོགས་དང་བཅས་པའི་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་མིང༌།

དྲེལ་བྱམས། དྲེལ་སྔ་རྗེས་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་འཁུར་བའི་འགྱོགས་བྱམས་འདྲ་བ་ཞིག་ལ་ཟེར།

ཌག་ཁང༌། ཚིག་འདི་ཧིན་དཱིའི་ཡིག་ཐོག་ ‘ཌག་ཁ་ན་’ ཞེས་པ་ལས་བྱུང་ཞིང༌། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མའི་རྣམ་ཐར་བོད་དཔར་ནང་འཁོད་པ་སོར་བཞག

ཌན་ཌི། འགྱོགས་བྱམས་དང་འདྲ་བ། ནང་དུ་སྟེགས་བུ་གདན་བཅས་ཀྱི་གཞོགས་གཡས་གཡོན་སོ་སོར་རྒྱུག་པ་རིང་པོ་རེ་རང་སྦྱར་དུ་ཡོད་པ། དེའི་རྒྱབ་མདུན་སོ་སོ་ནས་མི་གཅིག་རེས་སམ། གཉིས་རེས་དཔུང་པ་སྒྲེང་བའི་སྟེང་དུ་འཁུར་དགོས་པ་དེ་ལ་ཟེར། འདི་ནི་རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་དར་བ་ཞིག་ཡིན་འདུག འདི་ལ་ ‘སྒྲེང་ཁྲི་’ དང༌། ཞེ་སར་‘ཕེབས་ཁྲི་’ ཞེས་བྲིས་པའང་འདུག

གདུང་ཆོག བླ་མ་ཞིང་གཤེགས་ཀྱི་སྐུ་གདུང་བཀྲུས་ཏེ་དེ་ལ་ན་བཟའ་དང༌། དབང་ཆས་བསྒྲོན་ནས་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཐོག དེའི་མདུན་དུ་བླ་མ་དགེ་འདུན་དང༌། བཙུན་མ་ལ་སོགས་པས་ཡི་དམ་ཅི་རིགས་ཀྱི་བདག་འཇུག་ཆོ་ག་འདོན་པ་ལ་ཟེར།

བདེ་སྟན། འབོལ་གདན་སྲབ་མོ་འདྲ་བའི་བཞུགས་གདན་གྲུ་བཞི།

དཱ་ཁུ་རལ། ཕྱི་སོག་གམ། མོང་གོལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་སའི་མིང་རྙིང་པ་ཡིན་ཞིང༌། དེང་སང་ཨུ་ལན་བྷ་ཀྲོར་ཟེར།

དུམ་མཚམས་འཕྲེང་འབེབས། དབྱིན་ཚིག་ (Paragraph) ཟེར་བ་དང་དོན་གཅིག་ཡིན་ཏེ། ཡིག་གཞུང་གཅིག་གི་ནང་བརྗོད་གཞི་དོན་དག་འདྲ་མིན་ཡོད་རིགས་མངོན་གསལ་དོད་པོར་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཆེད། དེ་རིགས་དུམ་མཚམས་ཟུར་དབྱེ་ཡིག་འཕྲེང་གཅིག་གཉིས་འོག་ཏུ་ཕབ་པ་ལ་ ‘འཕྲེང་འབེབས་’ སམ། ‘འབེབས་’ ཡང་ཟེར་བ་ཡིན། དཔེར་ན་ྋསྙན་ཞུ་སོགས་སུ་ྋཞབས་དྲུང་དུ་ཞེས་བྲིས། དེ་ནས་ ‘འཕྲེང་འབེབས་’ ཡིག་འཕྲེང་ཇི་འོས་བཞག་སྟེ། གུས་པས་ཞེས་འབྲི་བ་ལྟར་ཡིན་ནོ།།

ལྡང་དང་འདང༌། ལྡང་ནི། ཡར་ལང་བ་དང༌། འབོར་ཚད་ལོངས་པ་གཉིས་ཀར་འཇུག་པ་འདི་རང་དག་པར་ངེས། དགོས་མཁོ་ལྡང་དང་ལྡང་མིན་ལ་འདང་དང༌། འདེང་འབྲི་བ་ནི། མ་དག་རྒྱུན་འཇགས་སུ་སོང་བར་མངོན།

ན་བཟའ་སྐུ་བེར། ཟླ་གམ་དང་འདྲ་མཚུངས་གོས་བེར་ཡང་ཟེར།

ནང་མ་མཁན་སྡེ། སེར་མོའི་གོ་གནས།

ནང་མ་མཁན་སྡེ་ཆེ་ཆུང༌། སྐུ་བཅར་ནང་མའི་གྲས་མཁན་ཆེ་དང་མཁན་ཆུང༌།

ནས། དུས་རབས་ ༡༧ དང་ ༡༨ ནང༌། བོད་དབུས་གཙང་ཁུལ་‘སྐུ་ཞབས’ཞེས་པ་དང་དོན་མཚུངས་ཞེ་སའི་ཚིག་ཏུ་སྣང༌། དཔེར་ན། གླེགས་བམ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༠༡ ནང་‘སྟར་སྡོང་ནས་ཀྱིས’ཞེས་པ་དེ་ནི། སྐུ་ཞབས་སྟར་སྡོང་བས་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན།

རྣམ་རྒྱུ་སྤྱན་སྦུག སྣམ་བུ་ཐིག་མའི་གྲས།

སྣང་རྩེ་ལྷ་མོ་བ། གྲོང་སྡེ་ཞིག་གི་ལྷ་མོ་ཟློས་གར།

གནམ་བྲོ་ཐག་རྩེད་པ། རྩེད་རིགས་ཤིག

པ་པོ། བ་བོ། མ་མོ། འདི་དག་བདག་སྒྲར་སྦྱོར་ཚུལ་དངུལ་ཆུ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་བཞེད་པ་རྩ་བཟུང་ཐོག མིང་མཐའི་འཇུག་ཚུལ་ནི་དབྱངས་ཅན་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེའི་གསུང་ལས། “བདག་པོའི་སྒྲ་སྟེ་ག་ད་ན༌།། བ་མ་ས་དང་དྲག་མཐར་པ།། ང་འ་ར་ལ་མཐའ་མེད་ལ།། བདག་སྒྲ་ཡར་གྱུར་བ་དང་ནི།། ཆ་ལ་པ་ཉིད་སྦྱོར་བ་ལེགས།། མིང་མཐའི་པ་བའང་ཕལ་ཆེར་འདྲ།” ཞེས་པ་ཇི་བཞིན་བཀོད་ཡོད། དཔེར་ན། ཟློས་གར་བ་དང༌། གར་པ་ལྟ་བུའོ།།

པུ་ཏི། བོད་ཡིག་ནང་གླེགས་བམ་ཞེས་པར་པུ་ཏི་དང༌། པོ་ཏི། པོད་ཅེས་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་ཡོད་པ་དང༌། དེ་དག་གི་རྩ་བ་སཾསྐྲྀཏའམ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དུ་པུསྟིཀཿ ཞེས་པ་སྒྲ་ཟུར་ཆག་གི་འབྲི་ཚུལ་ཞིག་ཡིན།

དཔའ་དམ་འུར་ཐུ། སྨོན་ལམ་རྟ་པའི་ཆ་ཆས་གྲས།

དཔར། འདི་ནི་‘སྤར་’གྱི་ཡིག་གཟུགས་འགྱུར་བའི་འབྲི་སྲོལ་ཞིག་ཡིན། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གནའ་སྔ་མོའི་དབུ་ཅན་ཡིག་གཟུགས་ལ་སྤ་ཞེས་འབྲི་བ་འདིའི་རྩེག་པ་‘ས’ཡི་ཆ་ཤས་ཕྱི་མ་དོར་ཏེ། ངྤ་ ཞེས་འབྲི་བ་རིམ་པས་‘དཔ’ ལ་འགྱུར་བར་མངོན། དཔེར་ན། ‘འཇམ་དཔལ་’དེ་གནའ་ཡིག་ཏུ་ཐོག་མར་‘འཇམ་སྤལ་’ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་ནི། དུས་དེང་སང་གི་ལ་དྭགས་པའི་ངག་རྒྱུན་ལ་འཇམ་སཔལ་ཟེར་བ་དང༌། གནའ་བོའི་ཡིག་གཟུགས་ལ་དཔྱད་ནའང་གསལ་བར་ཤེས་ཐུབ། དཔྱད་ཚུལ་འདི་ནི་ཨ་མདོ་བ་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏས”རིག་པས་དཔྱད་ན་ཆོས་ལུགས་མི་འགལ་”ཞེས་གསུངས་པ་འདི་བདེན་པར་ངེས་ཞེས་བསྔགས་བརྗོད་མཛད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་ཞིག་ཡིན།

དཔྱིད་ཆོས། བོད་ཟླ་དང་པོའི་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྐབས་དང༌། དེ་མིན་དཔྱིད་དུས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དགོན་ཁག་སོགས་སུ་གསུང་ཆོས་གནང་བ་ལ་ཟེར།

སྤྱན་རྒྱ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་ཀྱི་སྤྱན་འདྲེན་རྒྱ་གླིང༌།

སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་བཅར་ཞབས་ཞུ་བའི་གཙོ་བོ་དང༌། གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ཡིན་ལ། ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་སྒེར་གྱི་མཛོད་སྦུག་དང༌། མཛོད་ཆུང་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དབུ་འཛིན་ཡང་ཡིན། གནས་རིམ་བཀའ་བློན་དང་འདྲ་བའི་ཐོག བཀའ་ཤག་ནང་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་སྲིད་དོན་འབྲེལ་ཡོད་དོན་གནད་ཆེ་རིགས། དེ་བཞིན་ཡིག་ཚང་ལས་ཁུངས་ནས་རྩེ་དྲུང་གི་ལས་ཚན་བསྐོ་འཐེན་འཆར་གཞི་འགོད་སྐབས་བཅས་པའི་ལྷན་ཚོགས་སུ་མཉམ་གཞུག་གནང་དགོས་པ་ཡིན།

སྤྱི་ཆོས། སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་སྤྱི་ཡོངས་ལ་གསུང་ཆོས་གནང་བ།

སྤྱི་སོ། དགོན་པ་ཆེ་ཁག་གི་གཏོང་སྒོ་དང་ཡོང་སྒོ་བདག་གཉེར་བྱེད་མཁན་དགོན་པའི་ལས་སྣེ་དང༌། དེ་དག་གི་ལས་ཁང༌།

དཔལ་གསོལ་མ། ལྷ་མོ་གསོལ་མཆོད་ཞུ་མཁན་བུད་མེད་ན་གཞོན་ཁག་གཅིག

ཕྱར་གྲུ་ཕྱར་སྟོད། གཞུང་ཞབས་རྩེ་དྲུང་གི་གཟབ་བཞེས་གྲྭ་ཆས་ཐེར་གཟན་ལ་མཐའ་ལྕགས་གོས་ཆེན་ཚོན་ཁྲས་བརྒྱན་པ་དེར་ཕྱར་གྲུ་དང༌། གོས་སྟོད་ཀྱི་གོང་པ་དང༌། ཕུ་ཐུང་ལ་གོས་ཆེན་ཚོན་ཁྲ་ཕྱར་གྲུ་དང་ཞེ་མཚུངས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་དེར་ཕྱར་སྟོད་ཟེར།

ཕྱིང་དམར། ཕྱིང་པ་དམར་པོའི་ས་གདན་ཞིག

རྦད་བཤད་ལྗགས་རྒྱངས། གཟིམ་དམག་མིའི་དམག་གཞས་ཤིག

བླ་མ་དམིགས་བརྩེ་མ། གྲྭ་པའི་ལས་སྣེ་ཞིག

འབྲས་ལྷང༌། འབྲས་དོ་པོ།

བླ་མ་གཞུང་ལས་པ། གདན་སའི་ལས་སྣེ་ཞིག་གི་མིང༌།

བླ་མ་གཙང་ལས་པ། གོང་མཚུངས།

བླ་ཕྱག ལྷ་སའི་ཇོ་ཁང་གི་ཁྱམས་རའི་བྱང་ངོས་བླ་བྲང་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་གཞུང་གི་ཉིན་རེའི་གཏོང་ཡོང་དོ་དམ་ལས་ཁུངས་བླ་བྲང་ཕྱག་མཛོད་ཅེས་པ་དེའི་བསྡུས་མིང༌།

དབུ་ཞྭ་འདིང་བ། བླ་མ་ལ་གུས་འདུད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞུ་བ་མཚོན་ཕྱིར། བླ་མ་ཕེབས་ལམ་དུ་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དབུ་ཞྭ་འདིང་བ།

འབྲི་སྒྲུབ། དཀྱིལ་འཁོར་འབྲི་བ་དང་སྒྲུབ་པའི་དོན།

མར་གསར་དཀྲོག་ཀ འོ་མ་དཀྲོགས་ནས་མར་གསར་ཐོན་པ་རྡོག་རྡོག་སྒོག་ཕོར་ཆེ་བའི་ཚད་ཙམ་ཞིག་ལ་དཀྲོག་ཀ་ཟེར།

མི་མང༌། དབུལ་ཕྱུག་དང༌། གོ་དབང༌། ལས་རིགས། རིགས་རུས། ཕོ་མོ། སེར་སྐྱ། ཆོས་ལུགས། ལུང་ཚན་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཅི་ཡང་མེད་པར་མིའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་མིང་ཡིན་ཏེ། དབྱིན་ཚིག་ People (པིའི་པཱལ་) ཟེར་བ་དང་འདྲ། དཔེར་ན། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཁོང་རྣམ་པ་ནི་བོད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་བླ་ན་མེད་པས་དབུས་པའི་བོད་མི་མང་ངམ། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་འབངས་སྤྱིའི་འཐུས་མི་ཡིན།

མི་དམངས། འདིའི་གོ་དོན་ནི། གཙོ་བོ་དང༌། གཅིག་གམ། ཉུང་བའི་ཆ་དེ་ཕུད་པའི་སྐྱེ་བོ་གྲངས་འབོར་མང་ཆེ་བ་རྣམས་མཚོན་པའི་སྤྱི་མིང་ཡིན་ཏེ། མི་དམངས་ཞེས་པའི་ཁོངས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ལྟ་ཅི་སྨོས། གཞུང་གི་སྲི་ཞུ་བ་གཞན་དག་ཀྱང་ཚུད་མེད། སྔར་སྲོལ་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆའི་ནང༌། “སེར་སྐྱ་མི་དམངས་མཐའ་དག་ལ་བཟློ་བ་” དང༌། ‘གྲྭ་དམངས་ཀྱི་སྒྲིག་ལམ་ཀུན་སྤྱོད་’ ཅེས་འཁོད་པ་དང༌། ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་སྐུ་དུས་ཀྱི་ཞོལ་རྡོ་རིང་ཆེ་མོར་ཡང་ ‘དམངས་འདྲང་’ ཞེས་འཁོད། དེའི་གོ་དོན་ནི་མི་དམངས་ཀྱིས་ཡིད་མཐུན་བྱེད་པ་ལ་ཟེར། དེ་བཞིན་དེང་སྐབས་ས་ཁུལ་གང་ཞིག་གི་མི་དམངས་ཀྱི་འགོ་གཙོ་དང༌། འཐུས་མི་དག་གིས་ཀྱང༌། “ང་རང་གིས་འདི་འདྲ་བསམས་ཀྱང༌། དེ་ལ་མི་དམངས་ཀྱིས་མོས་མཐུན་མི་བྱེད།” ཅེས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བྲིས་པའང་ཡོད། དེའི་གོ་དོན་ནི་དབྱིན་ཚིག་ Public (པབ་ལིག་) ཟེར་བ་དང་དོན་མཚུངས་ལྟ་བུ་ཞིག་སྣང༌། གང་ལྟར་བོད་མིའི་སེམས་སུ་ ‘དམངས་’ ཞེས་པ་དེ་གཙོ་བོ་སོགས་ཉུང་བའི་ཆ་དེ་ཕུད་པའི་སྤྱི་བྱིངས་མང་བའི་ཆ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་ལས། རིགས་དམའ་བའམ། དམངས་རིགས་དང༌། གདོལ་རིགས་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་ཙམ་ཡང་མེད་པ་གོང་གསལ་དཔེ་མཚོན་ནས་གསལ་བར་མངོན།

མན་ཏོག་ཞྭ། མུ་མེན་གྱི་ཏོག་ཡོད་པའི་དཔོན་ཞྭ།

རྩད་གཅོད་དང་རྩད་དཔྱོད། རྩད་གཅོད་ནི། དངོས་དོན་ཇི་ཡིན་རྩད་ཞིབ་བགྱིས་མཐར། འདི་བདེན་དང༌། འདི་རྫུན་ཞེས་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་དང༌། རྩད་དཔྱོད་ནི། འཚོལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ལྡན་སེམས་མེད་ཅི་རིགས་པ་དེ་གང་དུ་ཡོད་རྩད་ཞིབ་དང་འབྲེལ་གང་རྙེད་པ་དེ་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བམ། བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ། དཔྱད་ཡུལ་དེའི་ཐོག་ནས་སྣང་ཚུལ་ཇི་བྱུང་འདི་དང་འདི་ཞེས་དཔྱད་གཞི་གསལ་སྟོན་བྱེད་པ་ཙམ་ལས། འདི་རང་དུ་ངེས་ཞེས་ཐག་གཅོད་མི་བྱེད་པའམ། ཐག་གཅོད་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་མི་ལྡན་པ་སྟེ། ཡང་སྲིད་རྩད་དཔྱོད་ཞུས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

རྩེ་སྐོར། རྩེ་དྲུང་རྣམས་དང༌། རྩེ་དྲུང་གི་ཁོངས་གཏོགས་བཅས་པའི་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་མིང༌།

རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བ། རྩེ་འགག་སྟེ། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་གཟིམ་ཆུང་ཆེན་མོའི་འགག་ཏུ་ལས་ཁུངས་ཚུགས་ཏེ་ྋསྙན་ཞུ་འབུལ་བ་དང༌། ྋསྙན་གསན་ཞུ་བ། ཉིན་རེའི་མཛད་ཐོ་འགོད་པ། མཛད་སྒོ་ཁག་གོ་སྒྲིག ཕྱི་ནང་མི་སྣར་རྒྱུས་སྟོན་སྣེ་ཤན་སོགས་ཀྱི་ལས་ཁུར་ཞུ་མཁན་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ་རྩེ་མགྲོན་བཅུ་དྲུག་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་སྤྱི་འདོམས་སུ་གནས་བཞི་པ་ (མཁན་ཆུང་) མགྲོན་གཉེར་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བའམ། མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་ཞེས་འབོད།

རྩེ་དྲུང༌། གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་མིང༌།

རྩེ་ཕྱག རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་གཞུང་གི་ཉིན་རེའི་གཏོང་ཡོང་དོ་དམ་ཕྱག་མཛོད་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཡོད་པ་དེའི་བསྡུས་མིང་ཡིན་ཞིང༌། མིང་གཞན་འཕྲལ་བདེ་ལས་ཁུངས་ཀྱང་ཟེར།

རྩེ་གསོལ་ཐབ། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྐུ་བཅར་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་ལ་སོགས་པར་ཉིན་རེའི་གསོལ་ཇ་གསོལ་ཚིགས་དང༌། རྒྱུན་གཏན་དྲུང་ཇ་དང་མཛད་སྒོ་ཁག་ལ་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་དང༌། ཡང་མཛད་སྒོ་ཁག་དང་ཆབ་གཞུག་གི་སྐབས་སོགས་སུ་གསོལ་ཚིགས་ཀྱང་བཟོ་འབུལ་ཞུ་དགོས་ཀྱི་ཐབ་ཚང་ཆེན་མོ་དེའི་མིང་ཡིན།

ཚིགས་བུབ། རྟ་ཁ་བརྡབས་པའི་དོན།

ཚིག་ཐོ་སྤྱི་ཐམ་བཞི་སྦྱར། གདན་ས་གསུམ་དང་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་རྟགས་ཐམ་ལ་ཟེར།

ཚོན་སྤེལ་བ། ཚོན་མདངས་འདྲ་མིན་བསྒྲིགས་པ།

ཚོས་མན་ཏོག་ཞྭ། གཞུང་ཞབས་ཚོའི་ཆས་གོས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག

མཚན་གཟིམ་ལྷ་མོ་ཁང༌། རྩེ་ཕོ་བྲང་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་ཡང་སྟེང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་གཟིམ་ཆུང༌། དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོའི་སྐུ་ཐང་གསུང་བྱོན་མ་རྒྱུན་འགྲེམས་ཞུ་ས་དེའི་མཚན།

མཚལ་སྣག རྡོ་རིགས་རྒྱ་མཚལ་བསྣུར་བའི་སྣག་ཚ།

ཞུ་འགབ། ཞུ་འོས་པའམ། ཞུས་ན་འཚམས་པ།

གཞི་ཕབ། གནས་གཞིར་གཏན་འཇགས་སུ་འཁོད་པའི་དོན།

གཞུང་སོག སོག་པོ་གུ་ཤྲི་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་རང་ཉིད་འཁོར་འབངས་བཅས་པ་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་མངའ་ཞབས་སུ་ཕུལ་ཏེ་བོད་གཞུང་གི་ཆབ་འབངས་སུ་གྱུར་པའི་སོག་རིགས་བོད་དབུས་འདམ་གཞུང་དུ་གཞིས་ཆགས་པ་རྣམས་ལ་ཟེར།

བཞེས་ཐུག་ཐ་ཞི་བཏེགས། འབྲས་ཐུག་གི་རིགས་ཤིག

ཟན་བརྟག རྩམ་པ་བརྫིས་པའི་ཟན་གོང་ཧྲིལ་པོར་བསྒྲིལ་བ་གཉིས་གསུམ་གྱི་ནང་བརྟག་པར་བྱ་བའི་མཚན་མིང་དང༌། བྱ་བ་བཟང་ངན་འདི་དང་འདི་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་ཤོག་སྐྱུར་ཐོག་བྲིས་ཏེ་བཅུག་ཡོད་པ་དེ་དག་དཀར་ཡོལ་ཡུ་རིང་ཞིག་ནང་བླུགས་ནས། སྐུ་བརྙན་རྩ་ཆེའི་མདུན་དུ་དཀར་ཡོལ་གྱི་ཡུ་བ་ལག་གཉིས་ཀྱིས་བཟུང་སྟེ་གཡས་སུ་སྐོར་བཞིན་གསོལ་བ་སྨོན་ལམ་འདེབས་སྐབས། ཟན་ཧྲིལ་གཅིག་ཁེ་གཙང་ཕྱིར་ཐོན་ཡོང་བ་དེའི་ནང་མཚན་མིང་དང༌། བཟང་ངན་གང་འཁོད་པ་དེ་དངོས་བདེན་དུ་ངེས་པར་བརྩི་བའི་བརྟག་པ་བྱེད་སྲོལ་ལ་ཟེར།

གཟིམ་པ་འགོ་དམངས། དམག་མིའི་ཡོངས་ཁུངས། སྔར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་ཡིན་ཞིང༌། ཉེ་དུས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྐབས་རུ་སྒྲིག་ཏུ་ཡོང་བའི་བོད་སྔ་རབས་པའི་ཆས་གོས་ཅན་གྱི་དམག་མི།

བཟེད་ཞལ་སྤྱིལ་བླུགས། གསོལ་ལྡན་བླུག་པའམ་ཞག་བླུག

ཡ་སོར། དམག་དཔོན་གྱི་གོ་གནས། སྔར་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་གཏོར་རྒྱག་གི་དམག་རུའི་སྤྱི་ཁྱབ།

ཡུམ་བུ་གླ་སྒང༌། གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང་‘གླ་སྒང་’ཞེས་བཀོད་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་འགྲེལ་བཤད་དང༌། དེ་མིན་‘བརླ་མཁར་’ལ་སོགས་པའི་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་བརྒྱད་སྣང་བ་དེ་དག་གང་དང་གང་དུ་འཁོད་སྐོར་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ཟུར་སྣོན་ནང་ཚིག་འགྲེལ་གསལ་བཤད་རིམ་པར་བཀོད་ཡོད། དེ་ནི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་སླད་དུ་ཡིན།

གཡང་ཊིའི་སམ་ཊ། ཡི་གེ་ཟིན་བྲིས་རྒྱག་ས་སྦྱངས་ཤིང་ལྟ་བུ་ཆུང་ཆུང་ཞིག

རིན་རྒྱན་ཁྲི་པ། རིན་ཆེན་རྒྱན་ཆ་བ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན།

རགས་སྐྱོར། ཁང་པའི་ཕྱིའི་ཟུར་ཁུག་སོགས་སུ་ཆུ་རགས་ལྟ་བུའི་རྡོ་རྐྱང་བརྩིགས་པའི་སྐྱོར་བ་ལ་ཟེར།

རིམ་པ་བཞི་པ། གཞུང་ཞབས་མཐོ་རིམ་རིམ་པ་བཞི་པ།

རུས་ཆེན་དྲུག བོད་ཀྱི་མི་བུ་ (མིའུ་) གདུང་དྲུག་གམ། རུས་ཆེན་དྲུག་གི་རྩ་བའི་ཁུངས་གཏུགས་ས་ནི། ཕ་སྤྲེའུ་དང༌། མ་བྲག་སྲིན་འདུས་པ་ལས་བཙས་པའི་སྤྲེལ་ཕྲུག་སྤུ་མདོག་མི་འདྲ་བ་དྲུག་ཡིན་ཞིང༌། སྤྲེའུ་སྤུ་མདོག་སེར་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ལ་སེ་དང༌། སྤུ་མདོག་སྨུག་པོ་དེ་ལ་སྨུ། དཔྲལ་བར་མདོངས་ཅན་དེ་ལ་ལྡོང་དང༌། སྤུ་མདོག་དཀར་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ལ་སྟོང༌། སྤུ་མདོག་སྔོ་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ལ་འབྲུ་དང༌། རྟ་རགས་པའི་སྤུ་མདོག་དང་མཚུངས་པ་དེ་ལ་དབྲ་ཞེས་སྤུ་མདོག་འདྲ་མིན་སོ་སོར་ཐ་སྙད་རེ་ཐོགས། སྤྲེའུ་སྤུ་མདོག་མི་འདྲ་བ་དེ་དག་ལས་མཆེད་པར་ཕྱི་མོ་རུས་ཆེན་བཅུ་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་རུས་མིང་མི་འདྲ་བའང་རིམ་པར་བྱུང་བ་སྣང༌།

ལུག་ཚར། ལུག་ཕྲུག་གི་ (ལུ་གུའི་) པགས་པ་བལ་རང་འབྱར་མཉེད་མ་ལ་ཟེར།

ལུང་སྒྱུར་ཐམ་ཀ་གྲུ་བཞི། དབང་སྒྱུར་བྱེད་དམ་ཕྲུག

ལོ་ཕྱག ལོ་གསར་ལ་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་མི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་སྣ་ལྟ་བུ།

ཤ་བ་རི་རྫོང༌། གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཟུར་སྣོན་ལ་གཟིགས།

ཤེལ་གྲོང༌། གྲོང་ཚོ་ཞིག་གི་མིང༌།

ཤིང་གཉེར་གཅིག སྨོན་ལམ་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ལས་སྣེ་ཞིག

ཤོད་སྐོར། ཤོད་དྲུང་རྣམས་དང༌། ཤོད་དྲུང་གི་ཁོངས་གཏོགས་བཅས་པའི་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་མིང༌།

ཤོད་དྲུང༌། གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོ་ཞབས་རྟེན་ཕ་གཞིས་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་མིང༌།

གསོལ་ཚིགས་ཆེན་མོ། བོད་ཟས་ཁེ་གཙང་གི་གསོལ་སྟོན་རྒྱས་པ་ཞིག

སེལ་ཐམ། ཡིག་ཆ་སོགས་བརྩི་མེད་སོང་བའི་རྟགས་དམ།

སྲས་རྣམ་པ། གཞུང་ཞབས་བཀའ་བློན་སོགས་མི་དྲག་ཆེའི་སྲས།

སྲིད་བཀའ་ལྷན་རྒྱས། སྲིད་སྐྱོང་ངམ། སྲིད་བློན། སྲིད་ཚབ་རྣམ་པ་ཅི་རིགས་དང༌། བཀའ་བློན་དང་བཀའ་ཚབ་ངོ་མ་ཇི་ཡོད་ལྷན་རྒྱས་ཚོགས་པ་ལ་ཟེར།

སྲིད་དོན། གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ནང་གསེས་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་དམིགས་དོན་འགྲུབ་ཐབས་གཙོ་བོར་བཟུང་བའི་ལས་དོན་ལ་”སྲིད་དོན་” ཞེས་འབྲི་བརྗོད་བྱེད་པ་ཡིན། སྲིད་དོན་གྱི་ལས་རིགས་ནང་གཞུག་མཁན་ལ་”སྲིད་དོན་པ་” ཟེར་བ་དང༌། ཕྱི་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་ལ་མཁས་པ་དང༌། སྤྱི་སྒེར་གྱི་བྱ་བའི་ཐོག་གཡོ་ཐབས་ལ་བྱང་ཆུབ་པའི་མི་ལ་”སྲིད་དོན་མཁས་པ་”ཟེར།

གསོལ་ཚ་ཕེབས་སྒྲིག གསོལ་ཚ་ནི་ཚ་བབས་ཀྱི་ཞེ་ས་ཡིན་ཞིང༌། སྐབས་འདིར་ཚ་བབས་མཛད་སའི་ཕེབས་སྒྲིག་ལ་ཟེར།

གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་གསོལ་ཇ་དང་གསོལ་ཚིགས་ཞབས་ཞུ་བ་སྐུ་བཅར་གསོལ་དཔོན་བགྲེས་གཞོན་དང༌། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུའི་ན་བཟའ་ཉེར་ཆས་ལ་སོགས་པའི་ཞབས་ཞུ་བ་སྐུ་བཅར་གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཕྱོགས་མཛད་པའི་ཞབས་ཞུ་བ་སྐུ་བཅར་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་བཅས་ཁོང་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་ཞུ་བ་ཡིན།

ལྷ་ལྡན་རྒྱལ་ས། གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་གྲགས་པའི་བོད་ཡུལ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་སྤྱིའི་རྒྱལ་ས་སྟེ། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་མོར་ཟེར་བ་ཡིན།

ལྷག་ལྷ། ལྷག་པའི་ལྷ་སྟེ། རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡི་དམ།

དྷཱ་སྒོག་རྩེ། གོས་ཆེན་གྱི་གྱོན་པ་སྟེང་གོན་སྐེ་རགས་འཆིང་མི་དགོས་པ་ཞིག་སྟེ། སོག་པོ་ནས་བྱུང་བའི་གོ་སའི་གྱོན་ཆས་ཤིག

ལྷ་ཞོལ་བྲོ་པ་གཞས་མ། ལྷ་ས་དང་ཞོལ་པའི་བྲོ་པ་གཞས་མ།

ལྷ་ས་ཚོགས་པ། གྲོང་ཁྱེར་སྤྱིར་ཚོ་ཁག་གསུམ་ཡོད་པའི་ཡ་གྱལ།

ལྷམ་རས་ཟོན་གོས་རྒྱ་མ། གོས་ཆེན་གྱི་རྒྱན་སྤྲས་ཡོད་པའི་གྲྭ་ལྷམ།

ཨོཾ་ཁང་བྲོ་པ། བྲོ་འཁྲབ་མཁན།

ཨ་ཙ་གྲུམ་འཇར། སྣ་རྒྱན་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག

ཨོད་མ་གར་པོ། གཞུ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག

འདྲེན་རྟགས་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་དོན་འགྲེལ་བཤད།

འདྲེན་རྟགས།

ལུང་འདྲེན་གྱི་རྟགས་ལ་ཟེར། དེ་ཡང་ཉིས་གཤིབས་དང༌། ཆིག་རྐྱང་ཞེས་པ་གཉིས་ཡོད།

འདྲེན་རྟགས་ཉིས་གཤིབས།

“ “ དཔེར་ན། ྋརྒྱལ་བ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུས་ “དུས་རྒྱུན་དུ་སེམས་པ་བཟང་པོ་བྱེད་དགོས་” ཞེས་བཀའ་སློབ་གནང་གི་འདུག ཅེས་པ་ལྟ་བུ།

འདྲེན་རྟགས་ཆིག་རྐྱང༌།

‘ ’ དཔེར་ན། ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང༌། ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ ཞེས་པའི་ྋརྒྱལ་བའི་རང་རྣམ་ནང༌། ‘ཀརྨ་པ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ་’ དང༌། ‘གངས་རི་ཨ་མྱེས་སྐྱེ་རི་’ ལ་སོགས་པའི་མཚན་མིང་འཁོད་འདུག ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌།

འདྲེན་རྟགས་ཉིས་གཤིབས་ཀྱི་ནང་ཁོངས་འདྲེན་རྟགས་ཆིག་རྐྱང་ཡོད་པ། དཔེར་ན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས། “ངས་བདེན་ཚིག་སྨོན་ལམ་ནང་ ‘ཡོངས་རྫོགས་བོད་ལྗོངས་རང་དབང་གཙང་མའི་དཔལ།’ ཞེས་བཀོད་ཡོད་པ་དེ། ང་རང་ཚོ་གངས་ཅན་པ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་གནས་ཡུལ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ས་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཟེར་གྱི་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་སློབ་སྩལ་སོང༌། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

གུག་རྟགས།

() ༡ དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་འགོད་དགོས་སྐབས་སུ་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་རྩོམ་ “བདེན་གསོལ་སྨོན་ཚིག་” (བདེན་ཚིག་སྨོན་ལམ/ཚད་མེད་ཡོན་ཏན་) ཅེས་པའི་ནང་”ཡོངས་རྫོགས་བོད་ལྗོངས་ (གངས་ལྗོངས་ཁྱོན་ཡོངས།) རང་དབང་གཙང་མའི་དཔལ།” ཞེས་འཁོད་པ་དེ་བོད་ཡུལ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་ (བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་) ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་སྐྱེ་འགྲོའི་རང་དབང་ཆེད་དུ་ཐུགས་སྨོན་མཛད་པ་ཞིག་རེད། ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། ༢ ལོ་དང་ཟླ་ཚེས། མིང་ཚིག རྗོད་པ་ཅི་རིགས་བོད་ཡིག་དང་ཕྱི་ཡིག་གང་ཞིག་སྔོན་དང༌། གཞན་དེ་རྗེས་སུ་འགོད་དགོས་པའི་ཐོག་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ཤིང་འབྲུག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ (1904/09/07) ཉིན་ལྷ་སར་དབྱིན་བོད་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཅེས་དང༌། ཝར་རེན་སིམིཐ་ (Warren Smith) ཡིས་བརྩམས་བྲིས་དབྱིན་དེབ་ (Tibetan Nation) (བོད་རྒྱལ་ཁབ་) ཅེས་པའི་ནང༌། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཡི་གེ་ཀློག་པའི་སྐབས་སུ་གུག་རྟགས་ () ནང་འཁོད་པ་དེ་བཀླག་མི་དགོས།

གྲུ་རྟགས།

[ ] འདི་ནི་ ༡ ཕྱི་ཚིག་ཅིག་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཡིག་ཐོག་འཁོད་ཡོད་པ་དེ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྲ་སྒྱུར་མཉམ་དུ་ཡོད་སྐབས་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ཡུལ་མིང་ Australia[ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ་]དང༌། Austria[ཨོ་སེ་ཀྲ་རི་ཡ་]ལྟ་བུ་དང༌། ཕྱི་ཡིག་མཉམ་དུ་མེད་ན། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ་དང༌། ཨོ་སེ་ཀྲ་རི་ཡ་ཞེས་འབྲི་བ་ལས། གྲུ་རྟགས་[ ]སྤྱོད་མི་དགོས། ༢ གསལ་བཤད་དགོས་རིགས་ལ་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ཡིག་ཆ་ངོ་མའི་ནང་“ཐོན་མི་ལ་དཔྱད་པ་” ཞེས་འཁོད་པར་ “ཐོན་མི་[སཾ་བྷོ་ཊ། བོད་ཀྱི་བློན་པོ། བོད་ཡིག་གསར་འགོད་མཛད་པོ་]ལ་དཔྱད་པ་ཞེས་དང༌། ཡང་དངོས་མིང་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ཡིན་པ་ལ་ཡིག་ཆའི་ནང་ཨོ་རྒྱན་མ་གཏོགས་འཁོད་མེད་ན། དེ་གསལ་ཁ་དོད་དུ་གཏོང་ཆེད་ཨོ་རྒྱན་[རྡོ་རྗེ་] ཞེས་འགོད་དགོས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཡི་གེ་ཀློག་སྐབས་གྲུ་རྟགས་ནང་གང་འཁོད་པ་རྣམས་བཀླག་དགོས།

སེག་རྟགས།

/ འདི་ནི། མཚན་མིང་གང་འཁོད་དེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་དོན་གཞན་སྟོན་པའི་ཚིག་དང༌། ཚིག་གྲུབ་གཅིག་གམ། གཉིས་སོགས་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བཀོད་པ་དེ་དག་གི་བར་མཚམས་དབྱེ་བའི་རྟགས་སུ་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། མཚན་མིང་ཤོག་གྲངས་ནང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་རིམ་པའི་མཚན་ཁོངས་སུ་ (མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག་/སྡེ་དྲུག་/ ཡོངས་འཛིན་/སྲིད་སྐྱོང་) ཞེས་འཁོད་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་མིན་ལོ་དང་ཟླ་ཚེས་ཨང་ཀི་ཁེ་གཙང་འགོད་སྐབས་ལོ་དང་ཟླ་ཚེས་བར་ལ་སེག་རྟགས་འགོད་དགོས། དཔེར་ན། ཤིང་འབྲུག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ (༡༩༠༤/ ༠༩/༠༧) ཉིན། ལྷ་སར་དབྱིན་བོད་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཅེས་པ་འདི་ལྟར་རོ།།

བསྡུས་རྟགས།

... ...འདི་ནི། ཚིག་དང་རྗོད་པ་བསྡུས་པའི་རྟགས་ཡིན་ཏེ། བོད་ཡིག་ནང་ཚིག་རྗོད་བསྡུས་པ་ལ་ཀུར་རྟགས་××× འདི་ལྟར་འཁོད་པ་དང་འདྲ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། ྋརྒྱལ་བའི་ཞབས་བརྟན་གསོལ་འདེབས་ནང༌། “རབ་འབྱམས་རྒྱལ་བའི་གསང་གསུམ་མ་ལུས་པ།། གང་འདུལ་ཅིར་ཡང་འཆར་བའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་གར།། སྲིད་ཞིའི་དགེ་ལེགས་ཀུན་འབྱུང་ཡིད་བཞིན་ནོར།། དངོས་བརྒྱུད་དྲིན་ཅན་བླ་མའི་ཚོགས་རྣམས་ལ།། བདག་ཅག་གདུང་ཤུགས་དྲག་པོས་གསོལ་འདེབས་ན།། གངས་ཅན་མགོན་པོ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ཡི།། སྐུ་ཚེ་མི་ཤིགས་བསྐལ་བརྒྱར་རབ་བརྟན་ཅིང༌།། བཞེད་དོན་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས།། ཆོས་དབྱིངས་ཀུན་གསལ་ཁྱོན་དང་མཉམ་འཇུག་པའི།། རྡུལ་བྲལ་བདེ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་སྒྱུ་མའི་སྤྲིན།། གྲངས་མེད་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ།། ཤར་བའི་ཡི་དམ་ལྷ་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ལ།། བདག་ཅག་... ...གངས་ཅན་མགོན་པོ་... ...སྐུ་ཚེ་མི་ཤིགས་... ...བཞེད་དོན་ལྷུན་གྱིས་......”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།།

ཨང་གྲངས་བསྡུས་རྟགས།

དཔེར་ན། མཚན་མིང་ཤོག་གྲངས་ནང༌། མི་མིང་བཀྲ་ཤིས་ཟེར་བ་ཞིག་ཤོག་གྲངས་ ༡ ནས་ ༡༠ བར་གྱི་ཤོག་ངོས་རེ་རེའི་ནང་འཁོད་ཡོད་ན། ཤོག་གྲངས་དེ་དག་གི་ཨང་ཀི་རེ་རེ་བཞིན་མ་བཀོད་པར་བསྡུས་ཏེ། བཀྲ་ཤིས་ ༡ ,_ ༡༠ ཞེས་བཀོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

ཤོག་ལྡེབས།

ན དང་ བ ངོ་སྤྲོད། བོད་ཡིག་ཕྱག་དཔེ་ཤོག་ལྷེ་སོ་སོའི་མདུན་ལྡེབས་ཀྱི་གཡོན་ཕྱོགས་མཐའ་བཅད་ནང་ཤོག་གྲངས་ཇི་ཡིན་ཡིག་ཐོག་བཀོད་ཡོད་ཀྱང༌། ཤོག་ལྷེའི་རྒྱབ་ལྡེབས་སུ་གང་ཡང་བཀོད་མེད་ཅིང༌། དེ་ལྟ་ནའང་ཕྱག་དཔེའི་ནང་ནས་ལུང་འདྲེན་བྱས་པ་འཚོལ་ཁུངས་གཤམ་མཆན་འགོད་སྲོལ་ཧ་ཅང་སྟབས་བདེ་ཞིག་ཡོད། དཔེར་ན། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ལེའུ་ལྔ་པའི་ཤོག་ལྡེབས་བཅུ་གཉིས་པའི་མདུན་ངོས་ཡིག་འཕྲེང་གསུམ་པ་དང༌། རྒྱབ་ངོས་ཡིག་འཕྲེང་བཞི་པ་ཞེས་འགོད་དགོས་པར། ཤོག་ལྡེབས་ ༡༢ ན ༣ པ་དང༌། བ ༤ པ་ཞེས་བཀོད་ན་འགྲིགས། འདིར་ ན ནི་མདུན་གྱི་རྗེས་འཇུག་དང༌། བ ནི་རྒྱབ་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ཡིན་པས། ཤོག་ལྷེའི་མདུན་དང་རྒྱབ་ཀྱི་དོན་མཚོན་པ་བཅས་སོ།།

རྒྱུ་ཆ་འབྱུང་ཁུངས།

༡༽ བོད་ཡིག་ཁག

༡༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་རྨད་བྱུང་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ། མཛད་པ་པོ། ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོ།

༢༽ བླ་མ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་མཛད་པ་བཅུ་གཉིས་པ། མཛད་པ་པོ། དགེ་སློང་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན།

༣༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གསུང་འབུམ་ཐོར་བུ་ལས་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར།

༤༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་རྟོགས་བརྗོད་དཔག་བསམ་གྱི་ལྗོན་ཤིང༌། མཛད་པ་པོ། སྟོད་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་གཡང་པ་ཆོས་རྗེ་དང༌། སྨད་ཆ། དགེ་སློང་དཀོན་མཆོག་སྐྱབས།

༥༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་དངོས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་ཤིང་རྟ། མཛད་པ་པོ། ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོ།

༦༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ།

༧༽ ྋརྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་རང་རྣམ། ཟ་ཧོར་གྱི་བན་དེ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་འདི་སྣང་འཁྲུལ་པའི་རོལ་རྩེད་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བཀོད་པ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་ལས་གླེགས་བམ་དང་པོ་བཞུགས་སོ།། ཞོལ་པར་མ།[བསྡུས་པར་ “དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་” གླེགས་བམ་དང་པོ། གཉིས་པ། གསུམ་པ།]

༨༽ དྲིན་ཅན་རྩ་བའི་བླ་མ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་ཐུན་མོང་ཕྱིའི་རྣམ་ཐར་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་གསུམ་པའི་འཕྲོས་བཞི་པ་དང༌། ལྔ་པ། དྲུག་པ། མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༩༽ པད་དཀར་འཛིན་པ་ངུར་སྨྲིག་གར་རོལ་ལྔ་པ་སྡོམ་བརྩོན་རྒྱལ་བའི་ཚུལ་འཆང་བ་དྲུག་པར་འཕོས་པའི་གཏམ་རྣ་བའི་བཅུད་ལེན་ཡིད་ཀྱི་ཀུན་དགའ། མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༡༠༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ངག་དབང་ཆོས་གྲགས་ (རིན་ཆེན་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་) དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་གཏམ་སྙན་ལྷའི་ཏམྦུ་རའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲ་དབྱངས། མཛད་པ་པོ། ལྷ་བཙུན་ངག་དབང་རྡོ་རྗེ།

༡༡༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་རྡོ་རྗེ་འཆང་བློ་བཟང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དཔག་བསམ་རིན་པོ་ཆེའི་སྙེ་མ། མཛད་པ་པོ། ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ།

༡༢༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་འཛམ་གླིང་ཐ་གྲུ་ཡངས་པའི་རྒྱན། མཛད་པ་པོ། དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ།

༡༣༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་འབྱུང་གནས་ངག་དབང་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དད་པའི་ཡིད་འཕྲོག མཛད་པ་པོ། དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ།

༡༤༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་བཅུ་པ་ཆེན་པོ་ངག་དབང་བློ་བཟང་འཇམ་དཔལ་བསྟན་འཛིན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ངོ་མཚར་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ། མཛད་པ་པོ། སྐུ་བཅར་དར་ཧན་མཁན་སྤྲུལ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ།

༡༥༽ ཕྱག་ན་པདྨོ་ྋརྗེ་བཙུན་ངག་དབང་བསྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ངོ་མཚར་ལྷའི་རོལ་མོ་དབྱངས་ཅན་རྒྱུད་དུ་སྙན་པའི་ཏམ་བུ་ར། མཛད་པ་པོ། སྐུ་བཅར་དར་ཧན་མཁན་སྤྲུལ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ།

༡༦༽ ྋརྒྱལ་མཆོག་ངུར་སྨྲིག་འཆང་བ་བཅུ་གཉིས་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དྭངས་ཤེལ་མེ་ལོང༌། མཛད་པ་པོ། ཡོངས་འཛིན་ཕུར་ལྕོག་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་བྱམས་པ་རྒྱ་མཚོ།

༡༧༽ ལྷར་བཅས་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་ྋགོང་རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་བཀའ་དྲིན་མཚུངས་མེད་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུ་ལས་མདོ་ཙམ་བརྗོད་པ་ངོ་མཚར་རིན་པོ་ཆེའི་འཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གླེགས་བམ་སྟོད་ཆ་བཞུགས་སོ།། [བསྡུས་པར་ “ངོ་མཚར་རིན་པོ་ཆེའི་འཕྲེང་བ་” གླེགས་བམ་དང་པོ། གཉིས་པ།]

༡༨༽ ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་མཛད་རྣམ། འཇིགས་མེད་བསམ་གྲུབ་ཀྱིས་བརྩམས།

༡༩༽ ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་གྱིས་སྦྱར་བ། བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་དེབ་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ།

༢༠༽ ཡོངས་འཛིན་གླིང་སྤྲུལ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཐུབ་བསྟན་ལུང་རྟོགས་རྣམ་རྒྱལ་འཕྲིན་ལས་དཔལ་བཟང་པོའི་མཛད་པ་རྣམ་ཐར་ནོར་བུའི་དོ་ཤལ། མཛད་པ་པོ། ཤཱཀྱའི་དགེ་སྦྱོང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ།

༢༡༽ ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེའི་རང་རྣམ་རང་གི་ངང་ཚུལ་མ་བཅོས་ལྷུག་པར་བཀོད་པ་འཕྲུལ་སྣང་སྒྱུ་མའི་ཟློས་གར།

༢༢༽ གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དབུ་བརྙེས་ནས་ལོ་ ༣༦༠ འཁོར་བའི་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་དང་མ་འོངས་མདུན་བསྐྱོད་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས། དེབ་འཕྲེང་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ།

༢༣༽ བྱམས་བརྩེ་དང་དྲང་བདེན་གྱི་བླ་སྲོག རྩོམ་པ་པོ་རོང་པོ་བློ་བཟང་སྙན་གྲགས།

༢༤༽ ཇོ་བོ་རྗེ་ལྷ་གཅིག་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི་རྣམ་ཐར། བཀའ་གདམས་ཕ་ཆོས།

༢༥༽ འབྲོམ་སྟོན་པ་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་བཀའ་གདམས་བུ་ཆོས་ལེའུ་ཉི་ཤུ་པ།

༢༦༽ རྒྱུད་ ཐ པའི་ནང་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད།

༢༧༽ རྒྱུད་ ན པའི་ནང་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད།

༢༨༽ མདོ་ ཆ པའི་ནང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་པདྨ་དཀར་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་དང༌། སྙིང་རྗེ་པདྨ་དཀར་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ།

༢༩༽ མདོ་ ཇ པའི་ནང་ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པའི་མདོ།

༣༠༽ མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༣༡༽ པདྨ་བཀའི་ཐང་ཡིག་དང༌། བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ།

༣༢༽ སྲོང་བཙན་བཀའ་འབུམ།

༣༣༽ གྲུབ་ཐོབ་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་མ་ཎི་བཀའ་འབུམ།

༣༤༽ བདུད་འཇོམས་འཇིགས་བྲལ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི་གསུང་ལྷ་དབང་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་རྔ་བོ་ཆེ།

༣༥༽ བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོ། མཛད་པ་པོ། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།

༣༦༽ བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རྫོགས་ལྡན་གཞོན་ནུའི་དགའ་སྟོན།མཛད་པ་པོ། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ།

༣༧༽ རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང༌། མཛད་པ་པོ། ས་སྐྱ་པ་བླ་མ་དམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན།

༣༨༽ དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ། མཛད་པ་པོ། འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ།

༣༩༽ ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། སྟོད་ཆ། མཛད་པ་པོ། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་འཕྲེང་བ།

༤༠༽ རྨད་བྱུང་བསྐལ་པ་མའི་ཚིག་རྒྱན་མདུད་འགྲོལ་མུ་ཏིག་ཆུན་པོ། མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༤༡༽ བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ། སྟོད་ཆ་དང༌། བར་ཆ། སྨད་ཆ། སྒྲིག་རྩོམ་མཁན། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང༌། ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན།

༤༢༽ མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་རྒྱ་མཚོ། བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས།

༤༣༽ བསྟན་རྩིས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ། ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་གིས་བརྩམས།

༤༤༽ དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང༌། ཕུན་ཚོགས་ཚེ་རིང་གིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས།

༤༥༽ བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་གཅེས་བསྡུས། བསོད་ནམས་སྐྱིད་དང་དབང་རྒྱལ་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།

༤༦༽ ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ། དབང་རྒྱལ་དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད་ཀྱིས་བསྒྱུར་བ་བོད་རྒྱ་ཤན་སྦྱར།

༤༧༽ བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས། སྤྱིའི་འདོན་ཐེངས་ ༡ པོ་ནས་ ༢༣ བར།

༤༨༽ རང་རྣམ་ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང༌། རྡོར་གླིང་དཔར་ཁང༌། ༡༩༦༣

༤༩༽ བོད་ཀྱི་གནས་བབས། ཤིན་ཞིག་དཔར་ཁང༌། ༡༩༨༩

༥༠༽ སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཚུལ་དང་གསེར་ཁྲི་མངའ་ གསོལ། བོད་དཔར་དཔེ་གཟུགས།

༥༡༽ སྐྱེས་རབས།

༥༢༽ ལྟག་མཚེར་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་ནོར་བུའི་མཛད་རིམ་བསྡུས་དོན་དཔྱོད་ལྡན་ཡོངས་ལ་གཏམ་དུ་བྱ་བ་སྔོན་མེད་ལེགས་བཤད་ངེས་དོན་སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉ། མདོ་སྨད་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་བྲིས།༡༩༨༩

༥༣༽ བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག འབའ་བ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱི་སྲིད་དོན་མི་ཚེ་དང་དུས་སྐབས། ཆུང་ཚེ་རིང་གིས་བསྒྱུར། བོད་ཀྱི་དུས་བབ། ༢༠༠༦

༥༤༽ ཚ་བ་དཔལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོའི་རང་གི་མྱོང་ཚོར་ལས་དྲངས་པའི་བོད་དོན་བདེན་གླེང༌། ངག་རྒྱུན་དེབ་ཕྲེང༌། ༡༩ བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། ༢༠༠༥

༥༥༽ ཆུང་ཚེ་རིང་དང་བསོད་ནམས་རྡོ་རྗེས་བརྩམས་པའི་བོད་མི་དམངས་འཆིང་བྱེད་ཀྱི་ལྕགས་སྒྲོག སྣར་ཐང་དཔར་ཁང༌། ༢༠༠༡

༥༦༽ བཤད་ཟུར་གྱི་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྷད་མེད་ཅེས་པའི་ཕྱག་དེབ།

༥༧༽ སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་དེབ་གཉིས་པ་དང༌། གསུམ་པ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། ༡༩༩༥

༥༨༽ མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་ཕ་ལྷ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན་གྱི་ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད། ༡༩༩༦

༥༩༽ མཛད་རྣམ་གསེར་གྱི་ཡང་སྙིང༌། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང༌། ༢༠༠༡

༦༠༽ བསམ་འགྲུབ་ཕོ་བྲང་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་ཀྱི་མི་ཚེའི་རྦ་རླབས་འཁྲུགས་པོ།

༦༡༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་མི་མང་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས། པོད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས།

༦༢༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་སློབ་སྦྱོང་སྐོར་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས། པོད་དང་པོ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས།

༦༣༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་ཆབ་སྲིད་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས། (༡༩༦༠ ནས་ ༢༠༠༥) བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས།

༦༤༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་སྤྱི་འཐུས་དང་བཀའ་ཤག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྡེབས། པོད་དང་པོ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས།

༦༥༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་ཤེས་ཡོན་ལམ་སྟོན། (༡༩༦༠ ནས་ ༡༩༩༦) བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་དཔར་ཁང༌།

༦༦༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ཚོགས་པ་ཁག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས།

༦༧༽ ཙོང་ཁ་ལྷ་མོ་ཚེ་རིང་གི་བཙན་རྒོལ་རྒྱལ་སྐྱོབ། དེབ་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པ། ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང༌།

༦༨༽ བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་མ་ལག་དང་བཅས་པའི་ལོ་རྒྱུས། (༡༩༥༩ ནས་ ༢༠༠༩) བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས།

༦༩༽ བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས། (༡༩༥༩ ནས་༢༠༠༩) བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས།

༧༠༽ བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་མ་ལག་ཁྱབ་ཁོངས་དང་བཅས་པའི་བྱུང་རིམ་སྙིང་བསྡུས། བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས།

༧༡༽ གཞུང་ཞབས་མི་སྣ་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཕྱོགས་བསྡེབས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༧༢༽ ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས་ཀྱི་རྒས་པོའི་ལོ་རྒྱུས་འབེལ་གཏམ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༧༣༽ གཡུ་ཐོག་ཚེ་རིང་སྒྲོལ་དཀར་གྱིས་བརྩམས་པའི་ཡབ་གཞིས་གཡུ་ཐོག་ས་དབང་དམ་པ་བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ་མཆོག་གི་སྐུ་ཚེའི་བྱུང་བ་ཆེ་ལུང་ཙམ་མ་བཅོས་ལྷུག་པར་བརྗོད་པ། ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང༌།

༧༤༽ རི་ཁ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་གྱིས་བརྩམས་པའི་རྒྱུན་མཁོའི་ཆོས་སྲིད་ཤེས་བྱ་གནས་བསྡུས། ཝཱར་ཎ་ལེགས་བཤད་གཏེར་མཛོད་ཁང༌།

༧༥༽ ཕྲེང་རིང་རིན་ཆེན་སྒྲོལ་མའི་བོད་ཀྱི་བུ་མོ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༧༦༽ རྣམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་འཇིགས་མེད་ཀྱི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་ཡོད་སྣ་ཚོགས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༧༧༽ ཤན་ཁ་འགྱུར་མེད་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གྱི་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྷད་མེད་རང་བྱུང་ཟངས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༧༨༽ གྲྭ་བཞི་བརྒྱ་དཔོན་སྐལ་བཟང་དགྲ་འདུལ་གྱི་ཞི་དྲག་གི་སྲི་ཞུ་བསྒྲུབས་པའི་བརྗེད་བྱང༌། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༧༩༽ བར་ཞི་རྩེ་མགྲོན་ངག་དབང་བསྟན་སྐྱོང་གི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་བྱུང་བདེན་པའི་རང་སྒྲ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༨༠༽ ལྷར་བཅས་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་ྋགོང་ས་རྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་ངོས་འཛིན་ཞུ་ཚུལ་དང་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་སོགས་མདོ་ཙམ་བཀོད་པ། ༡༩༩༩ སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང༌།

༨༡༽ བེ་རི་དགེ་བཤེས་འཇིགས་མེད་དབང་རྒྱལ་གྱིས་བརྩམས་པའི་བོད་གཞུང་ཟློས་གར་ཚོགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་བཟང་ཞིང་གི་མཆོད་སྤྲིན་མིག་ཡིད་རྣ་བའི་དགའ་སྟོན། (༡༩༥༩ ནས་ ༢༠༠༩) བོད་གཞུང་ཟློས་གར་ཚོགས་པ།

༨༢༽ མདའ་ཟུར་ལི་ཐང་དབྲ་ཕྲུག་ངག་དབང་གི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ཟོལ་མེད་སྲོང་པོའི་གཏམ་གྱི་རོལ་མོ། སྟོད་ཆ། སྨད་ཆ། ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང༌།

༨༣༽ སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པའི་བོད་གཞུང་རྩེ་ཡིག་ཚང་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༨༤༽ རྩེ་དྲུང་ཤར་རྩེ་ཡེ་ཤེས་ཐུབ་བསྟན་གྱི་མི་ཚེའི་མྱོང་ཚོར་གསལ་བར་བཤད་པ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༨༥༽ བཀའ་ཟུར་བདེ་གྲོང་དབང་འདུད་རྡོ་རྗེའི་སྒེར་ཟུར་ཁང་གི་གཡོག་ནས་བོད་ཀྱི་བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བཤད་པ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༨༦༽ ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་བོད་དམངས་གཙོའི་སྲིད་གཞུང་དབུ་བརྙེས་ནས་ལོ་ཉེར་ལྔ་འཁོར་བ། ༡༩༨༥ སྐབས་བརྒྱད་པའི་བོད་མི་དམངས་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས།

༨༧༽ ༡༩༦༠ ནས་ ༡༩༦༥ བར་གྱི་བོད་མིའི་རང་དབང་གསར་ཤོག

༨༨༽ འགྲོ་ཕན་སྨན་རྩིས་ཁང་གི་གདན་རབས་དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་མེ་ལོང༌། བོད་གཞུང་སྨན་རྩིས་ཁང༌།

༨༩༽ འོས་བསྡུ་ལས་ཁང་དང་གཞུང་ཞབས་འདེམས་བསྐོ་ལྷན་ཁང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཕྱོགས་བསྡུས། ༢༠༡༠ འོས་བསྡུ་ལས་ཁང་དང་གཞུང་ཞབས་འདེམས་བསྐོ་ལྷན་ཁང༌།

༩༠༽ བསམ་དཀྱིལ་རིན་ཆེན་དབང་རྒྱལ་གྱི་མི་ཚེའི་བདེ་སྡུག་མྱོང་ཚོར་ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

༩༡༽ བཀའ་ཟུར་ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་གྱི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ་ཐབས་བྱུས་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་འབྲས་བུ། དེབ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ།

༩༢༽ ལྷ་རམས་པ་དགེ་བཤེས་ཚེ་དབང་གིས་བརྩམས་པའི་སྦག་ས་ཆོས་སྒར་གྱི་བྱུང་བ་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང༌།

༩༣༽ མང་གཙོའི་ལམ་བུ། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས།

༩༤༽ མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས། བོད་ཀྱི་གྲོས་ཚོགས་དང་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང༌། ༢༠༡༠

༢༽ དབྱིན་དེབ་ཁག

1) Avedon, John F. In Exile from the land of Snows, Vintage Books, New York, 1986

2) Bell, Sir Charles, Portrait of a Dalai Lama, Wm. Collins, London, 1946

3) Bell, Sir Charles, Tibet Past and Present, Oxford University Press (First Published 1924)

4) Belleezza, John Vincent, Antiquities of Northern Tibet, Antiquities of Upper Tibet.

5) Chapman, F.Spencer, Lhasa the Holy City (Readers Union LTD, 1940)

6) Craig, Mary, Kundun, Harper Collins Publishers, Great Britian, 1997

7) DalaiLama,the Fourteenth,Freedom in Exile (Autobiography) , Harper Collins Publishers, 10 East 53rd Streed, New York,NY 10022

8) Dian, David Zhang, Academic Journal (March 2002 America) .

9) Golstein, Melvyn C.A History of Modern Tibet, 1913-1951. Munshiram Manoharlal Publisher Pvt. Ltd. 1993

10) Goodman, M.H., the Last Dalai Lama, (Boulder and London: Shambala, 1986)

11) Gould, B.J., the Jewel in the Lotus, Chatto & Windus,London,1957

12) Norbu, Thubten Jigme, Tibet is my Country, Wisdom Publications, 23 Dering Street, London W1, England, 1986

13) Mckay, Alex, Tibet and the British Raj: the Frontier Cadre, 904- 1947 (London Curzon Press, 1998)

14) Pema, Jetsun, Tibet my Story (Autobiography) , Element Books Limited, Shaftesbury, Dorset SP7 8BP, Great Britain, 1997

15) Richardson, Hugh, High Peaks, Pure Earth. Serindia Publications , 10 Parkfields, London, SW15 6NH, 1998

16) Richardson, Hugh, Tibet and Its History, (Boulder and London: Shambala, 1984)

17) Rockhill, W.W. the Dalai Lama of Lhasa and Their Relations with the Manchu Emperors of China: 1644-1908. Toung Pao, XI (1910)

18) Smith Jr, Warren W, Tibetan Nation, Harper Collins Publishers India, 1997

19) Teichman, Eric, Travels of a Consular Officer in Eastern Tibet, (Cambridge University Press,1922)

20) Tsarong, Damdul Namgyal, In the Service of His Country, the Biography of Dasang Damdul Tsarong, Commander General of Tibet.

21) Yasha, Zhang, China”s Tibet Vol.12 No. 6 (2001)

22) Indian leaders on Tibet-Department of information & International Relations, (1998)

23) A History of Modern Tibet by Goldstein, (1993)

24) Th Fate of Tibet by Claude Arpi, (1999)

25) New York Times

26) Tibet Disappears by Chanakya Sen.

27) A History of Modern Tibet-Volume 2 (1951-1955) by Melvyn C.Goldstein, (2007)

28) Freedom in Exile by H.H.The Dalai Lama 1990

29) Tibetan Nation by Warren W Smith, Jr. (1996)

30) With Nehru in the Foreign Office by Subimal Dutt.

31) The Assam Tribune

32) The Times, London.

33) The Hindu, Madras.

34) The Hindustan Times.New Delhi.

35) Tibet in the United Nations 1950-1961,Issued by Bureau of H.H The Dalai Lama

36) The Story of Tibet, Conversations with the Dalai Lama, Thomas Laird, Grove Press New York

37) International Resolutions and Recognitions on Tibet (1959-2004) Published by the Department of Information and International Relations

38) Tibet: Human Rights and the Rule of Law,International Commission of Jurists December 1997

39) Failures of the U.N.O, A.N Bharadwaj, Published by Jay Kay Book House

40) Indian Parliament on the issue of Tibet, Lok Sabha 1952-2005, Published by Tibetan Parliamentary and Policy Research Centre

41) International Resolutions and Recognitions on Tibet 1959-1997Published by the Department of Information and International Relations

42) Tibetans in Exile 1959-1969Compiled by the Office of H.H Dalai Lama, Dharamsala

43) United Nations Resolutions on Tibet Compiled by the Department of Information and International Relations

44) Indian Leaders on Tibet: Compiled by the Department of Information and International Relations 1998

45) The Ocean of Wisdom, By P.N Chopra

46) Tibetans in Exile 1959-1980,Compiled, edited and published by The Information office of H.H. the Dalai Lama

47) The spirit of Tibet: Universal Heritage, Selected Speeches and Writings of H.H The Dalai Lama, Edited by A.A Shiromany

48) Dalai Lama, My Son, A Mother’s Story, Diki Tsering, Edited & introduced by Khedroob Thondup

མཇུག་བྱང༌།

༡༽ རྩོམ་སྒྲིག་གཙོ་འགན་ལེན་མཁན།

ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

༢༽ ཆེད་ལས་རྩོམ་སྒྲིག་པ།

ཨ་ཚོགས་བསྟན་འཛིན་འཇམ་དབྱངས། ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ།

༣༽ འཕྲི་སྣོན་བསྒྱུར་བཀོད་དང་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་ཐུགས་འགན་སྐྱེད་མཁན།

ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

མཛེས་བཅུ་ཚང་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

བཀྲས་ཁང་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ། (གཞུང་ཞབས་འདེམས་ལྷན་དང་འོས་བསྡུ་ལྷན་ཁང་གི་ཚོགས་གཙོ་ཟུར་པ།)

༤༽ ཚིགས་བཅད་རྩོམ་མཁན།

ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

(རླབས་འཕྲེང་ཉེར་བདུན་པ་ནས་སུམ་ཅུ་བར་གྱི་ཚིགས་བཅད་ཡོངས་རྫོགས།)

ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། (རླབས་འཕྲེང་ཉེར་གསུམ་པ་ནས་ཉེར་དྲུག་བར་གྱི་ཚིགས་བཅད་ཡོངས་རྫོགས།)

༥༽ སྐུ་ཡིག་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་ཁག་ནས་རྒྱུ་ཆ་བསྡུ་རུབ་གནང་མཁན།

བཀྲས་ཁང་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ།

༦༽ དབྱིན་ཡིག་ནས་བོད་བསྒྱུར་གནང་མཁན།

འབའ་པ་དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་དགའ་བ། དང་སློབ་ཟུར་པ་ཀརྨ་རྡོ་རྗེ།

༧༽ གློག་ཀླད་ཡིག་འཇུག་མཁན།

རེབ་གོང་ལེགས་བཤད།

༨༽ གློག་ཀླད་དཔར་གཞི་བཅོས་སྒྲིག་པ།

རེབ་གོང་ལེགས་བཤད།

༩༽ རྒྱབ་ཤ་ཇུས་འགོད་པ།

བསོད་ནམས་ཆོས་འཛོམས་ཡེ་ཤེས།

༡༠༽ གློག་ཀླད་དུ་དག་བཤུས་བྱེད་མཁན།

རེབ་གོང་ལེགས་བཤད།

༡༡༽ སྒྲོམ་གཞི་བསྐྱར་སྒྲིག་དང་དེབ་གཟུགས་ཞུ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན།

ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ།